Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Yatırımlarımızla, teşviklerimizle sağlık altyapımızı güçlendirmek için yoğun gayret sarf ediyoruz. Sağlıkta yerli üretim modeliyle tıbbi cihaz ve ekipmanlarımızı dışarıdan almak yerine artık biz üretiyoruz." dedi.
Robotik kalp ve damar cerrahisiyle hastaların ameliyat sonrası ağrılarının azaltılması, hastanede kalış sürelerinin kısaltılması ve günlük yaşamlarına daha kısa sürede dönmeleri hedefleniyor. Prof. Dr. Ahmet Coşkun Özdemir, yöntemin sağladığı avantajlarla hastaların bir hafta ila 10 gün içinde işlerine dönebildiğini belirtti.
Türk Göğüs Cerrahisi Derneği Başkanı Prof. Dr. Atilla Eroğlu, akciğer kanserinde erken teşhisin yaşam süresini ve tedavi başarısını artırdığını söyledi. Erken evrede teşhis edilen akciğer kanserinde 5 yıllık sağkalım oranının yüzde 90'ın üzerine çıkabildiğini belirten Eroğlu, "Kanser öldürmüyor, geç teşhis öldürüyor." dedi.
Muş Devlet Hastanesi’nde tedavi gören 43 yaşındaki Aynur Karaca, 1400 kilometre uzaklıktaki İstanbul’dan telecerrahi yöntemiyle bağlanan uzman hekimler tarafından başarıyla ameliyat edildi. Türkiye'de ilk kez uygulanan yöntemle gerçekleştirilen histerektomi (rahim alınması) operasyonu, tıp dünyasında büyük bir başarı olarak kayıtlara geçti.
Geçmeyen öksürük, astım başta olmak üzere çeşitli hastalıkların belirtisi olabiliyor. Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Uzmanı Dr. Murat Yüzüak, özellikle 3 hafta boyunca hafiflemeyen veya şiddetlenen öksürüğe dikkat çekiyor. Peki, uzun süren öksürük hangi hastalıkların habercisi olabilir? İşte ihmal edilmemesi gereken belirtiler...
İstanbul'da sonbaharla birlikte üst solunum yolu enfeksiyonu başvurularında artış görüldü. Son bir ayda 559 bin kişi bu şikayetlerle hastanelere giderken, İstanbul İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Abdullah...Devamı için tıklayınız
Prof. Dr. Karakulak, elektronik sigaranın damar daralması ve pıhtılaşma riskini ilk dakikalarda başlatabileceğini ve özellikle kalp hastalarında kalp krizini tetikleme potansiyeli taşıdığını açıkladı.
Çinli araştırmacılar, glioblastoma tümörünün yayılma sınırındaki yoğun sıvı ortamının kanser hücrelerini durdurmak yerine daha hareketli kıldığını keşfetti.
Sonbaharın gelmesiyle boğaz ağrısı şikâyetleri yeniden gündemde. Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Ayşe Pelin Yiğider, boğaz ağrısının farklı hastalıkların belirtisi olabileceğine dikkat çekerek sirkeli gargara ve aşırı sıcak gıdalara karşı uyarıyor.
Endometriozis her 10 kadından birinde görülüyor. Tedavi edilmediğinde kısırlığa yol açıyor. Prof. Erkut Attar uyarıyor: 6 ay boyunca geçmeyen ağrıda kontrol şart
Kadınların korkulu rüyası yumurtalık kistleri yani Polikistik Over Sendromu (PKOS), hayat kalitesini düşürüyor. Prof. Dr. Okan Bülent Yıldız, hastalarda depresyon, kaygı ve yeme bozukluğunun 4 kat fazla olduğunu söylüyor.
Bangladeş’te mart ayı ortasından bu yana devam eden kızamık salgınında bilanço ağırlaşıyor. Kızamık şüphesiyle hayatını kaybeden çocukların sayısı 1201’e ulaşırken, ülkede 214 bini aşkın kişide kızamık benzeri belirtiler görüldü. Yetkililer, salgınla mücadele kapsamında acil aşılama çalışmalarını sürdürüyor.
Kırmızı et tüketimine ilişkin yaklaşık 90 bin kişinin incelendiği araştırmadan çarpıcı sonuçlar çıktı. Etin yapısında doğal olarak bulunan bir molekülü fazla tüketenlerde tip 2 diyabet gelişme riski yüzde 63 daha yüksek bulundu. Bulgular, sofralardaki et tüketimini yeniden tartışmaya açarken Türkiye'de kişi başına yıllık kırmızı et tüketiminin 14,5 kilogram olduğu hesaplanıyor.
Sinir sistemi ve beden sağlığında önemli rol oynayan B12 vitamininin eksikliği, baş dönmesinden unutkanlığa kadar birçok belirtiyle kendini gösterebiliyor. Dr. Muharrem İngeç, özellikle 50 yaş sonrasında B12 seviyelerinin düzenli takip edilmesini önerirken risk grubundaki kişileri ve takviye tedavilerinin olası yan etkilerini anlattı.
Otoimmün hastalıkların büyük bölümü kadınlarda görülse de sağlık sistemi kadınların fiziksel acılarını görmezden gelmeye devam ediyor. Yeni bir araştırma; geçmeyen yorgunluk ve ağrıların sıklıkla anksiyete veya depresyon sanıldığını, kadınların doğru teşhis alabilmek için erkeklere kıyasla yıllarca beklemek zorunda kaldığını ortaya koydu. Tıptaki cinsiyet önyargısı teşhis süreçlerini nasıl aksatıyor, kadınlar sağlık sisteminde neden inanılma mücadelesi veriyor?
Her yıl dünyadaki bin kişiden ortalama bir ikisinde tromboz (pıhtı oluşması) gelişiyor. Yılda üç milyondan fazla insanın ölümüne yol açıyor. Türkiye’de buna bağlı yılda 30 bin kişinin yaşamını yitirdiği tahmin ediliyor.
Sağlık Bakanı Memişoğlu, "18 yaş altına sigara satılması yasak. Biz de bununla ilgili kanun taslağımızda bir çalışma yapıyoruz. Bunun kişisel verilerle, insanları ifşa etme ile alakası yok. Dünyada örnekleri olduğu gibi, gelişmiş ülkede olduğu gibi insanlarımıza satarken özellikle gençlerimize yaşını soracağız." dedi.
Kalbin yalnızca beyinden gelen komutları uygulayan bir organ olmadığı ortaya çıktı. Yeni araştırmalar, kalbin çevresindeki yağ dokularına yerleşmiş binlerce sinir hücresinden oluşan özel bir ağın, kalp atışlarını düzenlediğini ve stres altında tehlikeli ritim bozukluklarına karşı koruma sağladığını gösteriyor. Son yürütülen çalışma, kalp hastalıklarının tedavisinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek bulgular ortaya koyuyor.
Demir eksikliği, ülkemizde her 5 hastadan birini tehdit ediyor. İç Hastalıkları ve Hematoloji Uzmanı Doç. Dr. Ömer Ekinci, yanlış beslenme alışkanlıklarının demir emilimini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Halsizlik, çarpıntı ve saç dökülmesi gibi belirtilere dikkat çeken Ekinci, demir eksikliğinin nedenlerini ve vücutta yol açabileceği sorunları anlatıyor.
Kronik hastalıklar, en çok böbreklere zarar veriyor. Üroloji Uzmanı Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, özellikle romatizma, şeker, tansiyon ve kalp hastalarını uyardı. Böbrek sağlığı için günde yaklaşık 3 litre su tüketilmesini öneren Yıldız, düzenli kontrollerin önemine dikkat çekerek sigara, alkol ve bilinçsiz ağrı kesici kullanımına karşı uyardı.
Kış aylarının vazgeçilmezi nar, son laboratuvar araştırmalarıyla tıp dünyasının radarına girdi. Yüksek lif, potasyum ve güçlü polifenollerle dolu nar tanelerinin kalpten bağırsak mikrobiyotasına kadar 11 farklı alanda olası etkileri inceleniyor. Tansiyon ve kolesterol hastalarını yakından ilgilendiren o bulgular haberimizde...
Okul ve kreşlerde görülen el-ayak-ağız hastalığı aileleri endişelendiriyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Ufuk Erenberk, vakalarda artış gözlediklerini belirterek belirtiler geçse bile...Devamı için tıklayınız
Son yıllarda uyku sorunu yaşayanların büyük çoğunluğu, çareyi melatonin takviyelerinde arıyor. Dr. Merve Gümüşay, “Melatoninin doğal veya bitkisel olarak pazarlanması, gelişigüzel kullanılabileceği anlamına gelmiyor” diyerek uyarıyor. Gümüşay, bilinçsiz kullanımın baş dönmesi, sabah sersemliği ve psikolojik alışkanlık gibi sorunlara yol açabileceğini belirtiyor.
Yatmadan önce odanızda açık kalan bir lamba, dijital saat veya pencereden sızan sokak ışığı sandığınızdan daha önemli olabilir. Yeni bir araştırma, gece boyunca çok düşük seviyedeki ışığa maruz kalmanın kalpte yapısal değişiklikler ve uzun vadede kalp krizi, inme ve diğer kalp damar hastalıkları riskleriyle ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu, tütünle mücadelede hazırlanan yeni kanun taslağını açıkladı. 18 yaş altına tütün satışı engellemek için mahremiyeti gözeten elektronik yaş doğrulaması dâhil yeni mevzuat adımlarının atılacağını duyurdu.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 18 yaş alındaki çocuklara tütün ürünü satışının engellenmesini önceliklendirdiklerini belirterek, konuya ilişkin yeni kanun taslağı hazırlıklarını, kişisel verilerin korunması çerçevesinde ele aldıklarını açıkladı.
Görme kaybı, ışık çakmaları ve düz çizgileri eğri görme, ciddi retina hastalıklarının habercisi olabilir. Prof. Dr. Berkant Kaderli, kalıcı görme kaybına yol açabilecek belirtilere karşı uyarırken erken tanı ve düzenli göz kontrolünün önemine dikkat çekiyor.
İyot, çocuklarda beyin gelişimi, yetişkinlerde ise tiroid fonksiyonu ve üreme sağlığı açısından önem taşıyor. Dr. Cafer Kaya, iyot eksikliğinin tiroid bezinde ve mevcut nodüllerde büyümeye yol açabileceğini belirtirken, gereğinden fazla iyot kullanımının da sağlık sorunlarına neden olabileceği uyarısında bulunuyor.
Dondurucu reyonunda yapılan bazı küçük hatalar, seçilen ürünün besin değerini ve kalitesini etkileyebilir. Soslu sebzelerden şeker ilaveli meyvelere, okunmayan etiketlerden ambalajdaki buz kristallerine kadar beş kritik ayrıntı öne çıkıyor. Taze ürünlerle dondurulmuş seçenekler arasındaki fark ise sanıldığı kadar basit değil.
Sosyal medya platformları, günümüzde kullanıcıları 'sonsuz akış' döngüsüne hapsederek dijital bir tuzağa dönüştü. Uzmanlar, günceli kaçırma korkusuyla FOMO tetiklenen bu sorunlu kullanımın, bireyler üzerinde depresyon, kaygı ve stres gibi ciddi psikolojik etkiler bıraktığına dikkat çekiyor.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, milyonlarca kronik hastayı yakından ilgilendiren yeni uygulamayı ilk kez duyurdu. İlaç raporu bulunan hastaların her 3 ayda bir sırf reçete yazdırmak için hastaneye gitme çilesi sona eriyor. Kurulacak yeni elektronik onay sistemi sayesinde hastalar raporlu ilaçlarını doğrudan eczaneden alabilecek. Aynı zamanda aile hekimlerinin yetkileri de genişletilerek sağlık sisteminde yepyeni bir döneme geçiliyor.
SMA tedavisinde büyük umut... Prof. Dr. Ersin Tan, 'SMA'ya karşı çok önemli adımlar atıldı. Bir iki yıl içinde öleceğini bildiğimiz hastalar bugün top oynar seviyelere geldi' dedi.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu: "Bir rapor yazıldı diyelim. 6 ay ilaç raporunuz var. Bir kere ilaç yazıldığı zaman doktor tarafından o ilaçla ilgili değişiklik olana kadar siz eczaneden direkt alabilir hale geliyorsunuz. Yani bir daha doktora gidip de ikinci bir ilaç reçete ettirmenize gerek yok. İlaç raporu geçerli olan süre boyunca o ilacı eczaneden alabilir hale getirecek bir sisteme çalışıyoruz. Çok yakın zamanda da inşallah onu da insanlarımızın hizmetine vereceğiz"
Çocuklarda vitamin eksikliği okul başarısını olumsuz etkiliyor. Dr. Miraç Ergen, D vitamini dışındaki vitaminlerin önemli bir bölümünün çeşitli beslenmeyle doğal gıdalardan alınabildiğini söylüyor. “Gelişigüzel vitamin takviyesi sağlığa ciddi zararlar verebilir” diyor.
Medipol Mega Üniversite Hastanesi İç Hastalıkları ve Geriatri Uzmanı Prof. Dr. Sevgi Aras, her yıl ekim ayının ikinci cumartesi günü kutlanan Dünya Palyatif Bakım Günü kapsamında palyatif bakıma ilişkin yanlış bilinenlere değindi. Aras, "Palyatif bakımda amaç yaşamı uzatmak değil, hastadan vazgeçmek de değil. Amaç, hastanın son yolculuğunu onuruna ve yaşam kalitesine uygun şekilde geçirmesini sağlamak" dedi.
Palyatif bakım nedir?
Aras'a göre palyatif bakım, ciddi ve yaşamı tehdit eden hastalığı olan kişinin ve ona bakım verenlerin yaşam kalitesini ve özerkliğini bütüncül şekilde değerlendiren bir bakım şekli. Hastalığa yönelik tedavilerin sınırlı kaldığı ya da uygulanan tedavilerin kişinin kaldırabileceği boyutta olmadığı durumlarda bile hastanın hayatının devam ettiğini belirten Aras, bu bakımın hastanın yanı sıra yakınlarına da destek sağladığını vurguladı.
Palyatif bakımın amacı ne?
Aras, amacın yaşamı ne pahasına olursa olsun uzatmak olmadığını, hastaya zarar verebilecek gereksiz müdahalelerden kaçınıldığını söyledi. Tedavi, hastanın ihtiyaçları ve yaşam kalitesi gözetilerek planlanıyor. Bu süreçte ağrı, kabızlık, nefes darlığı, beslenme ve uyku bozuklukları, duygu durum sorunları gibi yaşam kalitesini etkileyen belirtilere müdahale ediliyor.
Hangi hastalar yararlanabiliyor?
İleri evre kanser hastalarının yanı sıra son dönem demans, nörolojik hastalıklar ve organ yetmezlikleri bulunan hastalar da palyatif bakım sürecinde takip edilebiliyor. Aras, genç yaşlardan itibaren yaşamı kısıtlayan veya engelleyen bazı hastalıkların da palyatif bakım gerektirebildiğini belirtti.
Bakım ekibi kimlerden oluşuyor?
Aras, "Palyatif bakım yalnızca hekim ve hemşirelerden oluşan bir tedavi süreci değildir. Palyatif bakım bir ekip ve sabır işidir" dedi. Doktor ve hemşirelerle birlikte diyetisyen, fizyoterapist, psikolog, din görevlileri ve ihtiyaca göre diğer branşlardan destek alınıyor.
Sağlıklı yaşlanma ne zaman başlıyor?
Aras, sağlıklı yaşlanmanın ileri yaşlarda başlayan bir süreç olmadığını, çocukluk döneminden itibaren sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kaliteli uyku, sigara ve alkolden uzak durma, sosyal ve zihinsel olarak aktif kalma gibi alışkanlıkların kazanılması ve ilerleyen yaşlarda sürdürülmesinin önemli olduğunu söyledi.
Tavuk yumurtasına alternatif arayanlar için devekuşu yumurtası, yüksek omega-3 ve düşük yağ oranıyla dikkat çekiyor. Ancak yaklaşık 2 kiloyu bulan bu devasa besini tüketmek sanıldığı kadar basit değil. Katı haşlaması 90 dakikayı bulan devekuşu yumurtası, fırın tariflerinde hamurun dokusunu tamamen değiştirebiliyor. Ayrıca salmonella ve çapraz alerji risklerine karşı da oldukça dikkatli olmak şart.
Çocukların hayatına giderek daha erken giren akıllı telefonlarla ilgili dikkat çeken bir araştırma yayımlandı. ABD’de yaklaşık 9 bin ergenin verileri incelenerek yapılan çalışmada, 12 yaşında akıllı telefon sahibi olan çocuklarda yeme bozukluğu belirtileri ve beden algısıyla ilgili risklerin ilerleyen yaşlarda belirgin şekilde arttığı ortaya çıktı.
Sigaradan hava kirliliğine, mide reflüsünden geniz akıntısına kadar birçok faktör boğazı tahriş ederek kronik farenjite yol açabiliyor. Op. Dr. Sevilay Aynacı, gereksiz antibiyotik kullanımının şikâyetlerin uzamasına neden olduğunu söylüyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünyada 5-19 yaş arasındaki 170 milyon çocuk ve ergenin obeziteyle yaşadığını, bu yaş grubundaki obezliğin 1990'dan bu yana dört katına çıktığını bildirdi.
ABD'nin New York eyaletinde bu yıl 108 kızamık vakası görülmesi üzerine Vali Kathy Hochul, salgınla mücadeleyi hızlandırmak için eyalet çapında acil durum ilan etti. Karar kapsamında kızamık aşısı yapabilecek sağlık çalışanlarının kapsamı genişletildi. Ulusal basına göre bu, vakaların 2025'te artmaya başlamasından bu yana bir ABD eyaletinde alınan ilk benzer karar oldu.
Kaç vaka görüldü?
Eyalet verilerine göre 3 Ekim itibarıyla New York'ta toplam 108 kızamık vakası doğrulandı. Bunların 7'si New York kentinde, 101'i ise kentin dışındaki bölgelerde görüldü. Vali Hochul, vakaların eyalette ve komşu eyaletlerin özellikle kırsal bölgelerinde arttığını belirtti.
Acil durum kararı neler getiriyor?
Hochul'un imzaladığı kararnameyle kızamık aşısı uygulayabilecek sağlık çalışanlarının kapsamı genişletildi. Paramedikler, ileri düzey acil sağlık hizmeti çalışanları, eczacılar ve ebeler de artık kızamık aşısı yapabilecek. Hemşirelere ise doktorların yanı sıra kızamık testi isteme yetkisi verildi.
Kızamık nedir?
Kızamık, öksürük ve hapşırıkla havadan kolayca bulaşan, çok bulaşıcı bir viral hastalık. Ateş, öksürük, burun akıntısı ve vücutta döküntüyle seyrediyor. Aşıyla önlenebiliyor. Aşısız kişilerde özellikle çocuklarda zatürre ve beyin iltihabı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor.
Yürüyüş kalp hastalıkları riskini azaltırken, özellikle uzun süredir hareketsiz olanların tempo ve koşullara dikkat etmesi gerekiyor. Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Murat Turfan, yürüyüşe başlamadan önce doktor kontrolünden doğru tempoya, ağır yemek ve hava koşullarından yürüyüş sırasında ortaya çıkabilecek uyarı işaretlerine kadar 6 temel kuralı anlattı.
Kolon kanseri özellikle 50 yaş ve üzerindeki erkeklerde önemli bir risk oluşturuyor. Fazla kilo, sigara, alkol, sağlıksız beslenme ve genetik faktörler riskin artmasına neden olurken, bağırsakta gelişen polipler hiçbir belirti vermeden kanserleşebiliyor. Uzmanlar, şikâyet olmasa bile kolonoskopinin önemine dikkat çekerken; yeşillik, baklagil ve meyve tüketilmesini, kırmızı etin azaltılmasını ve Akdeniz tarzı beslenilmesini öneriyor.
Bakan Memişoğlu, NSosyal hesabından, "Üreten Sağlık Gücümüz Büyüyor" başlığıyla yaptığı paylaşımda, şunları kaydetti:
"Fikirden üretime, üretimden geleceğe. Fikri olanı tesisle, projesi olanı imkanla buluşturuyoruz. Bugün 10 bini aşkın kullanıcı, 300'den fazla tesis ve binlerce cihaz altyapısıyla büyüyen dev bir ekosistemimiz var. Sağlık alanında, 'Ben de varım, benim de bir fikrim var' diyen tüm sağlık çalışanı, akademisyen, araştırmacı ve girişimcilerimizi 'http://uretensaglik.gov.tr' adresimize bekliyoruz."
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Antalya'nın Kaş ilçesinde dördüz bebekleri dünyaya gelen Gamze Nur ve Durdali Çörüt çiftiyle görüntülü görüştü. Bakanlık, kasım ayından itibaren aileye çocuklar için her ay 16 bin 500 lira yardım yapacak. Göktaş, kasımda COP31 için Antalya'ya geldiğinde bebekleri ziyaret etmek istediğini söyledi.
Göktaş ne dedi?
Antalya Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürü Galip Sökmen, Bakan Göktaş'ın talimatıyla Kaş'ın Kınık Mahallesi'nde yaşayan Çörüt ailesini evinde ziyaret etti. Ziyaret sırasında aileyi görüntülü arayan Göktaş, "Maşallah çok tatlılar. Sürpriz oldu değil mi bir anda dört bebek? İkinci bebeği beklerken 5 oldunuz. Hayırlı uğurlu olsun, gözünüz aydın" dedi. Göktaş, anneye "İlk Öğretmenim Ailem" mobil uygulamasına kaydolmasını önerdi.
Aile ne anlattı?
Anne Gamze Nur Çörüt, ilk kızlarına 9 yıl sonra kavuştuklarını, dördüzlerin ise üçüncü tedavi sürecinde dünyaya geldiğini anlattı. Çörüt, "Dört bebek sürpriz oldu. Hepsini sağlıklı bir şekilde büyütmeye çalışacağız" dedi. Baba Durdali Çörüt de görüşmeden memnun olduklarını belirterek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a ve Bakan Göktaş'a teşekkür etti.
Aileye hangi destekler verilecek?
İl Müdürü Sökmen, "Aile ve Nüfus On Yılı" kapsamında çocuk yardımlarının ciddi oranda artırıldığını hatırlatarak, anne Gamze Çörüt'ün hesabına her ay 16 bin 500 lira yatırılacağını söyledi. Sökmen, 5 çocuklu bir aile olan Çörüt ailesinin Sosyal ve Ekonomik Destek ödemesinden, evdeki engelli dedenin ise Evde Bakım Yardımı'ndan yararlanması için çalışma başlattıklarını belirtti.
Türk Böbrek Vakfı (TBV), okul çağındaki çocukların su tüketimi ve beslenme alışkanlıklarına ilişkin önerilerini paylaştı. Uzmanlar, çocukların okulda yeterince su içmemesinin dikkat dağınıklığı, yorgunluk, idrar yolu enfeksiyonu ve böbrek taşı riskini artırdığını vurguladı. Okul dönüşünde çocuğun su matarasının hâlâ dolu olmasının göz ardı edilmemesi gerektiği belirtildi.
Su tüketimi çocuklar için neden önemli?
TBV Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Aydın Türkmen, çocukların vücudundaki su oranının yetişkinlere göre daha yüksek olduğunu ve bu nedenle sıvı kaybından daha hızlı etkilendiklerini söyledi. TBV Başkanı Timur Erk ise okullarda çocukların temiz ve güvenli içme suyuna kolayca ulaşabilmesi gerektiğini belirterek, "İçilen suyun miktarı kadar temizliği ve güvenilirliği de böbrek sağlığının korunmasında hayati önem taşır" dedi.
Ebeveynler neler yapmalı?
Uzmanlar ailelere şu önerilerde bulunuyor:
Ebeveynler gün içinde düzenli su içerek çocuklarına örnek olmalı.
Çocuğun çantasında her zaman temiz bir su matarası bulunmalı.
Evde gazlı ve şekerli içeceklerin tüketimi azaltılmalı.
Ders çalışırken ya da oynarken susadığını fark etmeyen çocuklara su içmeleri hatırlatılmalı.
Çocukların idrar rengi takip edilmeli. Açık sarı renk yeterli, koyu renk ise yetersiz sıvı alımına işaret ediyor.
Spor sonrasında terle kaybedilen sıvı suyla yerine konmalı.
Kantinlerde nelere dikkat edilmeli?
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Nur Canpolat, yetersiz su tüketimi ve paketli gıdaların kabızlığa, kabızlığın da idrar yolu enfeksiyonlarına yol açabileceğini söyledi. Canpolat, kantinlerdeki tuzlu gıdaların tansiyonu yükselttiğini, şekerli ürünlerin ise çocukluk çağı hipertansiyonu ve böbrek hastalıkları riskini artırabileceğini belirtti. Canpolat, beslenme çantasına ev yapımı sandviç, meyve ve yoğurt konulmasını, paketli ürünlerin etiketlerindeki şeker ve tuz oranına mutlaka bakılmasını önerdi.
Okul Gıdası Logosu nedir?
Yeni eğitim-öğretim yılıyla birlikte okul kantinlerinde Okul Gıdası Logosu uygulaması resmî olarak başladı. Uygulama, çocukların kantinlerde sağlıklı ürünleri daha kolay tanımasını amaçlıyor.
Böbrek hastası çocuklar için ne öneriliyor?
Canpolat, böbrek hastalığı nedeniyle sıvı ya da tuz kısıtlaması önerilen çocuklarda genel tavsiyeler yerine mutlaka hekimin belirlediği planın uygulanması gerektiğini vurguladı.
Türkiye Bağcılık ve Teknolojileri Sempozyumu, Tekirdağ'da başladı. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi'nde düzenlenen açılışta, iklim değişikliğinin tarımsal üretime etkileri ve tarımda yeni dönem olarak görülen akıllı tarım uygulamaları öne çıktı. Sempozyuma Türkiye'nin yanı sıra Azerbaycan, Kazakistan, Bulgaristan ve İngiltere'den bilim insanları katılıyor.
Sempozyumu kim düzenliyor?
Sempozyum, Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü bünyesinde düzenleniyor. Açılış programı, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Rektörlük Konferans Salonu'nda yapıldı. Açılışta Tekirdağ Valisi Recep Soytürk, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdür Yardımcısı Şerafettin Çakal, İl Tarım ve Orman Müdürü Mehmet Aksoy, Bağcılık Araştırma Enstitüsü Müdürü Mehmet Ali Kiracı ve TİKA Proje Sorumlusu Belde Karaca birer konuşma yaptı.
Çakal iklim değişikliği hakkında ne dedi?
Çakal, bağcılığın ülke ekonomisi açısından önemli bir sektör olduğunu belirterek, iklim değişikliğinin tarımda geleceğe yönelik planlamaların temel unsuru hâline geldiğini söyledi. Çakal, "İklim değişikliği, hangi sektörde olursa olsun, ileriye dönük yapılacak stratejilerde ihmal edilebilecek bir konu değildir" dedi. Tarımda tarım ilaçlarının ve fosil yakıtların yoğun kullanımının sürdürülebilir olmadığını belirten Çakal, "Geldiğimiz noktada artık akıllı tarım dönemine geçiyoruz" diye konuştu.
Vali Soytürk ne dedi?
Vali Soytürk, Tekirdağ'ın tarımsal üretimde geniş bir ürün yelpazesine sahip olduğunu söyledi. Ayçiçeği ve buğday başta olmak üzere birçok üründe yüksek verim elde edildiğini belirten Soytürk, tarımın kent ekonomisindeki önemine dikkat çekti. Konuşmaların ardından Soytürk, sempozyuma katkı sağlayan kurumların temsilcilerine plaket verdi ve oturumlara geçildi
Çin'de doktorlar, anne karnındaki bebeğin akciğerinde hızla büyüyen ve hayatını tehdit eden bir kitleyi, cerrahi kesi yapmadan ince bir iğneyle yok etti. Shenzhen Baoan Kadın ve Çocuk Hastanesi ile Hong Kong Çin Üniversitesi'nden uzmanların gerçekleştirdiği müdahalenin ardından bebek sağlıklı olarak dünyaya geldi. Vaka, Ultrasound in Obstetrics & Gynecology dergisinde yayımlandı.
Fetüste ne tespit edildi?
22 haftalık hamile 40 yaşındaki bir kadının rutin kontrolünde, fetüsün sağ göğüs boşluğunu neredeyse tamamen dolduran yaklaşık 5 santimetrelik katı bir kitle tespit edildi. Kitleye, akciğer dokusunun anne karnındaki gelişim sırasında anormal büyümesiyle ortaya çıkan "konjenital pulmoner hava yolu malformasyonu" (CPAM) tanısı konuldu. Kitle, fetüsün kalbine ve diğer organlarına baskı yaparak karın boşluğunda sıvı birikmesine ve kalp yetmezliği riskine yol açıyordu.
Neden klasik yöntemler işe yaramadı?
Bu tür vakalarda genellikle kistlerin içindeki sıvı boşaltılıyor ya da kitleyi besleyen ana damar tıkanıyor. Ancak bu vakadaki kitle çok sayıda küçük odacıktan oluşuyordu ve tek bir besleyici damara sahip değildi. Bu nedenle klasik yöntemler kullanılamadı.
Müdahale nasıl yapıldı?
Doktorlar, açık ameliyat yerine yüksek çözünürlüklü ultrason eşliğinde anne karnından rahme ince bir iğne yönlendirdi. İğne, fetüsün göğüs kafesinden geçirilerek milimetrik hassasiyetle kitlenin merkezine yerleştirildi. İğneden verilen enerjiyle kitlenin içinde kontrollü bir ısı oluşturuldu. Böylece kitle, çevredeki dokulara zarar verilmeden içeriden dışarıya doğru tahrip edildi ve kitleyi besleyen küçük damarlar kapatıldı.
Sonuç ne oldu?
Müdahalenin ardından kitle hızla küçüldü ve kalbe yapılan baskı tamamen ortadan kalktı. Karın boşluğundaki sıvı azaldı ve fetüsün akciğer gelişimi normale döndü. Hamileliğin sorunsuz tamamlanmasının ardından bebek sağlıklı olarak doğdu.
Bu yöntem neden önemli?
Uzmanlar, ince iğneyle ısı uygulamasının anne karnındaki katı akciğer kitlelerinde kullanılmasının, açık ameliyatın riskli ya da mümkün olmadığı doğumsal anomalilerde yeni bir tedavi seçeneği olabileceğini belirtiyor. Ancak yöntem şimdilik tek bir vakada uygulandı ve yaygın kullanım için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyuluyor.
Uluslararası saygın adli tıp dergisi American Journal of Forensic Medicine and Pathology'nin Aralık 2024 sayısında yayımlanan çalışma gündem oldu.
Türkiye'de genital bölgeye büyütme amacıyla kendi yağı enjekte edilen bir erkek, kısa sürede hayatını kaybetti. Otopsi sonucunda adamın akciğer damarlarında ve kalp kapağında yağ bulundu.
"Bu üzücü olaylar hep sahte vaatlerin sonucu"
Özellikle erkek hastalarda genital bölgeyle ilgili vaatlerin ilgi çekici görüldüğünü vurgulayan Üroloji ve Androloji Uzmanı Op. Dr. Semih Güleser, "Tüm estetik işlemler belli bir zorunluluk ve ihtiyaç için yapılmalı. Mesela bu olayda kişinin, akciğerde gelişen yağ embolisi nedeniyle hayatını kaybettiği öğrenildi. Otopsi sonuçları çok net. Yani genital bölgesine enjekte edilen kendi yağı akciğere giden atar damarları tıkamış ve kalp kapakçığına yapışmış" dedi.
Estetik işlemlerde vücuda yağ giriş-çıkışının hayati önemde olduğuna değinen Güleser, "Yağ alınırken ya da enjekte edilirken hasar gören damarlardan dolaşıma yağ parçacıkları karışabilir. Bunlar akciğere ulaşıp damarları tıkayabilir. Nadir görülür ama geliştiğinde hayatı tehdit eder. Tıpkı bu olaydaki gibi" şeklinde konuştu.
"Bazen en doğru karar işlem yapmamaktır"
Genital bölge işlemlerinde olumsuz belirtilerin genellikle işlemden sonraki 12 ila 72 saat içinde görüldüğünü belirten Üroloji ve Androloji Uzmanı Op. Dr. Semih Güleser, "Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı, göğüste ve koltuk altında küçük kırmızı noktalar olursa vakit kaybetmeden acile gidilmeli.
Genital bölge, medikal estetikte ayrı bir uzmanlık gerektirir. Bu bölgede damar ve sinir yapıları, ereksiyon mekanizması ve idrar yolu gibi hassas yapılar birbirine çok yakındır" dedi.
Genital estetik talebiyle gelen erkek hastaların çoğunun aslında normal ölçülere sahip olduğunu ifade eden Güleser, "İşlemi yapan kişi üroloji ya da plastik cerrahi uzmanı mı? İşlem, acil müdahale imkanı olan, ruhsatlı bir kurumda mı yapılıyor? Kullanılan ürün Sağlık Bakanlığı onaylı mı? Riskler ve gerçekçi sonuç yazılı olarak anlatıldı mı? Bu soruların yanıtları bir can değerindedir" dedi.
Rus TASS haber ajansına göre, Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketici Haklarını Koruma Servisinden (Rospotrebnadzor) yapılan açıklamada, Sibirya ve Uzak Doğu İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsünün bir çalışanının hastalanması üzerine özel önlemlerin uygulandığı belirtildi.
Çalışana "nedeni belirlenemeyen zatürre" teşhisi konulduğu aktarılan açıklamada, kapsamlı incelemeler sonucunda hastadan alınan örneklerde mesleki faaliyetiyle bağlantılı mikroorganizmalara rastlanmadığı kaydedildi.
Açıklamada, "İrkutsk bölgesi ile İrkutsk ve Şelehov kentlerindeki sıhhi ve epidemiyolojik durum istikrarlıdır." ifadesine yer verildi.
İrkutsk Bölge Valisi İgor Kobzev, 2 Ekim'de, bölgede yaşayan bir kişide "özellikle tehlikeli bir enfeksiyon şüphesi" bulunduğuna ilişkin bilgiler üzerine olağanüstü sıhhi ve salgınla mücadele komisyonu toplantısı düzenlendiğini duyurmuştu.
Bazı sosyal medya kanalları ise aynı gün, veba ile mücadele enstitüsü çalışanının "akciğer vebası" nedeniyle hayatını kaybettiğini öne sürmüştü.
Sonbaharla birlikte artan nem ve kapalı ortamlarda daha fazla zaman geçirilmesi, ev tozu akarlarına bağlı alerjik şikayetleri artırabiliyor. Uzman Doç. Dr. Serdar Al, özellikle gece ve sabah ortaya...Devamı için tıklayınız
"Bodrum'da koşmak iyi hissettirir" mottosuyla düzenlenen 9. Uluslararası Bodrum Yarı Maratonu tamamlandı. 23 ülkeden 2 bin 500 sporcunun katıldığı yarışta atletler, Myndos Kapısı, Antik Tiyatro, Kumbahçe ve marina hattı gibi Bodrum'un simge noktalarından geçen parkurlarda koştu. 21 kilometrelik yarı maratonda erkeklerde Üzeyir Söylemez, kadınlarda Ezgi Akarsu birinci oldu.
Yarışa kimler katıldı?
2-4 Ekim tarihlerinde düzenlenen yarışa Türkiye'nin yanı sıra Rusya, Almanya, Birleşik Krallık, ABD, Norveç, Kazakistan, İran, Sudan, Güney Afrika, Kanada ve Ukrayna dahil 23 ülkeden 2 bin 500 sporcu katıldı. Yarışların startını Bodrum Belediye Başkanı Tamer Mandalinci verdi. Protokol üyeleri de 5 kilometrelik parkurda sporcularla birlikte koştu.
Yarışta hangi renkli anlar yaşandı?
Finişe ulaşan sporculara verilen madalyalar, Bodrum Sağlık Vakfı'nda eğitim gören özel gereksinimli öğrenciler tarafından hazırlandı. Yarışa katılan sporculardan Hasan Can Altıner ise parkuru tamamladıktan sonra kız arkadaşı Beste Mürşitoğlu'na evlilik teklif etti.
Dereceye girenler kimler?
21 kilometre erkekler:
Üzeyir Söylemez (1:13:20)
Pavel Zakharov, Rusya (1:16:54)
Ömer Oklu (1:16:56)
21 kilometre kadınlar:
Ezgi Akarsu (1:31:27)
Aleksandra Iakovleva, Rusya (1:33:44)
Aliye Ayta (1:37:00)
10 kilometre erkekler:
Ufuk Arda (0:33:47)
Güngör Özege (0:36:16)
Uğur Pehlivan (0:36:26)
10 kilometre kadınlar:
Gamze Turhan (0:43:15)
Çağla Elmas (0:44:45)
Liubov Larionova, Rusya (0:44:48)
5 kilometre erkekler:
Fedır Bezlepkın (0:17:41)
Erdem Aydakul (0:19:10)
Uras Danan (0:19:16)
5 kilometre kadınlar:
Aslı Arık (0:19:46)
Fatma Taş (0:20:22)
Irmak Demir (0:20:29)
Gelecek yıl neler planlanıyor?
Dereceye giren sporculara ödülleri, Bodrum Belediye Meydanı'ndaki törenle verildi. Bodrum Belediye Başkanı Tamer Mandalinci, yarışın gelecek yıl 10. kez düzenleneceğini belirterek, "İlk 10'a giren sporcuların seneye kayıt ücretlerini ben karşılayacağım. 10'uncu yılda tüm tişörtlerimiz turuncu olacak" dedi. Bodrum Kaymakamı Ali Sırmalı ve Bodrum Gençlik ve Spor İlçe Müdürü Oktay Dumruk da organizasyona katkı sunanlara teşekkür etti.
İngiltere'de 1,4 milyon yetişkinin sağlık verilerini inceleyen kapsamlı bir araştırma, yüksek tansiyonun ne kadar yaygın ve ne kadar sessiz bir sorun olduğunu ortaya koydu. Oxford Üniversitesi'ne bağlı Oxford Nüfus Sağlığı araştırmacılarının BMJ Public Health dergisinde yayımlanan çalışmasına göre yetişkinlerin yüzde 37'si yüksek tansiyonla yaşıyor. Bu kişilerin yüzde 59'u ise hiç tanı almamış ve tansiyon tedavisi görmüyor.
Yüksek tansiyon nasıl tanımlandı?
Araştırmada Dünya Sağlık Örgütü'nün kriterleri esas alındı. Büyük tansiyonun 140 ve üzeri ya da küçük tansiyonun 90 ve üzeri olması veya tansiyon ilacı kullanılması yüksek tansiyon olarak kabul edildi. Araştırma, Birleşik Krallık'ın en büyük sağlık araştırma programı olan Our Future Health'in verilerine dayanıyor.
Yüksek tansiyon yaşa ve cinsiyete göre nasıl değişiyor?
Araştırma, yüksek tansiyonun yalnızca ileri yaştakileri etkilemediğini gösterdi. Yüksek tansiyon oranı 18-39 yaş grubunda yüzde 15 iken, 80 yaş ve üzerindekilerde yüzde 71'e çıkıyor. Yaş farkları dikkate alındığında yüksek tansiyon erkeklerde yüzde 42, kadınlarda yüzde 29 oranında görülüyor. Buna göre erkeklerde yüksek tansiyon, kadınlara göre neredeyse yüzde 50 daha yaygın.
İlaç kullananların tansiyonu kontrol altında mı?
Araştırmanın dikkat çeken bir diğer bulgusu, tedavi gören hastalarla ilgili. Bir ya da daha fazla tansiyon ilacı kullanan hastaların yarısında tansiyon değerleri 140/90'ın üzerinde kaldı. Uzmanlar, İngiltere'deki mevcut sağlık kılavuzlarının tanı için çok sayıda ölçüm şart koşması ve ilaç tedavisinden önce yaşam tarzı değişikliklerini öncelemesi nedeniyle tedavinin gecikebildiğini belirtiyor.
Araştırmacılar ne diyor?
Araştırmacılardan Wenyu Liu, yüksek tansiyonun büyük ölçüde belirti vermeyen sessiz bir tehdit olduğunu ve mevcut tarama yöntemlerinin yeterli olmadığını söyledi. Liu, rutin sağlık taramalarına dahil edilmeyen genç yetişkinlerin bile yüzde 15'inden fazlasında yüksek tansiyon tespit edildiğini belirterek, tüm toplumu kapsayan koruyucu önlemlerin zorunlu hâle geldiğini vurguladı.
Yüksek tansiyon neden bu kadar tehlikeli?
Britanya Kalp Vakfı'na göre yüksek tansiyon, kalp ve damar hastalıkları için değiştirilebilir en önemli risk faktörü. Ülkedeki kalp krizi ve inme vakalarının yaklaşık yarısı yüksek tansiyonla doğrudan bağlantılı. Uzmanlar, daha erken ve kararlı tedaviyle her yıl on binlerce kalp krizi ve inmenin önlenebileceğini belirtiyor.
Ne yapılmalı?
Yüksek tansiyon çoğu zaman belirti vermediği için düzenli tansiyon ölçümü büyük önem taşıyor. Uzmanlar, genç yaşta olsalar bile yetişkinlerin tansiyonlarını düzenli olarak ölçtürmelerini ve yüksek değerler görülmesi hâlinde bir hekime başvurmalarını öneriyor.
Nar, ceviz ve bazı orman meyveleri yendikten sonra bağırsaktaki bakteriler tarafından üretilen urolitin A adlı molekül, tedavisi zor bir kalp yetmezliği türü için umut verici sonuçlar ortaya koydu. King's College London'da yapılan ve Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre urolitin A, kalp kasının gevşemesini sağlayan kritik bir proteini harekete geçiriyor. Kalp yetmezliği olan farelerde yapılan deneylerde, kalp fonksiyonlarında yüzde 80'e varan iyileşme görüldü.
Urolitin A nedir?
Urolitin A, nar, ceviz ve bazı orman meyvelerinde bulunan bileşiklerin bağırsak bakterileri tarafından dönüştürülmesiyle vücutta oluşan doğal bir molekül. Ancak her insanın bağırsak bakterileri bu molekülü aynı miktarda üretemiyor.
Bu kalp yetmezliği türü neden önemli?
Araştırma, tıpta "korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliği" (HFpEF) olarak adlandırılan duruma odaklanıyor. Bu hastalıkta kalp kanı pompalama gücünü koruyor, ancak iki atım arasında yeterince gevşeyip kanla dolamıyor. Kalp yetmezliği vakalarının yaklaşık yarısını oluşturan bu tablo; nefes darlığı, halsizlik ve egzersiz kapasitesinde ciddi düşüşe yol açıyor. Mevcut kalp ilaçlarının çoğu kalbin kasılma gücünü artırmaya yönelik olduğu için bu hastalarda yeterince etkili olamıyor.
Urolitin A kalbe nasıl etki ediyor?
Araştırmacılar, urolitin A'nın kalp dokusundaki PKGIα adlı enzime doğrudan bağlanarak onu aktive ettiğini tespit etti. Bu etkileşim, kalp hücrelerinin kalsiyumu daha hızlı geri almasını sağlıyor ve kalp kasının iki atım arasında çok daha rahat gevşemesine yardımcı oluyor.
Deneylerde ne bulundu?
Kalbi sertleşmiş ve yetmezlik gelişmiş farelere ağız yoluyla urolitin A verildiğinde, kalp fonksiyonlarında kontrol grubuna göre yüzde 80'e varan iyileşme kaydedildi. 7 günlük uygulamada kalp dokusundaki yara dokusunun (fibrozis) gerilediği, kalbin anormal büyümesinin önlendiği ve kalbin iç basıncının dengelendiği görüldü. Araştırmacılar, bulguları doğrulamak için kök hücrelerden laboratuvarda üretilen insan kalp dokularında da deneyler yaptı. Urolitin A uygulanan dokuların daha ritmik ve hızlı şekilde kasılıp gevşediği gözlendi.
Nar yemek kalp yetmezliğini tedavi eder mi?
Hayır. Uzmanlar, yalnızca nar tüketmenin kalp yetmezliğini tedavi etmeye yetmeyeceğini özellikle vurguluyor. Bağırsak bakterilerinin urolitin A üretme kapasitesi kişiden kişiye büyük farklılık gösteriyor. Uzmanlar, kalp sağlığı için beslenmenin bir bütün olarak ele alınması gerektiğini belirtiyor. Kalp yetmezliği olan hastaların tedavilerinde değişiklik yapmadan önce hekimlerine danışması gerekiyor.
Sırada ne var?
Araştırmada yalnızca erkek fareler incelendi. HFpEF kadınlarda daha sık görüldüğü için araştırmacılar, bulguların kadınlarda da test edilmesi amacıyla kapsamlı insan klinik çalışmaları başlatmayı planlıyor.
Erzurum Şehir Hastanesi'nde anne adaylarına verilen eğitimler, doğum korkusunu azaltarak normal doğuma yönelimi artırdı. Hastanenin Gebe Okulu ve Ebe Polikliniği'nde yürütülen çalışmalar sonucunda son bir yılda ilk kez sezaryenle doğum yapanların oranı, Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği yüzde 17'lik hedefin altına indi. Hastanede yılda yaklaşık 6 bin doğum gerçekleşiyor.
Primer sezaryen nedir?
Primer sezaryen, bir kadının ilk kez sezaryenle doğum yapmasını ifade ediyor. İlk doğumun sezaryenle yapılması, sonraki doğumların da büyük ölçüde sezaryenle gerçekleşmesine yol açabildiği için Sağlık Bakanlığı bu oranı yakından takip ediyor.
Gebe Okulu'nda neler anlatılıyor?
Yılda yaklaşık 300 anne adayının eğitim aldığı Gebe Okulu'nda gebelikte yaşanabilecek sorunlar, normal doğumun önemi, bebek bakımı ve anne sütünün önemi gibi konular anlatılıyor. Anne adaylarına pilates toplarıyla hafif egzersizler ve nefes egzersizleri yaptırılıyor. Eğitimin sonunda gebeler, 17 bireysel odası ve 2 suda doğum ünitesi bulunan doğum salonunu geziyor. Anne adayları, doğum sırasında eşlerini ya da istedikleri bir kişiyi yanlarında bulundurabiliyor.
Sonuçlar ne gösteriyor?
Başhekim Dr. Öğr. Üyesi Mesud Fakirullahoğlu, hastanede önceki yıllarda primer sezaryen oranının Sağlık Bakanlığı'nın referans değerlerinin üzerinde olduğunu söyledi. Son bir yılda hastanede 6 bine yakın doğum gerçekleştiğini belirten Fakirullahoğlu, "Biz Sağlık Bakanlığının belirlediği yüzde 17'lik primer sezaryen doğum oranı hedefinin altındayız" dedi. Fakirullahoğlu, hastaneye ulaşmakta zorlanan gebelerin "Anne Oteli"nde misafir edildiğini, ayrıca ağrısız doğum ve suda doğum gibi destekler sunulduğunu anlattı.
Normal doğumun faydaları neler?
Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği'nden Dr. Eda Bingül, eğitim sonunda gebelere doğum salonunu gezdirerek "bir nevi doğum provası" yaptıklarını söyledi. Bingül, normal doğumda annenin iyileşme süresinin daha kısa olduğunu, sütün daha hızlı geldiğini ve bunun anne ile bebek arasındaki bağı güçlendirdiğini belirtti. Ancak sezaryen, anne ya da bebeğin sağlığının risk altında olduğu durumlarda hayat kurtaran bir yöntem ve doğum şekline hekimle birlikte karar veriliyor.
Anne adayları ne diyor?
Gebe Okulu'na katılan Sibel Aktoprak, "Buraya geldiğimde korkuyordum, kaygılarım vardı ama sezaryen fikrim ötelendi, korkularım geçti" dedi. Anne adayı Esmanur Öztürk ise "Özel hastanede sezaryen olmak istiyordum ama buraya gelince fikrim değişti" diye konuştu.
Trabzon'daki Faruk Başaran Bilim ve Sanat Merkezi'nde (BİLSEM) eğitim gören üç lise öğrencisi, acil durumlarda sağlık çalışanlarının yükünü azaltmayı amaçlayan yarı otonom bir kalp masajı cihazı geliştirdi. Cihaz, kalp durması vakalarında göğüs basısı uygulayabiliyor ve hekim kontrolünde ilaç verilmesini destekliyor. Öğrencilerin projesi, TÜBİTAK'ın düzenlediği yarışmada Türkiye üçüncüsü oldu.
Cihaz nasıl çalışıyor?
Cihaz, kalp masajı sırasında göğüs basısı uygulamanın yanı sıra ilaç enjeksiyonuna ve müdahale sürecinin kontrol edilmesine imkân sağlayan bir mekanizmaya sahip. Hem pille hem de elektrikle çalışabilen cihaz, müdahale sırasında hastadan elde edilen verileri raporlayarak doktora iletebiliyor.
Cihaz neden yarı otonom?
Proje yürütücülerinden Yomra Fen Lisesi öğrencisi Ayşe Dede, her vakanın farklı olması nedeniyle cihaz üzerindeki kontrolün sağlık personelinde kalmasını amaçladıklarını söyledi. Dede, "Onları beyne, makinemizi ise fiziksel işe koyduk. Kumanda sistemimiz yardımıyla sağlık personeli cihazımızın yaptığı hareketleri kontrol ediyor" dedi.
Cihazın diğerlerinden farkı ne?
Dede, piyasada kalp masajı yapan cihazlar bulunduğunu, ancak kendi geliştirdikleri sistemin yerli, daha ekonomik ve daha kapsamlı bir model olduğunu söyledi. Dede, "Sağlık çalışanlarının işini kolaylaştırmak ve bütün süreci stabilize ederek olabildiğince fazla hayat kurtarmayı hedefledik" dedi.
Projeyi kimler geliştirdi?
Fizik öğretmeni Mehmet Ali Koçaslan'ın koordinatörlüğünde geçen yıl başlayan projeyi, Yomra Fen Lisesi öğrencileri Ayşe Dede ve Elif Bilge İyi ile Akçaabat Fen Lisesi öğrencisi Utku Taha Hanedan geliştirdi. Cihazın yazılımını hazırlayan Hanedan, sistemi geliştirmek için yeni fikirler üzerinde çalıştıklarını söyledi. Elif Bilge İyi ise Karadeniz'in zorlu coğrafyasında sağlık ekiplerinin iş yükünü azaltmaya ve acil müdahalelere katkı sağlamaya odaklandıklarını belirtti.
İç Hastalıkları ve Geriatri Uzmanı Prof. Dr. Berrin Karadağ, fiziksel ve zihinsel açıdan yaşlılıkta sağlam bir temel oluşturmanın püf noktalarını paylaşıyor. Hücresel yakıttan uyku düzenine, kas rezervinden stres yönetimine kadar genç yaşlardan itibaren atılması gereken adımlar, sağlıklı yaşlanmanın kapılarını aralıyor.
Bir tabak yaprak sarma bu kez lezzetiyle değil, laboratuvar sonucuyla gündemde. Aynı numunede 7 ayrı pestisit kalıntısı saptanırken bazı değerlerin izin verilen sınırların çok üzerine çıktığı görüldü. En çarpıcı sonuçta limit aşımı 94 kata kadar ulaştı.
Tüm Eczacı İşverenler Sendikası Genel Başkanı Ecz. Nurten Saydan, eczanelere yeterli sayıda grip aşısı gelmediğini belirterek, “Her yıl sonbaharda aynı tabloyla karşılaşıyoruz” dedi. Saydan gelen miktarın risk grubundakilerin aşılanması için dahi yetmediğini söyledi.
Sağlık Bakanlığı, son iki yılda 5,1 milyon vatandaşa meme kanseri taraması yapıldığını, taramalar sonucunda yaklaşık 300 bin şüpheli bulgunun tespit edildiğini ve vatandaşların ileri tetkik için sağlık kuruluşlarına yönlendirildiğini açıkladı.
Türkiye'de her yıl yaklaşık 27 bin kadına meme kanseri tanısı konulurken, uzmanlar 'Hiçbir şikayetim yok' algısının erken tanıyı engellediğine dikkat çekiyor. Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Metin Çakmakçı, meme kanserinin 7 önemli belirtisini sıralayarak risk faktörlerine ve düzenli kontrolün önemine vurgu yapıyor.
Kreatin üzerine yapılan yeni bir araştırma, ezber bozan sonuçlar ortaya koydu. Orta ve ileri yaştaki hareketsiz bireyler üzerinde yürütülen 12 haftalık deneyde, hiçbir ağırlık antrenmanı yapılmasa dahi düzenli kreatin kullanan bireylerde kas gücünün ve yağsız doku kütlesinin korunabildiği belirlendi. Peki uzmanların henüz temkinli yaklaştığı ve hafızayı da etkileyebileceği öne sürülen bu takviye gerçekten egzersizin yerini tutabilir mi? İşte tartışma yaratan araştırmanın tüm ayrıntıları.
ABD'deki bir araştırmaya göre antibiyotik kullanırken şeker kullanmak bağırsak mikrobiyomuna zarar veriyor, tehlikeli enfeksiyonlara durumlara neden olabiliyor.
TÜBİTAK destekli MetaTıp Projesi ile MR verileri 3 boyutlu modellere dönüştürülüyor. Doktorlar hastanın anatomisini sanal ortamda inceleyerek ameliyat öncesi hazırlık yapabiliyor.
Yenidoğan ve çocuk hastalar için ileri teknolojiyle gerçekleştirilen cerrahi işlemler ile erken evre meme kanseri tedavisi ve göz sinirinin tutulumuyla seyreden nadir bir hastalığın tedavisinde kullanılan 2 ilaç geri ödeme kapsamına alındı.
Son yıllarda kalp kapağı hastalıklarının görülme sıklığı artıyor. Geçmişte çoğunlukla 65 yaş üzerinde ihtiyaç duyulan kalp kapağı değişimi, artık genç yaşta da gerekli olabiliyor. Doç. Dr. Onur Taşar, “Dişteki bakteriler kalp kapakçıklarına yapışarak ölümcül olabilir” diyor.
Orta boy bir elma 4,8 gram lif sağlıyor; ancak dokuz meyvenin belirtilen porsiyonları bu miktarı aşıyor. Çarkıfelek meyvesi listenin başında yer alırken kivi kabuğuyla tüketildiğinde lif alımını artırabiliyor. İşte hangi meyvenin ne kadar lif sağladığı ve porsiyonların neden aynı olmadığı.
Kalp hastalığı çoğu kişinin zihninde orta yaş ve sonrasının sorunu olarak yer alıyor. Ancak yeni bir araştırma, bu düşünceyi değiştirebilecek çarpıcı sonuçlar ortaya koydu. 20’li yaşlardaki bazı sağlıklı genç yetişkinlerin damarlarında bile plak oluşumuna rastlanması, kalp-damar sağlığının belirtiler ortaya çıkmadan çok daha önce önemsenmesi gerektiğini gösterdi. Uzmanlara göre kalp hastalığı, bir anda ortaya çıkan değil, yıllar boyunca sessizce ilerleyebilen bir süreç. İşte araştırmaya ilişkin önemli detaylar.
Karaciğerde görülen her kitle kanser anlamına gelmiyor. Sağlıksız beslenme, obezite ve zararlı alışkanlıklar karaciğer hastalıklarını artırabilirken, gelişen teknoloji sayesinde iyi ve kötü huylu lezyonlar daha kolay ayırt edilebiliyor. Doç. Dr. Tonguç Utku Yılmaz, doğru tanı için bütüncül yaklaşımın önemine dikkat çekiyor.
İstanbul’da yılın ilk 7 ayında sağlık kuruluşlarında 130 milyon muayene gerçekleştirilirken, 548 binden fazla kişi MHRS’den aldığı randevuya gitmedi ve randevusunu iptal etmedi.
Kanser riskini artıran faktörler arasında çoğunlukla sigara, alkol ve yaşam tarzı öne çıkıyor. Ancak yeni araştırma, dünyada her yıl milyonlarca kanser vakasının beş yaygın enfeksiyonla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. 2024 verilerine göre yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakası, Helicobacter pylori bakterisi, HPV, hepatit B, Epstein-Barr ve hepatit C virüsleriyle ilişkilendirildi. Bulgular, enfeksiyonların önlenmesi ve aşılamanın kanserle mücadeledeki kritik rolünü bir kez daha gündeme taşıdı.
Kreş ve ilkokul çağındaki çocuklarda burun akıntısı, ateş ve boğaz ağrısı şikâyetleriyle acil başvuruları arttı. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Ufuk Erenberk, gözlemlediği tablonun daha...Devamı için tıklayınız
Sağlık Bakanlığı bünyesinde kamu hastanelerinde faaliyet gösteren 117 kalp merkezinde tanı, tedavi ve takip süreçleri yürütülürken, geçen yıl 46, bu yılın ilk yarısında ise 11 kalp nakli gerçekleştirildi.
En ölümcül beyin tümörlerinden glioblastomanın beyni nasıl ele geçirdiği ilk kez canlı olarak ve üç boyutlu şekilde görüntülendi. ABD'deki California Teknoloji Enstitüsü'nden (Caltech) araştırmacılar, uyanık fareler üzerinde yaptıkları çalışmada tümörün beynin derinliklerine nasıl yerleştiğini, çevresindeki damarları nasıl daraltıp tıkadığını ve beyin işlevlerini nasıl bozduğunu adım adım izledi. iScience dergisinde yayımlanan çalışma, tümörün kendine sağlıklı beyinden bağımsız bir "yaşam alanı" inşa ettiğini ortaya koyuyor.
Glioblastoma neden bu kadar ölümcül?
Glioblastoma, en agresif beyin tümörleri arasında yer alıyor. Hastalığın beş yıllık sağkalım oranı yalnızca yüzde 5 ila 7 düzeyinde. Tümörün çevre dokularla kurduğu karmaşık ilişki, onu tedavisi en zor kanser türlerinden biri hâline getiriyor.
Neden yeni bir görüntüleme yöntemine ihtiyaç vardı?
Mevcut yöntemler, beyin tümörlerinin nasıl davrandığını izlemekte yetersiz kalıyor. Manyetik rezonans (MR), beynin derin bölgelerini gösterebilse de uyanık ve hareket hâlindeki hayvanlarda beyin işlevlerini eş zamanlı izleyemiyor. Optik mikroskoplar ise yüksek çözünürlük sunmasına rağmen beynin derinliklerine ulaşamıyor. Kimya mühendisi Mikhail Shapiro liderliğindeki ekip, bu sınırları aşmak için üç farklı ultrason teknolojisini tek bir sistemde birleştirdi.
Tümör hücreleri ultrasonda nasıl görünür hâle getirildi?
Araştırmacılar, bakterilerin doğal olarak ürettiği küçük gaz keseciklerinin genetik kodunu insan kaynaklı kanser hücrelerine aktardı. Ultrason dalgalarını yansıtan bu gaz kesecikleri sayesinde tümör hücreleri, çevredeki sağlıklı dokudan net şekilde ayırt edilebildi. Böylece tümörün büyüme sınırları 11 gün boyunca yüksek netlikte takip edildi.
Tümör beyinde neleri değiştirdi?
Deneyde üç farenin beynindeki talamus bölgesine nakledilen tümör hücreleri büyüdükçe, görsel bilgileri işleyen lateral genikulat çekirdek adlı bölgeyi fiziksel olarak yerinden itti. Tümör büyüdükçe, fareler görsel bir uyarana maruz kaldığında bu bölgede normalde görülen kan akışı artışı da zayıfladı. Damar ağını ayrıntılı şekilde haritalayan ultrason mikroskopisi ise tümörün çevresindeki damarları daralttığını, tıkadığını ve kan akış hızını yavaşlattığını gösterdi. Bulgular, tümörün sağlıklı beynin ritminden bağımsız, kendine özgü bir kan dolaşımı alanı oluşturduğunu ortaya koydu.
Bu yöntem tedaviyi nasıl etkileyebilir?
Yeni görüntüleme yöntemi, bir saatten kısa süren taramalarla tümör hücrelerini, damarları ve beyin işlevlerindeki değişimleri aynı anda kaydedebiliyor. Uzmanlara göre bu yöntem, yeni nesil kemoterapi ve immünoterapi ilaçlarının tümör üzerindeki etkilerini canlı olarak izlemek için önemli bir araç olabilir. Ancak çalışma, yalnızca üç fare üzerinde yapılan bir ön çalışma niteliğinde. Yöntemin, insan glioblastomasını daha iyi yansıtan kapsamlı modellerde test edilmesi planlanıyor.
Çay ve kahve, günlük hayatımızın vazgeçilmez içecekleri arasında yer alıyor. Dünyada en çok tüketilen sıcak içeceklerden olan çay ve kahvenin, içerdikleri kafein ve bitkisel bileşikler sayesinde sağlığımız üzerinde de çeşitli etkileri bulunuyor. Peki günlük hayatta sıkça tükettiğimiz çay ve kahve arasında sağlık açısından belirgin bir fark var mı?
Kadınlarda sık görülen idrar kaçırma, utanma veya normal kabul edilmesi nedeniyle tedavisiz kalabiliyor. Doç. Dr. Aylin Önder Dirican, bel çevresi ve yaşam tarzı gibi etkenlere dikkat çekerek idrar kaçırmanın türüne göre tedavi seçeneklerini anlatıyor.
Kayseri'de yaşayan 63 yaşındaki işçi emeklisi İdris Demir günde 3 paket sigara tüketiyordu. Sağlık sorunlarından dolayı Sigarayı Bırakma Polikliniği'ne başvurdu. 3 aydır sigara kullanmayan Demir, "Merdiven çıkamıyordum, nefesim kesiliyordu. Astım bronşit oldum, bacaklarımda varis vardı. Sağlık sorunlarımın çoğu gitti" dedi.
TÜİK’e göre 15 yaş ve üzerindeki Türkiye vatandaşlarının obezite oranı 2022’de yüzde 20,2 iken bu oran 2025’te yüzde 21,8’e çıktı. Yetişkinleri kapsayan ayrı bir araştırma, obezitenin 2021’deki yıllık ekonomik yükünü 186 milyar lira tahmin etti; yükün yüzde 59’u dolaylı maliyetlerden oluştu. Obezite sebepli maliyetlerin Almanya’da yıllık 55,2 milyar euro, Birleşik Krallık’ta ise 43,2 milyar euro olarak tahmin ediliyor.
Günün koşturmacasında öğünler, hareket ve kendimize ayırdığımız zaman çoğu kez geri plana düşüyor. Peki gündelik alışkanlıkları değiştirmek nereden başlıyor? Uzman ve vatandaşların anlattıkları, bu soruya farklı yanıtlar sunuyor.
Ankara'da gebeliğinin 20. haftasında şiddetli karın ağrısıyla hastaneye başvuran 34 yaşındaki Buse Tiner Demir'in rahminde 25 santimetrelik dev kitle tespit edildi. 'Çok riskli' denilmesine rağmen bebeğinden vazgeçmeyen anne, gerçekleştirilen zorlu ve nadir ameliyatın ardından kızını sağlıklı bir şekilde kucağına aldı.
Kalp krizi artık sadece ilerleyen yaşların değil, gençlerin de korkulu rüyası haline geldi. Uzman doktor, Türkiye'deki kriz yaşının Avrupa'ya göre 10 yıl daha genç olduğuna dikkat çekerek, kalbin verdiği hayati uyarıların asla hafife alınmaması gerektiği konusunda uyarıyor.
Çocukluğun ilk yıllarındaki beslenme, büyüdükten sonra ruh sağlığımızla da ilişkili olabilir mi; şekerle erken yaşta kurulan ilişki kaygı hakkında bize ne söylüyor?
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu açılış haftasında düzenlenen "Pandemilere Hazırlık Konulu Yüksek Düzeyli Toplantı" adlı oturumda konuştu.
Küresel sağlık güvenliği ve uluslararası işbirliğinin gerekliliği konularına dikkati çeken Memişoğlu, "Pandemiler, küresel sağlık güvenliğinin ortak bir sorumluluk olduğunu göstermiştir. Hiçbir ülkenin tek başına üstesinden gelemeyeceği zorluklar, ancak kolektif eylem ve uluslararası işbirliğiyle aşılabilir." dedi.
Memişoğlu, Türkiye'nin güçlü altyapısı sayesinde Kovid-19 pandemisi sürecinde sağlık sistemini başarıyla yönettiğini belirterek, "Güçlü sağlık altyapımız sayesinde, en gencinden en yaşlısına kadar hiçbir vatandaşımızın tıbbi tedaviye erişimden mahrum kalmamasını sağladık. O zorlu günlerde, tecrübe ve imkanlarımızı küresel bir dayanışma ruhuna dönüştürdük." ifadelerini kullandı.
"Gazze'de insanların aşıya veya temel ilaçlara erişemediği vahim bir tablo"
Küresel sağlık güvenliğinde eşitliğin öneminin altını çizen Sağlık Bakanı Memişoğlu, ihtiyaç sahibi ülkelere karşılık beklemeden tıbbi yardım sağlayan Türkiye'nin küresel dayanışmaya olan bağlılığını vurguladı.
Memişoğlu, insanların sağlık, barış ve onur içinde yaşamasını arzuladıklarını kaydederek, "Sağlık, tıpkı yaşam hakkı gibi temel bir insan hakkıdır. 'Dünya 5'ten büyüktür' dememizin nedenlerinden biri de sağlık hizmetlerine erişimdeki adaletsizlik ve eşitsizliktir." değerlendirmesinde bulundu.
Hiçbir ülkenin, acil sağlık durumları karşısında yalnız bırakılmaması gerektiğini vurgulayan Memişoğlu, şunları aktardı:
"Bugün Gazze'de kadınların ve çocukların katledildiği, masum insanların aşıya ve temel ilaçlara dahi erişemediği vahim bir tabloyla karşı karşıyayız. İnsanların sırf tıbbi tedaviye erişemedikleri için gözlerimizin önünde hayatını kaybettiği bir dünyada, küresel sağlık güvenliğinden ya da vicdandan söz edemeyiz."
Sağlık Bakanı ayrıca, tıbbi hizmetlere eşit koşullar altında adil erişimin sağlanması amacıyla tüm uluslara ortak insani değerler etrafında birleşme çağrısını yineleyerek, gelecek nesilleri korumak adına uluslar arasında bilgi ve deneyim paylaşımının gerekliliğini vurguladı.
Sonbaharın gelmesiyle birlikte grip vakalarının görülme sıklığı artıyor. Dr. Kristine Koyunseven, 'Ani başlayan ateş, öksürük ve kas ağrısına dikkat. Belirtiler başladığında ilk 48 saat önemli.' diyor. 7 etkili önlemi anlatıyor.
Türk Tabipleri Birliği (TTB) çocukların giderek artan oranda, yetersiz beslenmeye bağlı çeşitli fiziksel ve psikolojik sorun tehdidiyle karşı karşıya olduğu uyarısını yaptı. TTB ücretsiz okul yemeği verilmesini istedi.
Aarhus Üniversitesi öncülüğünde bir araya gelen uluslararası araştırmacı ekibi, retinitis pigmentosa başta olmak üzere çeşitli nörodejeneratif göz hastalıklarına bağlı görme kaybına karşı sentetik bir yaklaşım geliştirdi. 22 Eylül 2026 tarihinde Nature Biomedical Engineering dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, göz içine enjeksiyon yoluyla uygulanan yarı iletken nanoparçacıklar, kablosuz mikro ışık alıcıları gibi işlev görerek retinadaki sağlam sinir hücrelerini uyarabiliyor.
Bitkilerden İlham Alan 300 Nanometrelik Tasarım
Grafik karbon nitrür malzemeden üretilen boşluklu nanoparçacıklar, yaklaşık 300 nanometre çapında tasarlandı. Yapının temel ilham kaynağı bitkilerdeki kloroplastların ışık toplama mekanizması: Bu mimariyi taklit eden nanoparçacıklar, görünür ışığı emerek fiziksel ve kimyasal tepkimeler üretebiliyor. Söz konusu parçacık teknolojisi daha önce ilaç taşıma ve tümör hedefleme alanlarında kullanılmıştı; bu çalışmada ise doğrudan nöronal uyarım için bir arayüz olarak uygulamaya geçirildi.
Genetik Modifikasyon Gerektirmeyen Evrensel Potansiyel
Retinitis pigmentosa hastalarında ana ışık algılayıcı hücreler zamanla işlevini yitirse de retinadaki retinal ganglion hücreleri canlılığını korur. Geliştirilen nanoparçacıklar doğrudan bu hücrelerin yakınına yerleşerek gelen ışık enerjisini elektrokimyasal uyarılara dönüştürüyor.
Yöntemin en dikkat çekici özelliklerinden biri ise kapsamının genişliği. Genetiği değiştirilmiş virüs vektörleri gerektiren optogenetik tedavilerin veya cerrahi müdahale içeren implant çözümlerinin aksine, bu yaklaşım hastalığın altında yatan genetik mutasyon türünden bağımsız olarak tüm hasta gruplarına uygulanabilme potansiyeli taşıyor.
Hayvan Deneyleri Umut Vaat Ediyor
İleri evre retinitis pigmentosa modeli oluşturulan farelerde gerçekleştirilen deneylerde, nanoparçacık enjeksiyonunun ardından beynin görsel korteksinde belirgin elektriksel aktivite tespit edildi; deneklerin ışığa karşı davranışsal yanıtlar sergilediği de gözlemlendi. Domuz retinası örnekleri üzerinde yürütülen ex vivo testlerde ise ganglion hücrelerinin LED ışığı altında başarıyla uyarıldığı doğrulandı.
Araştırmacılar, teknolojinin henüz yüksek çözünürlüklü tam görme sağlamadığını vurguluyor. Ancak hücresel düzeyde ışık algısının yeniden kazanılması, insan klinik denemelerine geçiş için sağlam bir bilimsel zemin oluşturduğunu da belirtiyor.
Akıllı saat pazarında uzun süredir liderlik koltuğunu koruyan Apple, ürün yelpazesini yeni bir kategoriye taşımaya hazırlanıyor. Teknoloji dünyasına sızan bilgilere göre şirket, ekran barındırmayan bir sağlık ve fitness takip cihazı geliştiriyor. Mevcut prototipler, gelişmiş sensörlerin yer aldığı küçük bir bilgi işlem modülü ile ince kumaş bir kordondan oluşuyor.
Cihazın, kesintisiz biyometrik veri takibini ön plana çıkaran spor odaklı bileklik markası Whoop'un ürünleriyle benzer bir konsept benimsediği belirtiliyor.
Erken Aşama, Belirsiz Takvim
Proje şu aşamada "teknoloji incelemesi" olarak adlandırılan araştırma ve geliştirme sürecinin başlarında yer alıyor. Üst yöneticiler Eddy Cue ve Tim Cook'un projeye destek verdiği ileri sürülse de cihazın tüketici ürününe dönüşüp dönüşmeyeceği henüz kesinleşmiş değil. Apple'ın seri üretime geçmeye karar vermesi halinde dahi ürünün raflara girmesinin en erken 2028'de gerçekleşeceği aktarılıyor.
Ekransız Cihaz Neden Önemli?
On dört günü aşan pil ömrü ve tıbbi düzeyde EKG ölçüm kapasitesiyle öne çıkan Whoop gibi markalar, ekran bildirimlerinin yarattığı dikkat dağılmasından kaçınan ve yalnızca sağlık verilerine odaklanmak isteyen kullanıcılara sesleniyordu. Apple'ın geliştirdiği iddia edilen ekransız cihaz da bu segmentteki kullanıcı kitlesini Apple ekosistemine dahil etmeyi hedefliyor.
Şirket bu stratejinin yazılım tarafını da ihmal etmiyor. Hazıroluş skoru ve biyolojik yaş tahmini gibi gelişmiş analitik özellikler mevcut akıllı saatlerine eklendi; yakın dönemde yayımlanan watchOS güncellemesiyle sağlık algoritmalarının işlem kapasitesi de önemli ölçüde güçlendirildi.
Apple Watch'u Tamamlayan, Onunla Rekabet Etmeyen Bir Cihaz
Zengin uygulama ekosistemi ve geniş ekranıyla çok yönlü bir deneyim sunan Apple Watch'un aksine geliştirilen ekransız cihazın, mevcut ürün ailesiyle doğrudan rekabete girmek yerine onu tamamlayıcı bir rol üstlenmesi öngörülüyor. Kesintisiz veri toplamayı merkeze alan bu yaklaşım, sağlığını derinlemesine takip etmek isteyen ancak bilek üzerinde bir ekrana ihtiyaç duymayan kullanıcıları hedef alıyor.
Uzmanlar, hastalığın yalnızca ileri yaşlarda görülmediğine dikkat çekerek, ailesinde prostat kanseri veya ilişkili bazı kanser türleri bulunan erkeklerin tarama konusunda daha dikkatli olması gerektiğini vurguladı. Bilimsel dayanağı olmayan “mucize tedavilerin” ise kanıtlanmış kanser tedavilerini geciktirebileceği uyarısı yapıldı.
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği tarafından “Prostat Kanseri Farkındalık Ayı” ve “Dünya Prostat Kanseri Günü” kapsamında Ankara’da basın toplantısı düzenlendi. Johnson & Johnson’ın koşulsuz desteğiyle gerçekleştirilen toplantıda prostat kanserinin Türkiye ve dünyadaki durumu, tarama yöntemleri, güncel tedaviler, doğru bilinen yanlışlar ve erken tanının önemi ele alındı.
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Tülay Eren, prostat kanserinin Türkiye’de erkeklerde akciğer kanserinin ardından en sık görülen ikinci kanser olduğunu belirterek, hastalığın önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu söyledi.
YÜKSEK RİSK GRUBUNDAKİLERE 45 YAŞ UYARISI
Prostat kanserinin erken evrede tespit edilebildiğini ifade eden Eren, PSA adı verilen kan testinin tanı sürecinde önemli bir araç olduğunu belirtti.
Taramanın kişilerin risk durumuna göre hekim değerlendirmesiyle yapılması gerektiğine dikkat çeken Eren, 50 yaşından sonra semptomu bulunanların, yüksek risk grubundaki kişilerin ise 45 yaşından itibaren tarama konusunda doktorlarına danışması gerektiğini söyledi.
Ailesinde prostat kanseri bulunanların yanı sıra ailede meme, yumurtalık veya pankreas kanseri öyküsü bulunan kişilerin de yüksek risk açısından değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Eren, bu gruptaki kişilerin tarama konusunda bilgilendirilmesinin önemine işaret etti.
“SADECE YAŞLI ERKEKLERİN HASTALIĞI DEĞİL”Prostat kanserinin yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık olduğu yönündeki düşüncenin doğru olmadığını belirten Eren, genç yaşlarda da vakalarla karşılaşılabileceğini söyledi.
Eren, “Prostat kanseri sadece yaşlı erkeklerin hastalığı değildir, gençlerde de görünebilir. Ailesinde prostat kanseri olanların mutlaka bir üroloğa ya da aile hekimine giderek tarama programına girmesi gerekir.” dedi.
İdrarda kan görülmesi gibi belirtilerin de göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayan Eren, böyle bir durumda mutlaka hekim kontrolünden geçilmesi gerektiğini kaydetti.
“ERKEN TANI HAYAT KURTARIR”Türkiye’deki ulusal tarama programında prostat kanseri taramasının bulunmadığını hatırlatan Eren, buna karşın yüksek risk grubundaki kişilerin ve 50 yaşın üzerinde semptomları bulunanların doktora başvurmasının önemli olduğunu söyledi.
PSA testinin hekim değerlendirmesi doğrultusunda yapılmasını önerdiklerini belirten Eren, “Erken tanı bütün kanserlerde olduğu gibi prostat kanserinde de hayat kurtarır.” diye konuştu.
TEDAVİ HASTALIĞIN EVRESİNE GÖRE BELİRLENİYORGazi Üniversitesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Fatih Gürler ise prostat kanserinde uygulanan güncel tedavi yöntemlerine ilişkin bilgi verdi.
Hastalığın erken ve ileri evre olarak değerlendirildiğini belirten Gürler, erken evrede cerrahi ve radyoterapinin ağırlık kazandığını, ileri evrede ise hormonal tedaviler, hedefe yönelik ve yeni nesil hormonal tedaviler, kemoterapi ile lütesyum gibi radyoligand tedavilerin uygulanabildiğini söyledi.
Günümüzde tedavi yaklaşımının her hastaya aynı yöntemi uygulamak üzerine kurulmadığını ifade eden Gürler, hedefin “doğru hastaya, doğru zamanda, doğru tedaviyi” vermek olduğunu vurguladı.
GENETİK ÖZELLİKLER TEDAVİYİ ŞEKİLLENDİREBİLİYOR
İleri evre prostat kanserinde tümör hücrelerinin genetik ve biyolojik özelliklerinin de incelenebildiğini aktaran Gürler, BRCA gibi gen değişikliklerinin saptanmasının bazı hastalarda tedavi seçimini etkileyebildiğini belirtti.
Bu tür değişiklikların tespit edilmesi halinde uygun hastalarda doğrudan ilgili biyolojik özelliği hedefleyen ilaçların kullanılabildiğini ifade eden Gürler, kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının prostat kanseri tedavisindeki önemine dikkat çekti.
“MUCİZE TEDAVİ” SÖYLEMLERİNE DİKKATToplantının önemli gündemlerinden biri de kanser hastalarının bilimsel dayanağı bulunmayan ürün ve yöntemlere yönelmesi oldu.
Hastaların iyileşme umuduyla farklı arayışlara girebildiğini belirten Gürler, “Doğal” veya “zararsız” olduğu düşünülerek kullanılan bazı ürünlerin bilimsel olarak kanıtlanmış kanser tedavisini geciktirebileceği veya tedavinin etkisini azaltabileceği uyarısında bulundu. Gürler, bazı ürünlerin ciddi organ sorunlarına da yol açabileceğini söyledi.
Sosyal medyada “kansere destek tedavi”, “mucize tedavi”, “kemoterapi dışı tedavi” veya “kansere tek çözüm” gibi ifadelerle çeşitli bitkisel ürünlerin önerilebildiğine dikkat çeken Gürler, bu tür bilimsel dayanağı olmayan tedavi iddialarına karşı hasta ve yakınlarının dikkatli olması gerektiğini belirtti.
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği’nin de bilimsel dayanağı olmayan tedavi önerileriyle hukuki mücadele yürüttüğünü ifade eden Gürler, hastaların tedavi sürecinde bilimsel kanıta dayalı yöntemlerden uzaklaşmaması gerektiğini vurguladı.
ERKEN YAŞLARDA DA ORTAYA ÇIKABİLİYORProstat Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında verilmesi gereken temel mesajın erken tanı ve doğru tedavi olduğunu belirten Gürler, prostat kanserinin yalnızca ileri yaş hastalığı olarak değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizdi.
Uzmanlar, özellikle aile öyküsü nedeniyle yüksek risk grubunda bulunan kişilerin kontrollerini ihmal etmemesi, şüpheli belirtilerin göz ardı edilmemesi ve tedavi konusunda bilimsel dayanağı olmayan yöntemler yerine hekimlerin önerdiği yaklaşımların izlenmesi gerektiğine dikkat çekti.
Topuk dikeni, ayak tabanındaki zarın aşırı gerilmesiyle oluşuyor ve özellikle sabahları belirginleşen ağrıya yol açıyor. Uzman Doç. Dr. Ahmet İnanır, erken müdahale ve uygun tedavinin önemine dikkat çekiyor.
Potasyum miktarı yalnızca besinin türüne değil, porsiyonuna ve hazırlanış biçimine göre de değişiyor. ABD Tarım Bakanlığı ile sağlık kaynaklarında yer alan veriler, sofradaki yaygın seçeneklerin birbirinden oldukça farklı değerlere ulaşabildiğini gösteriyor. İşte potasyum kaynağı 10 besin ve porsiyon değerleri...
Boyun ağrılarını dindirmek için gelişigüzel yapılan "kütletme" gibi hareketlerin bir tedavi yöntemi olmadığı, bunun tehlikeli sonuçlar doğurarak ölüme yol açabileceği bildirildi.
Dünya genelinde 5557 milyon kişide demans olduğu, yaklaşık her 3 saniyede bir kişide demans geliştiği tahmin edilirken, Alzheimer hastalığı ve demans Türkiye'de de halk sağlığını etkileyen önemli sorunlar arasında bulunuyor.
Market raflarında satılan sütlerde önemli bir değişiklik başlıyor. Yeni düzenlemeyle özellikle çocukların tercih ettiği kakaolu, çikolatalı ve meyveli sütlerde ilave şekere sınır getirilecek, doğal olmayan aroma vericiler kullanılamayacak. Meyveli ve kakaolu sütlerin içeriğinde gerçek çeşni oranı da belirli bir seviyenin altına düşemeyecek. Sade sütlerde ise yıllardır görülen bazı yağ oranları raflardan kalkacak.
Okulların açılmasıyla birlikte kalem, silgi, boya, yapıştırıcı, çanta ve matara gibi kırtasiye ürünleri yeniden gündemde. Uzmanlar, çocuk sağlığı açısından kimyasal ve fiziksel risk taşıyabilecek ürünlerin seçiminde aileleri dikkatli olmaya çağırıyor. İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, riskin ürünün içeriği, kimyasal yoğunluğu, kullanım şekli ve maruz kalma süresine göre değiştiğini belirtti.
KÜÇÜK ÇOCUKLARDA AĞIZ YOLUYLA TEMAS RİSKİ ARTIYORÇocukların ürünlerle temas biçiminin yaşa göre değiştiğini vurgulayan Doç. Dr. Müge Ensari Özay, özellikle 3 yaş altındaki çocukların kullandıkları nesneleri ağızlarına götürme veya çiğneme davranışının daha sık görüldüğünü söyledi.
Özay, kırtasiye ürünlerinde karşılaşılabilecek kimyasallar arasında fitalatların önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, bu maddelerin özellikle PVC gibi plastiklerin yumuşatılmasında kullanıldığını aktardı. Silgilerin esnekliğini sağlamak amacıyla da bu tür maddelerin kullanılabildiğini ifade eden Özay, fitalatların üreme, endokrin ve gelişim sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğine dikkat çekti. Bu nedenle söz konusu maddelerin hem kırtasiye ürünlerinde hem de oyuncaklarda kullanımının sınırlandırılması gerektiğini belirten Özay, çocukların maruziyetinin yalnızca ürünün kendisiyle değil, ürünü nasıl kullandıklarıyla da yakından ilişkili olduğunu kaydetti.
Kırtasiye ürünleri açısından dikkat edilmesi gereken bir diğer başlığın ağır metaller olduğunu söyleyen Özay, kurşun, kadmiyum ve krom gibi maddelerin bazı ürünlerde bulunabileceğini belirtti. Bu maddelerin ürünlerin boyalarında ya da ürünün yapısında yer alabileceğini ifade eden Özay, kullanım sırasında çocuğun bunlarla temas edebileceğini söyledi. Mevzuatta bu maddelere yönelik çeşitli sınırlamalar bulunduğunu aktaran Özay, buna rağmen ailelerin satın alma aşamasında ürünlerin özelliklerini kontrol etmesinin önem taşıdığını vurguladı.
Kimyasal risklerin yalnızca ağır metallerle sınırlı olmadığını belirten Özay, özellikle yapıştırıcı ve boyalarda çözücü olarak kullanılan solventlere de dikkat çekti. Uçucu organik bileşiklerin solunum yollarında, gözlerde ve ağız bölgesinde tahrişe yol açabileceğini belirten Özay, bu maddelerin bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara da neden olabileceğini söyledi. Özay, kullanılmaması gereken bazı maddelerin de kırtasiye ürünlerinde bulunabildiğine dikkat çekerek formaldehit ve bazı koruyucu maddeleri örnek gösterdi. Formaldehitin kanserojen olarak sınıflandırıldığını belirten Özay, buna rağmen yapıştırıcı ve mürekkep gibi ürünlerde düşük miktarlarda kullanılabildiğini ifade etti.
GÜVENLİ ÜRÜN İÇİN İLK KONTROL NOKTASI ETİKETAilelerin alışveriş sırasında ürünlerin yalnızca dış görünüşüne veya fiyatına bakmaması gerektiğini belirten Özay, satın alma öncesinde etiket bilgilerinin mutlaka incelenmesini istedi. Ürünün üzerinde üretici veya ithalatçı firmanın bilgilerinin bulunmasının önemli olduğunu söyleyen Özay, üretici ya da ithalatçı firmanın adresi, markası ve modeline ilişkin bilgilerin bulunmadığı ürünlerin tercih edilmemesi gerektiğini ifade etti. Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi'nin de aileler açısından önemli bir kontrol noktası olduğunu belirten Özay, ebeveynlerin sistem üzerinden ürün gruplarını seçerek daha önce güvensiz olduğu bildirilen ürünleri inceleyebileceğini söyledi. Ailelerin alışverişten önce bu sistemi kullanarak ürün hakkında bilgi sahibi olabileceğini belirten Özay, özellikle internet üzerinden yapılan alışverişlerde bu kontrolün daha önemli hale geldiğini kaydetti.
Kırtasiye ürünlerinde bazı işaret ve standart bilgilerinin de incelenebileceğini belirten Özay, CE işareti ile TS EN 71 standardına ilişkin bilgilerin kontrol edilebileceğini söyledi. CE işaretinin ve TS EN 71 standardının kırtasiye ürünlerinin tamamı için zorunlu olmadığını belirten Özay, ancak bazı kırtasiye ürünlerinin oyuncak kategorisine de girebildiğini ifade etti. Bu nedenle ürünün etiketinde söz konusu işaretlerin bulunmasının tüketici açısından dikkate alınabilecek bir unsur olduğunu kaydetti.
Bunun yanı sıra ürünlerin yaş grubuna uygunluğunun da mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini belirten Özay, 3 yaşındaki bir çocuğun ürünü kullanma biçimiyle 10-11 yaşındaki bir çocuğun kullanım davranışının aynı olmadığını söyledi. Özellikle küçük çocukların ürünleri ağızlarına götürme ve yutma ihtimalinin bulunduğuna dikkat çeken Özay, şeker veya yiyecekleri andıran kokuların da çocukların ürünü ağızlarına götürme riskini artırabileceğini ifade etti.
Kırtasiye alışverişinde ürünün kokusunun da göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Özay, yoğun ve rahatsız edici kokuların üründe uçucu kimyasal maddelerin bulunabileceğine işaret edebileceğini söyledi. Ailelerin ürün seçiminde önceliği güvenliğe vermesi gerektiğini vurgulayan Özay, marka ve fiyatın güvenliğin önüne geçirilmemesi gerektiğini ifade etti.
Ürünün yalnızca pahalı olmasının onun daha güvenli olduğu anlamına gelmediğini belirten Özay, alışveriş sırasında ürünün kullanım amacına uygunluğu, kalitesi, kullanım koşulları ve olası zararlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Marka ve üretici güvenilirliğinin de dikkate alınması gerektiğini belirten Özay, bilinen ve güvenilir üreticilerin tercih edilmesinin önemli olduğunu ancak fiyatın tek başına güvenlik göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini kaydetti.
İNTERNETTEN ALIŞVERİŞTE SATICININ KİMLİĞİ ARAŞTIRILMALIİnternet üzerinden yapılan kırtasiye alışverişlerinin farklı bir risk taşıdığına dikkat çeken Özay, tüketicinin ürünü satın almadan önce fiziksel olarak inceleme şansının bulunmadığını söyledi. Bu nedenle internet sitelerinde ürün görsellerinin ve açıklamalarının ayrıntılı şekilde incelenmesi gerektiğini belirten Özay, satıcının kim olduğunun araştırılmasını istedi. Ürünün sayfasında üretici veya ithalatçı firmanın bilgilerinin bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi gerektiğini söyleyen Özay, firmanın ticari kimliğinin açık biçimde görülebilmesinin önemli olduğunu ifade etti.
Üretici veya ithalatçı bilgilerinin bulunmamasının tüketici açısından soru işareti oluşturabileceğini belirten Özay, firmaların marka güvenilirliklerini korumak amacıyla bu tür bilgileri paylaşmalarının beklendiğini kaydetti. Özay, internet alışverişlerinde özellikle pazarlama amacıyla kullanılan bazı ifadelerin tüketiciyi yanıltabileceğine de dikkat çekti.
Ürünlerin üzerinde veya internet sitelerindeki satış sayfalarında “kimyasalsız”, “zehirsiz” ya da “tamamen sağlıklı” gibi ifadelerin kullanılabildiğini belirten Özay, bu tür ifadelerin tek başına ürünün güvenli olduğunu kanıtlamadığını söyledi. Bu ifadeler yerine ürünün sahip olduğu sertifikaların ve üretici bilgilerinin incelenmesi gerektiğini belirten Özay, tüketicilerin belirsiz pazarlama söylemlerinden ziyade doğrulanabilir bilgilere odaklanması gerektiğini vurguladı. Ailelerin alışveriş sırasında “en pahalı ürün en güvenlidir” anlayışından da uzak durması gerektiğini belirten Özay, güvenliğin fiyat üzerinden değil, ürünün özellikleri, üreticisi, standartları ve kullanım koşulları üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Kırtasiye ürünlerinde yalnızca kimyasal içeriklerin değil, çocukların fiziksel sağlığının da dikkate alınması gerektiğini belirten Özay, okul çantalarının ağırlığı konusunda aileleri uyardı. Çok ağır sırt çantalarının çocukların omurga ve bel bölgesinde çeşitli rahatsızlıklara yol açabileceğini söyleyen Özay, çantaların tek omuzda taşınmaması gerektiğini belirtti. Çantanın iki omuza birden takılarak taşınmasının önemine dikkat çeken Özay, alternatif olarak tekerlekli ve çocuğun fazla güç harcamadan çekebileceği çantaların da değerlendirilebileceğini söyledi. Özay, özellikle okul çağındaki çocukların gün içerisinde uzun süre çanta taşıdığı düşünüldüğünde, çantanın ağırlığı ve kullanım şeklinin kas-iskelet sistemi açısından önem taşıdığını ifade etti.
DERS ÇALIŞMA DÜZENİ DE ÇOCUK SAĞLIĞINI ETKİLİYORÇocukların yalnızca okul çantası konusunda değil, ders çalışma ve ekran kullanımı sırasında da doğru pozisyonu benimsemeleri gerektiğini belirten Özay, çalışma sandalyesinin sırt desteğine sahip olmasını önerdi. Çocuğun otururken ayaklarının yere temas etmesi gerektiğini belirten Özay, uzun süre ayak ayak üstüne atarak oturmanın da kas ve iskelet sistemi açısından uygun olmadığını söyledi. Ödev yapmak veya oyun oynamak amacıyla ekran karşısında geçirilen sürede de çalışma düzenine dikkat edilmesi gerektiğini ifade eden Özay, ekranın çocuğun gözlerinden yaklaşık 50 santimetre uzakta bulunması gerektiğini kaydetti.
Ekranın çok yüksek veya çok alçak konumlandırılmasının boyun sorunlarına yol açabileceğine dikkat çeken Özay, ekranın çocuğun boyuna uygun bir seviyede yerleştirilmesi gerektiğini söyledi. Kitap okurken veya yazı yazarken çocuğun sürekli öne doğru eğilmemesi gerektiğini belirten Özay, omurganın ve başın mümkün olduğunca dik tutulmasının önemli olduğunu ifade etti. Doğru oturma alışkanlığının çocuklara küçük yaşlardan itibaren kazandırılması gerektiğini vurgulayan Özay, bu alışkanlığın ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek kas-iskelet sistemi sorunlarının önlenmesine katkı sağlayabileceğini belirtti.
Okul alışverişinin önemli parçalarından biri olan mataraların da dikkatli seçilmesi gerektiğini belirten Özay, mataraların içerisinde sıvı bulunduğu için kullanılan malzemenin özelliklerinin ayrıca önem taşıdığını söyledi. Plastik malzemelerde bulunabilecek bazı kimyasalların sıvıyla temas edebileceğini belirten Özay, fitalatlar veya ağır metallerin üründe bulunması halinde bunların çözünerek sıvıya geçme ihtimalinin dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Özellikle sıcak sıvıların bu süreci kolaylaştırabileceğine dikkat çeken Özay, sıcak içeceklerin plastik malzemeyle temasının kimyasalların çözünmesini artırabileceğini söyledi. Bu nedenle plastik mataralarda fitalat kullanımının kesinlikle bulunmaması gerektiğini vurgulayan Özay, ailelerin ürünün sertifikalarını incelemesini ve güvenilir üreticilerin tercih edilmesini önerdi.
Doç. Dr. Müge Ensari Özay, okul alışverişinde ailelerin yalnızca çocuğun beğenisine, ürünün görünümüne veya fiyatına göre hareket etmemesi gerektiğini belirterek, güvenliğin alışverişin ilk kriteri olması gerektiğini söyledi. Kırtasiye ürünlerinde üretici ve ithalatçı bilgilerinin kontrol edilmesi, yaş grubuna uygunluk bilgilerinin incelenmesi, ürünün standart ve sertifikalarının araştırılması ve yoğun kokulu ürünlerden kaçınılması gerektiğini belirten Özay, ailelerin ayrıca Ticaret Bakanlığı'nın Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi'ni kullanabileceğini hatırlattı. Çocukların gün boyunca temas ettiği ürünlerin seçiminde küçük ayrıntıların önemli olduğunu vurgulayan Özay, kimyasal risklerin yanı sıra çanta ağırlığı, oturma biçimi ve ekran kullanımının da çocuk sağlığının korunması açısından birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye Alzheimer Derneği ve Ankara Büyükşehir Belediyesi (ABB) Sağlık İşleri Daire Başkanlığı, Alzheimer hastalığına yönelik toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla Başkentlileri bir araya getirecek.
“Sağlıklı yaşlan, Alzheimer’dan korunmaya bugün başla” sloganıyla gerçekleştirilecek etkinlik, 19 Eylül 2026 Cumartesi günü saat 16.00’da başlayacak.Etkinlik kapsamında Alzheimer hastalığıyla ilişkili risk faktörlerine yönelik taramalar yapılacak, sağlıklı yaşlanma ve hastalıktan korunmaya yönelik önlemler konusunda katılımcılara bilgilendirmelerde bulunulacak.
Sağlıklı ve aktif yaşlanmanın fiziksel, zihinsel ve sosyal yönlerine dikkat çekilecek programda, farklı yaş gruplarını bir araya getiren çeşitli etkinlikler de yer alacak.Gün boyunca fiziksel aktivite çalışmaları, zihinsel aktiviteler, tavla turnuvası ve torun köşesi düzenlenecek. Program kapsamında ayrıca müzik dinletisi, flamenko gösterisi ve halk oyunları gösterisi de Başkentlilerle buluşacak.
Alzheimer konusunda farkındalığın artırılması, risk faktörlerinin daha iyi tanınması ve sağlıklı yaşlanma konusunda toplumun bilinçlendirilmesinin amaçlandığı etkinliğe tüm Başkentliler katılabilecek.
Kaynak: Haber Merkezi
Uzmanlar, kök hücre bağışının omurilikten yapıldığı ve felç riski bulunduğu yönündeki algının gerçeği yansıtmadığını vurgularken, uygun eşleşmenin ardından bağışçıların süreçten vazgeçmemesinin önemine dikkat çekti.
Bin Gönüllüden Biri Sen Ol Derneği (BİNSENDER), lösemi ve diğer hematolojik kanserlerle mücadele eden hastalar için hazırladığı “Bir Silgi Bir Umut-Lösemiyi Birlikte Siliyoruz” projesini Ankara’da düzenlenen toplantıyla kamuoyuna tanıttı. Proje; hastaların ve hasta yakınlarının yaşadığı fiziksel, psikolojik, sosyal ve ekonomik güçlükleri görünür hale getirmeyi, kök hücre bağışı konusunda doğru ve bilimsel bilgiyi yaygınlaştırmayı ve gönüllü bağışçılığı güçlendirmeyi amaçlıyor.
PROJENİN HİKÂYESİ ERDİ’DEN GELİYOR10. Ankara Coffee Festival 25-26-27 Eylül’de Bilkent Center’da , projenin kendisi için kişisel bir anlam taşıdığını belirtti. Derneğin kuruluş hikâyesinin oğlu Erdi’nin lösemi mücadelesine dayandığını anlatan Kuzucu, bu süreçte yaşadıklarının kendisine hastaların tedavi yolculuğunda yalnızca tıbbi desteğe değil, doğru bilgiye, dayanışmaya ve umuda da ihtiyaç duyduğunu gösterdiğini ifade etti.
Kuzucu, Erdi’nin kendilerine bıraktığı en önemli mirasın umudu kaybetmemek olduğunu belirterek, bugün bu umudu başka hastalara ulaştırmak ve çoğaltmak istediklerini söyledi.
Lösemi tedavisinin uzun hastane yatışları, yoğun tedavi dönemleri, eğitim veya çalışma hayatına ara verilmesi, sosyal yaşamın kısıtlanması ve geleceğe ilişkin belirsizlik gibi birçok sonucu beraberinde getirebildiğine dikkat çekilen projede, hasta yakınlarının da bu sürecin önemli bir parçası olduğu vurgulanıyor.
Bir anne, baba, eş, kardeş veya çocuğun tedavi sürecindeki yakınının yanında olabilmek için kendi hayatını yeniden düzenlemek zorunda kalabildiği belirtilirken; bakım sorumluluğu, iş ve gelir kaybı, başka bir şehirde yaşama zorunluluğu, ulaşım ve konaklama giderlerinin aileler üzerinde ek yük oluşturabildiğine dikkat çekiliyor.
Projede, hematolojik kanserlerin hastalar üzerindeki etkilerine ilişkin güncel araştırmalara da yer veriliyor. Ağustos 2026’da Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi’nde yayımlanan ve yüksek doz kemoterapi alan 158 hematolojik kanser hastasının değerlendirildiği araştırmada, katılımcıların yüzde 67,1’ini lösemi hastalarının oluşturduğu aktarılıyor. Araştırmada hastaların genel yaşam kalitesi puanı 100 üzerinden 39,82 olarak ölçülürken, sosyal işlev alanındaki sorunlar ve lösemi hastalarındaki yüksek semptom yükü dikkat çekiyor.
Haziran 2026’da Türkiye’de gerçekleştirilen başka bir araştırmada ise hasta yakını annelerle yapılan görüşmelerde sosyal yaşamdan uzaklaşma, aile içindeki rollerin değişmesi, ekonomik güçlükler, ulaşım ve tedavi giderleri, iş ve gelir kaybı, kaygı ve stres gibi sorunların öne çıktığı belirtiliyor.
Çiğdem Kuzucu, kök hücre bağışı konusunda toplumda önemli yanlış algıların bulunduğuna dikkat çekerek, bağış sürecinin zaman zaman büyük ve sancılı bir ameliyat olarak düşünüldüğünü, kök hücre bağışının organ bağışıyla karıştırılabildiğini belirtti. Bu tür yanlış bilgilerin potansiyel bağışçıların süreçten uzaklaşmasına neden olabildiğini ifade etti.
TÜRKİYE’DE 36 BİN 905 EŞLEŞMEToplantıda Türkiye’deki kök hücre bağış sistemine ilişkin veriler de paylaşıldı. Buna göre 2014-2026 yılları arasında 36 bin 905 hasta-bağışçı eşleşmesi gerçekleştirildiği, 8 bin 500 kişiden kök hücre toplama işleminin başarıyla tamamlandığı aktarıldı.
BİNSENDER, bu rakamların yalnızca istatistiklerden ibaret olmadığına, her eşleşmenin arkasında tedavi bekleyen bir hasta, bu süreçten etkilenen bir aile ve gönüllü olan bir bağışçının bulunduğuna dikkat çekiyor. Dernek, bağışçı havuzunun genişlemesinin yanı sıra gönüllülerin süreç hakkında doğru bilgi edinmesinin de büyük önem taşıdığını vurguluyor.
“KÖK HÜCRE BAĞIŞI KAN VERMEYE BENZER”BİNSENDER Bilim Kurulu Üyesi Hematolog Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz, toplantıda kök hücre bağışının nasıl gerçekleştirildiğine ilişkin bilgiler verdi. Tekgündüz, bağışçı adayının Kızılay Kan Merkezi’nde üç tüp kan vererek TÜRKÖK veri tabanına kaydolabildiğini ve ardından uygunluk sürecinin başladığını belirtti.
Uygun eşleşme gerçekleştiğinde ise kök hücre toplama işleminin çoğunlukla damar yoluyla yapıldığını aktaran Tekgündüz, verici adayına 4-5 gün süreyle kemik iliğindeki kök hücrelerin kana geçmesini sağlayan iğneler uygulandığını, yeterli hücre sayısına ulaşıldığında işlemin mümkünse tek seansta yaklaşık 4-5 saat içinde tamamlandığını söyledi.
Bağışçıların işlem sonrasında bir gün hastanede gözlem altında tutulduğunu belirten Tekgündüz, herhangi bir sorun olmadığı takdirde ertesi gün taburcu edildiklerini ve yaklaşık bir hafta ağır spor yapmalarının önerilmediğini ifade etti. Tekgündüz ayrıca kök hücre bağışlarının yaklaşık yüzde 90’ının bu yöntemle gerçekleştirildiğini, kalan yaklaşık yüzde 10’luk bölümde ise kemik iliğinden hücre toplanmasının gerekebildiğini belirtti. Toplumdaki yanlış algılara da değinen Tekgündüz, kemik iliğinin bütünlüğüyle alınmadığını, sürekli üretilen kök hücrelerin toplandığını ve bu hücrelerin yeniden üretildiğini anlattı.
“OMURİLİKTEN ALINMIYOR, FELÇ RİSKİ YOK”Hematolog Prof. Dr. Hakan İsmail Sarı ise kök hücre bağışıyla ilgili toplumda en sık karşılaşılan yanlış bilgilerden birine dikkat çekti. Kök hücrelerin belden, omurgadan veya omurilikten alındığı yönündeki algının doğru olmadığını belirten Sarı, bağışların yaklaşık yüzde 90’ının aferez cihazı aracılığıyla koldan damar yoluyla gerçekleştirildiğini söyledi. Öncesinde uygulanan iğnelerle kemik iliğindeki kök hücrelerin kana geçmesinin sağlandığını ve hücrelerin buradan toplandığını ifade etti.
Sarı, kalan yaklaşık yüzde 10’luk bölümde ise kök hücrelerin kalça kemiğinden alındığını belirterek, bu işlemin de omurilikten yapılmadığını ve ameliyathane şartlarında yaklaşık 30-45 dakikada gerçekleştirildiğini aktardı. “Omurilikten alınıyor, felç olma riski var” şeklindeki düşüncenin yanlış olduğunu vurguladı. Sarı, kök hücre bağışında kan grubu farklılığının bağışa engel olmadığını da belirtti. Uygunluğun kan grubundan ziyade doku grubu uyumu üzerinden değerlendirildiğini söyleyen Sarı, üç tüp kan verilerek doku grubuna bakıldığını ve uygunluğun buna göre belirlendiğini ifade etti.
Genç bağışçıların önemine de dikkat çeken Sarı, yaş sınırının 35’e çekilmesinin nakil başarısını artırma amacı taşıdığını belirterek gençleri kök hücre bağışçısı olmaya ve bağışçı olduktan sonra süreçten vazgeçmemeye çağırdı.
BİR DONÖRÜN VAZGEÇMESİ HASTANIN UMUDUNU YIKABİLİYORToplantının en çarpıcı bölümlerinden biri ise kök hücre nakli sürecinden geçen Reyhan Erdoğan’ın yaşadıkları oldu. 2018 yılında lösemi tanısı alan 54 yaşındaki Erdoğan, kendisi için uygun bir donör bulunduğunu ancak nakil hazırlıkları sırasında bağışçının son anda vazgeçtiğini anlattı. Bu durumun kendisi açısından büyük bir hayal kırıklığı yarattığını belirten Erdoğan, tedavi sürecinde yoğun bakım ve hastane koridorlarında geçen zorlu bekleyişlerden söz etti. Daha sonra Almanya’dan 22 yaşındaki bir gençle yüzde 100 uyum sağlandığını ve bu kez nakil sürecinin tamamlandığını anlatan Erdoğan, yaşadığı deneyimin ardından bağışçılara seslenerek, “Vazgeçmeyin ki birileri sizin sayenizde hayata tutunsun” mesajını verdi.
“BİR İNSANIN YAŞAMINA DOĞRUDAN DOKUNABİLECEĞİMİ DÜŞÜNMEZDİM”Toplantıda yıllar önce kök hücre bağışçısı olan Muharrem Kara da deneyimini paylaştı. Kara, 11 yıl önce yaptığı bağışın ardından geçtiğimiz yıl TÜRKÖK tarafından arandığını ve yüzde 100 uyumlu bir hastanın bulunduğunu öğrendiğini anlattı. Bir mühendis olarak mesleği aracılığıyla insanların hayatına doğrudan dokunma imkânının sınırlı olduğunu ancak bağışçı olarak bir insanın yaşamına doğrudan katkı sunabildiğini belirten Kara, bu deneyimin kendisi için hem şans hem de gurur verici olduğunu söyledi.
ANKARA’DAN TÜRKİYE’YE YAYILMASI HEDEFLENİYORBİNSENDER, Ankara’da başlatılan projenin zaman içerisinde Türkiye’nin farklı şehirlerine ulaşmasını hedefliyor. Proje kapsamında hastaların ve hasta yakınlarının kendi deneyimlerini anlatması, hekimlerin kök hücre bağışına ilişkin merak edilen soruları bilimsel bilgilerle yanıtlaması ve daha önce bağış yapmış kişilerin deneyimlerinin paylaşılması planlanıyor. Böylece toplumun hem hastalıkla mücadele eden kişilerin yaşadıklarını daha yakından anlaması hem de kök hücre bağışının nasıl gerçekleştiğine ilişkin doğru bilgiye ulaşması amaçlanıyor.
Çiğdem Kuzucu da projenin yalnızca bir farkındalık kampanyası olarak kalmasını değil, uzun soluklu bir dayanışma hareketine dönüşmesini istediklerini belirtiyor. BİNSENDER, daha fazla insanın doğru bilgiye ulaşmasını, daha fazla gönüllünün kök hücre bağışını bilinçli şekilde değerlendirmesini ve uygun bağışçı bekleyen hastalar için yeni umutların oluşmasını hedefliyor.
Glokom, yani göz tansiyonu, görme sinirine zarar vererek kalıcı görme kaybına yol açabiliyor. Dr. Arslan Bozdağ, erken tanı için düzenli göz kontrollerinin önemine dikkat çekiyor.
Amerikan Üroloji Derneği, prostat taramasında doktorla ortak karar verilmesini öne çıkarıyor. Yaşa göre eşikler, takip sıklığı ve ileri testler kişiden kişiye değişebiliyor.
Kadın Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Engin Çelik, kadın sağlığını tehdit eden jinekolojik kanserlerin en önemli 4 risk faktörünü açıkladı. HPV enfeksiyonundan obeziteye, sigaranın yıkıcı etkilerinden genetik yatkınlığa kadar kritik uyarılarda bulunan uzman isim, hayat kurtaran erken tanı yöntemleri ve korunma yollarını sıraladı.
Sağlık Bakanlığı, aşırı şeker tüketiminin sağlıksız beslenme alışkanlıklarını güçlendirebildiğini, diyabet ve fazla kilo riskini artırabildiğini bildirdi. Bakanlık, özellikle şekerle tatlandırılmış...Devamı için tıklayınız
Sağlık Bakanlığınca, aşırı şeker tüketiminin, sağlıksız beslenme alışkanlıklarına ve diyabet gibi hastalıkların görülme riskinin artmasına neden olabildiği açıklandı.
Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Hacer Fulya Üçem, çocuklarda görülen bruksizmin altında stres ve psikolojik sorunların yanı sıra çeşitli dişsel ve sistemik nedenlerin de bulunabileceğini belirtti. Okulların açılmasıyla çocukların günlük düzeninde ve sosyal çevresinde meydana gelen değişikliklerin stres yaratabileceğini ifade eden Üçem, bu durumun bazı çocuklarda gece diş sıkma ve gıcırdatma olarak kendini gösterebileceğini söyledi.
Tedavi edilmeyen bruksizmin zaman içerisinde dişlerde aşınma, çürük, uyku problemleri ve çene ekleminde çeşitli sorunlara neden olabileceğine dikkat çeken Üçem, ebeveynlerin çocuklarının uyku sırasında dişlerini sıkıp sıkmadığını gözlemlemelerinin önemli olduğunu vurguladı.
BRUKSİZM YALNIZCA YETİŞKİNLERDE GÖRÜLMÜYORBilinç dışında gerçekleşen diş sıkma ve gıcırdatmanın genel olarak stresle ilişkilendirildiğini belirten Dr. Öğretim Üyesi Hacer Fulya Üçem, bruksizmin yetişkinlerde olduğu kadar çocuklarda da görülebildiğini ifade etti.
Yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 20'sinin gün içerisinde farkında olmadan dişlerini sıktığını bildirdiğini aktaran Üçem, bununla birlikte problemin yalnızca yetişkinlere özgü olmadığını söyledi. Çocukluk döneminde de diş sıkma davranışına oldukça sık rastlandığını belirten Üçem, bu durumun kimi zaman başka sağlık sorunlarının habercisi olabileceğine dikkat çekti.
Çocuklarda diş sıkma probleminin uzun süre tedavi edilmeden devam etmesinin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebileceğini belirten Üçem, bu nedenle ebeveynlerin belirtileri erken fark etmesinin önem taşıdığını kaydetti.
Çocuklarda bruksizm ve diş gıcırdatmanın sanılandan daha yaygın olduğunu ifade eden Üçem, yaklaşık her 100 çocuktan 25'inde bu durumla karşılaşılabildiğini söyledi. Çocuklarda diş sıkma davranışının hem uyku sırasında hem de uyanıkken ortaya çıkabildiğini belirten Üçem, her iki durumda da stres, depresif ruh hali ve mutsuzluk gibi psikolojik etkenlerin rol oynayabileceğini ifade etti.
Diş gıcırdatma ve diş sıkmanın kontrol altına alınmaması durumunda zaman içerisinde daha ciddi sorunların ortaya çıkabileceğini dile getiren Üçem, tedavinin yalnızca dişlere yönelik değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Sorunun temelinde psikolojik bir etken bulunması halinde, çocuğun yaşadığı stresin psikolog desteğiyle ele alınmasının tedavi sürecinin önemli bir parçası olduğunu belirtti.
Çocukluk dönemindeki bruksizmin görülme sıklığının yaş ilerledikçe değişebildiğini aktaran Üçem, özellikle 12 yaşından sonra bu problemin daha az görülmeye başladığını ifade etti. Ebeveynlerin çocuklarının gece dişlerini gıcırdattığını çoğunlukla çıkan sesten fark ettiğini belirten Üçem, çocukların ise çoğu zaman uykuda yaptıkları bu davranışın farkında olmadığını söyledi. Çocuklarda bruksizmin yalnızca duygusal veya psikolojik stresle açıklanamayacağını vurgulayan Üçem, lokal ve sistemik çok sayıda faktörün de etkili olabileceğini dile getirdi.
Diş sıkma ve gıcırdatmanın her yaş grubunda ortaya çıkabileceğini belirten Üçem, davranışın çoğunlukla uyku sırasında dişlerin istemsiz şekilde sıkılmasıyla gerçekleştiğini ifade etti. Normal kabul edilmeyen bu durumun, çevresindeki kişiler tarafından fark edilebilecek düzeyde rahatsız edici bir ses oluşturabildiğini söyledi.
Çocuğun kendisinin çoğu zaman bu alışkanlığı algılamadığını belirten Üçem, buna karşılık anne ve babaların gece çocuklarını gözlemleyerek diş gıcırdatmayı kolaylıkla fark edebileceğini aktardı. Diş sıkma ve gıcırdatmanın yalnızca gece uykusunda değil, gündüz saatlerinde de görülebileceğini belirten Üçem, bazı çocuklarda ise hem gündüz hem gece ortaya çıkabildiğini kaydetti.
OKUL DEĞİŞİKLİĞİ VE YENİ ÇEVRE STRES YARATABİLİRÇocuklarda diş sıkma ve gıcırdatmaya neden olabilecek faktörlerin oldukça çeşitli olduğunu belirten Üçem, özellikle dişlerin değiştiği dönemlerde ağız ve diş yapısındaki değişikliklerin etkili olabileceğini söyledi. Çok sayıda diş çürüğünün bulunmasının veya daha önce yapılmış dolguların zaman içerisinde eskiyerek dişlerle uyumunu kaybetmesinin de dişsel nedenler arasında yer aldığını ifade eden Üçem, bazı kronik rahatsızlıkların ve sistemik problemlerin de bruksizmle ilişkili olabileceğini belirtti.
Solunum ve sindirim sistemini etkileyen kronik hastalıklar ile hormonal bozuklukların da değerlendirilmesi gerektiğini aktaran Üçem, çocukların hayatında meydana gelen önemli değişikliklerin ise psikolojik açıdan dikkate alınması gerektiğini söyledi. Kardeş sahibi olma, aile içerisinde yaşanan geçimsizlikler ve okul problemleri gibi çocuk üzerinde stres oluşturan durumların diş sıkma ve gıcırdatmayı tetikleyebileceğini belirten Üçem, sorunun birden fazla faktörün birleşmesiyle de ortaya çıkabileceğini ifade etti.
Diş sıkma ve gıcırdatmanın yalnızca gece ortaya çıkan geçici bir alışkanlık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Üçem, uzun süre devam eden bruksizmin ağız ve çene sağlığı üzerinde önemli sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Kontrol altına alınmayan diş sıkma nedeniyle diş yüzeylerinde aşınmalar meydana gelebileceğini belirten Üçem, bunun yanı sıra çürük oluşumunun da gündeme gelebileceğini ifade etti. Bruksizmin uyku sorunlarına yol açabileceğini kaydeden Üçem, özellikle alt çene ekleminde aşınma ve sonradan ortaya çıkan yapısal bozuklukların da görülebileceğine dikkat çekti. Bu nedenle çocuklarda diş gıcırdatma fark edildiğinde sorunun nedeninin araştırılması gerektiğini belirtti.
OKULA DÖNÜŞ DÖNEMİNDE ÇOCUKLAR YAKINDAN İZLENMELİYeni eğitim döneminin başlamasıyla çocukların yaşamında önemli değişiklikler meydana gelebildiğini belirten Üçem, günlük rutinin değişmesinin ve yeni bir sosyal çevreye girmenin bazı çocuklar açısından stres yaratabileceğini söyledi. Özellikle okula yeni başlayan çocukların yeni ortama alışma sürecinde çeşitli kaygılar yaşayabileceğini belirten Üçem, yeni sınıfa geçen çocukların da farklı öğretmenler, dersler ve arkadaş ilişkileri nedeniyle stres yaşayabileceğini ifade etti.
Okul ortamına uyum sağlama, akademik beklentiler, öğretmenlerle ilişkiler ve arkadaş çevresindeki değişikliklerin çocukların psikolojik durumunu etkileyebileceğini dile getiren Üçem, bu stresin her çocukta aynı şekilde ortaya çıkmadığını söyledi. Bazı çocuklarda stresin davranışsal değişikliklerle kendisini gösterirken, bazı çocuklarda ise uyku sırasında diş sıkma ve gıcırdatma şeklinde ortaya çıkabileceğini belirten Üçem, özellikle okula dönüş döneminde ebeveynlerin bu belirtilere karşı dikkatli olması gerektiğini vurguladı. Çocuğun uyku düzeninde meydana gelen değişikliklerin takip edilmesinin yanı sıra gece diş gıcırdatma gibi davranışların da gözlemlenmesinin önemli olduğunu ifade eden Üçem, bu sayede problemin erken dönemde fark edilmesinin mümkün olabileceğini kaydetti.
Çocuğunda diş gıcırdatma problemi olduğunu fark eden ebeveynlerin öncelikle gece boyunca çocuğun davranışlarını gözlemleyebileceğini belirten Dr. Öğretim Üyesi Hacer Fulya Üçem, diş gıcırdatma başladığında uygulanabilecek yöntem hakkında da bilgi verdi. Çocuğun uykusu sırasında diş gıcırdatmaya başladığının fark edilmesi halinde hafifçe dürtülerek derin uykudan daha normal bir uyku seviyesine geçirilmesinin denenebileceğini ifade eden Üçem, bu yöntemin düzenli şekilde uygulanmasının önemli olduğunu söyledi. Bu uygulamanın diş gıcırdatma sıklığı azalıncaya veya davranış tamamen ortadan kalkıncaya kadar sabırla her gece sürdürülebileceğini belirten Üçem, zaman içerisinde bazı çocuklarda gıcırdatma davranışının azalmasının beklendiğini kaydetti.
ÇOCUKLARDA MEDİKAL PLAK KULLANIMI ÖNERİLMİYORÇocuklarda bruksizm tedavisinin yaş ve gelişim dönemi dikkate alınarak planlanması gerektiğini belirten Üçem, yetişkinlerde kullanılan bazı yöntemlerin çocuklarda doğrudan uygulanmaması gerektiğine dikkat çekti. Özellikle gelişim çağındaki çocuklarda medikal plak kullanımının önerilmediğini ifade eden Üçem, diş sıkma veya gıcırdatma problemi bulunan çocukların öncelikle çocuk diş hekimine götürülmesi gerektiğini söyledi.
Çocuk diş hekiminin yapacağı muayene sırasında dişlerde meydana gelen aşınma ve diğer hasarların kontrol edileceğini belirten Üçem, böylece bruksizmin ağız ve diş sağlığı üzerindeki etkilerinin değerlendirilebileceğini ifade etti. Muayene sırasında çocuğun genel durumu ve yaşadığı stresin de değerlendirilmesinin önemli olduğunu belirten Üçem, hekim tarafından gerekli görülmesi halinde çocuğun psikolojik açıdan da desteklenebileceğini söyledi.
Çocuğun yaşadığı stresin veya psikolojik sorunların diş sıkmanın temelinde olduğunun düşünülmesi durumunda çocuk psikoloğu ya da psikiyatristinden destek alınabileceğini belirten Üçem, tedavinin neden odaklı yürütülmesinin önem taşıdığını vurguladı. Üçem, çocuklarda diş gıcırdatmanın tek başına bir diş problemi olarak görülmemesi gerektiğini belirterek, dişsel, sistemik ve psikolojik faktörlerin birlikte değerlendirilmesinin daha sağlıklı sonuç vereceğini ifade etti. Ebeveynlerin özellikle okul döneminde çocuklarının uyku alışkanlıklarını ve davranışlarındaki değişiklikleri takip etmeleri gerektiğini kaydetti.
Üsküdar Üniversitesi, İslam düşüncesi ile çağdaş psikolojiyi akademik bir çerçevede buluşturan uluslararası bir konferansa ev sahipliği yaptı. Risale-i Nur Araştırmaları Platformu öncülüğünde ve Uluslararası İslami Psikoloji Öğrencileri Derneği iş birliğiyle gerçekleştirilen Uluslararası İslam ve Psikoloji Konferansı düzenlendi.
TARHAN: BİLİMSEL GELİŞMELER RUH KAVRAMINA BAKIŞI DEĞİŞTİRDİKonferansın açılış konuşmasını gerçekleştiren Üsküdar Üniversitesi Yönetim Üst Kurulu Başkanı ve Kurucu Rektörü Prof. Dr. Nevzat Tarhan, psikoloji ile İslam düşüncesi arasında uzun yıllardır devam eden tartışmalara dikkat çekti. Tarhan, yaklaşık 200 yıldır bazı psikoloji ekollerinin İslam’ın ruh, kalp ve insan anlayışını bilimsel yaklaşımın dışında değerlendirdiğini belirtti. İnsanın yalnızca maddi yönüyle ele alındığı bu yaklaşımın, bilimsel gelişmelerle birlikte değişmeye başladığını ifade etti.
Özellikle kuantum fiziği ve insan beyninin işleyişine ilişkin araştırmaların yeni tartışmalar ortaya çıkardığını söyleyen Tarhan, ruh kavramının yalnızca bilim dışı bir alan olarak görülemeyeceğini savundu.
Konferansta “Nöroteoloji” başlıklı bir sunum yapan Tarhan, Türkiye’de bu kavramı 2000’li yılların sonlarında gündeme taşıdığını ve başlangıçta farklı biçimlerde yorumlandığını anlattı.
Nöroteolojinin din ve tevhid inancının akılla birlikte ele alınabileceğine işaret ettiğini belirten Tarhan, akıl ile vahyin birbirinin karşıtı gibi değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Tarhan’a göre bilimsel gelişmeler, insanın inanç, anlam ve ruh dünyasının değerlendirilmesinde yeni bir düşünsel alan oluşturuyor.
HAZ İLE MUTLULUK AYNI ŞEY DEĞİLSunumunda haz ve mutluluk arasındaki ayrıma da değinen Tarhan, modern yaşamın bu iki kavramı birbirine yaklaştırdığını ifade etti.
Kısa süreli zevk ile uzun vadeli mutluluğun birbirinden ayrılması gerektiğini belirten Tarhan, hedonizmin yaşam biçimi haline gelmesinin insanın anlam arayışını olumsuz etkileyebileceğini söyledi. Nörobilim araştırmalarının da bu ayrımı destekleyen veriler sunduğunu dile getiren Tarhan, dopaminin daha çok hazla, serotoninin ise anlam ve daha kalıcı mutlulukla ilişkilendirildiğini aktardı.
Batı dünyasında kadim kültür ve manevi kaynaklara yönelik ilginin son yıllarda arttığını ifade eden Tarhan, psikoloji ve psikiyatri alanlarında da bu konuda yeni çalışmalar yapıldığını belirtti. Mevlana, Muhyiddin Arabi, İbn-i Sina ve Farabi gibi isimlerin ortaya koyduğu düşünsel birikimin yeniden gündeme geldiğini söyleyen Tarhan, geçmişte ihmal edilen bu kaynakların çağdaş insanın sorunları açısından yeniden değerlendirildiğini kaydetti.
“KUR’AN-I KERİM DAHA İYİ ANLAŞILACAK”Bilim ile din arasındaki ilişkinin geçmişteki tartışmalardan farklı bir noktaya taşındığını belirten Tarhan, bilimsel sağlamlığın günümüzde daha fazla önem kazandığını söyledi. Tarhan, Batı felsefesinin Kur’an-ı Kerim’i keşfetmeye yönelik bir sürece girdiğini düşündüğünü belirterek, bilimsel gelişmelerin tevhid ve Kur’an-ı Kerim’in daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti. Tarhan, konuşmasında ekonomik büyüme ile mutluluk arasındaki ilişkiye dair ABD'den bazı istatistikleri de değerlendirdi.
Ekonomik gelir yükselmesine rağmen toplumların mutluluk seviyelerinde aynı oranda artış görülmediğine dikkat çeken Tarhan, maddi imkanların tek başına mutluluğu garanti etmediğini söyledi. Konuşmasında yalnızlık araştırmalarına da yer veren Tarhan, özellikle gençlerde dikkat çekici sonuçların ortaya çıktığını belirtti.
BBC ve Manchester Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen araştırmaya göre 16-24 yaş grubunda yalnızlık oranlarının ileri yaş gruplarına kıyasla daha yüksek olduğunu aktaran Tarhan, dijitalleşmenin yüz yüze iletişimin azalmasında etkili olduğunu ifade etti.
RUH SAĞLIĞI SORUNLARINDA ARTIŞA DİKKAT ÇEKİLDİDepresyon, kendine zarar verme ve intihar davranışlarına ilişkin ABD verilerini de paylaşan Tarhan, özellikle 2010'lu yıllardan itibaren ruh sağlığı sorunlarında belirgin bir yükseliş görüldüğünü söyledi.
Majör depresyon ve depresif belirtilerde 2010 sonrasında önemli artış yaşandığını belirten Tarhan, intihar verilerinde de 2011 yılından itibaren ciddi bir sıçrama görüldüğünü aktardı. Dünya Sağlık Örgütünün intiharı önlemeye yönelik çalışmalarına değinen Tarhan, koruyucu ruh sağlığı uygulamalarının önemini vurguladı. Tarhan, günümüz insanının ruhsal sorunlarının arka planında sekülarizm, narsisizm ve materyalizmin öne çıktığını söyledi.
Dünyacılığın, başarı ve yarışma baskısının yanı sıra maddiyat merkezli yaşam anlayışının insanın sosyal ve manevi hayatını etkilediğini belirten Tarhan, materyalist yaklaşımın yalnızca cehaletten değil, bilimsel düşüncenin yanlış yorumlanmasından da beslenebildiğini ifade etti. Kur’an-ı Kerim’de geçen kalp kavramının yalnızca anatomik bir organ şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Tarhan, beynin duygu dünyasıyla bağlantılı limbik bölgelerine dikkat çekti.
İnsan duyularının varlığın tamamını algılamaya yetmediğini ifade eden Tarhan, insan gözünün elektromanyetik spektrumun yalnızca sınırlı bir bölümünü görebildiğini hatırlattı. Beynin birbirine bağlı yapılardan oluşan bir network şeklinde çalıştığını belirten Tarhan, yapay sinir ağlarının geliştirilmesinde de insan beyninin işleyişinden yararlanıldığını söyledi.
Yapay zeka ve olasılıksal hesaplama modellerinin de gündeme geldiği sunumda Tarhan, bu alanların tevhid inancı açısından farklı tartışmalara imkan sağlayabileceğini belirtti. Beyin ile ruh arasındaki ilişkiyi bilgisayarın donanım ve yazılım ayrımına benzeten Tarhan, insanın yalnızca maddi yapısından hareketle bütünüyle açıklanamayacağını dile getirdi.
Psikiyatrik hastalıkların değerlendirilmesinde maddi ve manevi boyutların birlikte ele alınması gerektiğini ifade eden Tarhan, bazı ruhsal problemlerin hem beyin devrelerindeki değişimlerle hem de insanın anlam dünyasındaki kopuşlarla bağlantılı olabileceğini söyledi. Tarhan, İslam düşüncesi ile psikolojinin insanı farklı boyutlarıyla anlamaya yönelik ortak bir alan oluşturduğunu belirtti. Nöroteolojinin ruh sağlığı alanına sağlayabileceği katkıların geniş bir tartışma alanı oluşturduğunu söyleyen Tarhan, sunumunda özellikle bu alana yöneltilen eleştirilere yönelik bir çerçeve ortaya koymayı amaçladığını ifade etti.
ZELKA: İNSAN HÂLÂ HUZUR VE ANLAM ARIYORKonferansta konuşan Üsküdar Üniversitesi Risâle-i Nur Araştırmaları Platformu Başkanı Prof. Dr. Mehmet Zelka ise bilim ve teknolojideki ilerlemelerin yaşamı kolaylaştırmasına rağmen insanın temel psikolojik ve manevi ihtiyaçlarının ortadan kalkmadığını söyledi.
Zelka; yalnızlık, kaygı, stres, depresyon, ailevi sorunlar ve sosyal ilişkilerde yaşanan güçlüklerin modern insanın karşı karşıya kaldığı başlıca problemler arasında yer aldığını belirtti. Bu sorunlarla birlikte psikolojik ve psikiyatrik desteğe duyulan ihtiyacın da daha görünür hale geldiğini ifade etti.
Çağdaş psikolojinin bilimsel birikimi ile İslam’ın insan, ruh, kalp, nefis ve maneviyat anlayışının nasıl buluşturulabileceğinin önemli bir soru olduğunu belirten Zelka, İslam düşüncesinin yüzyıllar boyunca oluşturduğu birikimin çağdaş psikolojiye katkı sunabileceğini söyledi. İman, ibadet, dua, zikir, sabır, şükür, tevekkül, tövbe, ümit, affetme ve merhamet gibi kavramların yalnızca dini bağlamda değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Zelka, bunların insanın duygu, düşünce ve davranış dünyasıyla da doğrudan ilişkili olduğunu ifade etti.
AŞIROV: İNSAN ÖNCE KENDİSİNİ TANIMALIAsya Bölgesi Başmüftüsü Şeyh Nafiullah Aşırov da konferansın insanın mahiyetini anlamaya yönelik önemli bir başlık taşıdığını söyledi. Tatarca yaptığı konuşmada insanın kim olduğunu bilmesinin, Allah’ın kudretini anlamak açısından önemli olduğunu belirten Aşırov, insana akıl verildiğini ve önüne iki yol konulduğunu ifade etti. Aşırov, konferansın düzenlenmesine katkı sunanlara teşekkür etti.
Avrupa Müslümanlar Forumu Yönetim Kurulu Üyesi Resul Hacıyev ise forumun 36 ülkede faaliyet gösterdiğini belirterek bilimsel çalışmalar ve akademik toplantıların önemine dikkat çekti. İslam medeniyetinde insan psikolojisi ve ruh sağlığı üzerine çalışmalar yapan çok sayıda alim bulunduğunu söyleyen Hacıyev, Ebu Zeyd el-Belhi, İbn-i Sina, Farabi ve İmam Gazali gibi isimleri örnek gösterdi. Bu alimlerin insanın ruhsal dünyasına ilişkin önemli eserler bıraktığını belirten Hacıyev, söz konusu araştırmaların günümüzde de sürdürülmesinin önemli olduğunu söyledi.
MİRAC: KONFERANSIN MERKEZİNDE İNSAN VARÜsküdar Üniversitesi RİNAP Yönetim Kurulu Üyesi ve Konferans Düzenleme Kurulu Başkanı Prof. Dr. İlham Mirac, etkinliğin temel konusunun insan olduğunu ifade etti. İnsanın maddi ve manevi yönleriyle birlikte ele alınması gerektiğini belirten Mirac, insanın mahiyetinin anlaşılmasında Kur’an-ı Kerim ve sünnetin önemine işaret etti. Mirac, insanın maddi ve manevi yapısını en iyi bilenin yaratıcısı olduğunu belirterek, Kur’an-ı Kerim’in bu mahiyeti açıklayan temel kaynaklardan biri olduğunu söyledi.
Konferansın açılış bölümünde sağlık gerekçeleri nedeniyle programa katılamayan Uluslararası İslami Psikoloji Öğrencileri Platformu Kurucu Ortağı ve Yönetici Direktörü Jamaleddin Miri’nin selamları katılımcılara iletildi. Platform Başkan Yardımcısı Fatma Ahmed ise Kanada’dan gönderdiği video mesajla konferansa katıldı. Ahmed, aynı vizyonu paylaşan insanların bilgi ve yeteneklerini bir araya getirmesinin önemli sonuçlar doğurabileceğini belirterek, benzer düşüncelere sahip kişilerin buluşmasını değerli bulduğunu ifade etti.
Konferansın açılış konuşmalarının ardından hediye takdimi yapılırken, katılımcılarla aile fotoğrafı da çekildi.
Erken evrelerde sessizce ilerleyebilen prostat kanserinde şikayetlerin ortaya çıkmasının beklenmemesi gerektiği vurgulanırken, PSA yüksekliğinin her zaman kanser anlamına gelmediği, parmakla rektal muayenenin kritik öneme sahip olduğu ve tedavinin hastanın yaşına, evresine ve genel sağlık durumuna göre kişiye özel planlanması gerektiği belirtiliyor.
Son yıllarda hızla artan ziyaretçi sayısıyla Avrupa'nın en popüler ve ekonomik tatil rotalarından biri haline gelen Arnavutluk, turizm sahnesinde sunduğu yepyeni konseptle dikkatleri üzerine çekiyor. Artık ülkeye giden turistlerin valizlerinde sadece mayoları değil, aynı zamanda tedavi planları da var.
Saç Ekimi ve Diş Tedavisinde Yeni Adres
Geleneksel tatil anlayışını uygun maliyetli tıbbi müdahalelerle harmanlayan Arnavutluk, özellikle estetik operasyonlar arayanların yeni gözdesi oldu. Ziyaretçiler artık sadece güzel plajların ve güneşin tadını çıkarmakla kalmıyor; aynı zamanda kendi ülkelerine kıyasla çok daha uygun fiyatlara yepyeni bir gülüşe veya gür saçlara kavuşmayı tercih ediyor.
Çifte Kazanç Sağlayan Turizm Modeli
Son beş yılda turizm sektöründe adeta bir patlama yaşayan ülke, tatil maliyetlerini tıbbi operasyonlarla birleştirerek eşsiz bir "fiyat-performans" fırsatı sunuyor. Sıcak kumsallarda dinlenirken aynı zamanda tedavi süreçlerini aradan çıkaran turistler, bu yenilikçi konsept sayesinde tek bir seyahatte iki farklı amaca ulaşmış oluyor. Arnavutluk'un bu hamlesi, ülkeyi sadece bir yaz rotası olmaktan çıkarıp, yıl boyu rağbet gören bir medikal turizm merkezine dönüştürüyor.
Beyin sağlığını desteklemek için zihinsel aktivitelerin yanı sıra düzenli hareket, sosyal ilişkiler, sağlıklı beslenme ve kronik hastalıkların kontrolünün de önem taşıdığı belirtiliyor.Zihinsel aktiviteler beyin sağlığını destekleyebiliyor ancak her etkinlik beynin aynı becerilerini çalıştırmıyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Barış Metin, dikkat, hafıza, dil ve planlama gibi farklı bilişsel becerilerin farklı aktivitelerle desteklenebildiğini belirterek, herkes için geçerli tek bir “en iyi beyin egzersizi” bulunmadığını söyledi.HER AKTİVİTE FARKLI BECERİYİ ÇALIŞTIRIYORBeynin tek bir zihinsel beceriden oluşmadığını belirten Metin, kelime bulmacalarının daha çok bilinen sözcükleri hatırlamayı, sudokunun ise mantık yürütme ve olasılıkları takip etme becerilerini kullandığını ifade etti.Yeni bir yemek tarifini uygulamanın bile dikkat, hafıza ve planlama becerilerini aynı anda devreye sokabildiğine işaret eden Metin, bir bulmacada başarılı hale gelmenin bütün zihinsel becerilerin aynı ölçüde geliştiği anlamına gelmediğini vurguladı.Sürekli aynı aktiviteyi yapmak yerine zihinsel hayatın çeşitlendirilmesini öneren Metin, kişinin sevdiği bulmacaları bırakması gerekmediğini ancak bunların yanına yeni öğrenmeler ve sosyal etkinlikler eklenebileceğini söyledi.
Yeni bir beceri öğrenmenin daha önce bilinmeyen bilgileri akılda tutmayı, hata yapıldığında yöntem değiştirmeyi ve dikkati sürdürmeyi gerektirdiğini belirten Metin, sosyal ilişkilerin de zihinsel açıdan önemli olduğunu kaydetti. Yeni insanlarla tanışmanın yanı sıra mevcut ilişkilerin canlı tutulmasının da değerli olduğunu ifade etti.ZORLAMALI AMA BUNALTMAMALIBeyin egzersizi seçiminde aktivitenin zorluk düzeyinin önemli olduğuna dikkat çeken Metin, “Uğraştıran ama ilerlenebilen etkinlikler iyi bir ölçü olabilir. Etkinlik hiç düşünmeden yapılıyorsa zorluk artırılabilir. Sürekli başarısızlık hissi yaratıyorsa daha küçük adımlara bölünebilir.” dedi.Yeni bir dil öğrenirken uzun metinleri ezberlemeye çalışmak yerine birkaç ifadeyi öğrenerek bunları kısa bir konuşmada kullanmanın daha uygun bir başlangıç olabileceğini belirten Metin, “Kısa sürelerle başlayıp alıştıkça ilerlemek daha sürdürülebilirdir. Hata yapmak normaldir; amaç kendimizi sınava sokmak değil, öğrenmeyi sürdürmektir.” diye konuştu.Aktivite seçiminde kişinin ilgi alanlarının yanı sıra eğitim düzeyi, görme ve işitme durumunun da dikkate alınması gerektiğini belirten Metin, özellikle demans hastalarında aşırı zor ve yorucu egzersizlerden kaçınılması gerektiğini söyledi. Bu kişiler için egzersiz seçerken nöroloji uzmanı veya alanında uzman bir psikoloğa danışılabileceğini ifade etti.TEK BİR “EN İYİ BEYİN EGZERSİZİ” YOKKitap okumaktan enstrüman çalmaya, yeni bir dil öğrenmekten dans etmeye kadar pek çok aktivitenin farklı bilişsel becerileri birlikte kullandığını anlatan Metin, herkes için aynı aktivitenin önerilemeyeceğini belirtti.Kitap okumanın dili anlama, dikkati sürdürme ve olaylar arasında bağlantı kurma becerilerini kullandığını ifade eden Metin, okunanları başka kişilerle konuşmanın veya tartışmanın aktiviteyi daha da zenginleştirebileceğini söyledi.Enstrüman çalmanın dinleme, ritim, hafıza ve el hareketlerini birlikte yönetmeyi gerektirdiğine işaret eden Metin, yalnızca müzik dinlemek ile bir enstrüman öğrenmenin aynı zihinsel görev olmadığını vurguladı.
Yeni bir dil öğrenmenin sözcükleri hatırlama, sesleri ayırt etme ve uygun ifadeleri seçme; dans etmenin ise hareket sırasını hatırlama, ritim ve koordinasyon gibi becerileri kullandığını belirten Metin, örgü, seramik ve ahşap işleri gibi el becerilerinin de dikkat, planlama ve el-göz koordinasyonunu desteklediğini kaydetti.Metin, “Herkes için tek bir ‘en iyi beyin egzersizi’ yoktur. Kişinin zevk alarak ve aşırı zorlanmadan yapacağı zihinsel aktiviteyi seçmek gerekir.” dedi.AMAÇ YALNIZCA BULMACADA DAHA YÜKSEK PUAN ALMAK DEĞİLZihinsel aktivitelerde asıl hedefin günlük yaşamı desteklemek olması gerektiğine dikkat çeken Metin, sağlıklı bireyler için çeşitli, ilgi çekici ve sürdürülebilir etkinliklerin iyi bir başlangıç olduğunu söyledi.Belirgin dikkat veya hafıza problemi yaşayan kişilerde ise öncelikle sorunun niteliğinin anlaşılması gerektiğini belirten Metin, yapılacak çalışmaların buna göre düzenlenmesinin daha doğru olacağını ifade etti.Günlük hayatta randevularını unutan bir kişi için yalnızca hafıza oyunlarına yönelmek yerine bilgileri düzenleme ve takvim kullanma alışkanlığının da faydalı olabileceğini belirten Metin, yeni başlayan, giderek artan veya günlük işleri aksatmaya başlayan unutkanlığın yalnızca bulmaca çözerek giderilmeye çalışılmaması gerektiğinin altını çizdi.ALZHEİMER’A KARŞI GARANTİ SAĞLAMIYORBeyin egzersizlerinin Alzheimer hastalığını kesin olarak önlediği düşüncesinin doğru olmadığını vurgulayan Metin, bazı yapılandırılmış bilişsel eğitimlerde umut verici sonuçlar bulunmasına rağmen bunun her bulmaca, uygulama veya hobi için genellenemeyeceğini söyledi.“Beyin egzersizi Alzheimer’a karşı garanti değildir.” diyen Metin, bir zihinsel aktivitede daha başarılı hale gelmek ile Alzheimer hastalığını önlemenin aynı şey olmadığını ifade etti.Zihinsel aktivitelerin beyin sağlığını destekleyen yaşam biçiminin yalnızca bir parçası olduğuna dikkat çeken Metin; düzenli fiziksel hareket, sosyal ilişkilerin sürdürülmesi, sağlıklı beslenme, sigaradan uzak durma ile tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün kontrol altında tutulmasının da önemli olduğunu kaydetti.Alzheimer riskinin azaltılabileceğini ancak tamamen ortadan kaldırılamayacağını belirten Metin, hastalığın gelişmesinin kişinin yeterince kitap okumadığı veya bulmaca çözmediği anlamına gelmediğini vurguladı.
Yanığa diş macunu sürmekten burun kanamasında başı geriye yatırmaya, bayılan kişiye su içirmekten nöbet sırasında ağza kaşık koymaya kadar toplumda doğru sanılan pek çok uygulama risk taşıyor. Uzmanlar, ilk yardımda temel amacın kişiye zarar vermeden doğru müdahaleyi yapmak olduğunu vurguluyor. Her yıl eylül ayının ikinci cumartesi günü kutlanan Dünya İlk Yardım Günü, acil durumlarda doğru müdahalenin önemini bir kez daha gündeme taşıdı. Acil Tıp Uzmanı Dr. Serdar Yaşar, toplumda sık karşılaşılan yanlış ilk yardım uygulamalarına karşı uyarılarda bulundu.Acil durumlarda yardım etmek isteyen kişilerin kimi zaman çevresinden öğrendiği bilgilerle hareket edebildiğine dikkat çeken Yaşar, yanlış uygulamaların farkında olmanın en az doğru ilk yardımı bilmek kadar önemli olduğunu belirtti.“AMAÇ ZARAR VERMEDEN DOĞRU MÜDAHALEYİ YAPMAK”Toplumda yıllardır uygulanan bazı yöntemlerin doğru ilk yardım müdahalesi olarak kabul edilmemesi gerektiğini belirten Yaşar, acil durumlarda panik yerine doğru bilgiyle hareket edilmesi gerektiğini söyledi.“Acil bir durumda yardımcı olmak çok insani bir durum ancak yapılan müdahalenin doğru olması gerekiyor.” diyen Yaşar, ilk yardımın temel amacının hayati tehlike oluşturan duruma müdahale ederken yanlış uygulamalarla kişiye zarar vermemek olduğunu ifade etti.Yaşar, herkesin temel ilk yardım bilgilerine sahip olmasının ve acil bir durumla karşılaştığında ne yapacağını bilmesinin önem taşıdığını belirterek, toplumda sık yapılan 5 yanlış uygulamayı sıraladı.
YANIĞA DİŞ MACUNU, YOĞURT VEYA SALÇA SÜRMEYİNYanıklarda yapılan en yaygın hatalardan biri, etkilenen bölgeye diş macunu, yoğurt, salça veya benzeri maddeler sürmek. Yaşar, bu tür uygulamaların doğru bir ilk yardım yöntemi olmadığını belirtti.Yanık bölgesine bu maddelerin uygulanmasının sağlık çalışanlarının bölgeyi değerlendirmesini ve uygun tedaviyi gerçekleştirmesini zorlaştırabileceğine dikkat çeken Yaşar, yanığın ciddiyetine göre sağlık kuruluşundan destek alınması gerektiğini kaydetti.BURUN KANAMASINDA BAŞI GERİYE YATIRMAYINBurun kanaması sırasında başın geriye doğru yatırılması da doğru sanılan yaygın uygulamalardan biri. Yaşar, bunun tam tersine başın hafifçe öne eğilmesi gerektiğini belirtti.Başın öne doğru tutulmasının kanın geriye akmasını ve yutulmasını önlemeye yardımcı olduğunu ifade eden Yaşar, burun kanamalarında bu ayrıntının önemli olduğunu söyledi.
BAYILAN KİŞİYE SU İÇİRMEYİNBayılan kişiyi kendine getirmek amacıyla yüzüne su serpmek, tokat atmak veya su içirmeye çalışmak da yanlış müdahaleler arasında bulunuyor.Bilinci yerinde olmayan veya henüz tamamen yerine gelmemiş kişiye ağızdan yiyecek ve içecek verilmemesi gerektiğini belirten Yaşar, yüzüne su dökülmemesi ve tokat atılmaması konusunda da uyardı.Böyle bir durumda öncelikle kişinin güvenliğinin sağlanması ve solunumunun kontrol edilmesi gerektiğini kaydeden Yaşar, kişinin kısa sürede kendine gelmemesi veya solunumunda sorun bulunması halinde 112 Acil Çağrı Merkezi’nden yardım istenmesi gerektiğini ifade etti.NÖBET GEÇİREN KİŞİNİN AĞZINA KAŞIK KOYMAYINNöbet sırasında kişinin “dilini yutmasını” engellemek amacıyla ağzına kaşık, bez veya başka bir cisim yerleştirilmesi de toplumda sık görülen yanlış uygulamalardan.Yaşar, nöbet geçiren kişide temel amacın yaralanmayı önlemek olduğunu belirterek çevrede bulunan sert, keskin ve tehlikeli nesnelerin uzaklaştırılması gerektiğini söyledi.Nöbet sırasında kişinin hareketlerinin zorla durdurulmaması gerektiğini vurgulayan Yaşar, ağzına herhangi bir cisim yerleştirilmemesi konusunda uyardı.
BOĞAZINA BİR ŞEY KAÇAN KİŞİYE HEMEN SU VERMEYİNHava yoluna bir şey kaçan kişiye refleks olarak su içirmek de yanlış ilk yardım uygulamaları arasında yer alıyor. Böyle durumlarda öncelikle kişinin nefes alıp alamadığına, konuşup konuşamadığına ve etkili biçimde öksürüp öksüremediğine bakılması gerekiyor.Kişi nefes alabiliyor ve etkili biçimde öksürebiliyorsa öksürmeye teşvik edilmesi gerektiğini belirten Yaşar, konuşamama, etkili öksürememe veya nefes alamama durumlarının ise ciddi hava yolu tıkanıklığına işaret edebileceğini söyledi.Ciddi hava yolu tıkanıklığında vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Yaşar, kişinin yaşına ve durumuna uygun ilk yardım uygulamasının yapılması gerektiğini kaydetti.Dünya İlk Yardım Günü dolayısıyla yapılan uyarılar, acil durumlarda iyi niyetle gerçekleştirilen ancak bilimsel temeli olmayan müdahalelerin risklerini bir kez daha gündeme getirirken, doğru ilk yardım bilgisinin yaygınlaştırılmasının önemini ortaya koyuyor.
Tedavi edilmeyen diş sıkma sorununun dişlerde aşınma ve çürüklerden uyku problemlerine ve çene ekleminde sorunlara kadar çeşitli sonuçlara yol açabileceği belirtiliyor.Bilinçsizce diş sıkma veya gıcırdatma olarak tanımlanan bruksizm yalnızca yetişkinlerde değil, çocuklarda da görülebiliyor. Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Hacer Fulya Üçem, çocuklarda görülen bruksizmin stres ve psikolojik etkenlerin yanı sıra çeşitli dişsel ve sistemik nedenlerden kaynaklanabileceğini belirtti.Çocukluk çağındaki diş sıkma ve gıcırdatmanın yaşam kalitesini olumsuz etkileyebildiğine dikkat çeken Üçem, sorunun başka rahatsızlıkların da habercisi olabileceğini ifade etti.HER 100 ÇOCUKTAN 25’İNDE GÖRÜLEBİLİYORÇocuklarda bruksizmin her 100 çocuktan 25’inde görülebildiğini belirten Üçem, rahatsızlığın uyku sırasında veya çocuk uyanıkken ortaya çıkabildiğini söyledi.Stres, depresif ruh hali ve mutsuzluğun bruksizmle ilişkilendirilebildiğini kaydeden Üçem, çocuklarda görülme sıklığının ortalama 12 yaşından sonra azaldığını ifade etti.Bruksizmin çoğu zaman çocuk tarafından fark edilmediğini belirten Üçem, özellikle uyku sırasında ortaya çıkan diş gıcırdatmanın çıkardığı ses nedeniyle ebeveynler tarafından fark edilebildiğini söyledi. Sorunun yalnızca geceyle sınırlı olmadığını kaydeden Üçem, diş sıkma ve gıcırdatmanın gündüz saatlerinde, gece uykuda veya her iki dönemde de görülebileceğini aktardı.
OKULA DÖNÜŞ STRESİ DİŞ SIKMA OLARAK ORTAYA ÇIKABİLİROkulların açılmasıyla çocukların günlük yaşamında önemli değişiklikler yaşandığına dikkat çeken Üçem, özellikle okula yeni başlayan veya yeni bir sınıfa geçen çocukların uyum sürecinin yakından takip edilmesi gerektiğini belirtti.“Okulların açılmasıyla birlikte çocukların günlük rutinlerinde ve sosyal çevrelerinde meydana gelen değişiklikler de stres kaynağı olabilir.” diyen Üçem, okul ortamına uyum, dersler, öğretmenler ve arkadaş ilişkilerinin çocuk üzerinde stres oluşturabileceğini söyledi.Bu stresin bazı çocuklarda gece diş sıkma ve gıcırdatma şeklinde ortaya çıkabileceğine işaret eden Üçem, ebeveynlerin okula dönüş döneminde çocuklarının uyku düzenlerindeki değişikliklerin yanı sıra bu tür davranışları da takip etmelerini önerdi.AİLE İÇİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER DE ETKİLİ OLABİLİYORÇocuklarda bruksizmin tek bir nedene bağlanamayacağını vurgulayan Üçem, duygusal ve psikolojik stresin yanı sıra dişsel ve sistemik sorunların da diş sıkma ve gıcırdatmaya neden olabileceğini ifade etti.Özellikle dişlerin değişme dönemleri, fazla sayıda diş çürüğünün bulunması veya daha önce yapılan dolguların zaman içerisinde uyumunu kaybetmesi dişsel nedenler arasında yer alıyor. Solunum ve sindirim sisteminin kronik rahatsızlıkları ile hormonal bozukluklar da bruksizmle ilişkili olabilecek sistemik sorunlar arasında gösteriliyor.
Çocuğu strese sokabilecek kardeş doğumu, aile içi geçimsizlik ve okulda yaşanan problemlerin de psikolojik etkenler arasında bulunduğunu belirten Üçem, bu nedenle sorunun nedeninin doğru şekilde değerlendirilmesinin önem taşıdığını söyledi.DİŞLERDE AŞINMADAN UYKU SORUNLARINA KADAR ETKİLEYEBİLİRDiş sıkma ve gıcırdatmanın tedavi edilmemesi halinde çeşitli sağlık sorunlarının ortaya çıkabileceğine dikkat çeken Üçem, bruksizmin dişlerde aşınma ve çürüklere neden olabileceğini belirtti.Sorunun uyku düzenini de olumsuz etkileyebileceğini ifade eden Üçem, özellikle alt çene ekleminde aşınma ve sonradan gelişen yapı bozukluklarının ortaya çıkabileceğine dikkat çekti.Bruksizmin psikolojik faktörlerle ilişkili olduğu durumlarda altta yatan sorunun da değerlendirilmesi gerektiğini belirten Üçem, gerekli durumlarda psikolojik destek alınabileceğini ifade etti.EBEVEYNLER UYKU SIRASINDA TAKİP ETMELİÇocuğunda diş gıcırdatma olduğunu düşünen ebeveynlerin özellikle uyku sırasındaki davranışları gözlemlemesini öneren Üçem, diş gıcırdatmanın başladığı anda çocuğun hafifçe dürtülerek derin uykudan normal uykuya geçmesinin sağlanabileceğini söyledi.Bu uygulamanın diş gıcırdatma sıklığı azalana veya tamamen sona erene kadar sabırla sürdürülebileceğini ifade eden Üçem, zaman içerisinde gıcırdatmanın azalmasının beklendiğini belirtti.İLK ADRES ÇOCUK DİŞ HEKİMİ OLMALIÇocuklarda gelişim dönemi devam ettiği için medikal plak kullanımının önerilmediğini kaydeden Üçem, diş sıkma veya gıcırdatma fark edildiğinde öncelikle çocuk diş hekimine başvurulması gerektiğini vurguladı.Diş hekimi muayenesinde dişlerde herhangi bir hasar bulunup bulunmadığının değerlendirileceğini belirten Üçem, aynı zamanda çocuğun stres durumunu anlamaya yönelik değerlendirmeler yapılabileceğini söyledi.Üçem, gerekli görülmesi halinde çocuğun psikolog veya psikiyatriste yönlendirilebileceğini belirterek, özellikle okul döneminde ebeveynlerin çocukların uyku düzeni, davranış değişiklikleri ve diş sıkma-gıcırdatma belirtilerini yakından takip etmelerinin önem taşıdığını kaydetti.
Araştırmada öğretmenlerin yüzde 90,5’i akran zorbalığını önlemeye yönelik eğitimlerin artırılmasını, yüzde 91,3’ü ise risk grubundaki öğrencilere düzenli psikolojik destek verilmesini istedi.
Okulların 14 Eylül’de başlayacak olmasıyla birlikte eğitim kurumlarında güvenlik ve akran zorbalığına karşı alınacak önlemler de gündeme geldi. Son dönemde okullarda yaşanan şiddet olaylarının ardından Türk Eğitim-Sen, yeni eğitim-öğretim yılının “Öğretmenimi ve Okulumu Seviyorum” temasıyla başlatılması için Millî Eğitim Bakanlığına talepte bulundu.
Sendika ayrıca okullardaki akran zorbalığı, şiddet ve suça sürüklenen çocuklara ilişkin öğretmenlerin görüşlerini belirlemek amacıyla kapsamlı bir anket gerçekleştirdi. 1 Temmuz-10 Ağustos tarihleri arasında altı internet sitesi üzerinden yürütülen “Okullarda Akran Zorbalığı ve Suça Karışan Çocuklar” başlıklı araştırmaya 2 bin 296 öğretmen katıldı.
HER 10 ÖĞRETMENDEN YAKLAŞIK 9’U ZORBALIĞA TANIK OLDUAraştırmada öğretmenlerin yüzde 49,2’si akran zorbalığının görev yaptığı okulda “kısmen yaygın”, yüzde 34,5’i ise “yaygın” olduğunu belirtti.
Öğretmenlerin yüzde 65,2’si okulunda akran zorbalığına doğrudan tanık olduğunu, yüzde 24,2’si ise kısmen tanık olduğunu ifade etti. Böylece zorbalığa bir biçimde tanık olduğunu bildirenlerin oranı yüzde 89,4’e ulaştı.
Ankete katılanların yüzde 26,6’sı ise zorbalığa maruz kalan öğrencilerin yaşadıklarını öğretmen, okul yönetimi veya aileleriyle paylaşmadığını düşündüğünü bildirdi.
Zorbalık fark edildiğinde öğretmenlerin yüzde 81,8’i zorbalığa maruz kalan ve zorbalığı uygulayan öğrencilerin rehber öğretmenle görüşmesini sağladığını, yüzde 81,7’si mağdur öğrenciyle görüştüğünü, yüzde 78’i zorbalığı uygulayan öğrenciyi uyardığını belirtti.
ZORBALIĞIN EN FAZLA GÖRÜLDÜĞÜ YER OKUL BAHÇESİAraştırmaya göre akran zorbalığının en fazla görüldüğü alan yüzde 37,2 ile okul bahçesi oldu. Okul bahçesini yüzde 19,5 ile sınıf, yüzde 16 ile sosyal medya ve yüzde 14,7 ile okul dışındaki ortamlar takip etti.
Okulların zorbalık olayları karşısındaki yaklaşımına ilişkin sorularda ise katılımcıların yüzde 53,4’ü rehberlik biriminin zorbalığı uygulayan ve zorbalığa maruz kalan öğrenciler ile aileleriyle görüştüğünü belirtti. Önleyici çalışma ve farkındalık eğitimleri gerçekleştirildiğini ifade edenlerin oranı yüzde 28,3 olurken, öğretmenlerin yüzde 16’sı yeterli müdahalenin yapılamadığını düşündüğünü bildirdi.
SOSYAL MEDYA VE DİJİTAL OYUNLAR RİSK OLARAK GÖRÜLÜYORÖğretmenlere çocukların şiddet ve suça yönelmesinde etkili olduğunu düşündükleri faktörler de soruldu. Katılımcıların yüzde 85,9’u ebeveyn ilgisizliği ve yetersiz denetimin şiddeti tetiklediği görüşüne katıldı.
Sosyal medya içeriklerinin çocukları şiddete yönlendirdiğini düşünenlerin oranı yüzde 82,6 olurken, şiddet içerikli dijital oyunların saldırgan davranışları artırdığı görüşüne katılanların oranı yüzde 80,1 olarak belirlendi.
Öğretmenlerin yüzde 81,9’u çeteleşmenin, yüzde 81,1’i madde kullanımının, yüzde 74,9’u ise akran baskısının suça yönelmede etkili faktörler arasında bulunduğunu ifade etti. Dışlanmışlık ve zayıf aidiyet duygusunun etkili olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 77,8, okula aidiyetin zayıflığını etkili bulanların oranı ise yüzde 70 oldu.
SİBER ZORBALIK DA GÜNDEMDEAraştırmada dijital ortamda yaşanan zorbalığa ilişkin sonuçlar da dikkat çekti. Öğretmenlerin yüzde 63,5’i siber zorbalığın öğrenciler arasında önemli bir sorun olduğunu belirtirken, yüzde 69,8’i çevrim içi zorbalık ile okul içindeki akran zorbalığı arasında bağlantı bulunduğunu ifade etti.
Sosyal medyanın öğrenciler arasındaki çatışmaları artırdığını düşünenlerin oranı yüzde 77,7 olurken, sosyal medyada dışlama ve küçük düşürmenin öğrencilerin psikolojik sağlığını olumsuz etkilediği görüşüne katılanların oranı yüzde 82,5’e çıktı.
Katılımcıların yüzde 79,2’si siber zorbalığın akademik başarı ve okul uyumuna zarar verdiğini, yüzde 59,6’sı ise öğrencilerin siber zorbalığın sonuçları konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığını düşündüğünü belirtti. Velilerin çocuklarının dijital medya kullanımını yeterince takip ettiğini düşünen öğretmenlerin oranı ise yüzde 20’de kaldı.
PSİKOLOJİK DESTEK TALEBİ ÖNE ÇIKTIŞiddet ve zorbalığı önlemek amacıyla uygulanabilecek yöntemler konusunda öğretmenlerin büyük bölümü psikolojik destek ve önleyici eğitimlerin artırılması gerektiği görüşünde birleşti.
Katılımcıların yüzde 91,3’ü risk grubundaki öğrencilerin düzenli psikolojik destek alması gerektiğini belirtirken, yüzde 90,5’i akran zorbalığını önlemeye yönelik eğitimlerin artırılmasını istedi. Psikolojik danışman sayısının artırılmasına destek verenlerin oranı yüzde 80,2 oldu.
Buna karşılık mevcut rehberlik servislerinin şiddeti önlemede yeterli sayıda personele sahip olduğunu düşünenlerin oranı yalnızca yüzde 25 olarak belirlendi.
“HER 100 ÖĞRENCİYE EN AZ BİR REHBER ÖĞRETMEN”Araştırma sonuçlarını değerlendiren Türk Eğitim-Sen Genel Başkanı Talip Geylan, öğrencilerin şiddete ve suça yönelmesinde tek bir neden yerine aile, okul, arkadaş çevresi ve dijital ortamın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Okullarda sözlü şiddet, akran zorbalığı ve psikolojik şiddetin öne çıktığını ifade eden Geylan, zorbalığın özellikle okul bahçelerinde yoğunlaşması nedeniyle ortak kullanım alanlarında öğretmen ve okul personelinin görünürlüğünün artırılması gerektiğini kaydetti.
Rehberlik hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiğine de dikkat çeken Geylan, “Okullarda her 100 öğrenciye en az 1 rehber öğretmen düşecek şekilde planlama yapılmalıdır” dedi.
Risk grubundaki öğrencilerin erken belirlenmesinin önem taşıdığını ifade eden Geylan; devamsızlık, okuldan uzaklaşma, akademik performansta belirgin düşüş, sosyal dışlanma, akran ilişkilerindeki bozulma, ani davranış değişiklikleri ve tekrarlayan disiplin olaylarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
OKUL GÜVENLİĞİNDE İLK TALEP GİRİŞ DENETİMİAraştırmada Millî Eğitim Bakanlığından beklenen önlemler de öğretmenlere soruldu. Açık uçlu yanıtlarda okul güvenliği, güvenlik personeli ve giriş denetimi yüzde 41,3 ile ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 40,2 ile disiplin yönetmeliği, caydırıcı yaptırımlar ve sınıf tekrarı; yüzde 33,9 ile aile eğitimi, okul-aile iş birliği ve veli sorumluluğu izledi.
Öğretmenlerin yüzde 87,1’i olumlu okul ikliminin şiddet davranışlarını azalttığını, yüzde 84,3’ü sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerin öğrencilerde olumlu davranışların gelişmesine katkıda bulunduğunu belirtti.
Geylan, okul güvenliğinin yalnızca disiplin ve güvenlik önlemleriyle ele alınmaması gerektiğine işaret ederek aile, okul yönetimi, öğretmenler ve rehberlik servisleri arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Araştırmanın sonuçlarının Millî Eğitim Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlara gönderileceği bildirildi.
Halk Sağlığı Haftası’nda koruyucu sağlık hizmetlerinin önemi bir kez daha gündeme gelirken, aile sağlığı merkezlerindeki insan kaynağı ihtiyacı dikkat çekti. İzmir, İstanbul ve Sakarya’da aile sağlığı çalışanı bulunmayan birimler için yayımlanan duyurular, birinci basamakta personel açığının sürdüğünü ortaya koydu. SAHİM-SEN Genel Başkanı Özlem Akarken, sağlık hizmetlerinin etkin yürütülebilmesi için ASM’lerdeki ekiplerin eksiksiz olması gerektiğini vurguladı.
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, 14 Ağustos’ta aile sağlığı çalışanı bulunmayan aile hekimliği birimleri için başvuru süreci başlattı. Duyuruda ebe, hemşire, sağlık memuru ve acil tıp teknisyenlerinin söz konusu birimlerde görev almak üzere başvurabileceği belirtildi.
Sakarya İl Sağlık Müdürlüğü de 4 Eylül’de aile sağlığı çalışanı bulunmayan birimlere ilişkin yeni bir duyuru yayımladı. İzmir’de ise aile sağlığı çalışanı bulunmayan aile hekimliği birimlerinin listesi 7 Eylül itibarıyla yeniden güncellendi. Bu duyurular, birinci basamak sağlık hizmetlerinin sürdürülebilmesi için ihtiyaç duyulan insan kaynağının bazı bölgelerde henüz tam olarak karşılanamadığını ortaya koydu.
İZMİR’DE 17 BİRİMDE HEKİM AÇIĞIİzmir’deki tablo ise yalnızca aile sağlığı çalışanı eksikliğiyle sınırlı değil. İzmir İl Sağlık Müdürlüğünün 3 Eylül’de yayımladığı resmi duyuruya göre kent genelindeki 1.539 aile hekimliği biriminin 17’si boş durumda bulunuyor.
Yeni açılma, istifa, emeklilik ve sözleşme feshi gibi farklı nedenlerle boşalan bu birimler için 29 Eylül’de ek yerleştirme yapılması planlanıyor.
Yaşanan personel hareketliliğinin birinci basamak sağlık hizmetlerinin işleyişi açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten SAHİM-SEN Genel Başkanı Özlem Akarken, insan kaynağı planlamasının yalnızca boşalan kadroların doldurulması şeklinde ele alınmaması gerektiğini ifade etti.
Aile hekimliği sisteminin koruyucu sağlık hizmetlerinin önemli merkezlerinden biri olduğuna işaret eden Akarken, sistemin sağlıklı biçimde yürüyebilmesi için hekimlerin yanı sıra diğer sağlık çalışanlarının da yeterli sayıda görev yapması gerektiğini söyledi.
Akarken, “Vatandaşlarımızın düzenli olarak aile hekimlerine başvurmasını, kronik hastalıklarını takip ettirmesini, gerekli tarama ve kontrollerini yaptırmasını istiyoruz. Bu, koruyucu sağlık açısından son derece önemli. Ancak vatandaşın bu hizmetlerden etkin biçimde yararlanabilmesi için sağlık kurumlarında yeterli personelin bulunması gerekiyor. Aile hekimliği bir ekip işidir. Hekim, hemşire, ebe ve diğer sağlık çalışanları birbirini tamamlayan görevler üstleniyor. Bu ekipte bir kişi eksildiğinde yapılması gereken işler ortadan kalkmıyor, mevcut çalışanların üzerine ekleniyor” dedi.
Personel eksikliğinin özellikle günlük işleyişte kendisini daha fazla hissettirdiğini belirten Akarken, çalışan sayısının yetersiz olduğu birimlerde mevcut personelin hem hizmet sunumunu hem de takip ve kayıt süreçlerini aynı anda yürütmek zorunda kaldığını dile getirdi.
ASM’LERDE İŞ YÜKÜ MUAYENEYLE SINIRLI DEĞİLAile sağlığı merkezlerindeki iş yoğunluğunun yalnızca gün içerisinde başvuran hasta sayısına bakılarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Akarken, birinci basamakta çok sayıda koruyucu ve takip hizmetinin eş zamanlı olarak yürütüldüğünü söyledi.
Gebelik ve lohusalık dönemindeki kadınların izlemleri, bebek ve çocukların gelişim kontrolleri, aşılama hizmetleri, kronik hastalığı bulunan vatandaşların düzenli takipleri, kanser taramalarına ilişkin yönlendirmeler ve kayıt işlemlerinin ASM çalışanlarının sorumlulukları arasında yer aldığını hatırlatan Akarken, personel açığının bu hizmetlerin tamamına yansıdığını belirtti.
Akarken, “Bir sağlık çalışanının günlük iş yükü sadece o gün ASM’ye gelen kişilerden oluşmuyor. Takip edilmesi gereken gebeler, çocuklar, kronik hastalar, yapılması gereken aşılar, taramalar ve kayıt işlemleri bulunuyor. Bunların tamamı belirli bir planlama ve zaman gerektiriyor. Personel sayısı yetersiz olduğunda bütün bu görevler mevcut çalışanların üzerine dağılıyor. Bu da hem çalışma yükünü artırıyor hem de verilen hizmetin niteliği açısından değerlendirilmesi gereken bir tablo ortaya çıkarıyor” diye konuştu.
KORUYUCU SAĞLIĞIN GÜCÜ İNSAN KAYNAĞINA BAĞLIHalk Sağlığı Haftası kapsamında koruyucu sağlık hizmetlerinin öneminin öne çıktığını belirten Akarken, koruyucu sağlık politikalarının yalnızca vatandaşların sağlık hizmetlerine yönlendirilmesiyle sınırlı tutulamayacağını ifade etti.
Koruyucu sağlık hizmetlerinin etkin olabilmesi için sağlık çalışanlarının da çalışma koşullarının ve personel sayısının dikkate alınması gerektiğini söyleyen Akarken, ASM’lerdeki eksik kadroların bir an önce tamamlanması çağrısında bulundu.
Akarken, “Koruyucu sağlık hizmeti, yalnızca vatandaşın hastalanmadan sağlık hizmetine ulaşması anlamına gelmiyor. Vatandaş ASM’ye geldiğinde kendisine yeterli zaman ayrılabilmesi, gerekli takiplerin yapılabilmesi ve ihtiyaç duyduğu hizmetin eksiksiz sunulabilmesi de koruyucu sağlık yaklaşımının bir parçasıdır. Bu nedenle eksik kadroların hızla tamamlanması gerekiyor” ifadelerini kullandı.
İnsan kaynağı planlamasının bölgesel farklılıklar ve hizmet yoğunluğu dikkate alınarak yapılması gerektiğini belirten Akarken, yalnızca boşalan pozisyonların doldurulmasının kalıcı çözüm sağlamayacağını söyledi.
“NÜFUSA GÖRE İNSAN KAYNAĞI PLANLANMALI”ASM’lerde görev yapan sağlık çalışanlarının iş yükünün belirlenmesinde yalnızca kayıtlı nüfusun değil, verilen hizmetlerin çeşitliliği ve yoğunluğunun da dikkate alınması gerektiğini belirten Akarken, birinci basamak sağlık hizmetlerinde sürdürülebilir bir personel politikasına ihtiyaç olduğunu dile getirdi.
Akarken, sağlık çalışanlarının üzerindeki idari ve mesleki yüklerin de yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Birinci basamağı güçlendirmek istiyorsak bunun temel unsurlarından biri yeterli ve sürdürülebilir istihdamdır. Bölge nüfusu, hizmet yoğunluğu ve ihtiyaçlar birlikte değerlendirilerek insan kaynağı planlaması yapılmalı. Sağlık çalışanlarının yalnızca sayısal olarak değil, yaptıkları işin niteliği ve üzerlerindeki yük açısından da değerlendirilmesi gerekiyor” dedi.
Birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesinin, hastanelerdeki yoğunluğun azaltılması açısından da önemli olduğuna dikkat çeken Akarken, vatandaşın sağlık sorunlarının mümkün olduğunca erken aşamada tespit edilmesinin sağlık sisteminin geneli açısından fayda sağlayacağını ifade etti.
“PERSONEL AÇIĞI DOĞRUDAN HALK SAĞLIĞINI İLGİLENDİRİYOR”Aile sağlığı merkezlerindeki insan kaynağı eksikliğinin yalnızca sağlık çalışanlarının çalışma koşulları üzerinden ele alınmaması gerektiğini belirten Akarken, sorunun doğrudan vatandaşın aldığı hizmetle bağlantılı olduğunu söyledi.
Güçlü bir birinci basamak sisteminin hastalıkların erken tespitinde, kronik hastalıkların düzenli takibinde ve vatandaşların sağlık hizmetlerine erişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Akarken, ASM’lerdeki personel ihtiyacının sağlık politikalarının temel başlıklarından biri olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Akarken, “Güçlü bir ASM sistemi, hastalıkların erken tespit edilmesine, vatandaşın sağlık hizmetine daha kolay ulaşmasına ve hastanelerin üzerindeki yoğunluğun azalmasına katkı sağlar. Bu nedenle aile sağlığı merkezlerindeki insan kaynağı açığını yalnızca bir personel eksikliği olarak değerlendiremeyiz. Burada söz konusu olan doğrudan halk sağlığıdır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin sürdürülebilir olması için yeterli sayıda sağlık çalışanının sahada bulunması gerekiyor” dedi.
Uzmanlar, okul çağında yeterli ve dengeli beslenmenin yalnızca fiziksel gelişimi değil; dikkat, hafıza, öğrenme kapasitesi ve bilişsel performansı da etkilediğine dikkat çekiyor. Güne dengeli bir kahvaltıyla başlanması, beslenme çantasında tam tahıllı ürünler, protein kaynakları, meyve ve ayran gibi seçeneklere yer verilmesi öneriliyor.
Okulların açılmasıyla birlikte çocukların derslere uyum sağlaması ve akademik performansını destekleyen faktörler önem kazanırken, sağlıklı beslenme de bu sürecin temel unsurları arasında gösteriliyor. Uzun süre yetersiz veya dengesiz beslenmenin çocuklarda yorgunluk ve dikkat dağınıklığına yol açabileceği, öğrenme süreçlerini de olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Görevlisi Kübra Şahin, çocukluk döneminde beslenmenin yalnızca boy ve vücut ağırlığındaki artış üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, yeterli ve dengeli beslenmenin beyin gelişimi, dikkat, bellek ve öğrenme süreçleri açısından da önem taşıdığını söyledi.
BESLENME ÖĞRENME SÜRECİNİ DE ETKİLİYORÇocukların uzun süre yetersiz veya dengesiz beslenmesinin fiziksel etkilerin yanı sıra bilişsel performans üzerinde de olumsuzluklara yol açabileceğini ifade eden Şahin, “Çocuğun uzun süre yetersiz veya dengesiz beslenmesi; yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve bilişsel performansta olumsuzluklarla ilişkilendirilebilir” dedi.
Yeterli ve dengeli beslenmenin çocuğun öğrenebilmesi için gerekli fiziksel ve bilişsel altyapının oluşmasına katkıda bulunduğunu kaydeden Şahin, Dünya Sağlık Örgütü’nün de çocukluk dönemindeki sağlıklı beslenmenin büyüme ve gelişmenin yanı sıra bilişsel gelişim açısından önemini vurguladığını aktardı.
KAHVALTININ İÇERİĞİNE DİKKATOkul çağındaki çocukların güne kahvaltıyla başlamasının önemine işaret eden Şahin, kahvaltı yapmadan okula gitmenin bazı çocuklarda açlık, halsizlik, dikkat güçlüğü ve derse odaklanmada zorlanmaya neden olabileceğini söyledi.
Ancak yalnızca kahvaltı yapmanın yeterli olmadığını, öğünün içeriğinin de önemli olduğunu vurgulayan Şahin, ideal bir kahvaltıda protein, tam tahıllı karbonhidrat, sebze veya meyve ile uygun bir süt ürününün bulunabileceğini belirtti.
Yumurta, peynir veya yoğurdun protein kaynağı olarak tercih edilebileceğini aktaran Şahin, bunlara tam buğday ekmeği veya yulaf gibi tam tahıllı ürünlerin yanı sıra domates, salatalık ve meyvenin eşlik edebileceğini ifade etti. Şahin, su tüketiminin de kahvaltının önemli bir parçası olduğuna dikkat çekti.
BESLENME ÇANTASINDA NELER OLMALI?Çocukların günün önemli bir bölümünü okulda geçirmesi nedeniyle beslenme çantasının içeriği de günlük beslenme düzeninde önemli yer tutuyor. Şahin, tam tahıllı ekmekle hazırlanmış peynirli veya yumurtalı sandviç ile meyve ve ayranın bir öğün alternatifi olabileceğini söyledi.
Yoğurt, yulaf ve meyve ya da peynirli tam tahıllı tost ile meyvenin de beslenme çantasında tercih edilebileceğini kaydeden Şahin, yüksek miktarda şeker, tuz veya doymuş yağ içeren paketli gıdaların günlük beslenmenin temelini oluşturmaması gerektiğini vurguladı.
Özellikle şekerli içeceklerin düzenli tüketiminin azaltılması gerektiğini belirten Şahin, çocuğun temel içeceğinin su olması gerektiğini, süt ve ayranın da günlük beslenmede yer alabileceğini ifade etti.
OKULDAKİ YİYECEKLER OBEZİTE RİSKİNİ ETKİLEYEBİLİRÇocukluk çağı obezitesinin yalnızca beslenmeye bağlı olmadığını belirten Şahin; fiziksel aktivite, uyku, genetik yatkınlık, çevresel koşullar ve sosyoekonomik faktörlerin de etkili olduğunu söyledi.
Bununla birlikte çocukların günün önemli bölümünü okulda geçirmesi nedeniyle kantinlerde ve okul çevresinde ulaşabildikleri yiyecek ve içeceklerin önem taşıdığına dikkat çekti. Şekerli içecekler, enerji yoğun atıştırmalıklar ve yüksek kalorili ürünlerin sık tüketilmesinin toplam enerji alımını artırabileceğini belirten Şahin, bu alışkanlıkların obezite ve insülin direnci gibi sağlık sorunlarına zemin hazırlayabileceğini kaydetti.
ÇOCUĞUN KİLOSUNU ELEŞTİRMEYİNÇocuklara sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırılırken kullanılan dilin de önemli olduğuna işaret eden Şahin, kilo üzerinden yapılan eleştiri ve kıyaslamaların doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.
“Şişmansın”, “Çok yiyorsun” veya “Bunu yersen kilo alırsın” gibi ifadelerin kullanılmaması gerektiğini belirten Şahin, çocukluk dönemindeki yeme davranışının yalnızca açlık ve toklukla değil; duygular, sosyal çevre, aile tutumları ve çocuğun kendi bedeniyle kurduğu ilişkiyle de şekillendiğini ifade etti.
Yiyeceklerin “iyi-kötü” veya “yasak-serbest” şeklinde kesin çizgilerle ayrılmasının da sağlıklı bir beslenme ilişkisi kurulmasını zorlaştırabileceğini vurgulayan Şahin, bunun yerine sağlıklı seçimlerin günlük hayatın doğal bir parçası haline getirilmesini önerdi.
Şahin, “Bunu yeme, kilo alırsın” demek yerine “Vücudumuzun güçlü olması için farklı besinlere ihtiyacı var” gibi ifadelerin kullanılabileceğini belirterek, ebeveynlerin kendi beslenme davranışlarıyla çocuklarına örnek olduğunu hatırlattı.
AİLE, OKUL VE KAMU BİRLİKTE HAREKET ETMELİSağlıklı beslenme alışkanlığının kazandırılmasında sorumluluğun yalnızca aileye yüklenemeyeceğini belirten Şahin, okul ortamının da çocukların besin tercihleri üzerinde belirleyici olduğunu söyledi.
Okul kantinlerinde hangi ürünlerin satıldığı, sağlıklı yiyeceklere ne kadar kolay ulaşılabildiği ve okul yemeklerinin içeriğinin çocukların beslenme alışkanlıklarını etkileyebileceğini kaydeden Şahin, aile, okul ve kamunun birlikte hareket etmesi gerektiğini vurguladı.
Ailenin sağlıklı beslenmeyi evde desteklemesi, okulların sağlıklı seçeneklere ulaşımı kolaylaştırması ve kamu politikalarının okul ortamındaki yiyecek ve içeceklere yönelik standartlar oluşturması gerektiğini ifade eden Şahin, temel hedefin çocuklara sürekli ne yememeleri gerektiğini söylemek yerine sağlıklı seçenekleri daha kolay ve ulaşılabilir hale getirmek olduğunu belirtti.
Uzun eğitim dönemi öncesi yapılacak kapsamlı bir çocuk muayenesi, fark edilmeyen sağlık sorunlarının erken dönemde ortaya çıkarılmasına yardımcı oluyor. Dr. İmre Gökyar, 10 kritik sağlık kontrolünü anlatıyor.
Fransa’da 81 kişinin Salmonella bakterisi nedeniyle hastalanması üzerine başlatılan soruşturmada, salgının kaynağı olan kabak çekirdekleri Fransa, Belçika, Lüksemburg ve İsviçre'de raflardan acilen toplatılmaya başlandı.
22 ülkeden 2 milyondan fazla kişinin verilerini inceleyen dev araştırma, alkolsüz içecekler ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi ortaya koydu. Şekerli, gazlı içecekler ve bubble tea tüketimi depresyon ve kaygı riskiyle ilişkili bulunurken; kahve tüketiminin depresyon olasılığını düşürdüğü görüldü.
Türkiye genelinde sayısı 357'ye ulaşan Sağlıklı Hayat Merkezlerinde, bu yılın 8 ayında 16 milyondan fazla kişiye sigara bırakmadan beslenmeye, kanser taramasından psikolojik danışmanlığa kadar birçok alanda ücretsiz hizmet sunuldu.
Ancak tartıda görülen hızlı düşüşün her zaman yağ kaybı anlamına gelmediğini belirten uzmanlar, tek bir besine dayalı diyetlerin vücudun ihtiyaç duyduğu besin ögelerinin yeterli alınmasını zorlaştırabileceği konusunda uyarıyor. Kalıcı kilo kontrolü için birkaç günlük katı programlar yerine kişiye uygun, yeterli ve dengeli bir beslenme düzeninin benimsenmesi öneriliyor.
Fazla kilolarından kısa sürede kurtulmak isteyenlerin başvurduğu tek tip diyetler ve detoks programları, hızlı sonuç vaatleriyle dikkat çekiyor. Özellikle yalnızca belirli besinlerin tüketildiği programlar tartıda kısa sürede düşüş sağlayabilse de uzmanlar, bu değişimin sağlıklı ve kalıcı kilo kaybı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor.
Beslenme ve Diyet Uzmanı Hülya Yiğit İspiroğlu, tek bir besine veya sınırlı sayıdaki besin grubuna dayanan diyetlerin uzun vadede sürdürülebilir olmadığını belirterek, kilo verme sürecinde dengeli beslenmenin önemine dikkat çekti.
TARTIDAKİ HER DÜŞÜŞ YAĞ KAYBI DEĞİLHızlı kilo verme beklentisinin kişileri tek tip diyetlere yöneltebildiğini belirten İspiroğlu, bu programların kısa vadede tartıda düşüş sağlayabileceğini ancak sağlıklı ve kalıcı kilo kaybı açısından doğru bir yöntem olmadığını söyledi.
Tek tip beslenmenin vücudun ihtiyaç duyduğu besin ögelerinin yeterli ve dengeli alınmasını zorlaştırabileceğine işaret eden İspiroğlu, başlangıçta görülen hızlı kilo kaybının tamamının yağdan gerçekleşmediğini vurguladı.
İspiroğlu, “Tartıdaki değişimin bir bölümü vücuttaki su ve glikojen depolarındaki azalmadan kaynaklanabiliyor” dedi.
Bu nedenle yalnızca tartıda görülen rakama odaklanmak yerine kilo verme sürecinin sağlıklı ve sürdürülebilir şekilde yürütülmesi gerektiğini ifade eden İspiroğlu, kısa vadeli sonuçlar yerine uzun vadeli beslenme alışkanlıklarının önem taşıdığını kaydetti.
DETOKS PROGRAMLARINA DİKKATHızlı kilo vermek amacıyla tercih edilen yöntemlerden birinin de “detoks” adı altında uygulanan kısa süreli programlar olduğunu belirten İspiroğlu, bu tür uygulamaların kalıcı kilo kaybı için doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.
Detoks programlarının çoğu zaman vücudu “temizlediği” iddiasıyla sunulduğuna dikkat çeken İspiroğlu, sağlıklı bireylerde bu görevin karaciğer, böbrekler ve bağırsaklar tarafından zaten kesintisiz biçimde yerine getirildiğini ifade etti.
Özellikle kısa süreli meyve kürlerinin kalori ve protein alımını azaltarak tartıda geçici düşüşlere neden olabileceğini aktaran İspiroğlu, bu değişimin gerçek yağ kaybıyla karıştırılmaması gerektiğini vurguladı.
İspiroğlu, “Sağlıklı beslenmede amaç, birkaç gün süren katı uygulamalar değil, uzun vadede sürdürülebilen doğru alışkanlıklar kazanmaktır” diye konuştu.
TEK BİR BESİNE “MUCİZE” GÖZÜYLE BAKILMAMALIKilo verme döneminde bazı besinlerin yağ yaktırdığı veya hızlı kilo verdirdiği düşüncesiyle öne çıkarılmasının doğru olmadığını belirten İspiroğlu, kişinin ihtiyaçlarına uygun bir beslenme düzeninin oluşturulması gerektiğini ifade etti.
Kilo yönetiminin tek bir besin üzerinden planlanamayacağına dikkat çeken İspiroğlu, “Kilo verme sürecinde tek bir besini mucizevi şekilde öne çıkarmak yerine, kişinin ihtiyaçlarına uygun, yeterli ve dengeli bir beslenme düzeninin oluşturulması gerekir” dedi.
MEYVE TÜKETİMİNDE PORSİYON ÖNEMLİTek tip diyetlerde en fazla tercih edilen besinlerden birinin meyveler olduğunu belirten İspiroğlu, meyvelerin sağlıklı beslenmenin bir parçası olduğunu ancak tek başına bir diyet programının temelini oluşturmaması gerektiğini söyledi.
Meyve tüketiminde porsiyon kontrolünün önemine işaret eden İspiroğlu, özellikle prediyabeti bulunan veya diyabet riski taşıyan kişilerin tüketim miktarına dikkat etmesi gerektiğini kaydetti.
Bu kişilerin meyveleri uygun porsiyonlarda tüketmelerinin ve mümkün olduğunda protein kaynaklarıyla birlikte tercih etmelerinin kan şekeri kontrolü açısından daha uygun olabileceğini ifade etti.
İspiroğlu, sağlıklı ve kalıcı kilo yönetiminin hızlı sonuç vaat eden birkaç günlük programlardan değil, kişinin ihtiyaçlarına göre oluşturulan ve uzun vadede sürdürülebilen beslenme alışkanlıklarından geçtiğini vurguladı.
Toplumda el ve ayaklardaki titremeyle bilinen Parkinson, 50 yaşından sonra kapıyı çalıyor. Uykusuzluk ve yorgunluk gibi şikâyetlere neden oluyor. Bu hastalığı engellemenin yolu, zeytinyağı ve bol yeşillik tüketmekten geçiyor.
Osteoporoz yani kemik erimesi, ilerleyen yaşla birlikte artıyor. Çevresel faktörler kadar kötü beslenme alışkanlıkları da etkiliyor. Uzmanlar, günde 3 fincan kahve içmenin kemik erimesini tetiklediğini söylüyor.
Afyonkarahisar'da nefes darlığı ve öksürük şikayetiyle hastaneye başvuran kişinin akciğerindeki kitle sanılan cismin, 6 ay önce soluk borusundan akciğerine kaçan sarımsak olduğu ortaya çıktı.
SIBO olarak adlandırılan ince bağırsakta bakterilerin aşırı çoğalması durumu, özellikle yemekten sonra karnın balon gibi şişmesiyle belirti veriyor. Prof. Dr. Elif Öztürk, 'Tedavide antibiyotik tek başına yeterli değildir. Diyetle desteklenmelidir.' diyor.
Sağlık Bakanlığı, Sağlık Okuryazarlığı Ulusal Eylem Planı kapsamında 81 ilde yürütülen eğitim, seminer ve saha bilgilendirme faaliyetleriyle 12 milyon 182 bin 293 kişiye doğrudan ulaşıldığını bildirdi.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, "Önceliğimiz, aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı evlatlarımızı korumak. Sağlıklı bir gelecek için aşılarımızı ihmal etmeyelim." dedi.
Bakan Memişoğlu, NSosyal hesabından Halk Sağlığı Haftası dolayısıyla yaptığı paylaşımda, şunları kaydetti:
"Aşı, hastalıklara karşı en güçlü kalkanımız. 13 hastalığa karşı rutin aşılama hizmetlerimize kararlılıkla devam ediyor, aşı takvimimizi bilimsel gelişmeler doğrultusunda güncelliyoruz. Nitekim geçtiğimiz yıl 6'lı karma aşıya geçiş yaparak çocuklarımızın tek bir aşıyla hastalıklara karşı korunmasını sağladık. Önceliğimiz, aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı evlatlarımızı korumak. Sağlıklı bir gelecek için aşılarımızı ihmal etmeyelim."
Ülkemizde 40 yaş üstü her 5 kişiden 1'inde KOAH görülüyor. Hastalığın en yaygın nedeninin nefes darlığı olduğunu söyleyen Doç. Dr. Lütfiye Kılıç, pulmoner rehabilitasyon programının en güçlü destek olduğunu belirtiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen takvim kapsamında, cips ve sostan işlenmiş et, peynir ve balık ürünlerine kadar birçok gıdada kullanılan 10 farklı birincil tütsü aroma vericisinin kullanımı ve piyasaya arzı aşamalı olarak sonlandırılacak.Düzenlemenin, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin (EFSA) söz konusu aroma vericilerinin genotoksisite, yani genetik materyale zarar verme potansiyeline ilişkin riskin tamamen ortadan kaldırılamayacağı yönündeki değerlendirmesinin ardından Avrupa’da alınan kararlarla paralel olduğu belirtildi.Gıda Mühendisleri Odası Başkanı Uğur Toprak, tütsü aroma vericilerinin kullanımından olası sağlık risklerine, tüketicilerin etiketlerde nelere dikkat etmesi gerektiğinden üreticilerin kullanabileceği alternatiflere kadar düzenlemenin merak edilen yönlerini değerlendirdi.
TÜTSÜ AROMASI NEDİR, HANGİ ÜRÜNLERDE KULLANILIYOR?Tütsü aroma vericilerinin odunun kontrollü yakılmasıyla elde edilen dumanın yoğunlaştırılması ve saflaştırılmasıyla üretildiğini belirten Toprak, bu maddelerin temel amacının ürünü gerçekten tütsülemeden isli tat ve koku vermek olduğunu söyledi.Bu aroma vericilerinin işlenmiş füme etlerde, salam, sosis ve jambon gibi ürünlerde; somon başta olmak üzere balık ürünlerinde, bazı peynirlerde, hazır yemeklerde, soslarda ve cipslerde kullanılabildiğini kaydeden Toprak, geleneksel tütsüleme ile aroma vericiler kullanılarak tütsü tadı verilmesinin birbirinden farklı işlemler olduğunun altını çizdi.“DNA’YA ZARAR VERME POTANSİYELİ VAR”Düzenlemenin merkezindeki başlıklardan biri ise EFSA’nın genotoksisite değerlendirmesi. Toprak, genotoksisitenin DNA’ya zarar verme potansiyelini ifade ettiğini ve uzun vadede kanser gibi risklerle ilişkilendirilebildiğini belirtti.EFSA tarafından incelenen tütsü aroma vericilerinin neredeyse tamamında genotoksisite riskinin ya doğrulandığını ya da dışlanamadığını ifade eden Toprak, değerlendirmedeki önemli ayrıma dikkat çekti:“EFSA ‘kesin zarar oluşur’ demiyor, ‘güvenli olduğunu söyleyemiyoruz’ diyor. O halde halk sağlığı söz konusuysa, ‘kanıtlanana kadar güvenli’ değil, ‘güvenli olduğu kanıtlanana kadar şüpheli’ yaklaşımı esas olmalı.”
BUGÜNE KADAR TÜKETENLER ENDİŞELENMELİ Mİ?Tütsü aroma vericisi içeren ürünleri daha önce tüketenlerin paniğe kapılmaması gerektiğini söyleyen Toprak, buna karşılık toplumda farkındalık yaratılmasının önem taşıdığını vurguladı.EFSA’nın bu ürünleri tüketen kişilerde doğrudan zarar görülme olasılığını ölçmediğine işaret eden Toprak, riskin tüketilen miktar, tüketim sıklığı ve bireysel faktörlere bağlı olduğunu belirtti.“Tek seferlik tüketimden korku üretmek doğru değil” diyen Toprak, uzun süreli ve yaygın maruziyetin ise halk sağlığı açısından dikkate alınması gerektiğini söyledi.İLK YASAK 1 EKİM 2026’DASF-001 ile SF-010 arasında yer alan 10 birincil tütsü aroma vericisine yönelik kısıtlamalar, ürün gruplarına göre farklı tarihlerde yürürlüğe girecek.Cips, sos ve diğer ilgili gıda ürünlerinde ithalat ve piyasaya arz 1 Ekim 2026 itibarıyla sona erecek. İşletmeler arası satış için son tarih 1 Aralık 2026 olarak belirlenirken, bu ürünlerin üretimi, ithalatı ve piyasaya arzı 1 Ocak 2027’den itibaren tamamen yasaklanacak.Et, peynir ve işlenmiş balık ürünlerinde ise daha uzun bir geçiş dönemi uygulanacak. Bu ürünlerde söz konusu aroma vericilerinin ithalatı ve piyasaya arzı 1 Haziran 2028’e kadar sürebilecek. Nihai yasak tarihi ise 1 Ağustos 2028 olacak.
YASAK NEDEN KADEMELİ UYGULANIYOR?Toprak, yasakların tek seferde değil aşamalı olarak uygulanmasının üretim süreçleri ve tedarik zinciriyle ilişkili olduğuna dikkat çekti. Avrupa Birliği düzenlemelerinde de ürün gruplarına göre geçiş dönemleri bulunduğunu belirten Toprak, özellikle et, balık ve peynir sektörlerinde bu aroma vericilerine yönelik sanayi bağımlılığının yüksek olduğunu ifade etti.Alternatif üretim süreçlerine geçişin zaman aldığını, mevcut stokların ve tedarik zincirinin de dikkate alındığını kaydeden Toprak, bu nedenle üreticilere belirli bir geçiş süresi tanındığını söyledi.RAFLARDA BİR SÜRE DAHA GÖRÜLEBİLECEKYasak tarihinden önce üretilerek piyasaya sunulan ürünler için de geçiş hükmü uygulanacak. Buna göre, yasak yürürlüğe girmeden önce piyasaya arz edilmiş gıdalar raf ömürleri sona erene kadar satılabilecek.Bu nedenle yasak tarihinin gelmesiyle birlikte tütsü aroma vericisi içeren tüm ürünlerin market raflarından aynı anda kalkması beklenmiyor.Düzenleme ayrıca geleneksel yöntemlerle gerçekleştirilen tütsüleme işlemlerini kapsamıyor. İsli ve füme ürünlerde gerçek tütsüleme yöntemiyle elde edilen aroma ile sanayide kullanılan birincil tütsü aroma vericileri birbirinden ayrılıyor.ÜRETİCİLER NE KULLANACAK?Tütsü aroma vericilerinin kullanımdan kaldırılmasıyla birlikte üreticilerin alternatif yöntemlere yönelmesi gerekecek. Toprak’a göre mümkün olan ürünlerde geleneksel, gerçek dumanla tütsüleme yöntemi tercih edilebilir. Bitkisel ekstraktlar ve doğal aroma kombinasyonları da alternatifler arasında yer alıyor.Üretim yöntemlerindeki değişimin tüketicinin satın aldığı ürüne de yansıyabileceğini belirten Toprak, tat, raf ömrü ve fiyatın yeni süreçten etkilenmesinin kuvvetle muhtemel olduğunu ifade etti.ETİKETTE BU İFADELERE DİKKATTüketicilerin ürünlerde tütsü aroma vericisi bulunup bulunmadığını anlayabilmeleri için içindekiler listesini kontrol etmeleri gerekiyor.Toprak, bu maddelerin etiketlerde “aroma verici”, “is aroması”, “tütsü aroması” veya İngilizce “smoke flavouring” şeklinde yer alabileceğini, bazı ürünlerde ise yalnızca “aroma” ifadesinin kullanılabildiğini söyledi.“ETİKET OKUMA ARTIK BİR YURTTAŞLIK PRATİĞİDİR”Düzenlemenin yalnızca belirli bir katkı maddesi veya tek bir ürün üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Toprak, asıl dikkat edilmesi gereken konunun toplam maruziyet olduğunu belirtti.Ultra işlenmiş gıda tüketimi arttıkça benzer risklerin birikebildiğini ifade eden Toprak, tüketicilerin bilinçli tercihler yapmasının önemine dikkat çekti.Toprak, “Bu bir sistem sorunudur. Risk ‘tek ürün’ üzerine değil, toplam maruziyettir. Ultra işlenmiş gıda tüketimi arttıkça bu tür riskler birikir. Etiket okuma artık bir yurttaşlık pratiğidir. Asıl çözüm bireysel değil kamusaldır” dedi.
Yetişkinlerde diş kayıpları yalnızca estetik sorunlara değil, yaşam kalitesinde ciddi düşüşlere de yol açıyor. Diş Hekimi Deniz İnce; diş eti hastalıklarından bruksizme, diyabetten çürüklere kadar diş kaybına neden olan en yaygın riskleri ve bunlara karşı alınabilecek hayat kurtarıcı önlemleri aktardı.
Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat), 2025 yılına ilişkin obezite verilerini açıkladı.
Buna göre AB’de yetişkin nüfusun yüzde 16,3’ünün vücut kitle indeksi (BKİ) 30 veya üzerinde bulunurken, yüzde 35,4’ü ise BKİ’nin 25 ile 30 arasında olduğu “obezite öncesi” kategorisinde yer aldı.
Bu iki grup birlikte değerlendirildiğinde AB nüfusunun yarısından fazlasının fazla kilolu olduğu görüldü.
TÜRKİYE’DE OBEZİTE ORANI YÜZDE 21,4
Eurostat’ın ülkelere göre verilerinde Türkiye’de obezite oranı, 2025 yılı için yüzde 21,4 olarak gösterildi.
Bu oran, yüzde 16,3 olan AB ortalamasının 5,1 puan üzerinde yer aldı.
ARTIŞ SÜRÜYOR
Paylaşılan tabloda Türkiye’de obezite oranının 2008’de yüzde 16,2 olduğu görüldü.
Oran 2014’te yüzde 21,2’ye yükselirken, 2019’da yüzde 22,3 olarak kaydedildi.
2022’de yüzde 20,1’e gerileyen oran, 2025’te yüzde 21,4’e çıktı.
Buna göre Türkiye’de obezite oranı 2008 ile 2025 arasında 5,2 puan yükseldi.
Son açıklanan veride ise 2022’ye kıyasla 1,3 puanlık artış görüldü.
EN YÜKSEK ORAN MALTA’DA
Eurostat verilerine göre 2025’te en yüksek obezite oranı Malta’da kaydedildi.
Malta’da 18 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 26,6’sı obez kategorisinde yer aldı.
Malta’yı yüzde 24,6 ile Letonya ve yüzde 23,2 ile Finlandiya izledi. Eurostat’ın raporunda en düşük oranların ise yüzde 7 ile İtalya, yüzde 12,8 ile Yunanistan ve yüzde 12,9 ile Romanya’da kaydedildiği belirtildi.
Kullanıcının paylaştığı ülke tablosuna göre 2025’te Türkiye’nin üzerinde Malta, Letonya, Finlandiya, İrlanda, Estonya ve Litvanya yer aldı.
Bu ülkelerde obezite oranları sırasıyla yüzde 26,6, yüzde 24,6, yüzde 23,2, yüzde 22,1, yüzde 22 ve yüzde 21,5 olarak gösterildi.
ERKEKLERDE OBEZİTE ORANI DAHA YÜKSEK
AB genelinde obezite oranının erkeklerde, kadınlardan daha yüksek olduğu görüldü.
Erkeklerin yüzde 17,4’ü obez kategorisinde bulunurken, kadınlarda bu oran yüzde 15,3 oldu.
Obezite öncesi kategorisinde de erkeklerin oranı yüzde 41,9, kadınların oranı yüzde 29,3 olarak kaydedildi.
Düşük kilolu olanların oranı ise kadınlarda yüzde 2,9, erkeklerde yüzde 1 olarak belirlendi.
Lösemi hastalarının tedavisinde önemli seçeneklerden biri olan kök hücre nakli, uygun bağışçının bulunmasıyla hastalar için yeni bir umut kapısı açabiliyor. Ancak kök hücre bağışıyla ilgili toplumda yerleşmiş yanlış bilgiler ve korkular, gönüllülerin bağışçı olma konusunda çekimser davranmasına yol açabiliyor.
Bin Gönüllüden Biri Sen Ol Derneği (BİNSENDER) Başkanı Çiğdem Kuzucu, Dernek Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz ve Hematolog Prof. Dr. Hakan İsmail Sarı, kök hücre bağışına ilişkin kamuoyundaki yanlış bilgileri, gönüllülüğün taşıdığı sorumluluğu ve lösemi tedavisinde yaşanan gelişmeleri değerlendirdi.
BİNSENDER’DEN YANLIŞ BİLGİLERE KARŞI “BİR SİLGİ BİR UMUT”BİNSENDER Başkanı Çiğdem Kuzucu, lösemi ve kök hücre bağışı konusunda toplumda bulunan yanlış bilgilerin, korkuların ve önyargıların giderilmesi amacıyla “Bir Silgi Bir Umut” projesini hazırladıklarını açıkladı. Kuzucu, projenin yakın zamanda kamuoyuyla paylaşılacağını belirtti.
Projenin sahada karşılaştıkları ihtiyaçtan ortaya çıktığını anlatan Kuzucu, lösemi ve kök hücre bağışı konusunda hâlâ yanlış bilgilerin bulunduğuna dikkat çekti.
Kuzucu, “Bir Silgi Bir Umut projesiyle lösemiye ve hematolojik hastalıklara ilişkin doğru bilgiyi yaygınlaştırmak, yetişkin hastaları daha görünür kılmak ve kök hücre bağışçılığında bilinçli gönüllülük anlayışını güçlendirmek istiyoruz. Bizim için bu silgi, yanlış bilgiyi silip yerine doğru bilgiyi, korkunun yerine cesareti, kayıtsızlığın yerine dayanışmayı yazmanın sembolü” ifadelerini kullandı.
TÜRKÖK’TE BAĞIŞÇI SAYISI 1 MİLYON 200 BİNİ GEÇTİKök hücre bağışçısı adayı olmanın önemli bir gönüllülük örneği olduğunu belirten Kuzucu, sisteme kayıt yaptıran kişilerin gelecekte hiç tanımadıkları bir hasta için uygun bağışçı olabileceğini söyledi.
Bağışçı adaylarının, kayıt sırasında verdikleri kararın ilerleyen aşamalarda taşıdığı sorumluluğun farkında olması gerektiğini vurgulayan Kuzucu, uygun verici olarak belirlendikten ve hasta nakil hazırlığına başladıktan sonra süreçten vazgeçilmesinin hasta açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
Kuzucu, “Bugün sisteme kaydolan bir kişi, belki aylar, belki yıllar sonra hiç tanımadığı bir hastayla doku uyumu sağlandığında aranabilir. O noktada süreç yeniden doğrulama testleri ve sağlık kontrolleriyle ilerliyor. Bir bağışçı adayının bilmesi gereken en önemli konu da burada başlıyor: Eğer bir hasta için uygun verici olarak belirlendikten ve hasta nakil hazırlığına başladıktan sonra süreçten vazgeçilirse, bu karar hasta açısından hayati sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle gönüllülüğün başında doğru bilgiyle ve bu sorumluluğun farkında olarak karar verilmesini çok önemsiyoruz” dedi.
Kök hücre bağışçı havuzundaki son duruma ilişkin rakamları da paylaşan Kuzucu, TÜRKÖK'te 2024 yılında 107 bin 214 yeni kök hücre bağışçı adayı bulunduğunu, Haziran 2026 itibarıyla toplam aktif bağışçı sayısının 1 milyon 231 bini aştığını bildirdi.
Kuzucu, bugüne kadar 36 bin 905 hasta-bağışçı eşleşmesinin gerçekleştiğini ve 8 bin 500 kişiden kök hücre toplandığını ifade etti.
“KORKUNUN ARKASINDA ÇOĞU ZAMAN YANLIŞ BİLGİ VAR”Kök hücre bağışı konusunda en sık karşılaştıkları duygunun korku olduğunu belirten Kuzucu, insanların süreç hakkında yeterli bilgiye sahip olmamasının çekimserliği artırdığını söyledi.
“Bilgisizlik korkuyu, korku ise çekimserliği büyütüyor” diyen Kuzucu, kişilerin karşılaşacakları süreci doğru şekilde öğrendiklerinde çok daha bilinçli karar verebildiklerini ifade etti.
Kuzucu, sağlıklı bireylerin kök hücrenin yanı sıra kan veya trombosit bağışçısı olmalarının da hiç tanımadıkları bir hastanın tedavi sürecinde önemli bir dönüm noktası oluşturabileceğini dile getirdi.
“BİR KİŞİNİN HAREKETE GEÇMESİ YETERLİ OLABİLİR”Bir bağışın hastanın tedavisinin devam etmesinde kritik rol oynayabileceğini belirten Kuzucu, bağışçı olmayı düşünen kişilere “tek başıma ne değiştirebilirim?” sorusunu sormamaları çağrısında bulundu.
Kuzucu, “Bazen bir bağış, hastanın tedavisinin sürdürülebilmesini sağlarken bazen de uzun süredir beklenen umudun karşılığı olabilir. ‘Ben tek başıma ne değiştirebilirim?’ diyenlere cevabımız şu: Bazen bir hayatın yönünü değiştirmek için bir kişinin harekete geçmesi yeter. Derneğimizin adı da bu düşünceden geliyor, ‘Bin Gönüllüden Biri Sen Ol’… Çünkü o bin kişinin içindeki bir gönüllü, bir hastanın aradığı kişi olabilir. Belki de o bir kişi, sizsiniz” diye konuştu.
PROF. DR. TEKGÜNDÜZ: BAĞIŞ SANILDIĞI KADAR AĞIR DEĞİLBİNSENDER Bilim Kurulu Üyesi ve Hematolog Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz ise kök hücre bağışının toplumda ağır, ağrılı ve ciddi riskler içeren bir işlem olarak algılanmasının önemli bir yanlış olduğunu söyledi.
Hâlâ kök hücre bağışının mutlaka omurilikten ve çok ağrılı bir yöntemle gerçekleştirildiğine yönelik bir algının bulunduğunu belirten Tekgündüz, bu yaklaşımın gerçeği yansıtmadığını ifade etti.
Tekgündüz, kök hücrelerin çoğu durumda periferik kandan toplanabildiğini, bazı durumlarda ise kemik iliğinden toplama yönteminin tercih edilebildiğini belirtti. Hangi yöntemin uygulanacağının tıbbi gerekliliklere göre belirlendiğini kaydeden Tekgündüz, her iki yöntemde de bağışçının güvenliğinin ön planda tutulduğunu söyledi.
Eksik veya yanlış bilgilerin kişilerin süreci yeterince öğrenmeden bağışçı olmaktan vazgeçmesine neden olabildiğini belirten Tekgündüz, bağışçılığın gönüllülük esasına dayandığını ve kişinin vazgeçme hakkının bulunduğunu da hatırlattı.
“BİRKAÇ GÜN BİLE HASTANIN TEDAVİ STRATEJİSİNİ DEĞİŞTİREBİLİR”Kök hücre bağışında verilen kararın yalnızca bağışçı açısından değil, eşleşme gerçekleştiğinde hasta açısından da büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekgündüz, özellikle nakil hazırlığı başladıktan sonraki sürecin hassasiyetine işaret etti.
Tekgündüz, “Kök hücre bağışında verilen küçük bir karar, başka bir insan için yaşamla ölüm arasındaki farkı belirleyebilir. Adayların süreçle ilgili tereddütlerini eşleşme sonrasına bırakmadan sormaları; sağlık durumlarındaki veya kararlarındaki değişiklikleri zamanında bildirmeleri çok önemlidir. Çünkü nakilde bazen kaybedilen birkaç gün bile hastanın tedavi stratejisini değiştirebilir” dedi.
PROF. DR. SARI: LÖSEMİ YALNIZCA ÇOCUKLARDA GÖRÜLMÜYORHematolog Prof. Dr. Hakan İsmail Sarı ise lösemiye ilişkin toplumda yaygın olan başka bir yanlış algıya dikkat çekti. Sarı, löseminin yalnızca çocuklarda görülen bir hastalık olmadığını, erişkinlerde ve ileri yaşlarda da ortaya çıkabildiğini belirtti.
Lösemi tanısının her durumda umutsuz bir tablo anlamına gelmediğini vurgulayan Sarı, son yıllarda hastalığın tedavisinde önemli gelişmeler yaşandığını ifade etti.
Prof. Dr. Sarı, hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapiler, hücresel tedaviler ve kök hücre nakli alanındaki ilerlemeler sayesinde geçmişte tedavisi oldukça güç olan bazı lösemi türlerinde dahi başarılı sonuçlar alınabildiğini söyledi.
Sarı, bu gelişmelerin lösemiyle mücadelede tedavi seçeneklerini artırdığını ve hastalığa ilişkin “umutsuzluk” algısının değiştirilmesi gerektiğini vurguladı.
Lösemi hastalığının tedavisinde en etkili yöntemlerin başında kök hücre bağışı geliyor, ancak bu konudaki yanlış bilgiler gönüllülüğün önüne geçiyor. Hematolog Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz, kök hücre bağışının ağır ve korkutucu olmadığını vurgulayarak, “Kök hücre bağışının ameliyat gerektiren, çok ağrılı ve acılı bir süreç olduğu düşüncesi yanlıştır. Kök hücre bağışında verilen küçük bir karar, başka bir insan için yaşamla ölüm arasındaki farkı belirleyebilir” dedi. Bin Gönüllüden Biri Sen Ol Derneği (BİNSENDER) Başkanı Çiğdem Kuzucu da “Bilgisizlik korkuyu, korku ise çekimserliği büyütüyor” diyerek, 18-35 yaş arasındaki sağlıklı bireyleri kök hücre bağışçısı olmaya davet etti.
Lösemi hastalarına destek olmak ve toplumda bu hastalık hakkında farkındalık oluşturmak amacıyla kurulan BİNSENDER Başkanı Çiğdem Kuzucu, Dernek Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz ve Hematolog Prof. Dr. İsmail Sarı, hastalığın tedavisinde en etkili yöntemlerden olan kök hücre bağışı ile ilgili bilinen yanlışlar, gönüllülüğün önemi ve hastalığın tedavisinde oynadığı role ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
“Bir Silgi Bir Umut projesiyle yanlış bilgileri silmek istiyoruz”BİNSENDER Başkanı Çiğdem Kuzucu, lösemi ve kök hücre bağışı konusunda toplumda yerleşen yanlış bilgiler, korkular ve önyargılara dikkat çekmek amacıyla “Bir Silgi Bir Umut” projesi hazırladıklarını ve bunu yakında kamuoyuyla paylaşacaklarını söyledi.
Projenin sahada karşılaştıkları ihtiyaçtan doğduğunu anlatan Kuzucu, “Lösemi ve kök hücre bağışı konusunda toplumda hala yanlış bilgiler, korkular ve önyargılar var. Bir Silgi Bir Umut projesiyle lösemiye ve hematolojik hastalıklara ilişkin doğru bilgiyi yaygınlaştırmak, yetişkin hastaları daha görünür kılmak ve kök hücre bağışçılığında bilinçli gönüllülük anlayışını güçlendirmek istiyoruz. Bizim için bu silgi, yanlış bilgiyi silip yerine doğru bilgiyi, korkunun yerine cesareti, kayıtsızlığın yerine dayanışmayı yazmanın sembolü” diye konuştu.
TÜRKÖK’te aktif bağışçı sayısı 1 milyon 200 bini aştıÇiğdem Kuzucu, kök hücre bağışçısı adayı olmanın çok değerli bir gönüllülük olduğunu dile getirdi. Bu kararın ne anlama geldiğinin işi bilinmesi gerektiğini ifade eden Kuzucu, şunları söyledi:
“Bugün sisteme kaydolan bir kişi, belki aylar, belki yıllar sonra hiç tanımadığı bir hastayla doku uyumu sağlandığında aranabilir. O noktada süreç yeniden doğrulama testleri ve sağlık kontrolleriyle ilerliyor. Bir bağışçı adayının bilmesi gereken en önemli konu da burada başlıyor: Eğer bir hasta için uygun verici olarak belirlendikten ve hasta nakil hazırlığına başladıktan sonra süreçten vazgeçilirse, bu karar hasta açısından hayati sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle gönüllülüğün başında doğru bilgiyle ve bu sorumluluğun farkında olarak karar verilmesini çok önemsiyoruz.”
Bağışçı havuzuna ilişkin rakamları paylaşan Kuzucu, “Rakamlar da bu gönüllülüğün ne kadar büyük bir sistemin parçası olduğunu gösteriyor. TÜRKÖK’te 2024 yılında 107 bin 214 yeni kök hücre bağışçı adayı sayısı, Haziran 2026 itibarıyla 1 milyon 231 bini aştı. Bugüne kadar 36 bin 905 hasta-bağışçı eşleşmesi gerçekleşti ve 8 bin 500 kişiden kök hücre toplandı” dedi.
Kök hücre bağışı konusunda en sık karşılaştıkları duygunun korku olduğunu, bu korkunun arkasında ise çoğu zaman yanlış veya eksik bilginin bulunduğunu anlatan Kuzucu, “Bilgisizlik korkuyu, korku ise çekimserliği büyütüyor. İnsan neyle karşılaşacağını doğru bildiğinde, kararını da çok daha bilinçli verebiliyor” ifadesini kullandı.
“Bazen bir hayatın yönünü değiştirmek için bir kişinin harekete geçmesi yeter”Kuzucu, sağlıklı bir insanın kök hücre, kan ya da trombosit bağışçısı olmasının, hiç tanımadığı bir hastanın tedavi sürecinde çok önemli bir dönüm noktası yaratabileceğini dile getirerek, şunları söyledi:
“Bazen bir bağış, hastanın tedavisinin sürdürülebilmesini sağlarken bazen de uzun süredir beklenen umudun karşılığı olabilir. ‘Ben tek başıma ne değiştirebilirim?’ diyenlere cevabımız şu: Bazen bir hayatın yönünü değiştirmek için bir kişinin harekete geçmesi yeter. Derneğimizin adı da bu düşünceden geliyor, ‘Bin Gönüllüden Biri Sen Ol’… Çünkü o bin kişinin içindeki bir gönüllü, bir hastanın aradığı kişi olabilir. Belki de o bir kişi, sizsiniz.”
Prof. Dr. Tekgündüz: Bağışın çok ağrılı veya ciddi riskli olduğu algısı yanlışBİNSENDER Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz, kök hücre bağışının ağır ve korkutucu bir işlem olarak düşünülmesinin önemli bir sorun olduğunu söyleyerek, “Hala kök hücre bağışının mutlaka omurilikten, çok ağrılı veya ciddi riskler taşıyan bir işlemle yapıldığına dair yanlış bir algı var” dedi.
Kök hücrenin çoğu zaman periferik kandan toplanabildiğini belirten Prof. Dr. Tekgündüz, “Bazı durumlarda kemik iliğinden toplama yöntemi tercih edilebilir ancak hangi yöntemin kullanılacağı tıbbi gerekliliğe göre belirleniyor. Bu yöntemlerde bağışçının güvenliği ön planda tutuluyor” diye konuştu.
Prof. Dr. Tekgündüz, eksik veya hatalı bilgilerin, insanların, süreci doğru şekilde öğrenmeden bağışçı olmaktan vazgeçmesine neden olabildiğini söyledi. Bağışçılığın gönüllülük esasına dayandığını ve kişinin vazgeçme hakkı bulunduğunu ifade eden Prof. Dr. Tekgündüz, konunun önemini “Kök hücre bağışında verilen küçük bir karar, başka bir insan için yaşamla ölüm arasındaki farkı belirleyebilir. Adayların süreçle ilgili tereddütlerini eşleşme sonrasına bırakmadan sormaları; sağlık durumlarındaki veya kararlarındaki değişiklikleri zamanında bildirmeleri çok önemlidir. Çünkü nakilde bazen kaybedilen birkaç gün bile hastanın tedavi stratejisini değiştirebilir” sözleriyle değerlendirdi.
“Umutsuz bir tablo değil”Hematolog Prof. Dr. Hakan İsmail Sarı ise löseminin yalnızca çocuklarda görülen bir hastalık olduğu düşüncesinin de doğru olmadığını ifade etti.
Löseminin erişkinlerde, hatta ileri yaşlarda da görülebildiğini belirten Prof. Dr. Sarı, hastalığın mutlaka umutsuz bir tablo anlamına geldiği yönündeki algının değişmesi gerektiğini vurguladı. Sarı, “Son yıllarda hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapiler, hücresel tedaviler ve kök hücre nakli alanındaki gelişmeler sayesinde, geçmişte tedavisi oldukça güç olan bazı lösemi türlerinde dahi çok başarılı sonuçlar elde edebiliyoruz” diye konuştu.
Kaynak: Haber Merkezi
Modern yaşamla birlikte artan işlenmiş gıda tüketimi sağlığı tehdit etmeye devam ediyor. İngiliz beslenme uzmanı Nick Hird; şarküteri ürünlerinden şekerli içeceklere kadar bazı besinlerin sigara kadar zehirli olduğuna dikkat çekerek, tehlikeli hastalıklara karşı kritik uyarılarda bulundu ve sağlıklı beslenme için altın değerinde öneriler paylaştı.
Yabani ot polenlerinin havada uçuştuğu bu dönemde, doğru korunma yöntemleriyle alerji semptomlarını en aza indirmek mümkün. İşte uzmanından hayatı kolaylaştıracak 10 altın kural.
Sağlıklı yaşam, kilo kontrolü ve daha fit bir görünüm için tercih edilen spor salonlarında hijyen kurallarının ihmal edilmesi çeşitli enfeksiyonlara davetiye çıkarabiliyor. Ter ve nemin yoğun olduğu ortamlarda bakteri ve mantarların çoğalabildiğine dikkat çeken uzmanlar; spor aletleri, egzersiz matları, duşlar, soyunma odaları ve ortak kullanılan kişisel eşyaların bulaş açısından risk oluşturabileceği uyarısında bulunuyor. Enfeksiyonlardan korunmak için spor salonlarının düzenli dezenfekte edilmesi, kişisel havlu, mat ve terlik kullanılması ile spor öncesi ve sonrasında kişisel hijyene özen gösterilmesi öneriliyor.
Hareketsiz yaşam tarzının yaygınlaşması, hazır gıda ve fast-food tüketiminin artmasıyla birlikte sağlıklı yaşam ve düzenli egzersize olan ilgi de giderek yükseliyor. Fazla kilolarından kurtulmak, kas kütlesini artırmak veya daha fit bir görünüme kavuşmak isteyen birçok kişi spor salonlarını tercih ediyor. Ancak yoğun şekilde kullanılan bu alanlarda hijyen kurallarının ihmal edilmesi, spor yaparken farkında olunmadan çeşitli mikroorganizmalarla temas edilmesine neden olabiliyor.
Mikrobiyolog Dr. Öğr. Üyesi İpek Ada, özellikle çok sayıda kişinin aynı ekipmanları kullandığı spor merkezlerinde temizlik ve dezenfeksiyonun önemli olduğunu belirtti. Spor sırasında oluşan ter ve nemin bazı bakteri ve mantarların çoğalması için uygun koşullar yaratabildiğine dikkat çeken Ada, ortak kullanım alanlarının enfeksiyonlar açısından risk taşıyabileceğini söyledi.
TER VE NEM BAKTERİ İLE MANTARLARIN ÇOĞALMASINI KOLAYLAŞTIRIYOR
Spor salonlarında egzersiz sırasında yoğun terleme meydana geldiğini belirten Ada, özellikle nemli ortamların bazı hastalık yapıcı bakteri ve mantarların üremesi açısından elverişli olabileceğini ifade etti.
Spor yapan kişilerin terli vücut yüzeyleriyle temas eden koşu bantları, ağırlık aletleri, bisikletler ve diğer ekipmanların tutacakları gün içerisinde çok sayıda kişi tarafından kullanılabiliyor. Benzer şekilde yere serilen egzersiz matları da el, ayak ve vücudun farklı bölgeleriyle doğrudan temas ediyor.
Bu yüzeylerin düzenli ve uygun şekilde temizlenmemesi halinde bulaşıcı hastalıklar açısından risk oluşabileceğine işaret eden Ada, “Spor salonlarında terle birlikte yoğun nemli ortamlar meydana gelmektedir. Özellikle hastalık yapıcı bakteriler ve mantarların da pek çoğu nemli ortamlarda üremektedir” dedi.
Ada, gün içerisinde birçok kişinin terli ve nemli cildiyle temas eden spor aletlerinin yüzeyleri, tutunma ekipmanları ve matların olası bulaşıcı hastalıklar açısından dikkatle ele alınması gerektiğini vurguladı.
ISLAK ZEMİNLERDE AYAK MANTARINA DİKKAT
Spor salonlarında en fazla dikkat edilmesi gereken alanlardan birini de duşlar ve sürekli ıslak kalan zeminler oluşturuyor. Nemli ortamların mantarların çoğalmasını kolaylaştırdığını belirten Ada, özellikle ayak mantarının spor merkezlerinde karşılaşılabilecek sorunların başında geldiğini söyledi.
Duşların yanı sıra soyunma alanlarında da kişisel hijyen kurallarına dikkat edilmesi gerektiğini belirten Ada, çıplak ayakla ortak ıslak zeminlere temas edilmesinin risk oluşturabileceğine işaret etti.
Mantar enfeksiyonları yalnızca ayaklarla da sınırlı kalmıyor. Ada, nemli cilt, ortak kullanılan havlular ve egzersiz matları aracılığıyla kasık ve saç derisi mantarlarının da bulaşabileceğini belirtti.
DERİDEKİ YARALAR ENFEKSİYON RİSKİNİ ARTIRABİLİR
Spor salonlarında karşılaşılabilecek riskler arasında bakteriyel enfeksiyonlar da bulunuyor. Ada, deri üzerindeki yaralar aracılığıyla Stafilokok cinsi bakterilerin bulaşabileceğine dikkat çekti.
Spor yaparken vücutta bulunan açık veya hassas yaraların ortak yüzeylerle temas etmesi, hijyen açısından daha dikkatli davranılmasını gerektiriyor. Kabuklu yaralara temas sonucu ortaya çıkabilen impetigo da spor merkezlerinde dikkat edilmesi gereken enfeksiyonlar arasında gösteriliyor.
HAVLU, MAT VE TERLİK KİŞİYE ÖZEL OLMALI
Spor salonlarında alınabilecek bireysel önlemlerin başında ortak eşya kullanımından kaçınmak geliyor. Ada, spor yapanların mümkünse havlu, egzersiz matı ve terlik gibi malzemelerini yanlarında getirmelerini önerdi.
Kişisel havluların başka kişiler tarafından kullanılmaması, matların ortak kullanılması gerekiyorsa hijyenine dikkat edilmesi ve duş alanlarında kişisel terlik kullanılması bulaş riskinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.
İŞLETMELERE DE BÜYÜK SORUMLULUK DÜŞÜYOR
Enfeksiyonlardan korunma konusunda yalnızca spor yapan kişilerin alacağı önlemler yeterli değil. Spor salonu işletmelerinin de ortak kullanım alanlarının hijyenini düzenli olarak sağlaması gerekiyor.
Ada, “Özellikle yoğun ortak kullanım alanlarından biri olan spor salonları ve spor aletlerinin, kişiden kişiye olası bulaşıcı hastalıkların önlenmesi için her gün düzenli olarak dezenfekte edilmesi gerekmektedir” ifadelerini kullandı.
SPOR ÖNCESİ VE SONRASINDA KİŞİSEL HİJYEN ÖNEMLİ
Spor salonunda geçirilen sürenin yanı sıra egzersiz öncesinde ve sonrasında uygulanan kişisel bakım alışkanlıkları da enfeksiyon riskinin azaltılmasında rol oynuyor.
Ter ve nemin bakteri ve mantarların çoğalmasını artırabileceğini belirten Ada, bu nedenle spor sonrasında kişisel temizliğin ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi. Egzersizin ardından terli kıyafetlerle uzun süre kalmamak ve kişisel hijyene dikkat etmek önem taşıyor.
SPOR KIYAFETİ SEÇERKEN KUMAŞA DİKKAT
Spor yaparken tercih edilen kıyafetlerin de hijyen açısından önemli olduğunu belirten Ada, ter ve nemin vücutta uzun süre kalmasını önlemeye yönelik seçimler yapılmasını önerdi.
Ada, “Ter ve nem, bakteri ile mantar üremesini artırdığından dolayı spordan önce ve sonrasında kişisel hijyene dikkat edilmesi gerekir. Ayrıca spor kıyafetlerini tercih ederken naylon, polyester ya da jarse kıyafetler yerine terletmeyen pamuklu kıyafetler seçilmesi sağlığınız açısından oldukça önemlidir” dedi.
SAĞLIKLI YAŞAM İÇİN HİJYEN KURALLARI UNUTULMAMALI
Spor salonlarında enfeksiyon riskini azaltmak için hem işletmelerin hem de kullanıcıların sorumluluk üstlenmesi gerektiğine dikkat çekiliyor. İşletmelerin spor aletlerini ve ortak alanları düzenli olarak dezenfekte etmesi, kullanıcıların ise kişisel eşyalarını paylaşmaması ve hijyen kurallarına dikkat etmesi alınabilecek temel önlemler arasında bulunuyor.
Özellikle yoğun kullanılan spor salonlarında havlu, mat ve terlik gibi kişisel eşyaların mümkün olduğunca kişinin kendisine ait olması, spor ekipmanlarının kullanımdan önce ve sonra temizliğine dikkat edilmesi, duş ve ıslak zeminlerde kişisel terlik kullanılması ve egzersiz sonrasında terli kıyafetlerin değiştirilmesi önem taşıyor.
Sağlıklı bir yaşam için yapılan sporun hijyen ihmali nedeniyle enfeksiyon riski oluşturabileceğine dikkat çeken uzmanlar, gözle görülmeyen mikroorganizmaların ortak kullanım alanlarında bulunabileceğinin unutulmaması gerektiğini belirtiyor. Düzenli dezenfeksiyon ve kişisel hijyen alışkanlıklarının birlikte uygulanması, spor salonlarında daha güvenli bir egzersiz ortamının oluşturulmasında önemli rol oynuyor.
Yaygın görülen kalp çarpıntısı, yeterince önemsenmiyor. Dikkat edilmezse ölüme kadar götürüyor. Prof. Dr. Ahmet Kaya Bilge, çarpıntının altında yatan 10 önemli nedeni anlatıyor.
Kardiyolog Prof. Dr. Nevrez Koylan, bypass ve stent ameliyatlarından sonra 'motoru sıfırladık' yanılgısına düşmemek gerektiğini belirtiyor: Bu müdahaleler yalnızca semptomları hafifletir.
Cem Yılmaz’ın kalp krizi geçirmesinin ardından gözler kulak memesindeki “Frank işareti”ne çevrildi. Prof. Dr. Kaan Yılancıoğlu, bu bulgunun hangi durumlarda kardiyovasküler risk açısından dikkate alınabileceğini anlattı.
Halk sağlığının korunması ve geliştirilmesi, hastalıkların ortaya çıkmadan önlenmesi, erken tanının önemine dikkati çekmek için 39 Eylül'deki Halk Sağlığı Haftası kapsamında 7 günde 7 farklı tema ele alınacak.
Dünya Sağlık Örgütü, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Ebola salgınının önemli ölçüde büyüdüğünü, Afrika ülkesinde 5.794 doğrulanmış vaka ve 2.786 ölüm bildirildiğini açıkladı.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Cuma günü geç saatlerde yayınladığı son haber güncellemesinde, salgının 14 Ağustos'taki önceki raporundan bu yana 54'ten 60 sağlık bölgesine yayıldığını belirtti.
Bu rakamlar, kabaca %48,1'lik bir ölüm oranına karşılık geliyor.
Birleşmiş Milletler sağlık ajansı, son üç ayda vakalardaki artışın ve coğrafi yayılımın genişlemesinin salgının boyutunda "önemli bir artış" anlamına geldiğini belirtti.
DSÖ, salgının uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu olmaya devam ettiğini belirtti. Kuruluş, vakaların tespitinde yaşanan gecikmelerin hane halklarında, topluluklarda ve sağlık tesislerinde bulaşma riskini artırdığı konusunda uyardı.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, etkilenen tüm ülkelerde toplamda 5.815 doğrulanmış vaka bildirildi; bunlardan 20'si Uganda'da ve biri Fransa'da.
Toplam 2.788 ölüm kaydedildi, bunlardan ikisi Uganda'da gerçekleşti. En az 1.314 hasta iyileşti.
DSÖ, sınır ötesi bulaşmanın önemli bir risk olmaya devam ettiğini belirtti.
Havaalanlarında, limanlarda ve resmi kara sınır geçiş noktalarında giriş ve çıkış taramaları ve gözetimi yapılıyor olsa da, kurum insanların hâlâ gayri resmi sınır geçiş yollarını kullanarak seyahat edebilecekleri konusunda uyardı.
Salgının nedeni, Ebola'nın şiddetli bir formu olan Bundibugyo virüs hastalığıdır.
DSÖ, hastalığın enfekte kişilerin kanı, salgıları, organları veya diğer vücut sıvılarıyla temas yoluyla, ayrıca kirlenmiş yüzeyler ve malzemeler aracılığıyla yayılabileceğini belirtiyor.
Sağlık kuruluşlarında enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda ve ölü bireylerle doğrudan temas içeren güvenli olmayan defin uygulamaları sırasında bulaşma yoğunlaşabilir.
Dünyanın sığır ve diğer geviş getiren hayvan sağlığı alanındaki en önemli bilimsel organizasyonlarından biri olan 33. Dünya Buiatri Kongresi (WBC 2026), 6-10 Eylül 2026 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilecek. İlk kez 1960 yılında düzenlenen ve iki yılda bir farklı ülkelerde gerçekleştirilen kongre, 66 yıllık tarihinde ilk kez Türkiye’nin ev sahipliğinde yapılacak.84 ülkeden yaklaşık 3 bin 500 veteriner hekim, bilim insanı, akademisyen ve sektör temsilcisinin katılması beklenen kongrede, hayvan sağlığındaki güncel sorunların yanı sıra hayvancılık sektörünün geleceğini şekillendiren bilimsel, teknolojik ve çevresel gelişmeler ele alınacak.Dünya genelinde yaklaşık 1,6 milyar sığır bulunurken, Türkiye’de sığır varlığı 2025 yılı sonunda 17,5 milyonu aştı. Bu büyüklük, sığır sağlığının yanı sıra hayvancılığın sürdürülebilirliği, gıda güvenliği ve üretimin devamlılığı açısından da konunun önemini artırıyor. Sınır aşan hayvan hastalıkları, iklim değişikliği ve antimikrobiyal direnç küresel ölçekte öne çıkan riskler arasında yer alırken, yapay zeka ve yeni teknolojiler bu sorunlara yönelik çözüm arayışlarının önemli araçları arasında değerlendiriliyor.
BİLİM DÜNYASININ ODAĞI İSTANBUL OLACAKKongrenin Türkiye’de ilk kez düzenlenmesinin hem bilimsel hem de sektörel açıdan önemli bir buluşma sağlayacağını belirten 33. Dünya Buiatri Kongresi Başkanı Prof. Dr. Hasan Batmaz, Türkiye’nin güçlü hayvan varlığı ve gelişen modern çiftlikleriyle ruminant sağlığı açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu ifade etti.Batmaz, 1960’tan bu yana düzenlenen Dünya Buiatri Kongresi’ne Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yapacak olmasının kendileri için büyük bir mutluluk ve sorumluluk olduğunu belirterek, kongrede yalnızca sığır sağlığı, hastalıkları ve yönetiminin değil, insan ve çevre sağlığını etkileyen konuların da ele alınacağını söyledi.“Hayvanlar ve Çevre için Küresel Çözümler” yaklaşımıyla farklı ülkelerden bilim insanları ve sektör profesyonellerinin İstanbul’da bir araya geleceğini aktaran Batmaz, kongrenin sığırların yanı sıra koyun, keçi, manda ve deve sağlığı alanındaki küresel gelişmeleri de ortaya koyacağını belirtti. Batmaz, organizasyonun katılımcılara ve sektöre yeni bilgiler ve deneyimler kazandırmasını hedeflediklerini kaydetti.Kongrenin öne çıkan gündemlerinden birini, sınır aşan hayvan hastalıklarının başında gelen şap hastalığı oluşturacak. Hastalığın kontrolü, yeni nesil aşı teknolojileri ve küresel mücadele stratejileri, uluslararası çalışmalarıyla öne çıkan uzmanların katılacağı oturumlarda değerlendirilecek. Avrupa Şap Hastalığının Kontrolü Komisyonu (EuFMD) Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Fabrizio Rosso da şap hastalığıyla mücadeleyi küresel yaklaşımlardan yerel uygulamalara uzanan farklı boyutlarıyla ele alacak.Kongrede böylece şap hastalığına ilişkin güncel bilimsel çalışmaların yanı sıra ülkelerin hastalıkla mücadelede uyguladığı stratejiler ve geleceğe yönelik yaklaşımlar da tartışılacak.
KUŞ GRİBİ SIĞIRLARDAKİ YENİ RİSKLERİ GÜNDEME TAŞIYORSon yıllarda hayvan sağlığı alanında küresel ölçekte dikkat çeken gelişmelerden biri olan kuş gribinin süt sığırlarında görülmesi de WBC 2026’nın önemli başlıkları arasında yer alacak.Prof. Dr. Juergen Richt, kuşlardan sığırlara geçen influenza virüslerinin değişen konak yapısını ve bu durumun hayvan sağlığı bakımından ortaya çıkardığı yeni riskleri değerlendirecek.Bilimsel programda ayrıca kuş gribi virüsünün çiğ sütte inaktivasyonuna ilişkin araştırmaya da yer verilecek. Kongrede ele alınacak bu çalışmalar, hayvanlarda ortaya çıkan enfeksiyonların yalnızca çiftliklerdeki hayvan sağlığı açısından değil, gıda güvenliği ve toplum sağlığı bakımından da değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekecek.Hayvancılıkta antibiyotik kullanımı ve bunun sonucunda ortaya çıkan antimikrobiyal direnç de kongrenin temel gündem maddelerinden biri olacak. Antibiyotiklere direnç geliştiren bakterilerin hayvan sağlığının yanı sıra gıda güvenliği ve insan sağlığını da tehdit etmesi, konunun “Tek Sağlık - One Health” yaklaşımıyla ele alınmasını gerekli kılıyor. İnsan, hayvan ve çevre sağlığını birbirinden ayrı değerlendirmeyen bu yaklaşım kapsamında antibiyotiklerin doğru ve kontrollü kullanımı da tartışılacak.Kongrede Prof. Dr. Theo Lam, süt sığırcılığında antimikrobiyal kullanımına ilişkin mevcut uygulamaları ve gelecekte karşılaşılması muhtemel sorunları değerlendirecek. Bunun yanında antibiyotik kullanımının azaltılmasına yönelik yeni yöntemler ve sığırlarda görülen dirençli bakterilere ilişkin güncel araştırmalar katılımcılarla paylaşılacak.İNSAN, HAYVAN VE ÇEVRE SAĞLIĞI BİRLİKTE ELE ALINACAKWBC 2026’nın “Tek Sağlık” yaklaşımını öne çıkaran başlıklarından birinde, Türkiye’den dünyaca tanınan immünoloji uzmanı Prof. Dr. Cezmi Akdiş konuşacak.Akdiş, insan vücudunun dış çevreyle temas ettiği koruyucu bariyerlerde meydana gelen bozulmanın alerjik ve otoimmün hastalıklarla ilişkisini değerlendirecek. Bu konu, insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirleriyle olan bağlantısını ortaya koyan Tek Sağlık yaklaşımı çerçevesinde ele alınacak.Küresel sıcaklık artışının hayvancılık üzerindeki etkileri de kongrenin kapsamlı başlıkları arasında bulunuyor. Artan sıcaklıkların hayvan sağlığı, refahı ve verimlilik üzerindeki etkileri değerlendirilirken, hayvancılığın çevresel sürdürülebilirliği de farklı oturumlarda ele alınacak. Bilimsel programda sıcaklık stresinden enterik metan emisyonlarının azaltılmasına kadar iklim değişikliği ile hayvancılık arasındaki ilişkiye yönelik güncel araştırmalar paylaşılacak.Hayvancılıkta teknolojik dönüşüm de kongrenin dikkat çeken konuları arasında yer alacak.Prof. Dr. Trevor DeVries, robotik sağım sistemlerinin sürü yönetimi üzerindeki etkilerini aktaracak. Bunun yanı sıra sensörler aracılığıyla hayvan sağlığının izlenmesi, veriye dayalı klinik karar süreçleri ve yapay zeka çağında hayvan refahı gibi yeni nesil uygulamalar da bilimsel oturumlarda tartışılacak.Teknolojinin hayvan sağlığı ve sürü yönetiminde daha etkin kullanılmasının yanı sıra yapay zeka destekli sistemlerin hayvan refahı ve yetiştiricilik uygulamalarında oluşturabileceği yeni imkanlar da değerlendirilecek.TEORİK BİLGİ UYGULAMAYLA BULUŞACAKWBC 2026 kapsamında yalnızca bilimsel sunumlarla sınırlı kalmayan, doğrudan uygulamaya yönelik çalışmalar da gerçekleştirilecek.Kongrede süt sığırlarında fertilite programları, doğum ve yeni doğan buzağıların yönetimi ile ultrasonla tanı gibi konularda workshoplar düzenlenecek. Uygulamalı çalışmalar aracılığıyla güncel bilimsel yaklaşımların saha uygulamalarıyla buluşturulması amaçlanacak.Beş gün sürecek kongrenin bilimsel programında 59 çağrılı konuşma, 220 sözlü bildiri ve 589 poster bildirinin yanı sıra özel sektör tarafından gerçekleştirilecek 11 özel sunum ve 3 uygulamalı workshop yer alacak.İSTANBUL’DA KÜRESEL BULUŞMAHayvan sağlığından gıda güvenliğine, iklim değişikliğinden teknolojiye kadar geniş bir gündeme sahip olacak 33. Dünya Buiatri Kongresi, 66 yıllık tarihinde ilk kez Türkiye’de gerçekleştirilecek.Dünyanın farklı ülkelerinden bilim insanları, veteriner hekimler, akademisyenler ve sektör temsilcilerini İstanbul’da buluşturacak kongrede, sığırların yanı sıra koyun, keçi, manda ve deve gibi geviş getiren hayvanların sağlığının geleceği ele alınacak.WBC 2026, bir yandan hayvan hastalıkları ve sağlık sorunlarına ilişkin güncel bilimsel gelişmeleri gündeme taşırken, diğer yandan iklim değişikliği, sürdürülebilir üretim, antimikrobiyal direnç, yapay zeka ve robotik sistemler gibi hayvancılığın geleceğini belirleyecek konularda uluslararası bilgi paylaşımına ev sahipliği yapacak.
Kadınlar menopozla hormonal değişime giriyor. Gözyaşı üretimi azalıyor. Kuruluk başlıyor. Prof. Barış Yeniad, 'Tedavi edilmezse kornea deliniyor' diyor...
Sağlık Bakanlığının kamu hastanelerinde hastaların PRP ve hyalüronik asit ürünlerini dışarıdan reçeteyle temin etmesinin önüne geçmeye yönelik düzenlemesinin ardından, bazı sağlık kuruluşlarında kolajen içerikli enjeksiyonların hastalara dışarıdan temin ettirildiğine ilişkin iddialar yeni bir tartışmayı gündeme getirdi.
Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan genelge ile kamu hastanelerinde kullanılan hyalüronik asit ve Plateletten Zengin Plazma (PRP) ürünlerinin kontrollü tedarik sistemi üzerinden hastanelerce temin edilmesi, ürünlerin izlenebilirliğinin artırılması ve hastaların dışarıdan ürün satın almak zorunda bırakılmasının önüne geçilmesi amaçlandı.
Düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından ise bazı sağlık kuruluşlarında eklem rahatsızlığı bulunan hastaların kolajen içerikli enjeksiyonlara yönlendirildiği ve bu ürünlerin dışarıdan temin edilmesinin istendiğine ilişkin iddialar gündeme geldi.
Tartışma kolajen değil, tedarik yöntemi
Söz konusu tartışmanın, kolajen enjeksiyonlarının tıbbi niteliğinden bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Hangi tedavinin hangi hastaya uygulanacağının, hastanın klinik durumu ve hekimin tıbbi değerlendirmesi doğrultusunda belirlenmesi gerektiği ifade edilirken, gündeme gelen asıl konunun tedarik yöntemi olduğu vurgulanıyor.
Tartışmanın temelinde, Bakanlığın hastalara dışarıdan enjeksiyon ürünü aldırılmasının önüne geçmeyi amaçlayan düzenlemesinin ardından, farklı içerikteki enjeksiyonların dışarıdan temin ettirilmesinin uygulamada yeni bir boşluk oluşturup oluşturmadığı sorusu yer alıyor.
Bu noktada, düzenlemenin kendisinden kaynaklanan bir sorun bulunduğuna yönelik herhangi bir değerlendirme bulunmazken, tartışmanın sahadaki uygulamada ortaya çıkabilecek farklı yorum ve yöntemler üzerinde yoğunlaştığı ifade ediliyor.
Genelgenin amacının korunması önem taşıyor
Kolajen içerikli bir enjeksiyonun tıbbi gereklilik doğrultusunda tercih edilmesi ile hastanın belirli bir ürünü dışarıdan satın almaya yönlendirilmesinin birbirinden ayrı konular olduğu belirtiliyor.
Bu nedenle tartışmanın ürünlerin birbirlerine karşı üstünlüğü üzerinden değil; hasta yararı, tıbbi gereklilik, mevzuata uygunluk, şeffaflık ve tedarik yöntemi çerçevesinde ele alınmasının önem taşıdığı değerlendiriliyor.
Sağlık Bakanlığı'nın genelgeyle oluşturmayı hedeflediği kontrollü ve izlenebilir sistemin, uygulamada farklı ürün gruplarına geçilmesi nedeniyle amacından uzaklaşmaması gerektiği ifade ediliyor.
Uygulama esaslarının netleştirilmesi bekleniyor
Ortaya çıkan tartışmanın, Sağlık Bakanlığı'na yönelik bir sorumluluk değerlendirmesinden ziyade, sahadaki uygulamanın genelgenin amacıyla ne ölçüde örtüştüğü sorusunu gündeme getirdiği belirtiliyor.
Özellikle hastaların dışarıdan kolajen enjeksiyonu temin etmeye yönlendirildiğine ilişkin iddiaların bulunması, uygulama esaslarının daha açık şekilde ortaya konulmasının yararlı olabileceği yönündeki değerlendirmeleri beraberinde getiriyor.
Tartışmanın merkezinde ise kolajen ya da başka bir ürün grubundan ziyade, hastalara dışarıdan ürün aldırılmasının önüne geçmek amacıyla oluşturulan sistemin farklı ürün kategorileri üzerinden fiilen devam ettirilip ettirilmediği sorusu yer alıyor.
Bu konunun açıklığa kavuşmasının; hastaların korunması, hekimlerin uygulamada tereddüt yaşamaması ve kamu hastanelerinde eşit, şeffaf ve izlenebilir bir sistemin sürdürülmesi açısından önem taşıdığı ifade ediliyor.
Türk Tabipleri Birliği'nin açıklamasına göre (TTB) 'İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü yaklaşık 20 kadın hastalıkları ve doğum uzmanı hakkında kürtaj yaptıkları gerekçesiyle tutanak tutarak, cezalandırma yoluna da başvuracaklarını' söyledi.
Türkiye’de yaklaşık 72 bin kişi diyaliz tedavisiyle yaşamını sürdürüyor. Hemodiyaliz sırasında kullanılan suyun önemli bir bölümü tedavi öncesindeki arıtma sürecinde ayrıştırılarak kanalizasyona gönderiliyor. Türk Böbrek Vakfı (TBV), sağlık hizmetinin güvenliğinden ödün vermeden bu suyun uygun bölümünün yeniden kullanılmasını sağlayan bir model geliştirdi.
TBV’nin Ahmet Ermiş Diyaliz Merkezi’nde uygulamaya aldığı “Diyalizde Sürdürülebilir Su Yönetimi Modeli”, hemodiyaliz öncesinde kullanılan ters ozmoz (R.O.) sisteminden drenaja giden suyun geri kazanılmasını ve tesis içerisinde yeniden değerlendirilmesini sağlıyor.
Ağustos ortası itibarıyla uygulamaya alınan sistemle, arıtma sırasında drenaja gönderilen ve hastayla temas etmeyen su, kurulan geri kazanım altyapısı sayesinde temizlik ve çamaşırhane gibi alanlarda kullanılmaya başlandı. Böylece daha önce kanalizasyona giden suyun bir bölümü yeniden tesis kullanımına kazandırıldı.
İLK AYDA 46 BİN LİTRE SU YENİDEN KULLANIMA KAZANDIRILDITemmuz 2026’da başlatılan projenin ilk ayında 46 bin litre, başka bir ifadeyle 46 metreküp şebeke suyunun boşa akması önlendi.
Geri kazanılan suyun yeniden kullanılması, yalnızca su tüketiminin azaltılmasını sağlamakla kalmadı. Şebeke suyu kullanımındaki ve atık su miktarındaki düşüş, çevresel kazanımın yanı sıra merkezin işletme maliyetlerinin azaltılmasına da katkı sundu.
Sağlık Bakanlığı laboratuvar testleriyle hijyen standartlarına uygunluğu tescillenen geri kazanılmış su, gerekli kullanım alanlarında güvenle değerlendirilmeye başlandı.
DİYALİZDE YILLIK SU KULLANIMI 2 MİLYAR LİTREYE ULAŞIYORDiyaliz tedavisinin suya olan yüksek ihtiyacı, sağlık hizmetlerinde sürdürülebilir kaynak kullanımını da önemli bir konu haline getiriyor.
Türkiye’de yaklaşık 72 bin diyaliz hastası bulunurken, bir hastanın her diyaliz seansında yaklaşık 200 litre su kullanılıyor. Yılda yaklaşık 10 milyon diyaliz seansı gerçekleştirildiği hesaplandığında, diyaliz tedavilerinde yıllık su kullanımı yaklaşık 2 milyar litreye ulaşıyor.
Bu miktar, su kaynaklarının giderek daha fazla önem kazandığı bir dönemde sağlık hizmetlerinde suyun verimli kullanılmasına yönelik yeni uygulamaların gerekliliğini ortaya koyuyor.
TBV tarafından geliştirilen model de tedavi sürecinin gerektirdiği su kullanımını azaltmaktan ziyade, arıtma sırasında ortaya çıkan ve yeniden kullanılabilecek nitelikteki suyun değerlendirilmesini hedefliyor.
TÜRKİYE’DE DİYALİZ MERKEZLERİ İÇİN İLK ÖRNEKTBV Ahmet Ermiş Diyaliz Merkezi’nde hayata geçirilen uygulama, Türkiye’de diyaliz merkezlerinde ters ozmoz sisteminden drenaja giden suyun sistemli biçimde yeniden değerlendirilmesine yönelik ilk örnek olma özelliği taşıyor.
Klinik tedavi alanına girmeyen, hastayla temas etmeyen ve yalnızca hemodiyaliz öncesindeki arıtma aşamasında mineral ve iletkenlik dengesi nedeniyle ayrıştırılarak kanalizasyona gönderilen su, geri kazanım sistemiyle farklı kullanım alanlarına yönlendiriliyor.
Bu yönüyle proje, sağlık hizmetlerinde çevresel etkilerin azaltılması ve doğal kaynakların daha verimli kullanılması açısından uygulanabilir bir model ortaya koyuyor.
“SUYU İSRAF ETME, HEM BÖBREĞİNİ HEM DOĞAYI KORU”
Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, projenin hem böbrek sağlığı hem de çevresel sürdürülebilirlik açısından önem taşıdığını belirtti.
Erk, hemodiyaliz tedavisinin doğası gereği saf su kullanımını gerektirdiğine dikkat çekerek, arıtma sırasında dışarı atılan suyun tamamının boşa gitmek zorunda olmadığını ifade etti.
TBV olarak yıllardır “Suyu israf etme, hem böbreğini hem doğayı koru” mesajıyla suyun insan sağlığı ve çevre açısından önemine dikkat çektiklerini aktaran Erk, Ahmet Ermiş Diyaliz Merkezi’nde kurulan geri kazanım sistemiyle ilk ayda 46 bin litre su tasarrufu sağlandığını söyledi.
Sağlık hizmeti sunarken çevreye ve doğal kaynaklara yük olmamanın temel sorumluluklarından biri olduğunu vurgulayan Erk, uygulamanın vakfın diğer diyaliz merkezlerine de taşınmasını ve böbrek sağlığı alanında sürdürülebilir, uygulanabilir bir model oluşturulmasını hedeflediklerini kaydetti.
COP31 ÖNCESİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VURGUSUBirleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı’nın (COP31) bu yıl Türkiye’de gerçekleştirilecek olması da sağlık hizmetlerinde çevresel sürdürülebilirliğe yönelik çalışmaları daha önemli hale getiriyor.
TBV, sağlık sektörünün doğal kaynaklar üzerindeki etkisinin azaltılması, özellikle suyun daha verimli kullanılması ve geri kazanılabilir kaynakların yeniden değerlendirilmesi konusunda örnek uygulamaların yaygınlaştırılmasını amaçlıyor.
YILDA 500 MİLYON LİTREYE KADAR TASARRUF MÜMKÜNDiyaliz tedavisinde kullanılan suyun tamamının geri kazanılması mümkün olmasa da uygun nitelikteki suyun yaklaşık yüzde 18-20’sinin yeniden değerlendirilebileceği öngörülüyor.
Bu oranın Türkiye genelindeki diyaliz merkezlerinde uygulanması halinde yılda yaklaşık 400-500 milyon litre suyun yeniden kullanım potansiyeli bulunuyor.
Başka bir ifadeyle, uygun geri kazanım sistemlerinin yaygınlaştırılmasıyla her yıl yüz milyonlarca litre suyun boşa gitmesinin önüne geçilebilecek.
TBV, Ahmet Ermiş Diyaliz Merkezi’nde elde edilen ilk sonuçların ardından modelin vakfın diğer diyaliz merkezlerinde de uygulanmasını ve zaman içerisinde sağlık sektöründe daha geniş bir kullanım alanına kavuşmasını hedefliyor.
Dünyada canlı yapay zeka desteğiyle gerçekleştirilen ilk beyin ameliyatında önemli bir başarıya imza atıldı. İngiltere'deki University College London Hastanesi'nde gerçekleştirilen operasyonda, 48 yaşındaki iki çocuk babası Rhys Hibbert'ın hipofiz bezinde bulunan 11 milimetrelik iyi huylu tümör başarıyla çıkarıldı. Tümörün görme sinirleri ve beyne kan taşıyan ana damarlara yakın olması nedeniyle operasyon yüksek hassasiyet gerektiriyordu.
Dr. Artunç Kaan Turanoğlu, gelişigüzel burun spreyi kullanmanın, burun tıkanıklığına yol açabildiğini söylüyor. Burun tıkanıklığına karşı 5 etkili önlemi anlatıyor.
Aktif mesane, kadınların kabusu oluyor! Günde 8'den daha fazla idrara çıkmaya yol açıyor. Tedavisi kişiden kişiye değişen hastalıkta, düzenli takip önem taşıyor.
DSÖ Afrika Bölge Ofisi Acil Durum Direktörü Marie-Roseline Belizaire, bölge ofisinde düzenlediği toplantıda, Uganda'daki Bundibugyo virüsü kaynaklı Ebola salgınının sona erdiğini belirtti.
Belizaire, Uganda'da son Ebola hastasının taburcu edilmesinin ardından 42 gün boyunca yeni vaka görülmemesi üzerine geçen ay salgının sona erdiğinin ilan edildiğini, DSÖ'nün ise yeni bulaş zincirlerinin gözden kaçırılmadığından emin olmak amacıyla ülkedeki durumu izlemeyi sürdürdüğünü kaydetti.
Belizaire, KDC'deki salgının ise yayılmaya devam ettiğini belirterek ülkede pazartesi itibarıyla 5 bin 656 doğrulanmış vaka görüldüğünü ve 2 bin 715 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.
KDC'deki salgının ülke tarihindeki en büyük ve en ölümcül Ebola salgınına dönüştüğünü belirten Belizaire, vaka artış hızında yavaşlama görülmesine rağmen salgının henüz kontrol altına alınamadığını ifade etti.
Ülkede temaslı takibi ve test çalışmalarında ilerleme sağlandığını belirten Belizaire, buna rağmen "bulaşın hala çok aktif" olduğunu kaydetti.
Belizaire, salgının kontrol altına alınmasına yönelik çalışmaların sürdürülebilmesi için acil olarak 30 milyon dolarlık finansmana ihtiyaç duyulduğunu bildirdi.
Söz konusu kaynağın, salgından en fazla etkilenen bölgelere tıbbi malzeme ve kişisel koruyucu ekipman ulaştırılması gibi lojistik faaliyetlerin sürdürülmesi açısından gerekli olduğunu belirten Belizaire, finansman sağlanamaması halinde mevcut müdahale çalışmalarının sekteye uğrayabileceği uyarısında bulundu.
DSÖ, geçen hafta yaptığı açıklamada, özellikle KDC ile kara sınırı bulunan komşu ülkelerde Ebola riskinin yüksek seviyede kalmaya devam ettiğini bildirmişti.
Ebola, Afrika'da binlerce kişinin ölümüne neden oldu
Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara ve KDC'nin Yambuku kentlerinde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıktı.
KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınındaki bir köyde başladığı için hastalığa bu nehrin adı verildi.
Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayılmaya başladı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yıllarında görülen salgında yaklaşık 30 bin kişiye virüs bulaştı ve 11 binden fazla kişi hayatını kaybetti.
KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde 246 şüpheli vaka ve 65 ölümün bildirilmesinin ardından 15 Mayıs'ta ülkede salgın ilan edildi.
Sağlık yetkililerine göre, mayısta başlayan "Bundibugyo" Ebola varyantının neden olduğu salgına karşı onaylanmış tedavi veya aşı bulunmuyor.
Belçika’da zincir marketlerde satılan yumurtalarda, salmonella vakası tespit edildi.
Şu ana kadar ülkede 300 kişi, salmonella yüzünden sağlık birimlerine başvurdu.
Yetkililer, hastaların çoğunda ateş, karın ağrısı, kusma ve ishal gibi gıda zehirlenmesi belirtileri olduğunu aktardı.
4 HAFTALIK RAF ÖMRÜ
Belçika Federal Gıda Güvenliği Ajansı (AFSCA), ilk olarak 10 Ağustos’ta söz konusu yumurtaların satıştan çekilmesinin istendiğini, ancak ürünlerin 4 haftalık raf ömrü nedeniyle hala birçok evde bulunabileceğini belirterek tüketicilere uyarıda bulundu.
Ancak söz konusu uyarının tatil dönemi olması nedeniyle dikkatlerden kaçtığı ve aynı zamanda bazı marketlerin bu ürünleri satmaya devam ettiği tespit edildi.
"YUMURTALARI TÜKETMEYİN"
Federal Gıda Güvenliği Ajansı ise söz konusu yumurtalarla ilgili olarak yapılan uyarıda, "Satın aldığınız yumurtaların üzerindeki kodları mutlaka kontrol edin. Riskli kodları taşıyan yumurtaları tüketmeyin ve aldığınız markete geri götürün." açıklamasını yaptı.
Riskli yumurtaların üzerinde bulunan 4 kodun; 2-BE-1073-01, 2-BE-1073-02, 2-BE-1073-03, 2-BE-1073-04 olduğu belirtildi.
VAKA SAYISI DAHA YÜKSEK OLABİLİR
Açıklanan 300 vaka sayısının daha yüksek olabileceği değerlendiriliyor.
Sağlıklı bireylerin hafif semptomları önemsemeyip doktora gitmemesi nedeniyle toplam vaka sayısının, resmi rakamların üzerinde olduğu tahmin ediliyor.
Buna rağmen küçük çocuklar, yaşlılar ve hamile kadınlar için salmonella enfeksiyonunun daha ağır seyredebildiği vurgulanıyor.
Prof. Dr. Şevket Özkaya, özellikle çocuklar, yaşlılar ve belirli ilaçları kullananların sıcak havalarda risk altında olduğunu belirterek, "Bu ilaçları kullananlarda zihinsel durum değişikliği veya kafa karışıklığı görülürse acile gidilmeli" dedi.
Telefon ekranına bakarken başınızı ne kadar öne eğiyorsunuz? Bilgisayar başında saatler geçiriyorsanız farkında olmadan “karides duruşu” adı verilen pozisyona geçiyor olabilirsiniz. Uzmanlara göre yanlış oturma ve ekran kullanma alışkanlıkları boyun, sırt ve omuzlarda ağrıya kadar uzanan sorunları beraberinde getirebiliyor.
Yaz aylarında artan sivrisinek ısırıkları ve Batı Nil virüsü riskine karşı uyaran uzmanlar, vatandaşların akşam saatlerinde açık alanlardan kaçınmasını, bahçelerdeki su birikintilerini ortadan kaldırmasını ve koruyucu losyon kullanımına dikkat etmesini önerdi.
Aile sağlığı merkezlerinde görev yapan binlerce sağlık çalışanının istihdamı, Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yönetmelik düzenlemesiyle birlikte belirsizliğe sürükleniyor. Aile Hekimliği Çalışanları Sendikası (AHESEN) Genel Başkanı Dr. Ahmet Kandemir, düzenlemenin özellikle ASM’lerde uygulanan gruplandırma sistemi açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
ASM’lerde hizmet kalitesini artırmak amacıyla uygulanan gruplandırma sistemi kapsamında A, B ve C grubu merkezler, belirli kriterleri yerine getirmeleri halinde ek bütçeden yararlanabiliyor. Bu kaynak sayesinde aile sağlığı merkezlerinde ebe, hemşire ve tıbbi sekreter gibi ek sağlık çalışanlarının istihdam edilmesi mümkün oluyor.
Ancak yeni yönetmelikle birlikte esnek mesainin kaldırılması ve çalışma saatlerine ilişkin kriterlerin değiştirilmesi, söz konusu sistemin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretlerine neden oluyor. Yeni kriterlerin karşılanamaması halinde ASM’lere verilen ek ödeneklerin kesilebileceğini belirten Kandemir, bunun doğrudan personel istihdamına yansıyabileceğini ifade etti.
EK ÖDENEK KESİLİRSE PERSONEL DE GİDEBİLİRDr. Kandemir, ek ödeneklerin kesilmesi durumunda ASM’lerin mevcut personel giderlerini karşılamakta zorlanabileceğini belirterek, düzenlemenin yalnızca aile hekimlerini değil, merkezlerde görev yapan diğer sağlık çalışanlarını da doğrudan etkileyeceğini söyledi.
Kandemir, özellikle ebe, hemşire ve tıbbi sekreterlerin istihdamının büyük ölçüde ASM’lerin sahip olduğu bu ek kaynaklarla sürdürülebildiğine dikkat çekerek, sistemin değişmesi halinde binlerce sağlık çalışanının işsiz kalabileceği uyarısında bulundu.
Personel kaybının sağlık hizmetinin niteliğine de yansıyacağını belirten Kandemir, “Ek personel istihdamının sürdürülememesi, aile sağlığı merkezlerinde verilen hizmetin niteliğini ve vatandaşın sağlık hizmetine erişimini olumsuz etkileyebilir” dedi.
ASM’LERİN GİDERİ ARTIYOR, ÖDENEK YETMİYORAHESEN’in dikkat çektiği bir diğer sorun ise aile sağlığı merkezlerinin artan işletme maliyetleri. Kandemir, ASM’lerin kira, elektrik, yakıt, sarf malzemeleri ve personel gibi temel giderlerinin her geçen gün yükseldiğini, aile hekimlerine merkezlerin işletilmesi amacıyla verilen cari gider ödeneklerinin ise bu artış karşısında yetersiz kaldığını söyledi.
Ekonomik koşullar nedeniyle ASM’lerin işletme maliyetlerinin ciddi biçimde yükseldiğini belirten Kandemir, cari gider ödemelerinin aynı oranda artırılmamasının aile hekimlerini zor durumda bıraktığını ifade etti.
Kandemir, “Aile sağlığı merkezlerinin işletme maliyetleri her geçen gün artarken, cari gider ödemeleri bu artışı karşılayamaz hale geliyor. Zaten ekonomik olarak zorlanan ASM’lerin üzerine bir de ek personel giderlerini karşılayamama riski ekleniyor. Bu koşullarda aile hekimlerinin merkezlerini sürdürülebilir biçimde işletmesi giderek zorlaşıyor” diye konuştu.
“EYLÜLDE CİDDİ İSTİHDAM SORUNU YAŞANABİLİR”Yeni düzenlemenin uygulamaya geçmesiyle birlikte özellikle eylül ayında ciddi bir istihdam sorunu yaşanabileceğine dikkat çeken Dr. Ahmet Kandemir, Sağlık Bakanlığı’na çağrıda bulundu.
Kandemir, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce aile hekimleri ve ASM çalışanlarının mağduriyet yaşamaması için gerekli değişikliklerin yapılmasını istedi.
Kandemir sözlerini şöyle sürdürdü:
“Sağlık Bakanlığı’ndan beklentimiz, aile hekimlerini, ebeleri, hemşireleri ve tıbbi sekreterleri mağdur etmeyecek bir düzenlemenin acilen hayata geçirilmesidir. Aile sağlığı merkezlerinin sürdürülebilirliği yalnızca sağlık çalışanlarının çalışma koşulları açısından değil, vatandaşın birinci basamak sağlık hizmetine erişimi açısından da büyük önem taşıyor. Gerekli önlem alınmazsa binlerce sağlık çalışanının işsiz kalması ve ASM’lerde sunulan hizmet kalitesinin düşmesi riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.”
AHESEN, Sağlık Bakanlığı’nın yeni düzenlemeyi yeniden değerlendirmesini ve ASM’lerde görev yapan sağlık çalışanlarının istihdamını güvence altına alacak bir model oluşturmasını talep ediyor. Sendika ayrıca, aile sağlığı merkezlerinin artan kira, personel, enerji ve işletme maliyetlerini karşılayabilmesi için cari gider ödemelerinin de günün ekonomik koşullarına uygun şekilde yeniden düzenlenmesini istiyor.
Sosyal medya etkisi ve arkadaş tavsiyesiyle kullanımı artan GLP-1 grubu 'zayıflama iğneleri' ciddi sağlık risklerini beraberinde getiriyor. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, bu tedavilerin vitamin veya takviye olmadığını belirterek hayati önem taşıyan 5 altın kuralı sıraladı.
Otizm Spektrum Bozukluğu, iletişimden davranış biçimlerine kadar bazı özelliklerle tanımlanıyor. Fakat aynı tanıya sahip ama birbirinden farklı hayatlar var.
Nişasta bazlı şekerin (NBŞ) gıda sanayisindeki kullanımı ve insan sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Başkanı Uğur Toprak, özellikle denetimsiz ve mevzuata aykırı NBŞ kullanımına dikkat çekti. Gıda güvenliğinde izlenebilirliğin önemini vurgulayan Toprak, Türkiye’de denetim sisteminin sahada daha etkin hale getirilmesi gerektiğini söyledi. Toprak ayrıca aşırı fruktoz ve şeker tüketiminin yol açabileceği sağlık sorunlarına karşı tüketicilerin korunması için denetim, şeffaf etiketleme ve caydırıcı yaptırımların güçlendirilmesi çağrısında bulundu.NBŞ BİRÇOK ÜRÜNDE KULLANILIYORNişasta bazlı şekerin (NBŞ) kullanıldığı ürünler hakkında konuşan Toprak, “Nişasta Bazlı Şeker (NBŞ), mısır nişastasının kimyasal ve enzimatik işlemlerden geçirilmesiyle elde edilir ve genellikle sıvı olarak üretilir. Nişasta parçalanarak glukoza, ardından glukoz da fruktoza dönüştürülür. Yani mısırdan elde edilen NBŞ yüksek oranda fruktoz (meyve şekeri) içerir. Mısır şurubunun maliyet avantajı ve sıvı formda pazarlanabilmesi nedeniyle; şekerlemeler, unlu mamuller, reçel, alkollü ve alkolsüz içecekler gibi gıda sanayisinde kullanımı yaygındır” dedi.
KOTA HALK SAĞLIĞI AÇISINDAN ÖNEMLİNBŞ üretimi ve satışının kotayla sınırlandırılmasının halk sağlığı açısından önemine değinen Toprak, “NBŞ üretiminin kotayla sınırlandırılması halk sağlığınım korunması ve pancar şekeri üretimine dayalı tarımsal yapının sürdürülmesi açısından önemlidir. Pancar üretimi yalnızca bir sanayi kolu değil, aynı zamanda kırsal kalkınmanın, hayvancılığın ve tarımsal istihdamın önemli bir bileşenidir” ifadelerini kullandı.ASIL SORUN DENETİMSİZLİK VE KAYIT DIŞILIKNBŞ’nin kendisinden çok, denetimsiz ve kayıt dışı şekilde piyasaya sürülmesinin asıl sorun olduğunu söyleyen Toprak, “Son dönemde gündeme gelen soruşturmalar, meselenin yalnızca NBŞ’nin varlığıyla sınırlı olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Kotasız ya da mevzuata aykırı şekilde NBŞ’nin piyasaya sürülmesi, yalnızca bir ekonomik ihlal değil, aynı zamanda ciddi bir gıda güvenliği sorunudur. Buradaki risk, NBŞ’nin kendisiyle birlikte, denetimsizlik ve kayıt dışılıktır. Gıda güvenliği sisteminin temelini oluşturan izlenebilirlik zinciri kırıldığında, hangi hammaddenin hangi üründe kullanıldığını tespit etmek neredeyse imkânsız hale gelir. NBŞ’nin farklı isimlerle faturalandırıldığı iddiaları da sorunun bu boyutunu oluşturuyor. Bahsi geçen maddeler teknik olarak birbirinden farklıdır ve laboratuvar analizleriyle ayırt edilebilir. Şeker profili analizleri ve izotop teknikleri kullanılarak bir ürünün mısır kökenli olup olmadığı dahi belirlenebilir. Dolayısıyla sorun teknik yetersizlik değil, bu analizlerin sistematik ve etkin biçimde uygulanmamasıdır” diye konuştu.İZLENEBİLİRLİK HALK SAĞLIĞI İÇİN KRİTİKGıda üretiminde faturadaki ürün ile kullanılan hammaddenin farklı olmasının gıda sağlığı açısından risk oluşturduğunu ifade eden Toprak, “Bir gıda işletmesinde faturada yer alan ürün ile fiilen kullanılan hammaddenin farklı olması, yalnızca ticari bir usulsüzlük değil, doğrudan halk sağlığını ilgilendiren bir durumdur. Çünkü bu tür uygulamalar, olası bir risk durumunda ürünlerin geri çağrılmasını ve kaynağın tespit edilmesini engeller. Gıda üreticilerinin hammaddelerini doğru şekilde kontrol etmesi, tedarikçi onay sistemleri, analiz sertifikaları ve giriş kalite kontrolleriyle mümkündür. Ancak özellikle maliyet baskısının yüksek olduğu sektörlerde bu kontrollerin gerektiği gibi uygulanmadığı bilinen bir gerçek. Türkiye’de izlenebilirlik mekanizmaları kâğıt üzerinde var olmasına rağmen çoğunlukla pratikte yeterince etkin işlemiyor. Bu durum, yalnızca bireysel işletmelerin sorunu değil, aynı zamanda denetim sisteminin zayıflığının bir göstergesidir” dedi.GIDA DENETİMİNDE CİDDİ EKSİKLİKLER VARTürkiye’de gıda denetim sisteminin uygulamada yetersiz kaldığını belirten Toprak, “Türkiye’de gıda denetim sistemi kurumsal olarak mevcut olmakla birlikte sahadaki uygulamada ciddi eksiklikler bulunuyor. Denetim sıklığının yetersizliği, personel ve araç sayısının sınırlı olması ve yaptırımların caydırıcılıktan uzak olması, sistemin etkinliğini zayıflatıyor. Çok sayıda firmayı kapsayan soruşturmalar da bu sorunun münferit değil, yapısal olduğunu gösteriyor. Bu noktada gıda mühendislerinin rolü kritik önemdedir. Üretim süreçlerinde etkin, yetkili ve bağımsız bir şekilde görev alan gıda mühendisleri, hem hammadde kontrolünü hem de üretim süreçlerinin mevzuata uygunluğunu sağlayarak bu tür usulsüzlüklerin önüne geçebilir. Ancak bunun için salt istihdam değil, gerçek anlamda yetkilendirme ve sorumluluk verilmesi gerekir” ifadelerini kullandı.
FAZLA FRUKTOZ OBEZİTE RİSKİNİ ARTIRIYORFazla fruktoz tüketiminin obezite riskini artırabileceğini ifade eden Toprak, “Son zamanlarda artan obezite ve kronik hastalıkların nedenlerini araştıran bilimsel çalışmalarda şeker metabolizması özellikle de sofra şekeri ve nişasta bazlı şekerin yapısında bulunan früktoz metabolizması üzerinde yoğunlaştığı gözlemleniyor. Metabolizmada glikoz uyarısı ile salgılanan insülin tokluk hormonu olan leptini uyarır ve açlık hormonu grelini ise baskılar. Bunun sonucunda tokluk merkezi uyarılarak yeme davranışı sonlandırılır. Fruktoz ise insülini çok az uyarır. Bu durumun fazla şeker tüketimini, insülin salgılanamamasını, tokluk hissinin gelişmemesini ve yeme davranışı devam ettiği için obeziteyi tetiklediği ileri sürülüyor” şeklinde konuştu.KARACİĞER SAĞLIĞINI OLUMSUZ ETKİLEYEBİLİRFazla fruktoz tüketiminin karaciğerde yağlanmaya ve uzun vadede karaciğer sorunlarına yol açabileceğini belirten Toprak, “Fruktozun karaciğer içindeki metabolizması glukozdan farklıdır. Fruktozun yıkımı glikozdan daha hızlıdır ve hızla yağ asitlerine dönüşüyor. Bu durumun sonucunda Karaciğer yağlanması, fibrosis ve siroz gelişebildiği yönünde çalışmalar bulunmaktadır. Fruktoz glikoza göre daha tatlıdır ve beyinde iştah artırıcı hedonik yolakları uyaran etkisi olduğu yönünde de çalışmalar bulunuyor. Fruktozlu ürünlerin tüketimi özellikle bebeklik ve çocukluk yaşlarında damak tadının şekerli ürünler doğrultusunda gelişmesini kolaylaştırıyor” dedi.AŞIRI ŞEKER TÜKETİMİ HASTALIK RİSKİNİ ARTIRIYORAşırı şeker tüketiminin bağırsak mikrobiyotasını etkileyebileceğini ve ürik asidi artırarak gut riskini yükseltebileceğini söyleyen Toprak, “Fruktozun barsak florası ve mikrobiyatası değişikliğine neden olduğu yönünde de çalışmalar bulunuyor. Fruktoz, glikozdan farklı olarak kanda ürik asit artışına da neden olmakta, gut hastalığını tetikleyebilmekte ya da var olanları şiddetlendiriyor. Şekerli (sakkaroz ve NBŞ) besinlerin aşırı tüketilmesi sonucunda (yüksek fruktoz içeren – yüzde 55 ve üzeri-mısır şurupları daha tatlı oldukları için daha fazla tüketilebilmektedir) gereğinden çok yeme davranışı, insülin direnci gelişmesi ve obezite, diyabet, kalp damar hastalıkları ve eşlik eden hastalıklara yol açtığı yönünde çalışmalar bulunuyor” diye konuştu.
Fazla şeker ve NBŞ tüketiminin obezite ve çeşitli metabolik hastalıkları artıracağını kaydeden Toprak, “Sakkaroz ve NBŞ içeren besinlerin fazla tüketimi metabolik hastalıkların yanı sıra obezite ile ilişkili çeşitli kanser türlerinin (kolon kanseri, pankreas, karaciğer ve meme kanseri gibi) gelişimine de zemin hazırlıyor. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), yüksek şeker alımının ve yüksek şeker içeren gıdaların kullanımının vücut ağırlığının artışına etki edebileceğini vurgulamıştır. Avrupa Birliği tarafından sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi ve özellikle endüstrinin şeker azaltma yolunda reformülasyon yapması öneriliyor. NBŞ’nin vücuda olumsuz etkileri Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu raporlarında da vurgulanıyor. Denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, izlenebilirlik sistemlerinin dijitalleştirilmesi, etiketleme şeffaflığının artırılması ve yaptırımların caydırıcı hale getirilmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Doç. Dr. Müge Ensari Özay, özellikle aerosol, sisleme ve gaz oluşturan uygulamalarda kimyasalların hava akımları ve tesisat boşlukları üzerinden diğer dairelere ulaşabileceğini belirterek, “Gizli formül”, “çok güçlü ilaç” veya “ruhsata gerek yok” gibi ifadelerin önemli bir güvenlik uyarısı olduğunu söyledi.Geçtiğimiz günlerde böcek ilaçlamasının ardından zehirlendiği iddia edilen 9 yaşındaki bir çocuğun hayatını kaybetmesi, yaşam alanlarında gerçekleştirilen ilaçlama uygulamalarının güvenliğini yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlar, evlerde kullanılan her böcek ilacının aynı risk seviyesine sahip olmadığına, özellikle uygulama yöntemi ve kullanılan aktif maddenin sağlık açısından belirleyici olduğuna dikkat çekiyor.Doç. Dr. Müge Ensari Özay, ev ve apartmanlarda güvenli ilaçlama için ürünün içeriğinden uygulayıcının yetkinliğine, havalandırmadan yeniden giriş süresine kadar pek çok unsurun dikkate alınması gerektiğini belirtti.
HER BÖCEK İLACININ RİSKİ AYNI DEĞİLBöcek ilaçlarının oluşturabileceği sağlık riskinin yalnızca ürün adına bakılarak değerlendirilemeyeceğini ifade eden Özay, aktif maddenin toksisitesi, kullanılan doz, formülasyon, uygulama biçimi, ortamın büyüklüğü ve havalandırma koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.Jel ve yem uygulamalarında maruziyet riskinin genellikle daha düşük olduğunu belirten Özay, püskürtme, sisleme ve aerosol yöntemlerinde ise solunum yoluyla kimyasala maruz kalma ihtimalinin arttığına dikkat çekti.Özellikle gaz oluşturan ürünlerde riskin çok daha yüksek olabileceğini vurgulayan Özay, bazı maddelerin nemle temas ettiğinde son derece toksik gazlar oluşturabileceğini ve kapalı alanlarda kısa sürede yaşamı tehdit eden sonuçlara neden olabileceğini kaydetti.İLAÇ YALNIZCA UYGULANAN DAİREDE KALMAYABİLİRApartmanlarda gerçekleştirilen ilaçlamalarda en önemli risklerden birinin kimyasalın diğer yaşam alanlarına yayılması olduğunu belirten Özay, ortak havalandırma ve klima kanalları, tesisat ve elektrik şaftları, asansör boşlukları, merdivenler, kapı altları ve duvar içerisindeki açıklıkların kimyasalların taşınmasına neden olabileceğini söyledi.Bu nedenle özellikle sisleme, aerosol ve gazla yapılan uygulamalarda yalnızca ilaçlanan dairenin değil, komşu dairelerin ve ortak kullanım alanlarının da risk değerlendirmesine dahil edilmesi gerektiğini ifade etti.Özay, “Yalnızca ilaçlanan dairenin kapısını kapatmak yeterli bir izolasyon yöntemi değildir” diyerek kapsamlı uygulamalarda bina sakinlerinin önceden bilgilendirilmesinin önemini vurguladı.
APARTMAN SAKİNLERİNE ÖNCEDEN BİLGİ VERİLMELİİlaçlama öncesinde kullanılacak ürünün adı ve aktif maddesi, uygulama yöntemi, etkilenecek alanlar, binanın ne kadar süre boşaltılması gerektiği ve yeniden giriş koşullarının açık şekilde belirlenmesi gerekiyor.Özay’a göre, uygulama sırasında ilgili alanların erişime kapatılması, gerektiğinde ortak havalandırma sistemlerinin izole edilmesi ve uygulamayı yapan çalışanların uygun kişisel koruyucu ekipman kullanması da temel güvenlik önlemleri arasında bulunuyor.İlaçlama sonrasında ise toplumda yaygın olan “iki saat havalandırmak yeterlidir” yaklaşımının her ürün için geçerli olmadığına dikkat çekiliyor. Bekleme ve havalandırma süresinin kullanılan ürünün ruhsatlı etiketi ve güvenlik bilgilerine göre belirlenmesi gerekiyor.İLAÇLAMA FİRMASINDAN ÜRÜN BİLGİLERİNİ YAZILI İSTEYİNVatandaşların ilaçlama hizmeti almadan önce firmanın yetkili olup olmadığını kontrol etmesi gerektiğini belirten Özay, Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi'nin sorgulanmasının önem taşıdığını söyledi.Uygulama öncesinde ürünün ticari adı, aktif maddesi ve konsantrasyonu, ruhsat veya tescil bilgileri, onaylı etiketi, Güvenlik Bilgi Formu, uygulanacak miktar, yöntem ve yeniden giriş süresinin yazılı olarak talep edilmesi öneriliyor.Özay, profesyonel bir ilaçlama uygulamasında kullanılan ürün ve uygulayıcının izlenebilir olması gerektiğini vurgulayarak, firmanın “gizli formül”, “çok güçlü ilaç” veya “ruhsata gerek yok” gibi gerekçelerle bilgi vermekten kaçınmasının ciddi bir uyarı işareti olduğunu ifade etti.AYNI ANDA BİRDEN FAZLA KİŞİDE BELİRTİ GÖRÜLÜRSE DİKKATİlaçlamanın ardından aynı ortamda bulunan birden fazla kişide baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi, halsizlik, gözlerde yanma veya solunum yollarında tahriş gibi benzer belirtilerin ortaya çıkması durumunda kimyasal maruziyet ihtimalinin göz önünde bulundurulması gerekiyor.Nefes darlığı, bilinç değişikliği, bayılma, nöbet veya ciddi solunum ve dolaşım sorunlarının görülmesi halinde ise acil tıbbi değerlendirme önem taşıyor.“KOKUYU KONTROL ETMEK İÇİN EVE DÖNMEYİN”Zehirlenme şüphesinde yapılabilecek en tehlikeli hatalardan birinin kimyasalın kaynağını veya kokusunu kontrol etmek amacıyla yeniden ilaçlanan alana girmek olduğunu belirten Özay, kişinin öncelikle maruziyet bölgesinden uzaklaşarak temiz havaya çıkması gerektiğini söyledi.Ürünün adı ve etiket bilgilerinin güvenli şekilde temin edilerek sağlık ekiplerine bildirilmesi gerektiğini ifade eden Özay, kişiyi kusturmaya çalışmak veya başka kimyasallarla maddenin etkisini ortadan kaldırmaya yönelik bilinçsiz uygulamalardan da kaçınılması gerektiğini vurguladı.Özellikle gaz veya fumigant maruziyetinden şüphelenildiğinde, ortamı havalandırmak amacıyla dahi koruyucu ekipmanı bulunmayan kişilerin kapalı alana girmesinin ikincil zehirlenmelere yol açabileceğine dikkat çekildi.Özay, güvenli ilaçlamanın yalnızca zararlıları ortadan kaldırmak anlamına gelmediğini; kullanılan kimyasalın, dozun, yöntemin ve uygulayıcının bilinmesinin de sürecin ayrılmaz bir parçası olduğunu belirterek, vatandaşların içeriği açıklanmayan veya yetkinliği belirsiz uygulamalardan uzak durması gerektiğini kaydetti.
Periodontoloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Nihal Bahar, ağız kokusunun en sık nedenleri arasında diş eti hastalıkları, diş taşı, çürükler ve dil yüzeyinde biriken bakterilerin bulunduğunu söyledi.Ağız kokusunun, diğer adıyla halitozisin, yalnızca kişisel bir rahatsızlık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Bahar, sorunun sosyal ilişkileri, kişinin özgüvenini ve günlük yaşam kalitesini de etkileyebildiğine dikkat çekti. Ağız kokusunun kaynağının büyük ölçüde ağız içinde bulunduğunu ifade eden Bahar, diyabet veya mide-bağırsak hastalıkları gibi sistemik bir problem olmadığı durumlarda öncelikle ağız ve diş sağlığının değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.DİL ÜZERİNDEKİ BAKTERİLERE DİKKATAğız kokusunun oluşmasında dil yüzeyinin önemli bir rol oynadığını belirten Bahar, burada biriken bakterilerin kötü kokuya neden olabildiğini söyledi. Bu nedenle yalnızca dişleri düzenli fırçalamanın ağız hijyeni açısından yeterli olmayabileceğini ifade eden Bahar, diş aralarının ve dil yüzeyinin de düzenli olarak temizlenmesi gerektiğini vurguladı.Diş ipinin düzensiz kullanılması, dil temizliğinin ihmal edilmesi ve yetersiz su tüketimi de ağız kokusunu artırabilecek alışkanlıklar arasında gösteriliyor. Bahar, günlük bakımın diş fırçalama, diş ipi ve dil temizliğini kapsayan bütüncül bir yaklaşımla yapılması gerektiğini belirtti.
SAKIZ VE GARGARA KALICI ÇÖZÜM SAĞLAMIYORAğız kokusuyla karşılaşan birçok kişinin ilk olarak sakız, naneli şeker veya gargara gibi ürünlere yöneldiğine dikkat çeken Bahar, bu ürünlerin kokuyu kısa süreli olarak bastırabileceğini ancak sorunun nedenini ortadan kaldırmadığını söyledi.Diş eti hastalığı, diş taşı veya dil üzerinde yoğun bakteri birikimi bulunması halinde bu sorunlar tedavi edilmeden ağız kokusunun devam edebileceğini kaydeden Bahar, “Geçici ferahlık hissi, kalıcı bir çözüm anlamına gelmez” uyarısında bulundu.KİŞİ KENDİ AĞIZ KOKUSUNU FARK ETMEYEBİLİRAğız kokusunun değerlendirilmesindeki önemli sorunlardan biri de kişinin kendi nefesindeki kokuyu zamanla fark edememesi. İnsanların kendi ağız kokularına alışabildiğini belirten Bahar, bu nedenle en doğru değerlendirmenin diş hekimi tarafından yapılabileceğini ifade etti.Özellikle uzun süredir devam eden ağız kokusunda çürükler, diş taşı birikimi ve diş eti hastalıklarının araştırılması gerektiğini belirten Bahar, gerekli durumlarda sorunun ağız dışındaki nedenlerinin belirlenmesi için farklı uzmanlık alanlarından destek alınabileceğini söyledi.SABAH OLUŞAN AĞIZ KOKUSU HER ZAMAN HASTALIK BELİRTİSİ DEĞİLSabah uyanıldığında ortaya çıkan ağız kokusunun ise çoğunlukla fizyolojik bir durum olduğunu ifade eden Bahar, uyku sırasında tükürük akışının azalmasının ağız içinde bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırdığını belirtti.
Tükürüğün ağız içerisindeki doğal savunma mekanizmalarından biri olduğuna dikkat çeken Bahar, tükürük miktarının azalmasının ağız kokusunu artırabileceğini söyledi. Yaşın ilerlemesi ve özellikle kadınlarda menopoz döneminde meydana gelen değişikliklerin de tükürük yapısını etkileyebileceğini belirten Bahar, uzun süren ağız kuruluğunun göz ardı edilmemesi gerektiğini kaydetti.DİŞ ETİ KANAMASI VE SÜREKLİ KÖTÜ TAT UYARISIAğız kokusuna bazı başka belirtilerin eşlik etmesi halinde uzman değerlendirmesinin önem kazandığını belirten Bahar; diş eti kanaması, diş etlerinde şişlik veya çekilme, ağızda sürekli kötü tat, belirgin ağız kuruluğu, geçmeyen boğaz ve sinüs sorunları ile mide şikâyetlerinin dikkate alınması gerektiğini söyledi.Kalıcı ağız kokusuyla mücadelede temel yaklaşımın kokuyu maskelemek yerine kaynağını bulmak olduğunu vurgulayan Bahar, diş hekimi muayenesinde ağız içindeki olası nedenlerin belirlenerek uygun tedavinin planlanabileceğini ifade etti.Ağız kokusundan korunmak için dişlerin günde en az iki kez fırçalanması, her gün diş ipi kullanılması, dil temizliğinin ihmal edilmemesi, yeterli su tüketilmesi ve düzenli diş hekimi kontrollerinin yapılması öneriliyor.Bahar, ağız kokusunun çoğu durumda tedavi edilebilir bir problem olduğuna işaret ederek, geçici yöntemlerle kokuyu gizlemek yerine nedeninin araştırılmasının kalıcı çözüm açısından en önemli adım olduğunu vurguladı.
Geniz eti büyümesi, çocukları tehdit ediyor. Prof. Dr. Haluk Özkarakaş, 'Çocuklarda horlama, geniz eti habercisi olabiliyor' diyor. Geniz eti hakkında doğru sanılan 5 yanlışı anlatıyor.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, ücretsiz kanser taramalarına katılımı artırmak ve erken teşhis konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla geçen yıl başlatılan kısa mesaj SMS uygulaması kapsamında vatandaşlara 99 milyon hatırlatma mesajı gönderildiğini belirtti.
Türkiye’de yenidoğan ve taşıyıcılık taramalarının yaygınlaşmasıyla erken tanıda önemli ilerleme sağlanırken, uzmanlar SMA yönetiminin yalnızca tanı ve ilaç tedavisinden ibaret olmadığını; rehabilitasyon, solunum ve beslenme desteğinden eğitim, sosyal yaşam ve istihdama kadar uzanan bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğini vurguluyor.Ağustos ayının dünya genelinde SMA Farkındalık Ayı olarak anılması dolayısıyla, Spinal Musküler Atrofi ile yaşayan bireylerin ve ailelerinin karşılaştığı sorunlar bir kez daha gündeme geldi. Türkiye SMA Vakfı ile Roche İlaç Türkiye, hastalığın erken dönemde tespit edilmesinin yanı sıra tedavinin sürekliliği ve hastaların yaşamın her aşamasında desteklenmesinin önemine dikkat çekti.Hareketi sağlayan kasların kontrolünde görev alan sinir hücrelerini etkileyen kalıtsal bir nöromusküler hastalık olan SMA, kas gücünde azalma ve hareket kabiliyetinde gerilemeye neden olabiliyor. Hastalık bazı bireylerde yutma ve solunum fonksiyonlarını da etkileyebiliyor.Verilere göre SMA dünya genelinde yaklaşık her 10 bin doğumdan birinde görülürken, Türkiye’de bu oranın yaklaşık her 6 bin doğumda bir olduğu belirtiliyor.SMA YALNIZCA ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE GÖRÜLMÜYORToplumda daha çok bebeklik ve çocukluk döneminde ortaya çıkan bir hastalık olarak bilinen SMA’nın seyri, hastalığın başlangıç yaşına ve klinik özelliklerine göre farklılık gösterebiliyor.
Bazı hastalarda belirtiler erken yaşlarda ortaya çıkarken bazı bireylerde geç ergenlik veya erişkinlik döneminde görülebiliyor. Geç başlangıçlı vakalar çoğunlukla Tip 3 ve Tip 4 SMA kapsamında değerlendirilirken, erişkin hastaların da düzenli takip, tedavi ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyabildiğine dikkat çekiliyor.Bu nedenle uzmanlar, SMA ile mücadelede yalnızca çocukluk dönemine odaklanılmaması, hastaların çocukluktan erişkinliğe uzanan yaşam yolculuğunun bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.YENİDOĞAN TARAMASI ERKEN TANININ ÖNÜNÜ AÇTITürkiye’de SMA alanında son yıllarda atılan önemli adımlardan biri, hastalığın 2022 yılında Ulusal Yenidoğan Tarama Programı’na dahil edilmesi oldu.Topuk kanı aracılığıyla gerçekleştirilen tarama sayesinde SMA’nın belirtiler henüz ortaya çıkmadan tespit edilebilmesinin önü açıldı. Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2022 yılında 1 milyon 553 bin 189 bebeğe SMA taraması yapıldı ve 235 bebeğe tanı konuldu.Erken tanının hastalık yönetiminde kritik önem taşıdığı belirtilirken, belirtiler ortaya çıkmadan gerçekleştirilen değerlendirmelerin tedavi sürecinin daha erken planlanmasına olanak sağladığı ifade ediliyor.Türkiye’de uygulanan Evlilik Öncesi SMA Taşıyıcılık Tarama Programı da hastalığa yönelik önemli uygulamalardan biri olarak gösteriliyor. Program kapsamında Eylül 2023’e kadar 1 milyon 834 bin kişiye test uygulandığı belirtiliyor.YAKLAŞIK 1.300 SMA HASTASININ TEDAVİ GÖRDÜĞÜ TAHMİN EDİLİYORTürkiye’de SMA alanındaki gelişmeler yalnızca tarama programlarıyla sınırlı kalmıyor. Farklı yaş gruplarındaki hastaların tedavi olanaklarından yararlanabilmesi, uzun dönemli hastalık yönetimi açısından önemli görülüyor.Türkiye’de tedavi gören yaklaşık 1.300 SMA hastası bulunduğu tahmin edilirken, erişkin hastaların da tedavi ve destek mekanizmalarına erişiminin yaşam kalitesi açısından önem taşıdığına dikkat çekiliyor.Özellikle erişkin SMA hastaları açısından hastalığın yönetimi sağlık hizmetlerinin yanı sıra bağımsız yaşam, eğitim, çalışma hayatı ve sosyal yaşama katılım gibi birçok alanı kapsıyor.
TEDAVİNİN YANINDA REHABİLİTASYON VE DÜZENLİ TAKİP ÖNEMLİBilimsel gelişmeler SMA tedavisinde yeni imkânlar ortaya çıkarırken, hastalığın yönetiminde çok yönlü bir yaklaşımın gerekliliği de öne çıkıyor.Hastanın yaşı, SMA tipi, hastalığın seyri ve bireysel ihtiyaçlarına bağlı olarak tedavinin yanında fizik tedavi ve rehabilitasyon, solunum desteği, beslenme yönetimi ve düzenli nörolojik takip gibi farklı uygulamalara ihtiyaç duyulabiliyor.Gerektiğinde psikososyal desteğin de bakım sürecine dahil edilmesinin hem hastalar hem de aileleri açısından önem taşıdığı belirtiliyor.Bu nedenle SMA yönetiminde farklı uzmanlık alanlarındaki sağlık profesyonellerinin koordineli çalışmasının yanı sıra kamu kurumları, hasta dernekleri, akademi ve özel sektör arasında iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.“İHTİYAÇLAR HASTANE VEYA TEDAVİ SÜRECİYLE SONA ERMİYOR”Türkiye SMA Vakfı Başkan Vekili Ece Soyer Demir, erken tanı ve tedaviye erişimin önemine dikkat çekerken, SMA ile yaşayan bireylerin ihtiyaçlarının yalnızca sağlık hizmetleriyle sınırlı olmadığını söyledi.Demir, “SMA ile yaşayan bireyler ve aileleri açısından erken tanı, tedaviye erişim ve tedavinin sürekliliği büyük önem taşıyor. Bununla birlikte hastaların ihtiyaçları hastane veya tedavi süreciyle sona ermiyor. Eğitim hayatına devam edebilmek, rehabilitasyona düzenli ulaşabilmek, sosyal haklardan yararlanmak ve toplum yaşamına eşit biçimde katılabilmek de bu yolculuğun önemli parçaları.” dedi.Erişkin SMA’lı bireylerin bağımsız yaşam, eğitim ve istihdam alanındaki ihtiyaçlarının daha görünür hale getirilmesi gerektiğini belirten Demir, hasta ve ailelerinin yaşamın her döneminde desteklenmesini sağlayacak çözümlerin geliştirilmesi için çalışmaya devam edeceklerini ifade etti.ERKEN DÖNEMDE ELDE EDİLEN KAZANIMLAR KORUNMALIRoche İlaç Türkiye Medikal Lideri Dr. Mahir Kurt da tarama programları sayesinde hastalığın belirtiler ortaya çıkmadan tespit edilebilmesinin SMA yönetimi açısından önemli olduğunu belirtti.Tedavi sürecinin düzenli klinik takip ve destekleyici uygulamalarla birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade eden Kurt, fizik tedavi, rehabilitasyon, solunum ve beslenme desteğinin önemine dikkat çekti.Kurt, çocukluk döneminden erişkinliğe uzanan süreçte disiplinler arası koordinasyonun devam etmesinin hastalığın klinik yönetiminin yanı sıra bireyin günlük yaşamını ve bağımsızlığını da desteklediğini kaydetti.“KAZANIMLAR SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇÖZÜMLERE DÖNÜŞTÜRÜLMELİ”Roche İlaç Türkiye Genel Müdürü Farid Bidgoli ise Türkiye’de yenidoğan ve taşıyıcılık taramalarından farklı yaş gruplarındaki hastaların tedaviye erişimine kadar önemli ilerlemeler sağlandığını ifade etti.Bundan sonraki süreçte mevcut kazanımların hastaların yaşamının bütün aşamalarına yansıtılmasının önem taşıdığını belirten Bidgoli, bilimsel gelişmelerin kalıcı toplumsal faydaya dönüşmesi için sağlık otoriteleri, sağlık profesyonelleri, akademi, hasta dernekleri ve özel sektörün ortak hedefler doğrultusunda hareket etmesi gerektiğini söyledi.SMA Farkındalık Ayı kapsamında yapılan çalışmalarla da hastalığa ilişkin doğru bilginin yaygınlaştırılması, erken tanının öneminin anlatılması ve SMA ile yaşayan bireylerin karşılaştığı sosyal sorunların daha görünür hale getirilmesi hedefleniyor.Uzmanlar ve hasta temsilcileri, SMA ile mücadelenin tanıyla başlayıp yaşam boyu devam eden bir süreç olduğuna işaret ederken; tedaviye erişimin yanı sıra rehabilitasyon, eğitim, istihdam, bağımsız yaşam ve toplumsal katılım olanaklarının birlikte geliştirilmesinin hastaların yaşam kalitesi açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Yeni eğitim ve öğretim yılı yaklaşırken kırtasiye ve okul alışverişlerine yönelik denetimler ülke genelinde yoğunlaştırıldı. Çocukların doğrudan temas ettiği kalem, silgi, boya, yapıştırıcı ve çanta gibi ürünlerin yanı sıra okul kıyafetleri de güvenlik açısından incelenirken, satış noktalarında fiyat etiketi kontrolleri yapılıyor. Güvensiz olduğu belirlenen ürünlerin satışının durdurulması ve piyasadan toplatılması öngörülüyor.
OKUL ALIŞVERİŞİNDE KIRTASİYE DENETİMİ BAŞLADI2026-2027 eğitim ve öğretim yılının başlamasına yaklaşık bir ay kala ailelerin okul hazırlıkları da hızlanmaya başladı. Yeni dönemde öğrencilerin ihtiyaç duyacağı defter, kalem, çanta, boya ve diğer kırtasiye malzemelerine yönelik talebin artmasıyla birlikte ürün güvenliği ve fiyat denetimleri yeniden gündeme geldi.
Ticaret Bakanlığınca yürütülen kontrollerde öğrencilerin günlük yaşamda yoğun biçimde kullandığı kırtasiye ve okul ürünleri inceleniyor. Denetimlerin temelinde çocukların sağlık ve güvenliğinin korunmasının yanı sıra tüketicilerin ekonomik çıkarlarının gözetilmesi bulunuyor. Denetim kapsamındaki ürünler oldukça geniş bir grubu oluşturuyor. Okul ve beslenme çantaları, kalemler, defterler, silgiler, makaslar, kalemtıraşlar, boyalar ve yapıştırıcılar bunların başında geliyor. Öğrencilerin eğitim dönemi boyunca doğrudan temas edeceği bu malzemelerin ilgili güvenlik şartlarını taşıyıp taşımadığı kontrol ediliyor.
Okul kıyafetleri de denetimlerin bir başka ayağını oluşturuyor. Çocuk kıyafetlerinde yasaklanmış veya kullanımı sınırlandırılmış kimyasalların bulunup bulunmadığına bakılırken, kordon ve bağcık gibi fiziksel risk oluşturabilecek unsurlar da inceleniyor. Çocuklara yönelik ürünlerde güvenlik denetiminin önemini artıran başlıca unsur, kullanım biçimi. Özellikle küçük yaştaki öğrenciler kalem, silgi, boya veya benzeri ürünlerle uzun süre temas edebiliyor. Bu nedenle ürünün yalnızca işlevini yerine getirmesi değil, güvenlik kurallarına uygun biçimde üretilmiş ve piyasaya sunulmuş olması da önem taşıyor.
RİSKLİ ÜRÜNLER LABORATUVARA GÖNDERİLİYORDenetim sırasında tehlikeli veya riskli olduğu değerlendirilen ürünlerde yalnızca gözle yapılan incelemeyle yetinilmiyor. Şüpheli ürünler akredite laboratuvarlarda test edilerek güvenlik şartlarını karşılayıp karşılamadıkları araştırılıyor.
Laboratuvar incelemeleri özellikle kimyasal içerik konusunda önem taşıyor. Kırtasiye ürünlerinde kullanılan boya, plastik, kaplama ve benzeri materyallerin mevzuatta belirlenen şartlara uygun olması gerekiyor. Çocukların doğrudan temas ettiği ürünlerde yasaklı veya sınırlandırılmış maddelerin bulunması halinde ürün güvenliği açısından işlem yapılabiliyor. Fiziksel riskler de denetimlerin kapsamına giriyor. Özellikle çocuklara yönelik veya oyuncak niteliği taşıyan ürünlerde küçük parçalar, kullanım şekli ve yaş grubuna uygunluk gibi unsurlar önem kazanıyor. Okul kıyafetlerinde bulunan kordon ve bağcıkların da çocuklar açısından risk oluşturup oluşturmadığı değerlendiriliyor.
Kontroller ürünün kendisiyle de sınırlı değil. Ambalaj ve etiket üzerinde tüketiciye verilmesi gereken bilgilerin bulunup bulunmadığı inceleniyor. Böylece tüketicinin satın aldığı ürünün kim tarafından üretildiğini veya ithal edildiğini anlayabilmesi ve kullanım sırasında dikkat etmesi gereken uyarılara ulaşabilmesi amaçlanıyor.
VELİLER ETİKETLERDE NELERE BAKMALI?Denetimler sürerken ailelerin alışveriş sırasında yapabileceği kontroller de ürün güvenliğinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Özellikle kaynağı belirsiz, üzerinde üretici veya ithalatçı bilgileri bulunmayan ürünlere karşı dikkatli olunması gerekiyor. Kırtasiye ürününde imalatçı veya ithalatçının açık adı ile adresinin bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi öneriliyor. Marka ve model bilgilerinin belirtilmesi ve gerekli Türkçe uyarıların ürün veya ambalaj üzerinde yer alması da tüketicinin bakabileceği temel bilgiler arasında.
Etiket yalnızca ürün hakkında teknik bilgi veren bir alan değil. Bir sorun ortaya çıkması halinde ürünün hangi ekonomik işletmeci tarafından piyasaya sunulduğunun belirlenebilmesi açısından da önem taşıyor. Bu nedenle kimliği ve kaynağı anlaşılmayan ürünlerde tüketicinin daha temkinli davranması gerekiyor. Oyuncak niteliği taşıyan kırtasiye ürünlerinde ise farklı kontroller önem kazanıyor. Bu tür ürünlerde yaş uyarılarının bulunup bulunmadığına ve mevzuat kapsamında gerekli olduğu durumlarda CE işaretine bakılması gerekiyor.
CE işareti tek başına tüketicinin ürünün bütün özelliklerini değerlendirmesini sağlayan bir kalite göstergesi olarak görülmemeli. İşaret, kapsamındaki ürünlerin ilgili teknik mevzuatın temel gereklerini karşılamasına ilişkin uygunluk sisteminin bir parçasını oluşturuyor. Bu nedenle yaş uyarıları, kullanım talimatları ve diğer güvenlik bilgileriyle birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor.
GÜVENSİZ ÜRÜNLER KAMUOYUNA DUYURULUYORDenetim sonucunda güvensiz olduğu tespit edilen ürünlerle ilgili süreç yalnızca imalatçı, ithalatçı veya satıcıya yönelik işlemlerden oluşmuyor. Tüketicilerin bu ürünlerden haberdar olabilmesi amacıyla güvensizlik tespitleri kamuoyuyla da paylaşılıyor. Güvensiz ürünlere ilişkin bilgiler Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi üzerinden yayımlanıyor. Böylece tüketiciler, hakkında güvensizlik kararı verilmiş ürünleri kontrol edebiliyor.
Sistem özellikle satın alınmış bir ürün hakkında sonradan güvensizlik kararı verilip verilmediğini öğrenmek isteyen tüketiciler açısından önem taşıyor. Ürünün piyasadan toplatılmasına karar verilmesi halinde yayımlanan bilgiler, tüketicinin elindeki ürünün söz konusu kararla ilişkisini kontrol edebilmesine yardımcı olabiliyor. Bu noktada ürün geri çağırma ve toplatma uygulamalarının tüketici tarafından takip edilmesi de önem kazanıyor. Bir ürünün satış sırasında rafta bulunmuş olması, daha sonra hakkında herhangi bir güvenlik kararı alınmayacağı anlamına gelmiyor. Denetimler ve laboratuvar sonuçları sonrasında yeni kararlar verilebiliyor.
FİYAT ETİKETLERİ DE MERCEK ALTINDAOkul alışverişlerine yönelik kontrollerin ikinci önemli boyutunu fiyat etiketi denetimleri oluşturuyor. Eğitim dönemi öncesinde kırtasiye ve okul malzemelerine talebin yükselmesi, aynı ürün veya benzer ürünler arasındaki fiyat farklılıklarını da ailelerin gündemine taşıyor. Zincir marketler, kırtasiyeler ve diğer perakende satış noktalarında yürütülen denetimlerde fiyat etiketleri kontrol ediliyor. Amaç, tüketicinin satın alma kararını verirken ürünün fiyatını açık ve doğru biçimde görebilmesini sağlamak.
Fiyat etiketinin bulunması kadar tüketiciye sunulan fiyat bilgisinin kasa aşamasındaki tutarla uyumlu olması da alışveriş açısından önem taşıyor. Özellikle çok sayıda ürünün aynı anda satın alındığı okul alışverişlerinde ailelerin kasa fişini kontrol etmesi olası fiyat farklılıklarının fark edilmesini kolaylaştırabiliyor. Okula hazırlık döneminde bir öğrencinin ihtiyaç listesinde çok sayıda farklı ürün bulunabiliyor.
UCUZ ÜRÜN TEK BAŞINA AVANTAJ ANLAMINA GELMİYOROkul alışverişlerinde fiyat ailelerin kararını etkileyen temel unsurlardan biri olsa da yalnızca en düşük fiyat üzerinden seçim yapmak ürün güvenliği bakımından yeterli olmayabiliyor.
Özellikle kaynağı belli olmayan, üretici veya ithalatçı bilgisi bulunmayan, Türkçe uyarı taşımayan ya da hangi yaş grubu için uygun olduğu anlaşılamayan ürünlerde düşük fiyatın yanında güvenlik koşullarının da değerlendirilmesi gerekiyor. Kırtasiye ürünleri çocukların yalnızca okulda değil evde de yoğun olarak kullandıkları malzemeler. Boya kalemlerinin elde uzun süre tutulması, yapıştırıcıların doğrudan kullanılması veya bazı küçük yaştaki çocukların kırtasiye malzemelerini ağızlarına götürebilmesi, ürün içeriğinin önemini artırıyor.
OKUL KIYAFETLERİNDE KORDON VE BAĞCIK UYARISIDenetimlerde yalnızca masa başında kullanılan kırtasiye malzemelerine odaklanılmaması, okul alışverişinin geniş kapsamını gösteriyor. Çocuk kıyafetleri de ürün güvenliği açısından kontrol edilen başlıklar arasında bulunuyor.
Kıyafetlerde kimyasal güvenliğin yanı sıra fiziksel tasarımdan kaynaklanabilecek riskler değerlendiriliyor. Özellikle kordon ve bağcıkların çocukların hareket ettiği ortamlarda takılma veya sıkışma gibi tehlikelere neden olabilmesi, bu parçaların güvenlik bakımından incelenmesini gerektiriyor. Velilerin kıyafet satın alırken yalnızca beden, renk veya fiyat üzerinden karar vermek yerine ürünün etiketini ve tasarımını da kontrol etmesi öneriliyor. Türkçe ve okunabilir içerik bilgisinin bulunması, ürün hakkında tüketicinin bilgi edinmesini kolaylaştırıyor.
DENETİMLER OKULLAR AÇILMADAN YOĞUNLAŞTI2026-2027 eğitim ve öğretim yılının 14 Eylül’de başlamasıyla birlikte milyonlarca öğrenci yeniden sınıflara dönecek. Ağustos ayından itibaren hızlanması beklenen okul alışverişleri nedeniyle denetimlerin talebin en yoğun olduğu dönemden önce artırılması önem taşıyor.
Bu süreçte kırtasiye ve okul ürünleri açısından üç temel başlık öne çıkıyor: Ürünün güvenli olması, tüketicinin ürün hakkında gerekli bilgilere ulaşabilmesi ve satış fiyatının açık biçimde belirtilmesi. Denetimlerde riskli görülen ürünlerin laboratuvara gönderilmesi ve güvensizlik tespit edilmesi halinde satış yasağı ile toplatma sürecinin uygulanması, piyasaya yönelik kontrol mekanizmasının temelini oluşturuyor. İmalatçı ve ithalatçılar açısından ise piyasaya sundukları ürünlerin güvenliğinden doğan sorumluluk devam ediyor.
Herkes sağlıklı bir yaşlılığın hayalini kuruyor. Prof. Dr. Filiz Onat, yaşlılıkta genç ve dinç görünmenin temellerini ve dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
Bakan Memişoğlu, yaptığı yazılı açıklamada, organ bağışı süreçlerini e-Devlet ve e-Nabız üzerinden dijitalleştirerek vatandaşlar için çok daha kolay hale getirdiklerini anımsattı.
Memişoğlu, şunları kaydetti:
"O günden bugüne, 143 bin 887 vatandaşımız dijital vasiyetini oluşturarak bu iyilik hareketine katıldı. 2 milyon 510 bin 18 organ ve doku nice hayatlara umut olmak üzere bağışlandı."
Yazın doğru beslenme büyük önem taşıyor. Prof. Dr. Osman Erk, sıcak günler için şu gıdaları tavsiye ediyor: Havuç, domates, semizotu, karpuz, kavun ve kayısıyı sofranızdan eksik etmeyin. Bol yoğurt ve cacık tüketin. Sarımsağı unutmayın.
Evlerde biriken toz, akar, polen ve diğer alerjenlerin özellikle küçük çocuklarda solunum sistemi üzerinde olumsuz etkilere yol açabileceği belirtilirken, hava kalitesinin önemine dikkat çekildi.
EV İÇİ HAVA KİRLİLİĞİ ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU HASTALIKLARI RİSKİNİ ARTIRABİLİYORÇocuklarda son yıllarda daha sık görülmeye başlayan alerjik astım, bronşit ve üst solunum yolu rahatsızlıkları, yaşam alanlarının hava kalitesini yeniden gündeme taşıyor. Uzmanlar, çocukların gelişim sürecindeki solunum sistemleri nedeniyle yetişkinlere göre kirli havadan daha fazla etkilendiğini belirtirken, ev ortamında bulunan görünmez alerjenlerin de bu riskte önemli rol oynayabileceğine dikkat çekiyor.
Modern yaşamla birlikte insanların günün büyük bölümünü kapalı alanlarda geçirmesi, ev içindeki hava kalitesinin önemini artırıyor. Toz, polen, ev tozu akarları, evcil hayvan tüyleri ve çeşitli partiküller gözle fark edilmese de özellikle hassas bünyeye sahip çocuklarda solunum yollarını olumsuz etkileyebiliyor. Uzmanlara göre çocukların maruz kaldığı hava kalitesi, yalnızca mevcut sağlık durumlarını değil, uzun vadeli solunum sağlığını da etkileyebiliyor.Çocukluk çağında bağışıklık sistemi ve solunum yollarının gelişimini sürdürmesi nedeniyle çevresel etkenlerin etkisi daha belirgin hissediliyor. Bu nedenle ailelerin yalnızca beslenme ve hijyen koşullarına değil, çocukların soluduğu havanın niteliğine de dikkat etmeleri gerektiği belirtiliyor.Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Melek Ataker, ev içindeki görünmez alerjenlerin çocuklarda alerjik astım riskini artırabildiğini belirterek özellikle küçük yaş grubundaki çocukların ev ortamındaki hava kalitesinden çok daha fazla etkilendiğini söyledi.ÇOCUKLAR KİRLİ HAVAYA KARŞI DAHA HASSAS BİR GRUBU OLUŞTURUYORUzmanlara göre çocukların yetişkinlerden farklı fizyolojik özellikleri, hava kirliliğinin etkilerini daha yoğun yaşamalarına neden oluyor. Solunum sisteminin gelişimini sürdürmesi ve vücut ağırlıklarına oranla daha fazla hava solumaları, zararlı partiküllerin çocukların vücuduna daha kolay ulaşmasına yol açabiliyor.Melek Ataker, bir çocuğun kilosuna oranla yetişkin bir bireye göre yaklaşık iki kat daha fazla hava soluduğunu belirterek bu durumun ev içindeki hava kalitesini çocuk sağlığı açısından kritik hale getirdiğini ifade etti.Özellikle emekleme ve oyun çağındaki çocukların günün önemli bölümünü halılar üzerinde geçirdiğini hatırlatan Ataker, ev tozu, akarlar ve evcil hayvan tüylerinin en yoğun bulunduğu bölgenin de bu alanlar olduğuna dikkat çekti. Bu nedenle çocukların yere yakın seviyede bulunan alerjenlere yetişkinlere göre daha fazla maruz kalabildiğini söyledi.
Uzmanlara göre küçük yaş grubundaki çocuklar, oyun oynarken ve emeklerken yetişkinlerin fark etmediği çok sayıda mikroskobik partikülü soluyabiliyor. Bu durum özellikle alerjik yatkınlığı bulunan çocuklarda belirtilerin daha kolay ortaya çıkmasına neden olabiliyor.GÖRÜNMEYEN ALERJENLER SOLUNUM YOLLARINI ETKİLEYEBİLİYOREv ortamında bulunan birçok alerjen çıplak gözle görülemese de çocukların sağlığı üzerinde etkili olabiliyor. Ev tozu akarları, polenler, küf sporları, evcil hayvan tüyleri ve çeşitli ince partiküller kapalı alanlarda birikerek uzun süre ortamda kalabiliyor.Ataker, yalnızca pencere açılarak yapılan klasik havalandırmanın her zaman yeterli olmayabileceğini belirterek dış ortamdan gelen polenler ve egzoz kaynaklı partiküllerin de iç mekan havasını etkileyebileceğini ifade etti.Kapalı alanlarda uzun süre asılı kalan bu parçacıkların hassas solunum yollarına sahip çocuklarda alerjik reaksiyonları tetikleyebileceğini belirten uzmanlar, özellikle kronik alerji öyküsü bulunan çocuklarda ev içi hava kalitesinin daha da önem kazandığını vurguluyor.Uzmanlara göre çocuklarda sık tekrarlayan burun akıntısı, uzun süren öksürük, nefes darlığı veya gece öksürükleri gibi belirtiler görüldüğünde yalnızca enfeksiyonlar değil, çevresel alerjenler de değerlendirilmesi gereken etkenler arasında yer alıyor.ÇOCUKLARIN EN YAKIN OLDUĞU HAVA HER ZAMAN EN TEMİZ HAVA OLMAYABİLİYORÇocukların fiziksel özellikleri, ev içi hava kirliliğinden etkilenme düzeylerini yetişkinlerden farklı hale getiriyor. Özellikle bebeklik ve okul öncesi dönemde zamanın büyük bölümünün yerde geçirilmesi, çocukların havadaki partiküllere daha yakın olmalarına neden oluyor. Bu durum, gözle görülmeyen alerjenlerin solunum yoluyla vücuda daha kolay ulaşmasına zemin hazırlayabiliyor.Melek Ataker, ebeveynlerin çocuklarının beslenmesi, oyuncakları ve kişisel hijyenine büyük özen gösterdiğini ancak solunan havanın kalitesinin çoğu zaman ikinci planda kaldığını belirtti. Oysa çocukların gün boyunca binlerce kez nefes aldığı düşünüldüğünde, ev ortamındaki hava kalitesinin de en az diğer sağlık unsurları kadar önemli olduğu ifade ediliyor.Uzmanlara göre özellikle emekleme dönemindeki çocukların bulunduğu seviyedeki hava kalitesi ayrı bir önem taşıyor. Çünkü toz, akar ve diğer alerjenlerin yoğunlaştığı alanlar çoğunlukla zemin seviyesinde bulunuyor. Çocukların oyun oynarken bu ortama uzun süre maruz kalması, hassas solunum yollarını olumsuz etkileyebiliyor.Bağışıklık sistemi gelişimini sürdüren çocuklarda sürekli alerjen maruziyetinin zaman içinde alerjik reaksiyonların daha belirgin hale gelmesine katkı sağlayabileceği belirtilirken, bu nedenle yaşam alanlarının düzenli olarak temizlenmesi ve hava kalitesinin korunmasının önem taşıdığı vurgulanıyor.HAVALANDIRMA ALIŞKANLIKLARI DA ÖNEM TAŞIYOREv içi hava kalitesinin korunmasında en sık başvurulan yöntemlerden biri doğal havalandırma olsa da uzmanlar bunun tek başına her zaman yeterli olmayabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle yoğun trafik bulunan bölgelerde veya polen yoğunluğunun arttığı dönemlerde dış ortam havasıyla birlikte farklı partiküller de yaşam alanlarına taşınabiliyor.
Bu nedenle ev içindeki hava kalitesinin değerlendirilmesinde yalnızca pencerelerin açılması değil, ortamın genel temizliği, toz birikiminin azaltılması, düzenli bakım uygulamaları ve alerjen kaynaklarının kontrol altına alınması gibi unsurların birlikte ele alınması gerektiği belirtiliyor.Uzmanlara göre özellikle alerjik bünyeye sahip çocukların yaşadığı evlerde halı, perde ve kumaş yüzeylerde biriken tozların düzenli temizlenmesi, nem dengesinin korunması ve küf oluşumunun önlenmesi de alınabilecek temel önlemler arasında yer alıyor.EV İÇİ HAVA KALİTESİ KORUYUCU SAĞLIK YAKLAŞIMININ PARÇASI HALİNE GELİYORSon yıllarda sağlıklı yaşam anlayışının gelişmesiyle birlikte ev ortamındaki hava kalitesi de koruyucu sağlık uygulamalarının önemli başlıklarından biri olarak değerlendirilmeye başlandı. Uzmanlar, çocukların sağlıklı gelişimi için yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra tedaviye odaklanmanın yeterli olmadığını, risk oluşturan çevresel etkenlerin de azaltılması gerektiğini ifade ediyor.Melek Ataker, akıllı ev teknolojilerinin artık yalnızca konfor amacıyla değil, yaşam alanlarında daha sağlıklı bir çevre oluşturulmasına katkı sağlayacak şekilde geliştiğini belirtti. Türkiye'de de ailelerin ev içi hava kalitesi konusundaki farkındalığının son yıllarda arttığını ifade eden Ataker, özellikle çocuklu ailelerin bu konuya daha fazla önem vermeye başladığını söyledi.Uzmanlara göre çocukların büyüme ve gelişme döneminde temiz hava soluması, sağlıklı yaşamın temel unsurlarından biri olarak görülüyor. Bu nedenle ev ortamında alınacak basit önlemlerle alerjen yükünün azaltılması, düzenli temizlik alışkanlıklarının sürdürülmesi ve yaşam alanlarının sağlıklı koşullarda tutulması çocukların solunum sağlığının korunmasına katkı sağlayabiliyor.Çocuklarda alerjik astım ve diğer solunum yolu hastalıklarının görülme sıklığındaki artış, yaşam alanlarının sağlık üzerindeki etkisini daha görünür hale getirirken, uzmanlar ailelerin ev içi hava kalitesini de çocuk bakımının ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirmesi gerektiğini vurguluyor. Sağlıklı bir gelişim için yalnızca doğru beslenme ve hijyenin değil, her gün solunan havanın niteliğinin de büyük önem taşıdığı belirtiliyor.
Çocukluk döneminde sevginin başarıya bağlanmasının mükemmeliyetçilik, değersizlik duygusu ve onay arayışı gibi sorunlara zemin hazırlayabileceği belirtiliyor.
ÇOCUKLARIN GELİŞİMİNDE HATA YAPABİLME CESARETİ ÖNEMLİ ROL OYNUYOR
Çocuk yetiştirirken ailelerin en çok üzerinde durduğu konuların başında başarılı, mutlu ve özgüvenli bireyler yetiştirmek geliyor. Ancak uzmanlara göre bu hedefe ulaşmanın yolu çocukların her zaman doğru karar vermesini sağlamak ya da onları tüm olumsuzluklardan korumak değil. Asıl önemli olan, çocukların hata yapabileceklerini bilerek büyümeleri ve yaşadıkları deneyimlerden öğrenebilecekleri güvenli bir ortamda yetişmeleri. Psikoloji alanındaki çalışmalar da çocukluk döneminde aileyle kurulan ilişkinin bireyin yaşam boyu geliştireceği özgüven, karar verme becerisi ve stresle başa çıkma kapasitesi üzerinde belirleyici etkisi bulunduğunu ortaya koyuyor. Özellikle koşulsuz kabul gören çocukların, karşılaştıkları başarısızlıkları kişisel yetersizlik olarak görmek yerine gelişim sürecinin doğal bir parçası olarak değerlendirebildikleri belirtiliyor.
Uzman Klinik Psikolog Aslı Kanizi de çocuğun olduğu haliyle kabul edildiğini hissetmesinin psikolojik gelişim açısından temel ihtiyaçlardan biri olduğunu belirterek, kabul görmenin her davranışın onaylanması anlamına gelmediğini söyledi. Kanizi'ye göre önemli olan, çocuğun hata yaptığında, başarısız olduğunda ya da beklentileri karşılayamadığında da değerini kaybetmediğini hissedebilmesi. Uzmanlar, çocukların kendilerine ilişkin ilk değerlendirmelerini ailelerinin tutumları üzerinden oluşturduğunu ifade ediyor. Bu nedenle çocukluk yıllarında verilen mesajların yalnızca o dönemi değil, yetişkinlikte kurulacak ilişkileri, mesleki yaşamı ve kişinin kendine bakışını da etkileyebildiği belirtiliyor.
KOŞULLU SEVGİ ÇOCUKTA DEĞERSİZLİK DUYGUSUNU BESLEYEBİLİYOR
Çocuk gelişiminde üzerinde durulan önemli konulardan biri de sevginin hangi koşullara bağlı olarak gösterildiği. Uzmanlara göre sevginin yalnızca başarıya, kurallara eksiksiz uymaya ya da kusursuz davranışlara bağlandığı aile ortamlarında çocuklar zamanla kendilerini oldukları haliyle yeterli görmemeye başlayabiliyor. Aslı Kanizi, çocukluk döneminde oluşan bu düşünce yapısının ilerleyen yıllarda değersizlik hissi, kusurluluk algısı ve sürekli başkalarının onayını bekleme gibi erken dönem şemaların temelini oluşturabileceğini ifade etti.
Bu süreçte bazı çocuklar daha fazla kabul görebilmek için sürekli başarılı olmaya çalışırken, bazıları ise hata yapma korkusu nedeniyle geri planda kalmayı tercih edebiliyor. Her iki durumda da ortak noktanın, sevginin koşullu olduğuna dair gelişen inanç olduğu belirtiliyor. Uzmanlara göre çocuk, "Olduğum gibi yeterliyim" duygusunu geliştiremediğinde kabul görmek için daha başarılı, daha sessiz, daha uyumlu ya da daha görünmez olması gerektiğine inanabiliyor. Bu durum ilerleyen yıllarda hem akademik hem de sosyal yaşamı etkileyebilecek psikolojik sorunlara zemin hazırlayabiliyor.
MÜKEMMELİYETÇİLİK İLE BAŞARISIZLIK KORKUSU AYNI KAYNAKTAN BESLENİYOR
Uzmanların dikkat çektiği önemli başlıklardan biri de mükemmeliyetçilik. Dışarıdan bakıldığında başarı odaklı bir özellik gibi görülebilen mükemmeliyetçilik, çoğu zaman hata yapma korkusunun ve yetersiz görülme kaygısının sonucu olarak gelişebiliyor.
Aslı Kanizi, bu çocukların kendilerini sürekli değerlendirdiklerini, yaptıkları hataları büyüttüklerini ve elde ettikleri başarıları bile yeterli görmediklerini belirtti. Akademik yaşamda ve sosyal ilişkilerde yoğun performans kaygısı yaşayabilen bu çocuklar için önemli olan başarılı olmak değil, hata yapmamak haline geliyor. Çünkü hata onlar için yalnızca yanlış bir sonuç anlamına gelmiyor. Eleştirilmek, yetersiz bulunmak ya da sevginin azalacağı düşüncesi de hata yapma korkusunu besleyen önemli etkenler arasında yer alıyor.
Bazı çocuklar ise tam tersine başarısız olabilecekleri ihtimali nedeniyle yeni deneyimlerden tamamen uzak durmayı tercih ediyor. Yeni bir etkinliğe katılmamak, fikir belirtmemek ya da sorumluluk almaktan kaçınmak zamanla kalıcı davranış biçimine dönüşebiliyor. Uzmanlara göre mükemmeliyetçilik ile kaçınma davranışı birbirinden farklı görünse de her iki tutumun temelinde yetersiz bulunma korkusu yatıyor. Bu nedenle çocukların yalnızca başarılarına değil, gösterdikleri çabaya ve deneme cesaretine de değer verilmesi gerektiği belirtiliyor.
ÇOCUKLARIN KENDİ KARARLARINI VERMESİNE FIRSAT TANINMALI
Uzmanlara göre çocukların sağlıklı gelişiminde yalnızca doğru davranışları öğrenmeleri değil, kendi kararlarını verebilmeleri de önemli yer tutuyor. Ailelerin iyi niyetle çocuklarının yerine sürekli karar vermesi, karşılaşabilecekleri tüm olumsuzlukları önlemeye çalışması ya da yaşadıkları her sorunu onlar adına çözmesi kısa vadede koruyucu gibi görünse de uzun vadede gelişimlerini sınırlandırabiliyor. Uzman Klinik Psikolog Aslı Kanizi, çocukların yaşlarına uygun ölçüde seçim yapabilmelerine ve bu seçimlerin doğal sonuçlarını yaşayabilmelerine ihtiyaç duyduklarını belirtti. Bunun çocuğu yalnız bırakmak anlamına gelmediğini vurgulayan Kanizi, asıl önemli olanın çocuğun yanında durarak deneyim kazanmasına fırsat vermek olduğunu ifade etti.
Çocuk hata yaptığında hemen çözümü sunmak yerine onun düşünmesini sağlayacak sorular yöneltmenin daha kalıcı öğrenme sağladığını belirten Kanizi, "Sence burada ne oldu?", "Bir dahaki sefere neyi farklı yapabilirsin?" ya da "Bu durumu birlikte nasıl çözebiliriz?" gibi yaklaşımların çocuğun problem çözme becerilerini geliştirdiğini söyledi. Uzmanlara göre bu yaklaşım sayesinde çocuk yalnızca doğru cevabı öğrenmiyor, aynı zamanda doğru sonuca ulaşma yollarını keşfetmeyi de öğreniyor. Böylece karşılaştığı yeni sorunlarda başkalarına bağımlı kalmadan çözüm üretebilme becerisi gelişiyor.
SÜREKLİ KORUNAN ÇOCUKLAR RİSK ALMAKTAN ÇEKİNEBİLİYOR
Çocukluk döneminde yaşanan deneyimlerin yetişkinlik yaşamına uzanan etkileri bulunduğunu belirten uzmanlar, her güçlüğün çocuk adına çözülmesinin önemli bazı becerilerin gelişmesini engelleyebileceğine dikkat çekiyor. Kendi kararlarının sonuçlarını deneyimleme fırsatı bulamayan çocukların risk alma, yeni şeyler deneme ve belirsizlikle baş etme konusunda daha fazla zorlanabildiği ifade ediliyor. Böyle bireyler zamanla neyin doğru olduğuna kendi değerlendirmeleriyle değil, başkalarının beklentilerine bakarak karar verme eğilimi gösterebiliyor.
Aslı Kanizi, bu durumun yetişkinlik döneminde çekingenlik, kararsızlık, sürekli güvence arayışı ve dışarıdan onay almadan harekete geçememe gibi davranışlarla kendini gösterebildiğini belirtti. Başarılı olacağından emin olmadığı sürece yeni bir işe başlamamak, önemli kararları sürekli ertelemek ya da sorumluluk almaktan kaçınmak da bu sürecin yansımaları arasında yer alabiliyor. Uzmanlara göre çocukların güvenli sınırlar içinde deneyim kazanmalarına izin verilmesi, gelecekte karşılaşacakları belirsizliklerle daha sağlıklı başa çıkmalarını kolaylaştırıyor. Çünkü yaşamın her döneminde tüm riskleri önceden ortadan kaldırmak mümkün olmuyor.
ÖZ GÜVEN ÖVGÜYLE DEĞİL DENEYİMLE GELİŞİYOR
Çocuk eğitiminde sık yapılan hatalardan birinin öz güveni sürekli övgüyle desteklemeye çalışmak olduğunu belirten uzmanlar, gerçek öz güvenin çocuğun kendi deneyimleriyle geliştiğini ifade ediyor.
Aslı Kanizi'ye göre çocuğu hayata hazırlamak, karşılaşabileceği bütün riskleri ortadan kaldırmak değil; bu risklerle karşılaştığında kendisine güvenebilmesini sağlayacak becerileri kazandırmak anlamına geliyor. Çocuk, hata yaptıktan sonra yeniden deneyebileceğini gördükçe başarısızlığın kişiliğine ait bir özellik değil, öğrenme sürecinin doğal bir parçası olduğunu kavrıyor.
Bu nedenle ailelerin çocuklardan her zaman doğruyu yapmalarını beklemek yerine deneme cesaretini desteklemeleri gerektiği belirtiliyor. Çünkü gelişim, yalnızca başarılarla değil, yapılan hatalardan çıkarılan derslerle de şekilleniyor. Uzmanlara göre çocukların küçük yaşlardan itibaren sorun çözme deneyimi yaşamaları, başarısızlıkla baş etmeyi öğrenmeleri ve yeniden başlayabilme cesareti kazanmaları ilerleyen yıllarda psikolojik dayanıklılıklarını da güçlendiriyor.
DESTEKLEYİCİ AİLE ORTAMI SAĞLIKLI GELİŞİMİN TEMELİNİ OLUŞTURUYOR
Ailelerin çocuk gelişimindeki en önemli rolünün yalnızca doğruyu gösteren bir otorite olmak değil, gelişim sürecine güven veren bir rehberlik sunmak olduğunu belirten Aslı Kanizi, desteklemenin her davranışı onaylamak anlamına gelmediğini ifade etti.
Kanizi, önemli olanın çocuğun kendi kararlarını verebileceğine, yaptığı hatalardan öğrenebileceğine ve gerektiğinde yeniden başlayabileceğine inanmak olduğunu söyledi. Bu yaklaşımın çocukta hem sorumluluk duygusunu hem de kendi potansiyeline yönelik güveni güçlendirdiğini dile getirdi. Uzmanlara göre kabul edildiğini bilen çocuk hata yaptığında kendisini bütünüyle değersiz hissetmiyor. Desteklendiğini hisseden çocuk ise yeni deneyimlere daha açık oluyor, karşılaştığı güçlükler karşısında daha kolay çözüm üretebiliyor ve kendi yaşamına ilişkin kararları daha güvenle alabiliyor.
Aslı Kanizi, bir çocuğun geleceğini belirleyen unsurun yalnızca ne kadar başarılı olduğu olmadığını vurgulayarak, asıl önemli olanın başarısızlık yaşadığında kendisine nasıl yaklaştığı olduğunu belirtti. Ailelerin çocuklarına bırakabileceği en değerli mirasın kusursuz bir yaşam değil, kendi ayak izlerini oluşturabilecek kadar sağlam ve güvenli bir iç dünya olduğunu ifade etti. Uzmanlara göre çocuklara verilebilecek en önemli armağan; her zaman hata yapmayan bireyler olmalarını beklemek değil, düştüklerinde yeniden ayağa kalkabileceklerine inanmalarını sağlayacak güven duygusunu kazandırmak. Çünkü yaşam boyunca başarı kadar başarısızlık da kaçınılmaz bir gerçek olurken, bireyi güçlü kılan unsur bu deneyimlerle baş edebilme becerisi olarak öne çıkıyor.
Klimalar, yaz sıcağından bunalanların imdadına yetişiyor. Ancak bu cihazlar, pencereler kapalıyken soluduğumuz havayı sinsice birer hastalık kaynağına dönüştürebiliyor. Prof. Dr. Osman Erk şu uyarıyı yapıyor: Klima filtresinden yayılan bakteriler akciğerleri vuruyor. Zatürreye yol açıyor.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, kalıcı kilo vermenin yolunun öğün atlamak ya da tek tip beslenmekten değil; kaliteli protein, lif açısından zengin sebzeler, tam tahıllar, sağlıklı yağlar ve doğal şeker içeren meyveleri dengeli şekilde tüketmekten geçtiğini ortaya koyuyor.
Güneş altında park edilen bir aracın iç sıcaklığı ilk 10 dakika içinde yaklaşık 7 ila 11 derece yükselebiliyor. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Şervan Gökhan, çocukların hiçbir koşulda arabalarda yalnız bırakılmaması gerektiği konusunda uyardı.
Yaz sıcaklıkları bastırdı. Hastalıklar arttı. Prof. Dr. Osman Erk, yaz ishallerine karşı uyardı: Çiğ ve az pişmiş etlerden uzak durun. Sebze ve meyveleri iyi yıkayın. Üç günden fazla süren yüksek ateş varsa hastaneye koşun.
Bilinçsiz şekilde yapılan diyetler zayıflatmak yerine metabolizmaya zarar veriyor. Kaliteli protein, tam tahıllar ve mevsim sebzelerinden oluşan bütüncül diyetler ise hem kilo verdiriyor hem de sağlığı destekliyor...
AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI YALNIZCA AĞIZLA SINIRLI GÖRÜLMÜYOR
Ağız ve diş sağlığı, uzun yıllar yalnızca diş çürükleri veya ağız içi hastalıklarla ilişkilendirilen bir alan olarak değerlendirilirken, günümüzde yapılan bilimsel çalışmalar bu yaklaşımın çok daha ötesine geçildiğini ortaya koyuyor. Uzmanlar, ağız sağlığının kalp ve damar hastalıklarından diyabete, gebelik sürecinden bağışıklık sistemine kadar birçok sağlık alanını doğrudan etkileyebildiğini belirtiyor. Bu nedenle koruyucu diş hekimliği uygulamaları yalnızca ağız sağlığını koruyan bir hizmet olarak değil, genel sağlığın önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Ersin Atinel de ağız ve diş sağlığının bireyin yaşam kalitesi üzerindeki etkisine dikkat çekerek, sağlıklı bir toplumun ancak bilinçli bireyler ve güçlü bir koruyucu sağlık sistemiyle mümkün olabileceğini söyledi. Atinel'e göre düzenli diş hekimi kontrolleri, doğru ağız bakım alışkanlıkları ve erken dönemde alınacak önlemler, hem bireysel sağlık hem de sağlık sistemi açısından önemli kazanımlar sağlıyor.
Son yıllarda ağız sağlığı alanında yapılan araştırmalar, diş eti hastalıklarının yalnızca ağız içinde kalmadığını, vücuttaki farklı sistemlerle de ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor. Bu nedenle diş hekimlerinin yalnızca tedavi eden değil, hastalık oluşmadan önce önlem alınmasını sağlayan koruyucu sağlık hizmetlerinde de önemli rol üstlendiği belirtiliyor.
Uzmanlara göre ağız ve diş sağlığının ihmal edilmesi, yalnızca estetik sorunlara değil, beslenme bozukluklarından konuşma problemlerine, enfeksiyonlardan kronik hastalıkların seyrinin olumsuz etkilenmesine kadar birçok farklı sonuca yol açabiliyor. Bu nedenle ağız bakımının günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline getirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
KORUYUCU DİŞ HEKİMLİĞİ SAĞLIK HARCAMALARINI DA AZALTIYOR
Sağlık alanında son yıllarda koruyucu hekimlik uygulamaları giderek daha fazla önem kazanıyor. Hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavi edilmesi yerine, oluşmadan önce önlenmesini hedefleyen bu yaklaşımın hem bireylerin yaşam kalitesini artırdığı hem de sağlık harcamalarını önemli ölçüde azalttığı belirtiliyor.
Ersin Atinel, koruyucu diş hekimliğinin de bu anlayışın en önemli parçalarından biri olduğunu belirterek diş hekimlerinin toplumun her kesimine daha fazla ulaşması gerektiğini söyledi. Çocukların erken yaşta doğru ağız ve diş sağlığı alışkanlıkları kazanmasının uzun vadede toplum sağlığı açısından önemli katkılar sağlayacağını ifade eden Atinel, bu nedenle okullarda ve sosyal yaşam alanlarında daha fazla bilinçlendirme çalışması yapılmasının önemine dikkat çekti.
Uzmanlara göre çocukluk döneminde edinilen diş fırçalama alışkanlığı, düzenli diş hekimi kontrolü ve sağlıklı beslenme davranışları ilerleyen yaşlarda görülebilecek birçok ağız ve diş hastalığının önlenmesine katkı sağlayabiliyor. Erken yaşta oluşturulan bu bilinç, yalnızca bireysel sağlık açısından değil, toplum genelinde tedavi ihtiyacının azalmasına da destek oluyor.
Koruyucu uygulamaların yaygınlaşmasının sağlık sistemine ekonomik katkı sağladığını belirten uzmanlar, erken teşhis edilen problemlerin daha düşük maliyetlerle tedavi edilebildiğini ifade ediyor. İleri evrede yapılması gereken kapsamlı tedavilerin önüne geçilebilmesi hem hastalar hem de sağlık sistemi açısından önemli avantajlar oluşturuyor.
Atinel, kamu ve özel sektörde görev yapan diş hekimlerinin etik değerler çerçevesinde hizmet verdiğini belirterek, mesleğin yalnızca tedaviyle sınırlı olmadığını, toplum sağlığını geliştirmeye yönelik eğitim faaliyetlerinin de diş hekimlerinin önemli sorumluluklarından biri olduğunu dile getirdi.
DİJİTAL TEKNOLOJİLER DİŞ HEKİMLİĞİNDE YENİ BİR DÖNEM BAŞLATIYOR
Sağlık teknolojilerindeki gelişmeler, diş hekimliği alanını da önemli ölçüde dönüştürüyor. Dijital görüntüleme sistemleri, üç boyutlu planlama uygulamaları, yapay zekâ destekli tanı yöntemleri ve bilgisayar destekli tedavi teknolojileri, hem teşhis süreçlerinin hem de tedavi planlamasının daha hassas yapılmasına katkı sağlıyor.
Ersin Atinel, teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiğini belirterek dijital diş hekimliği, yapay zekâ destekli tanı sistemleri ve yeni nesil tedavi yöntemlerinin mesleğin geleceğini şekillendirdiğini ifade etti. Bu gelişmelerin hastalara daha güvenli, daha konforlu ve daha güncel tedavi seçenekleri sunduğunu dile getiren Atinel, teknolojik dönüşümün etkin şekilde kullanılabilmesi için sürekli eğitimin büyük önem taşıdığını söyledi.
Meslek içi eğitimin yalnızca diş hekimlerinin mesleki gelişimine katkı sağlamadığını vurgulayan Atinel, aynı zamanda hastaların daha kaliteli sağlık hizmeti almasına da doğrudan katkıda bulunduğunu belirterek, "Eğitime yapılan her yatırım, toplum sağlığına yapılan yatırımdır." değerlendirmesinde bulundu.
Uzmanlar da teknolojik yeniliklerin sağlık hizmetlerine olumlu katkı sağlayabilmesi için güçlü akademik altyapı, sürekli eğitim ve bilimsel gelişmelerin yakından takip edilmesi gerektiğini ifade ediyor. Özellikle yapay zekâ ve dijital sistemlerin teşhis süreçlerinde yaygınlaşmasıyla birlikte hekimlerin yeni teknolojilere uyum sağlamasının öneminin daha da arttığı belirtiliyor.
DİŞ HEKİMLİĞİ EĞİTİMİNDE PLANLAMA ÇAĞRISI
Ersin Atinel'in dikkat çektiği önemli başlıklardan biri de diş hekimliği eğitimindeki plansız büyüme oldu. Türkiye'de son yıllarda diş hekimliği fakültelerinin sayısındaki artışın sağlık insan gücü planlaması açısından yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirten Atinel, eğitim kalitesinin korunmasının mesleğin geleceği açısından kritik önem taşıdığını ifade etti.
Bazı fakültelerde akademik kadro yetersizliğinin eğitim kalitesini olumsuz etkileyebildiğini belirten Atinel, her yıl mezun olan binlerce genç diş hekiminin nitelikli eğitim almasının ve sürdürülebilir istihdam politikalarının birlikte planlanması gerektiğini söyledi. 2030 yılı itibarıyla Türkiye'deki diş hekimi sayısının yaklaşık 130 bine ulaşacağının öngörüldüğünü hatırlatan Atinel, bu tablonun hem meslek hem de sağlık sistemi açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
Kontrolsüz büyümenin haksız rekabeti artırabileceğini ve sağlık hizmetlerinin niteliğini olumsuz etkileyebileceğini ifade eden Atinel, uzun vadeli sağlık politikalarının bilimsel veriler doğrultusunda oluşturulmasının önemine vurgu yaptı.
Meslek eğitimi için yıllarını harcayan genç diş hekimlerinin kendi alanları dışında çalışmak zorunda kalmasının hem insan kaynağı hem de ülke ekonomisi açısından önemli kayıp oluşturduğunu belirten Atinel, eğitim kalitesini esas alan ve istihdam planlamasını dikkate alan politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.
Uzmanlara göre ağız ve diş sağlığında sürdürülebilir başarının yolu yalnızca modern tedavi teknolojilerinden geçmiyor. Koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi, toplumun bilinçlendirilmesi, meslek içi eğitimin desteklenmesi ve nitelikli insan gücünün planlı şekilde yetiştirilmesi birlikte ele alındığında hem bireylerin yaşam kalitesi yükseliyor hem de sağlık sisteminin geleceği daha sağlam temeller üzerine kurulabiliyor.
Uzmanlar, hastalığın çoğu zaman ileri evrede belirti verdiğini belirterek, özellikle risk grubunda bulunan kişilerin geçmeyen öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi belirtileri ihmal etmemesi gerektiğini vurguladı. Toplumsal farkındalık çalışmaları ile bilimsel araştırmaların erken tanı sürecini destekleyen en önemli unsurlar arasında yer aldığı ifade edildi.
Her yıl 1 Ağustos'ta kutlanan Dünya Akciğer Kanseri Günü, akciğer kanserine ilişkin toplumsal farkındalığın artırılması, risk faktörlerinin hatırlatılması ve erken tanının önemine dikkat çekilmesi açısından önemli bir farkındalık günü olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, akciğer kanserinin hem dünyada hem de Türkiye'de en sık görülen ve en fazla can kaybına neden olan kanser türlerinden biri olmayı sürdürdüğünü belirterek, hastalıkla mücadelede en güçlü silahın erken teşhis olduğunun altını çiziyor.
Sağlık uzmanlarına göre akciğer kanseri, başlangıç döneminde çoğu zaman belirgin şikâyet oluşturmaması nedeniyle geç fark ediliyor. Tanının ileri evrede konulması ise tedavi seçeneklerini sınırlandırırken hastaların yaşam süresi ve yaşam kalitesi üzerinde de olumsuz etkiler oluşturuyor. Bu nedenle toplumun belirtiler konusunda bilinçlendirilmesi ve risk grubundaki bireylerin düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemesi büyük önem taşıyor.
AKCİĞER KANSERİ ÖLÜMLERİN BAŞLICA NEDENLERİ ARASINDA
Akciğer kanseri, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye'de de kansere bağlı ölümlerin ilk sıralarında yer alıyor. Sigara kullanımının en önemli risk faktörü olmaya devam ettiği hastalıkta, pasif içicilik, hava kirliliği, bazı mesleki maruziyetler ve genetik yatkınlık da riski artıran etkenler arasında gösteriliyor.
Uzmanlar, özellikle uzun yıllar sigara kullanan bireylerin ve yüksek risk grubunda yer alan kişilerin düzenli sağlık kontrollerini yaptırmalarının erken teşhis açısından kritik önem taşıdığını ifade ediyor.
BELİRTİLER HAFİFE ALINMAMALI
Akciğer kanserinin erken evrelerde çoğu zaman sessiz ilerlediğine dikkat çeken uzmanlar, geçmeyen öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam, ses kısıklığı, sürekli halsizlik ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtilerin mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Bu şikâyetlerin uzun süre devam etmesi halinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmasının hastalığın erken evrede yakalanması açısından büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.
ERKEN TANI TEDAVİDE BAŞARIYI ARTIRIYOR
Akciğer kanseriyle mücadelede son yıllarda önemli bilimsel gelişmeler yaşanırken, uzmanlar tedavi başarısının hâlâ büyük ölçüde erken tanıya bağlı olduğuna dikkat çekiyor.
Hastalığın erken evrede tespit edilmesi, uygun tedavi seçeneklerinin zamanında uygulanmasına olanak sağlarken, hastaların yaşam süresi ve yaşam kalitesini de önemli ölçüde artırabiliyor.
Günümüzde gelişen görüntüleme yöntemleri, moleküler tanı teknikleri ve kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımları sayesinde akciğer kanseri tedavisinde önemli ilerlemeler kaydedildiği belirtilirken, bu gelişmelerden en yüksek faydanın erken tanı sayesinde sağlanabildiği ifade ediliyor.
TOPLUMSAL FARKINDALIK PROJELERİ DİKKAT ÇEKİYOR
Akciğer kanseriyle mücadelede yalnızca tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi değil, toplumun bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar da önem kazanıyor.
Bu kapsamda Roche İlaç Türkiye tarafından hayata geçirilen "Nefesimiz Kadar Güçlüyüz" projesi, Türk Akciğer Kanseri Derneği (TAKD) iş birliğiyle daha geniş kitlelere ulaştı.
Projeyle toplumun akciğer kanserinin belirtileri, risk faktörleri ve erken tanının önemi konusunda bilinçlendirilmesi hedeflenirken, hazırlanan halk sağlığı videoları dijital platformlarda yayınlandı. İstanbul'da gerçekleştirilen açık hava iletişim çalışmalarıyla da erken tanı mesajlarının günlük yaşamın bir parçası hâline getirilmesi amaçlandı.
Kampanya boyunca özellikle risk grubunda bulunan bireylerin geçmeyen öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi belirtileri önemsemeleri ve zaman kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurmaları gerektiği vurgulandı.
ARAŞTIRMA HASTA YOLCULUĞUNU ORTAYA KOYDU
Roche İlaç Türkiye'nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği ile Türk Kanser Derneği'nin katkılarıyla gerçekleştirdiği "Akciğer Kanserinde Deneyim ve İçgörü Haritası" araştırması ise hasta ve hekimlerin deneyimlerini bir araya getirerek akciğer kanseri sürecine ilişkin önemli veriler ortaya koydu.
Araştırmada tanı sürecinden tedaviye, psikososyal destek ihtiyacından hekim-hasta iletişimine kadar birçok başlık ele alınırken, tanıda yaşanan gecikmelerin en önemli nedenlerinden birinin hastaların sağlık kuruluşlarına geç başvurması olduğu belirlendi.
Araştırma sonuçları, doğru bilgilendirme, güçlü hekim-hasta iletişimi ve psikolojik destek mekanizmalarının tedavi sürecinde önemli rol oynadığını da ortaya koydu.
"BİLİMSEL GELİŞMELER ERKEN TANIYLA ANLAM KAZANIYOR"
Roche İlaç Türkiye Medikal Lideri Dr. Mahir Kurt, akciğer kanserinde erken tanının yalnızca hastalığın erken evrede saptanmasını sağlamadığını, aynı zamanda hekimin hastaya en uygun tedaviyi zamanında planlayabilmesine de olanak tanıdığını söyledi.
Günümüzde moleküler tanı yöntemleri ve kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının hasta bakımında önemli ilerlemeler sağladığını belirten Kurt, bu bilimsel gelişmelerin toplum yararına dönüşebilmesi için farkındalık çalışmalarının büyük önem taşıdığını ifade etti.
Risk grubundaki bireylerin belirtileri gecikmeden önemsemeleri gerektiğini belirten Kurt, hasta yolculuğunun yalnızca tedaviyle sınırlı görülmemesi, psikolojik ve sosyal destek mekanizmalarının da sürecin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınması gerektiğini kaydetti.
"BİLİMSEL İLERLEME TOPLUMSAL FAYDAYA DÖNÜŞMELİ"
Roche İlaç Türkiye Genel Müdürü Farid Bidgoli ise akciğer kanseriyle mücadelede kalıcı başarının yalnızca yeni tedavi seçenekleriyle değil, bilimsel gelişmeleri toplum yararına dönüştürecek güçlü iş birlikleriyle mümkün olacağını söyledi.
Toplumsal farkındalık projeleri, bilimsel araştırmalar ve sağlık ekosistemindeki paydaşlarla yürütülen ortak çalışmaların erken tanı bilincinin güçlenmesine önemli katkılar sunduğunu ifade eden Bidgoli, sağlık alanında sürdürülebilir dönüşümün ancak tüm paydaşların ortak sorumluluk anlayışıyla hareket etmesiyle sağlanabileceğini dile getirdi.
UZMANLARDAN RİSK GRUBUNA ÇAĞRI
Uzmanlar, Dünya Akciğer Kanseri Günü dolayısıyla yaptıkları çağrıda özellikle sigara kullananlar, uzun yıllar sigara kullanmış kişiler, pasif içiciliğe maruz kalanlar ve yüksek risk grubundaki bireylerin düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemeleri gerektiğini vurguladı.
Geçmeyen öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtilerin hafife alınmaması gerektiğini belirten uzmanlar, erken teşhisin hem tedavi başarısını artırdığını hem de yaşam süresi ve yaşam kalitesini önemli ölçüde iyileştirdiğini ifade etti.
Uzmanlara göre akciğer kanseriyle mücadelede başarı; erken tanı, bilimsel gelişmeler, güçlü sağlık sistemi, toplumsal farkındalık ve bilinçli bireylerin ortak katkısıyla mümkün oluyor.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Akif Albayrak, saatlerce aynı pozisyonda kalmanın omuz ekleminde ciddi sorunlara yol açabileceğini belirterek, doğru oturma pozisyonu, düzenli mola ve basit egzersizlerle bu riskin büyük ölçüde azaltılabileceğini söyledi.
Yaz tatili döneminde milyonlarca kişi kara yolunu tercih ederek uzun yolculuklara çıkarken, uzmanlar saatler süren araç kullanımı ve hareketsizliğin kas-iskelet sistemi üzerinde oluşturduğu olumsuz etkilere karşı uyarıyor. Özellikle sürücüler ve uzun süre araçta yolculuk yapan kişilerde omuz, boyun ve sırt ağrılarının tatil dönüşlerinde en sık karşılaşılan sağlık sorunları arasında yer aldığı belirtiliyor.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Akif Albayrak, uzun süre aynı pozisyonda kalmanın omuz ekleminde kas gerginliği, dolaşım bozukluğu ve hareket kısıtlılığına neden olabileceğini belirterek, küçük önlemlerle hem yolculuk konforunun artırılabileceğini hem de olası sağlık sorunlarının önüne geçilebileceğini ifade etti.
OMUZ EKLEMİ UZUN SÜRE HAREKETSİZ KALMAKTAN ETKİLENİYOR
İnsan vücudunun en hareketli eklemlerinden biri olan omuzun, uzun süre aynı pozisyonda kalmaya karşı oldukça hassas olduğunu belirten Prof. Dr. Akif Albayrak, özellikle saatler süren araç yolculuklarında kasların sürekli gergin kalmasının omuz ağrısı ve sertliğini tetiklediğini söyledi.
Araç kullanırken direksiyona odaklanılması nedeniyle omuz kaslarının fark edilmeden sürekli kasılı kaldığını ifade eden Albayrak, bunun zamanla hareket kısıtlılığına kadar uzanan sorunlara neden olabileceğini dile getirdi.
YANLIŞ OTURMA POZİSYONU AĞRIYI ARTIRIYOR
Uzun yolculuklarda en sık yapılan hatalardan birinin yanlış oturma pozisyonu olduğunu belirten Albayrak, sürücü koltuğunun direksiyona çok yakın ya da çok uzak olmasının omuzlara gereksiz yük bindirdiğini söyledi.
Koltuğun sırt kısmının dik konumda olması ve bel boşluğunu destekleyecek şekilde ayarlanmasının önemine dikkat çeken Albayrak, direksiyonun ise dirsekler hafif bükülü kalacak mesafede tutulması gerektiğini ifade etti.
Tek kolu uzun süre cam kenarında dinlendirmek ya da omuzları sürekli yukarıda tutarak araç kullanmanın kaslarda gereksiz gerginliğe yol açabileceğini kaydeden Albayrak, yolcuların da saatler boyunca öne eğilerek telefon kullanmaktan veya aynı pozisyonda uyumaktan kaçınmaları gerektiğini belirtti.
HER İKİ SAATTE BİR MOLA VERİN
Uzun yolculuklarda düzenli mola vermenin yalnızca trafik güvenliği açısından değil, kas ve eklem sağlığı açısından da büyük önem taşıdığını vurgulayan Albayrak, iki saati aşan yolculuklarda en az 10-15 dakikalık mola verilmesini önerdi.
Molalarda yapılacak kısa yürüyüşlerin kan dolaşımını hızlandırdığını belirten Albayrak, omuzları geriye doğru çeviren dairesel hareketler ile boyun ve sırt kaslarını esneten basit egzersizlerin kas yorgunluğunu önemli ölçüde azalttığını ifade etti.
Uzmanlar, birkaç dakikalık hareket molalarının hem omuzlarda oluşan baskıyı azalttığını hem de uzun süre direksiyon başında kalan sürücülerde dikkat dağınıklığını önlemeye katkı sağladığını belirtiyor.
AĞIR YÜKLERİ TEK OMUZDA TAŞIMAYIN
Tatil yolculuklarında yalnızca araç içindeki duruşun değil, valiz taşıma alışkanlıklarının da omuz sağlığını etkilediğini söyleyen Prof. Dr. Akif Albayrak, ağır çanta ve valizlerin tek omuzda taşınmasının kas dengesini bozduğunu ifade etti.
Özellikle dinlenme tesislerinde, otellerde ve havaalanlarında ağır yüklerin iki kola eşit dağıtılması veya tekerlekli valiz tercih edilmesinin omuz ve sırt bölgesindeki zorlanmayı önemli ölçüde azalttığını kaydetti.
YOLA ÇIKMADAN ÖNCE KASLAR HAZIRLANMALI
Uzun yolculuk öncesinde yapılacak birkaç dakikalık ısınma hareketlerinin kasları seyahate hazırladığını belirten Albayrak, omuz, boyun ve sırt bölgesini çalıştıran hafif egzersizlerin yolculuk sırasında oluşabilecek ağrıların önlenmesine yardımcı olduğunu söyledi.
Düzenli egzersiz yapan bireylerde uzun süreli yolculuklara bağlı kas ağrılarının daha az görüldüğünü belirten Albayrak, fiziksel aktivitenin omurga ve eklem sağlığı açısından da koruyucu etki sağladığını dile getirdi.
GEÇMEYEN OMUZ AĞRILARINI İHMAL ETMEYİN
Yolculuk sonrasında başlayan ağrıların çoğu zaman dinlenmeyle hafiflediğini belirten Albayrak, ancak şikâyetlerin birkaç gün boyunca devam etmesi halinde mutlaka uzman değerlendirmesi gerektiğini söyledi.
Özellikle gece uykudan uyandıran omuz ağrısı, kolda güç kaybı, uyuşma, hareket kısıtlılığı veya omuzu kaldırmada zorlanma gibi belirtilerin ciddi omuz hastalıklarının habercisi olabileceğini ifade eden Albayrak, bu durumda ortopedi ya da fizik tedavi uzmanına başvurulmasının önem taşıdığını belirtti.
Erken tanının tedavi başarısını artırdığına dikkat çeken Albayrak, basit kas zorlanmaları ile omuz yırtıkları, sıkışma sendromu veya tendon problemlerinin zamanında ayırt edilmesinin kalıcı hasarların önüne geçebileceğini söyledi.
KÜÇÜK ÖNLEMLER YOLCULUK KONFORUNU ARTIRIYOR
Tatil yolculuklarında alınacak basit tedbirlerin hem omuz sağlığını koruduğunu hem de seyahatin daha konforlu geçmesini sağladığını vurgulayan Prof. Dr. Akif Albayrak, doğru oturma pozisyonu, düzenli mola, kısa egzersizler ve yükün dengeli taşınmasının kas ve eklem sağlığını desteklediğini ifade etti.
Uzmanlar, özellikle yaz aylarında saatler süren yolculuklara çıkacak sürücü ve yolcuların omuz sağlığını koruyacak bu basit önerilere uymalarının, tatilin ağrıyla değil keyifle başlamasına katkı sağlayacağını belirtiyor.
Sağlık Bakanlığı, Uzaktan Hasta Değerlendirme Sistemini 81 ildeki Sağlıklı Hayat Merkezlerinde hayata geçirdi. Vatandaşlar; psikolojik destek, sigara bırakma polikliniği ve sosyal destek hizmetleri...Devamı için tıklayınız
Geçtiğimiz aylarda tüm dünyayı tehdit eden hantavirüsten sonra şimdi de Chandipura virüsü ortaya çıktı.
Edinilen bilgilere göre Hindistan'da 22 yaşındaki bir genç, hasta hissettiği için hastaneye başvurdu.
CHANDİPURA VİRÜSÜ
Doktorların kontrolünde, gence Chandipura virüsü bulaştığı ortaya çıktı.
Genç, doktorların tüm müdahalelerine rağmen hayatını kaybetti.
Hindistan Sağlık Bakanlığından, 22 çocuğun ölümüne yol açan Chandipura virüsüne ilişkin açıklama yapıldı.
ULUSAL MÜDAHALE EKİBİ GÖREVLENDİRİLDİ
Açıklamada, Gujarat ve Rajasthan eyaletlerinde virüsle mücadelede sağlık ekiplerine yardımcı olmaları için ulusal müdahale ekibinin görevlendirildiği belirtildi.
NASIL BULAŞIR?
Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre Chandipura virüsü, muson döneminde tatarcık sinekleri, sivrisinekler ve keneler aracılığıyla bulaşıyor.
Bulaştığı kişilerde beyin iltihaplanmasına sebep olan virüs, hastalanan kişilerin ölümüne yol açabiliyor.
Orta yaşlarda televizyon karşısında geçirilen uzun saatler, on yıllar sonra beyin sağlığı üzerinde kalıcı ve olumsuz değişikliklere neden olabiliyor.
Alzheimer ve Demans Dergisi'nde yayınlanan bulgular, bu pasif eylemin bunama riskini ve damar hasarını ciddi oranda artırdığını gösteriyor.
MR TARAMALARI KORKUTUCU GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARDI
Bilim insanları, yaş ortalaması 53 olan yaklaşık 1.700 yetişkini 20 yılı aşkın bir süre boyunca takip etti.
Yıllar sonra yapılan MR taramalarında, çok sık televizyon izleyen kişilerin beyin hacimlerinde belirgin bir küçülme tespit edildi.
Özellikle karar verme ve görsel işlemeyi destekleyen frontal ile oksipital lobların çok daha küçük olduğu gözlemlendi.
Ayrıca bu kişilerde inme ve bilişsel gerileme ile ilişkilendirilen beyaz madde lezyonlarında ciddi bir artış saptandı.
ÇALIŞIRKEN OTURMAK BEYNE ZARAR VERMİYOR
Araştırmanın en dikkat çekici detaylarından biri, masabaşı işlerde oturarak geçirilen sürenin beyni televizyon izlemek gibi olumsuz yönde etkilememesi oldu.
İş yerinde oturarak çalışan katılımcıların beyin loblarının daha büyük olduğu ve daha az beyaz madde hasarı yaşadıkları belirlendi.
Uzmanlar, masabaşı işlerin sürekli dikkat ve problem çözme gibi zihinsel meşguliyetler gerektirmesinin beyni koruduğuna dikkat çekiyor.
Elde edilen bu yapısal beyin farklılıklarının, erkek katılımcılarda kadınlara kıyasla çok daha belirgin olması ise araştırmanın bir diğer önemli noktası oldu.
PASİF OTURMA ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞMELİ
Araştırmacılar, fiziksel egzersiz yapılsa bile televizyon karşısındaki pasif oturmanın beyin üzerindeki yıkıcı etkisinin değişmediğini vurguluyor.
Bu durum, beyin sağlığını korumak için sadece fiziksel hareketliliğin yeterli olmadığını gözler önüne seriyor.
Sağlık uzmanları, televizyon izleme süresinin azaltılarak zihni aktif tutacak daha farklı eylemlere yönelinmesi gerektiğini belirtiyor.
İnsanlara sadece ayağa kalkmalarını söylemek yerine, oturarak yapılan aktivitelerin okuma, sosyalleşme veya yaratıcılık gerektiren işlerle değiştirilmesi tavsiye ediliyor.
Özellikle yaz aylarında sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte evlerde sinek sorunu da belirgin şekilde artıyor. Meyve ve sebzelerin bulunduğu alanlarda kümelenen sinekler hem hijyen açısından rahatsızlık oluşturuyor hem de yaşam alanlarının konforunu azaltıyor. Neyse ki kimyasal böcek ilaçlarına başvurmadan da bu sorundan kurtulmak mümkün. Ev güvenliği ve bakım uzmanlarının önerdiği tamamen doğal yöntemler sayesinde sinekleri kısa sürede evinizden uzaklaştırabilirsiniz.
Yaz aylarında mantar enfeksiyonu artıyor. Kolay bulaşıyor, hızla yayılıyor. Dr. Belma Bayraktar, mantara yol açan 6 hatayı sıralıyor. Önerilerde bulunuyor.
Bilim insanları, insan beyninin karmaşık yapısını çok kısa sürede modelleyebilen yeni nesil bir çip geliştirdi. Pekin Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışmada tasarlanan memristör tabanlı teknoloji, beyin yüzeyindeki kıvrımları yüksek doğrulukla analiz ederek 10 milisaniyenin altında sonuç üretebiliyor.
Üniversite tercih döneminin başlamasına sayılı günler kala adayların en fazla ilgi gösterdiği bölümler arasında psikoloji yine ilk sıralarda yer alıyor. Son yıllarda ruh sağlığına yönelik toplumsal farkındalığın artması, psikoloji içeriklerinin dijital platformlarda daha görünür hale gelmesi ve insan davranışlarını anlama isteğinin yaygınlaşması, bölüme olan ilgiyi her geçen yıl artırıyor. Ancak uzmanlar, psikoloji bölümünü tercih edecek adayların yalnızca popülerliğe değil, mesleğin uzun vadeli sorumluluklarına da odaklanması gerektiği konusunda uyarıyor.
Psikiyatri Uzmanı Dr. Pelin Taş, psikolog olmanın yalnızca üniversite diploması almaktan ibaret olmadığını belirterek, mesleğin sürekli eğitim, etik sorumluluk ve bilimsel gelişimi takip etmeyi gerektiren uzun soluklu bir kariyer olduğunu söyledi.
PSİKOLOJİYE İLGİ ARTIYORSon yıllarda psikoloji bölümü üniversite adaylarının en çok tercih etmek istediği bölümler arasında yer alıyor. Uzmanlara göre bu ilginin temel nedenleri arasında ruh sağlığı konularının daha fazla konuşulması, psikolojik destek alma konusundaki önyargıların azalması ve dijital platformlarda psikolojiye ilişkin içeriklerin yaygınlaşması bulunuyor.
İnsan davranışlarını anlama isteğinin gençler arasında giderek arttığını belirten uzmanlar, ancak mesleğin yalnızca danışan dinlemekten ibaret olmadığını, güçlü bir akademik altyapı ve uzun yıllara yayılan mesleki gelişim gerektirdiğini vurguluyor.
"DİPLOMA BU YOLCULUĞUN BAŞLANGICIDIR"Psikoloji bölümünü tercih etmeyi düşünen adayların mesleğin gerektirdiği sorumlulukları iyi değerlendirmesi gerektiğini ifade eden Dr. Pelin Taş, mezuniyetin kariyerin sonu değil, başlangıcı olduğunu söyledi.
Taş, "Psikolog olmak yalnızca bir üniversite diploması almak anlamına gelmiyor. Psikoloji eğitimini tamamlayan mezunlar için asıl mesleki gelişim süreci üniversite sonrasında başlıyor. Klinik uygulamalar, süpervizyon süreçleri, mesleki eğitimler ve bilimsel gelişmeleri takip etmeyi kapsayan bu süreç, psikologların kariyerleri boyunca devam eden bir öğrenme yolculuğudur." dedi.
KLİNİK DENEYİM VE EĞİTİM ÖNE ÇIKIYORPsikoloji mezunlarının farklı alanlarda çalışma imkânı bulabildiğini belirten Taş, özellikle klinik psikoloji alanında ilerlemek isteyenlerin lisans eğitiminin ardından da yoğun bir eğitim sürecinden geçtiğini ifade etti.
Mesleki yeterliliğin yalnızca teorik bilgiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Taş, uygulama becerileri, vaka deneyimi, etik ilkelere bağlı çalışma anlayışı ve sürekli eğitimlerin psikologların kariyerinde belirleyici rol oynadığını söyledi.
Uzmanlara göre danışanlarla sağlıklı iletişim kurabilmek, bilimsel yöntemleri doğru uygulayabilmek ve güncel yaklaşımları takip edebilmek için mezuniyet sonrasında da eğitimlere katılmak büyük önem taşıyor.
ARTAN MEZUN SAYISI REKABETİ DE ARTIRIYORÜniversitelerde psikoloji bölümü kontenjanlarının artmasıyla birlikte mezun sayısının da hızla yükseldiğine dikkat çeken Dr. Pelin Taş, bunun meslek içindeki rekabeti daha da artırdığını belirtti.
"Günümüzde yalnızca psikoloji diplomasına sahip olmak birçok çalışma alanında tek başına yeterli olmayabiliyor." diyen Taş, "Klinik deneyim, uygulama becerisi, etik yaklaşım, bilimsel altyapı ve nitelikli mesleki eğitimler artık psikologları birbirinden ayıran en önemli özellikler arasında yer alıyor. Mezuniyet sonrasında kendisine yatırım yapan, bilimsel gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli öğrenmeye açık olan psikologlar meslek hayatında daha güçlü bir konuma geliyor." ifadelerini kullandı.
ÜNİVERSİTE SEÇERKEN YALNIZCA PUANA ODAKLANILMAMALITercih dönemindeki adaylara önerilerde bulunan Taş, üniversite seçiminde yalnızca taban puanların ya da popülerliğin dikkate alınmaması gerektiğini söyledi.
Adayların tercih edecekleri üniversitelerin akademik kadrosunu, uygulama olanaklarını, laboratuvar ve araştırma altyapısını, staj imkânlarını ve mezuniyet sonrası sunduğu akademik destekleri de incelemelerinin önemli olduğunu belirten Taş, doğru üniversite tercihinin mesleki gelişimi doğrudan etkileyebileceğini ifade etti.
MESLEK YALNIZCA İNSANLARI DİNLEMEKTEN İBARET DEĞİLToplumda psikologluk mesleğine ilişkin bazı yanlış algıların bulunduğunu belirten Dr. Pelin Taş, psikologların bilimsel yöntemlerle çalışan sağlık profesyonelleri olduğunu söyledi.
Psikolog olmanın yalnızca insanları dinlemek anlamına gelmediğini vurgulayan Taş, mesleğin güçlü bir bilimsel altyapı, etik ilkelere bağlılık, araştırma yapma becerisi, sürekli eğitim ve yaşam boyu öğrenme anlayışı gerektirdiğini ifade etti.
"Psikolog olmak; bilimsel bilgiye dayalı çalışmayı, etik ilkelere bağlı kalmayı, kendini sürekli geliştirmeyi ve yaşam boyu öğrenmeyi gerektiren bir meslektir." diyen Taş, adayların yalnızca mesleğin ilgi çekici yönlerini değil, beraberinde getirdiği yoğun emek, sabır ve sürekli gelişim sorumluluğunu da göz önünde bulundurmaları gerektiğini söyledi.
DOĞRU TERCİH, UZUN VADELİ KARİYER PLANLAMASIYLA MÜMKÜNUzmanlar, üniversite tercih sürecinde adayların yalnızca dört yıllık lisans eğitimini değil, mezuniyet sonrasında devam edecek mesleki gelişim yolculuğunu da planlamalarının önemine dikkat çekiyor.
Psikoloji alanında başarılı bir kariyerin; güçlü akademik eğitim, uygulama deneyimi, etik değerlere bağlılık, bilimsel yaklaşım ve sürekli öğrenme isteğiyle mümkün olacağını belirten uzmanlar, bilinçli yapılan tercihlerin hem öğrencilerin kariyer yolculuğuna hem de toplumun ruh sağlığı hizmetlerinin niteliğine önemli katkı sağlayacağını ifade ediyor.
Giresun'da denizde boğulma tehlikesi geçiren ve tedavi gördüğü hastanede beyin ölümü gerçekleşen 45 yaşındaki kişinin organları, nakil bekleyen 4 hastaya umut oldu.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 111. Dönem Kaymakamlık Kursu'nda yaptığı konuşmada Türkiye'nin sağlıkta yeni yol haritasını açıkladı. Koruyucu sağlık hizmetlerinden yerli teknolojiye, yapay zekâ...Devamı için tıklayınız
Bilim dünyasında mikroskoplarla ortaya çıkarılan görüntüler, canlıların ve insan vücudunun gizli kalan detaylarını gözler önüne seriyor. Bu kez pembe ve mor tonlarıyla adeta bir sanat eserini andıran mikroskobik görüntü, görenleri şaşırttı. İlk bakışta farklı bir canlıya ya da doğal bir yapıya benzeyen görüntünün gerçekte ne olduğu ise bilimsel incelemeler sonucunda ortaya çıktı.
Sağlıklı yaş almanın anahtarı, kasları güçlendirmekten geçiyor. Yaz ayları önemli fırsatlar sağlıyor. Prof. Dr. Selami Çakmak, açık havada hareket etmenin, güneş ışığından yararlanmanın ve dengeli beslenmenin kas sağlığını desteklemede kilit rol oynadığını söylüyor
Çocukluk çağında belirti vermeden ilerleyebilen gelişimsel kalça displazisi, halk arasında bilinen adıyla kalça çıkığı, erken tanı sayesinde büyük oranda tedavi edilebilen ortopedik rahatsızlıklar arasında yer alıyor. Uzmanlar, özellikle yaşamın ilk aylarında yapılan muayene ve görüntüleme kontrollerinin çocukların ilerleyen yıllardaki hareket kabiliyeti açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Alptekin Kocaoğlu, kalça gelişim bozukluklarının erken dönemde fark edilmediği takdirde çocukların yürüme düzenini bozabileceğini, ilerleyen yaşlarda kalıcı eklem sorunlarına ve yaşam kalitesini düşüren ortopedik problemlere yol açabileceğini belirtti.
KALÇA EKLEMİ DOĞUMDAN SONRA GELİŞİMİNİ SÜRDÜRÜYOR
Tıp literatüründe "gelişimsel kalça displazisi" olarak tanımlanan hastalığın, kalça eklemini oluşturan uyluk kemiği başı ile kalça yuvasının uyumlu gelişememesi sonucu ortaya çıktığını belirten Kocaoğlu, bu durumun doğumdan sonraki aylarda da devam eden gelişim sürecini etkileyebildiğini söyledi.
Kalça ekleminin bebeklik döneminde hızla geliştiğini ifade eden Kocaoğlu, bu nedenle ilk aylarda yapılacak değerlendirmelerin tedavi açısından büyük avantaj sağladığını dile getirdi.
HER ZAMAN BELİRTİ VERMEYEBİLİR
Gelişimsel kalça displazısının en önemli özelliklerinden birinin erken dönemde belirgin şikâyet oluşturmaması olduğunu belirten Kocaoğlu, birçok bebeğin tamamen sağlıklı görünmesine rağmen kalça gelişiminde sorun bulunabileceğini ifade etti.
Bazı çocuklarda hastalığın ancak yürümeye başlandıktan sonra fark edildiğini belirten Kocaoğlu, ilerleyen dönemlerde topallama, bacak boyu eşitsizliği, kalça hareketlerinde kısıtlılık ve yürüme bozukluğu gibi belirtilerin ortaya çıkabileceğini söyledi.
Uzmanlar, bu nedenle yalnızca belirti görüldüğünde değil, hiçbir şikâyet olmasa bile rutin kontrollerin aksatılmaması gerektiğini vurguluyor.
İLK AYLAR TEDAVİDE ALTIN DÖNEM
Erken tanının tedavide başarı oranını belirleyen en önemli faktörlerden biri olduğunu söyleyen Op. Dr. Alptekin Kocaoğlu, yenidoğan döneminde gerçekleştirilen fizik muayenelerin büyük önem taşıdığını ifade etti.
Gerekli görülen bebeklerde kalça ultrasonografisinin güvenli ve etkili bir değerlendirme yöntemi olduğunu belirten Kocaoğlu, "Kalça gelişim problemlerinde en önemli unsur, sorunun mümkün olduğunca erken dönemde tespit edilmesidir. Yenidoğan döneminde yapılan fizik muayeneler ve gerekli görülen durumlarda gerçekleştirilen kalça ultrasonografisi sayesinde eklemin gelişimini yakından takip edebiliyoruz. İlk aylarda başlanan uygun tedaviler, çocukların ilerleyen yaşamlarında daha sağlıklı, hareketli ve aktif bireyler olmalarına önemli katkı sağlıyor" dedi.
Uzmanlara göre erken dönemde uygulanan tedavilerle birçok bebekte cerrahiye gerek kalmadan başarılı sonuçlar alınabiliyor.
BAZI BEBEKLERDE RİSK DAHA YÜKSEK
Kalça gelişim bozukluğunun her bebekte görülebileceğini ancak bazı risk faktörlerinin hastalığın görülme olasılığını artırdığını belirten Kocaoğlu, ailelerin bu konuda bilinçli olması gerektiğini söyledi.
Ailede kalça çıkığı öyküsünün bulunması, kız bebeklerde hastalığın daha sık görülmesi, bebeğin anne karnındaki duruş şekli ve doğum özelliklerinin risk faktörleri arasında yer aldığını ifade eden Kocaoğlu, bu gruptaki bebeklerin daha yakından takip edilmesinin önem taşıdığını dile getirdi.
AİLELER BU BELİRTİLERİ GÖZDEN KAÇIRMAMALI
Ebeveynlerin günlük bakım sırasında bebeklerinin kalça hareketlerini dikkatle gözlemleyebileceğini belirten Kocaoğlu, özellikle bez değişimi sırasında fark edilebilecek bazı bulguların erken tanı açısından yol gösterici olabileceğini söyledi.
Kalçaların yeterince açılamaması, bacaklarda belirgin asimetri, bir bacağın diğerine göre daha kısa görünmesi veya hareket açıklığında farklılık bulunmasının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kocaoğlu, yürümeye başlayan çocuklarda ise topallama ve dengesiz yürümenin ihmal edilmemesi gerektiğini ifade etti.
"Bu belirtilerden biri görüldüğünde vakit kaybetmeden ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulmalıdır. Ancak hiçbir belirti olmasa bile düzenli doktor kontrolleri mutlaka sürdürülmelidir" diye konuştu.
YANLIŞ KUNDAKLAMA KALÇA GELİŞİMİNİ OLUMSUZ ETKİLEYEBİLİR
Uzmanlar, bebek bakımında uygulanan bazı geleneksel yöntemlerin kalça gelişimi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğine de dikkat çekiyor.
Özellikle bebeğin bacaklarını düz ve sıkı şekilde birbirine bağlayan kundaklama yöntemlerinin kalça ekleminin doğal gelişimini engelleyebileceğini belirten Kocaoğlu, bunun yerine bebeğin bacaklarını rahatça hareket ettirebildiği ve kalçanın doğal pozisyonunu koruyan bakım yöntemlerinin tercih edilmesini önerdi.
Uzmanlara göre bebeğin kalça ekleminin doğal duruşunu destekleyen taşıma ve kundaklama yöntemleri, sağlıklı gelişime katkı sağlıyor.
İHMAL EDİLEN VAKALAR İLERİ YAŞLARDA CİDDİ SORUNLARA YOL AÇABİLİYOR
Gelişimsel kalça displazısının zamanında tedavi edilmediğinde yalnızca çocukluk dönemini değil, erişkin yaşamı da etkileyebileceğini belirten uzmanlar, ilerleyen yıllarda kalça ekleminde erken kireçlenme, kronik ağrı, hareket kısıtlılığı ve yürüme bozukluklarının görülebileceğini ifade ediyor.
Bazı hastalarda ileri yaşlarda kalça protezi gerektirebilecek ciddi eklem hasarlarının gelişebildiğini belirten uzmanlar, bu nedenle erken teşhisin yalnızca çocukluk dönemi için değil, yaşam boyu hareket sağlığının korunması açısından da büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.
RUTİN KONTROLLER GELECEĞE YAPILAN YATIRIM
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Alptekin Kocaoğlu, gelişimsel kalça displazısında en etkili tedavinin erken tanıyla mümkün olduğunu belirterek ailelere rutin yenidoğan kontrollerini ihmal etmemeleri çağrısında bulundu.
Uzmanlara göre doğumdan sonraki ilk aylarda yapılacak muayene ve gerekli durumlarda uygulanacak kalça ultrasonografisi, çocukların sağlıklı yürümesi, hareket kabiliyetinin korunması ve ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek ciddi ortopedik sorunların önlenmesi açısından hayati önem taşıyor.
Omuz ağrısı ve hareket kısıtlılığı, günlük yaşam kalitesini düşüren en önemli ortopedik sorunlar arasında yer alıyor. Uzmanlar, özellikle omuz tendonlarında meydana gelen yırtıkların zamanında tedavi edilmemesi halinde kas gücü kaybı, hareket kabiliyetinde azalma ve ileri dönemde protez gerektirebilecek ciddi tablolara yol açabileceği konusunda uyarıyor.Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Ömer Selçuk Öçmen, omuz tendon yırtıklarının hem gençlerde hem de ileri yaş grubunda görülebildiğini belirterek, tedavi yönteminin hastanın yaşına, yırtığın büyüklüğüne ve şikâyetlerin düzeyine göre planlandığını ifade etti.GENÇLERDE TRAVMA, İLERİ YAŞTA YIPRANMA ÖNE ÇIKIYOROmuz tendon yırtıklarının genç bireylerde çoğunlukla trafik kazaları, spor yaralanmaları ve ağır yük kaldırma gibi travmatik nedenlerle ortaya çıktığını belirten Öçmen, ileri yaş grubunda ise farklı bir mekanizmanın etkili olduğunu söyledi.Yaş ilerledikçe tendonlarda doğal yıpranma meydana geldiğini ifade eden Öçmen, bu dejeneratif sürecin yıllar içinde küçük yırtıklarla başlayıp zamanla ilerleyebildiğini dile getirdi.Tendonların fonksiyonunu yerine getiren kaslarda görülen güç kaybı ve atrofinin de hastalığın seyrini etkileyen önemli faktörlerden biri olduğunu belirten Öçmen, özellikle ileri yaş hastalarında tamir edilemeyecek düzeye ulaşan tendon hasarlarında omuz protezinin gündeme gelebildiğini söyledi.
TEDAVİ KİŞİYE ÖZEL PLANLANIYOROmuz tendon yırtıklarında tek tip tedavi uygulanmadığını belirten Öçmen, tedavi planının hastanın yaşam tarzı, yaşı, şikâyetleri ve yırtığın boyutuna göre değiştiğini ifade etti.İlk aşamada ilaç tedavisi ve fizik tedavinin tercih edilebildiğini belirten Öçmen, ağrının devam ettiği, kol gücünün azaldığı ve omuz fonksiyonlarının bozulduğu hastalarda cerrahi müdahalenin gerekli olabileceğini söyledi.KAPALI YÖNTEMLE BAŞARILI SONUÇLAR ALINIYORArtroskopik cerrahinin omuz tendon yırtıklarının tedavisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri olduğunu belirten Öçmen, bu yöntemde omuz eklemine açılan birkaç küçük delikten kamera yardımıyla girildiğini anlattı.Yırtığın doğrudan görüntülenerek onarıldığını ifade eden Öçmen, tendonların yeniden kemiğe sabitlendiğini, gerekli durumlarda ise omuz çevresindeki sağlam tendonların transfer edilerek fonksiyonun yeniden kazandırılabildiğini söyledi. Kapalı yöntem sayesinde hastalarda daha küçük kesilerle ameliyat gerçekleştirildiğini, iyileşme sürecinin de açık cerrahiye göre daha konforlu olabildiğini belirtti.OMUZ PROTEZİ SON SEÇENEK OLARAK UYGULANIYORÖçmen, özellikle 55-60 yaş üzerindeki hastalarda önceliğin yine tendon tamiri ve artroskopik yöntemler olduğunu belirterek, protez uygulamasının yalnızca ileri derecede yırtıklar ve buna bağlı gelişen omuz kireçlenmelerinde tercih edildiğini söyledi.Her hastanın omuz yapısına uygun protezin ameliyat sırasında özel ölçümlerle belirlendiğini ifade eden Öçmen, operasyon sonrasında uygulanacak fizik tedavinin de tedavinin ayrılmaz bir parçası olduğunu kaydetti.Artroskopik cerrahi ve omuz protezi operasyonlarının deneyimli ekipler tarafından uygulanması halinde yüksek başarı oranlarına ulaşılabildiğini vurguladı.OMUZ SAĞLIĞINI KORUMAK İÇİN BU ÖNERİLERE DİKKATUzmanlar, omuz tendonlarının korunması için düzenli egzersiz yapılmasını, spor öncesinde mutlaka ısınma hareketlerinin ihmal edilmemesini öneriyor.Omuzda batma, ağrı veya sızı hissedildiğinde egzersizin bırakılması gerektiğini belirten Öçmen, dik duruş alışkanlığı kazanılmasının ve uzun süre kambur pozisyonda oturulmamasının da omuz sağlığı açısından önemli olduğunu ifade etti.Ani ve kontrolsüz şekilde ağır yük kaldırmaktan kaçınılmasını tavsiye eden Öçmen, ellerin sürekli baş seviyesinin üzerinde çalışmasını gerektiren işlerde merdiven veya uygun ekipman kullanılmasının omuz eklemine binen yükü azaltacağını söyledi."AĞRIYI ERTELEMEYİN"Omuz ağrısının uzun süre devam etmesi, kol gücünde azalma, gece uykudan uyandıran ağrılar veya hareket kısıtlılığı gibi şikâyetlerin ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayan Öçmen, erken dönemde ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulmasının hem cerrahi gereksinimini azaltabileceğini hem de tedavi başarısını önemli ölçüde artırabileceğini belirtti.Uzmanlara göre erken tanı, doğru tedavi ve düzenli rehabilitasyon süreci sayesinde omuz tendon yırtığı yaşayan hastaların büyük bölümü günlük yaşamlarına ve sosyal aktivitelerine yeniden sağlıklı şekilde dönebiliyor.
Dijital dünyada kullanıcı alışkanlıkları her geçen gün değişirken, son dönemde Güney Kore'de ortaya çıkan ve "dopamin siteleri" olarak adlandırılan platformlar psikoloji uzmanlarının dikkatini çekiyor. Gerçek bir alışveriş yapılmadan sipariş oluşturma, ödeme ekranını tamamlama, kurye takibi yapma ve teslimat bildirimi alma deneyimi sunan bu platformlarda ise kullanıcıya hiçbir ürün gönderilmiyor.İlk bakışta sıradan bir dijital eğlence gibi görünen bu uygulamaların, beynin ödül ve beklenti mekanizmasını hedef aldığını belirten uzmanlar, özellikle ödül beklentisinin insan davranışları üzerindeki etkisine dikkat çekiyor.Klinik Psikolog Mader Bengisu Bilgen, bu platformların yalnızca teknolojik bir akım olmadığını, insan beyninin çalışma biçiminden yararlanan psikolojik bir sistem üzerine kurulduğunu söyledi.
"BEYNİ HAREKETE GEÇİREN ÖDÜL DEĞİL, BEKLENTİ"Toplumda dopaminin çoğu zaman "mutluluk hormonu" olarak tanımlandığını ancak bunun eksik bir değerlendirme olduğunu belirten Bilgen, dopaminin temel görevinin ödül beklentisini ve motivasyonu düzenlemek olduğunu ifade etti.Bilgen, "Kullanıcı sanal alışveriş sepetini doldurduğunda, siparişi onayladığında ya da kurye ekranını takip ettiğinde beynin ödül sistemi devreye giriyor. Ürün hiçbir zaman teslim edilmeyecek olsa bile beyin, ödüle yaklaştığını düşündüğü için dopamin üretmeye devam edebiliyor. Asıl tetiklenen duygu haz değil, beklentidir" dedi.Bilgen, nörobilimde "ödül tahmin hatası" olarak tanımlanan mekanizma sayesinde beklenen ya da yaklaşan ödül sinyalinin dopamin salınımını artırabildiğini, bu nedenle gerçek ödül gerçekleşmese bile beynin benzer tepkiler verebildiğini söyledi.ALIŞVERİŞ RİTÜELİ BAZEN ÜRÜNDEN DAHA CAZİP HALE GELİYORUzmanlara göre alışverişten alınan psikolojik tatmin yalnızca satın alınan üründen kaynaklanmıyor.Ürün seçme, karar verme, ödeme işlemini tamamlama ve teslimatı bekleme gibi aşamaların da beynin ödül sistemini ayrı ayrı uyardığını belirten Bilgen, bazı kullanıcılar için alışveriş sürecinin kendisinin, ürünü teslim almaktan daha güçlü bir psikolojik haz oluşturabildiğini ifade etti.Bu nedenle dijital platformların kullanıcıları yalnızca satın alma davranışına değil, satın alma sürecinin oluşturduğu heyecana da bağımlı hale getirebildiğine dikkat çekiliyor.
BAZI DURUMLARDA TERAPİ SÜRECİNE DESTEK OLABİLİRBilgen, söz konusu platformların yalnızca olumsuz yönleriyle değerlendirilmemesi gerektiğini de belirtti.Özellikle dürtüsel alışveriş davranışı veya kontrolsüz yeme eğilimi bulunan bazı kişilerde, gerçek satın alma ya da tüketim gerçekleşmeden alışveriş ritüelinin deneyimlenmesinin geçici rahatlama sağlayabileceğini ifade eden Bilgen, bu yaklaşımın "zarar azaltma" modeli kapsamında değerlendirilebileceğini söyledi.Bilgen, "Bunu nikotin bağımlılığında kullanılan nikotin sakızı ya da alkolsüz bira örneklerine benzetebiliriz. Gerçek davranışın yerine geçen ancak zararını azaltan bir simülasyon söz konusu olabilir" diyen Bilgen, bu sayede kişinin maddi kayıp yaşamadan veya gereksiz tüketim yapmadan satın alma dürtüsünü yönetebileceğini belirtti.DAVRANIŞSAL SÖNME ETKİSİ OLUŞTURABİLİRUzmanlar, kullanıcıların zamanla gerçek ürün gelmese bile rahatlayabildiklerini fark etmelerinin, satın alma dürtüsü ile fiziksel ürüne duyulan ihtiyaç arasındaki bağı zayıflatabileceğini ifade ediyor.Psikolojide "davranışsal sönme" olarak tanımlanan bu mekanizmanın uygun klinik koşullar altında bazı bireylerde terapötik fayda sağlayabileceğini belirten Bilgen, bu tür uygulamaların ancak uzman desteğiyle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.Yalnızlık hissini de geçici olarak hafifletebilirBilgen, benzer mekanizmaların sosyal ihtiyaçlar açısından da görülebildiğini belirterek, bazı dijital platformların kişilere gerçek sorumluluk gerektirmeyen sanal etkileşimler sunduğunu ifade etti.Bilgen, "Sanal sigara molası benzeri uygulamalar kişiye kısa süreli birlikte olma hissi verebilir. Bu durum anlık yalnızlık duygusunu hafifletebilir. Ancak bu etki kalıcı değildir ve gerçek sosyal ilişkilerin yerini tutmaz" dedi.
UZUN VADELİ ETKİLER YAKINDAN İZLENMELİKlinik Psikolog Bilgen, beklenti üzerine kurulu dijital deneyimlerin sürekli tekrar edilmesinin beynin doğal ödül mekanizmasını zaman içerisinde değiştirebileceği uyarısında bulundu.Gerçek yaşam deneyimlerinden alınan tatminin azalabileceğini ve kişinin giderek daha fazla dijital uyarana ihtiyaç duyabileceğini belirten Bilgen, bunun davranışsal bağımlılık riskini artırabileceğini söyledi.Uzmanlar, özellikle gençlerin bu tür platformları yoğun şekilde kullanması halinde dijital ödül mekanizmalarına karşı bağımlılık geliştirme ihtimalinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor."TEK BAŞINA TEDAVİ YÖNTEMİ OLARAK GÖRÜLMEMELİ"Bilgen, dijital ödül sistemlerinin bilinçli kullanılması gerektiğini belirterek, bu tür platformların psikolojik destek gerektiren durumlarda tek başına bir tedavi yöntemi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.Uzmanlara göre teknolojinin sunduğu yeni deneyimler insan davranışlarını anlamak açısından önemli fırsatlar sunarken, bu uygulamaların uzun vadeli psikolojik etkilerinin bilimsel çalışmalarla yakından takip edilmesi ve kullanıcıların dijital alışkanlıklarını bilinçli şekilde yönetmeleri büyük önem taşıyor.
Amerikan Kalp Derneği'nin raporuna göre kahvenin kalbe yaranını demleme biçimi belirliyor. Günde beş fincana kadar filtre kahve felç ve şeker hastalığı riskini azaltabiliyor.
Yaz mevsiminde artan hava sıcaklıkları, gebelik sürecindeki anne adayları için bazı sağlık risklerini de beraberinde getirebiliyor. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Uzm. Dr. Yasemin Eser Boz, yaz aylarında terlemeyle birlikte artan sıvı kaybının gebelikte ciddi sonuçlara yol açabileceğini belirterek, "Anne adaylarının susamayı beklemeden günlük en az 2,5-3 litre su tüketmeleri gerekir. Ayrıca, özellikle öğle saatlerinde güneşten kaçınılmalıdır" dedi.
İSTANBUL (AA) - Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Erdinç Tunç, parmaklarda görülen uyuşma, karıncalanma ve güç kaybının her zaman el bileğindeki karpal tünel sendromundan kaynaklanmadığı, bu belirtilerin boyun fıtığı işareti olabileceğini bildirdi.
Hastaneden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Prof. Dr. Erdinç Tunç, el ve parmaklarda hissedilen sorunun kaynağının bazen el bileğinde değil, boyundaki sinir köklerinde olabileceğine dikkati çekti.
Tunç, "Özellikle boyun hareketleriyle artan uyuşma ve koldan ele doğru yayılan elektriklenme hissi, boyun fıtığının belirtisi olabilir." ifadesini kullandı.
Bilgisayar ve telefon kullanımının artmasıyla el ve parmaklardaki uyuşma şikayetlerinin daha sık görüldüğünü anlatan Tunç, bu belirtilerin çoğu zaman doğrudan karpal tünel sendromuyla ilişkilendirildiğini aktardı.
Tunç, parmak uçlarındaki his ve hareketi sağlayan sinirlerin boyun bölgesinden başlayarak omuz, kol, dirsek ve el bileği üzerinden parmaklara ulaştığını belirterek, şöyle devam etti:
"İnsan vücudu birbiriyle bağlantılı sistemlerden oluşur. Parmaklarda hissedilen uyuşma, ağrı veya güç kaybının kaynağı çok daha yukarıda, boyun bölgesinde bulunabilir. Boyundaki sinir köklerinde oluşan baskı, sinir hattı boyunca ilerleyerek el ve parmaklarda belirti verebilir. Başka bir ifadeyle sinyal boyunda bozulurken alarm elde çalabilir."
Boyun omurları arasında darbe emici görev üstlenen disklerin bulunduğunu aktaran Tunç, bu disklerin zamanla yıpranabileceğini, yırtılabileceğini veya yer değiştirebileceğini vurguladı.
Tunç, disk dokusunun sinir köklerine baskı yapmasıyla boyun fıtığının ortaya çıkabileceğini aktararak, "Boyun bölgesinde oluşan baskı, sinir boyunca omuzdan kola ve parmaklara kadar yayılabilir. Bu nedenle hastalar boyun ağrısından çok, ellerindeki uyuşma veya güç kaybı nedeniyle hekime başvurabilir." değerlendirmelerinde bulundu.
Prof. Dr. Tunç, karpal tünel sendromuyla boyun fıtığının benzer şikayetlere yol açabileceğini ifade ederek, belirtilerin dağılımının ayırıcı tanıda önemli olduğunu vurguladı.
Karpal tünel sendromunda uyuşmanın çoğunlukla baş parmak, işaret parmağı ve orta parmakta belirginleştiğini anlatan Tunç, "Boyun fıtığında ise etkilenen sinir köküne bağlı olarak uyuşma kol boyunca ilerleyebilir, elin farklı bölgelerine ve serçe parmağa kadar yayılabilir. Ancak yalnızca parmakların dağılımına bakılarak kesin tanı konulması doğru değildir." bilgisini paylaştı.
Tunç, boyun hareketleriyle belirtilerin artmasının da önemli bir bulgu olabileceğini kaydederek, başın sağa veya sola çevrilmesi ya da geriye doğru yatırılması sırasında eldeki uyuşma ve elektriklenme artıyorsa sorunun boyun kaynaklı olabileceğinin düşünülmesi gerektiğini anlattı.
- Belirtiler ortaya çıktığında değerlendirme geciktirilmemeli
Sinir üzerindeki baskının ilerlemesi halinde hareketi sağlayan motor sinirlerin de etkilenebileceğine dikkati çeken Tunç, şu ifadeleri kullandı:
"Sinir baskısı yalnızca ağrı ve uyuşmaya yol açmaz. Yazı yazma, düğme ilikleme, fermuar çekme veya küçük bir cismi tutma gibi ince motor beceriler bozulabilir. Elde kas gücü azalabilir ve kişi tuttuğu eşyaları düşürmeye başlayabilir. Bu belirtiler ortaya çıktığında değerlendirme geciktirilmemelidir."
Tunç, karpal tünel sendromuyla boyun fıtığının tedavi yaklaşımlarının birbirinden farklı olduğunu belirterek, doğru tanının tedavinin başarısı açısından önem taşıdığına dikkati çekti.
Sorunun boyundaki sinir köklerinden kaynaklanmasına rağmen yalnızca el bileğine yönelik bandaj, enjeksiyon veya farklı müdahaleler uygulanmasının beklenen yararı sağlamayabileceğine işaret eden Tunç, bu durumun asıl hastalığın ilerlemesine ve tedavinin gecikmesine neden olabileceğini aktardı.
Tunç, el ve parmaklarda başlayan uyuşmayla kavrama problemlerinin "kendiliğinden geçer" düşüncesiyle ertelenmemesi gerektiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:
"Uzun süre devam eden sinir baskısının kalıcı hasara ve kaslarda erimeye yol açabilir. Bu tür şikayetleri bulunan kişilerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon veya Beyin ve Sinir Cerrahisi uzmanına başvurması gerekiyor. Detaylı nörolojik muayenenin ardından gerekli görülmesi halinde sinirlerin iletimini değerlendirmek için EMG, boyun omurları ve disklerin anatomik yapısını incelemek için de boyun MR'ı istenebilir. Böylece şikayetlerin el bileğinden mi yoksa boyun bölgesinden mi kaynaklandığı belirlenebilir."
Boyun fıtığı ve karpal tünel sendromunda hastanın durumuna göre ilaç, egzersiz, fizik tedavi, yaşam tarzı düzenlemeleri veya cerrahi yöntemlerin uygulanabildiğini belirten Tunç, "Erken dönemde tanı konulan birçok hastada ameliyata gerek kalmadan doğru egzersizler, fizik tedavi, uygun çalışma pozisyonu, doğru yastık ve günlük yaşam düzenlemeleriyle şikayetler kontrol altına alınabilir. Tedavinin başarısı için belirtiler ilerlemeden uzman değerlendirmesine başvurulması büyük önem taşır." ifadelerini kullandı.
Vatandaşın sağlığını tehdit eden ürünlere yönelik sıkı denetim devam ediyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı, taklit-tağşiş yapılan gıdalar listesini güncelledi.
Güncellenen listeye, 6'sı sağlığı tehlikeye düşürecek ürünlerden olmak üzere 15 yeni ürün eklendi.
LİSTEDE YER ALAN ÜRÜNLER
Listede sucuk, kıyma, çay ve salam gibi ürünler yer aldı.
Bakanlık, gıda ürünlerinde taklit ve tağşiş yapan markaları 'guvenilirgida.tarimorman.gov.tr' internet adresinden açıklıyor.
MEVZUATA AYKIRI İÇERİKLER BELİRLENDİ
Sitede 'Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıdalar' ile 'Taklit ve Tağşiş Yapılan Gıdalar' başlıkları altında halk sağlığını tehlikeye atan firmalar, markalar ve ürünler yer alıyor.
Bu kapsamda Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından en son yapılan incelemelerde, çeşitli gıda ürünlerinde mevzuata aykırı içerikler belirlendi.
İNSAN SAĞLIĞINI RİSKE ATABİLECEK UNSURLAR
Bakanlık tarafından yapılan incelemelerde, özellikle et ve ürünleri ile işlenmiş gıdalarda insan sağlığını riske atabilecek unsurların bulunduğu tespit edildi.
DERİ DOKUSU VE KANATLI ETİ
Bir markanın ‘dana sucuk’ ibaresiyle sattığı üründe deri dokusu ve kanatlı eti tespit edildi.
TEK TIRNAKLI ETİ
Mersin’in Yenişehir ve Toroslar ilçelerinde faaliyet gösteren iki ayrı firmanın çiğ dana kıymasında tek tırnaklı eti bulundu.
Ayrıca Mersin’in Erdemli ilçesindeki bir firmanın ‘dana sucuk’ ibaresiyle, Bursa’nın Nilüfer ilçesindeki bir diğer firmanın ise ‘ısıl işlem görmüş dana sucuk’ ibaresiyle sattığı ürünlerde de tek tırnaklı eti tespit edildi.
SAKATAT TESPİT EDİLDİ
Eskişehir'de bir lokantada yapılan incelemelerde, birçok üründe sakatat eti tespit edildi.
TÜKETİCİLERE UYARILAR
ALO 174 Gıda Hattı da şikayetler için aktif olarak çalışıyor.
Listeler düzenli olarak güncelleniyor ve son eklemelerle birlikte 2026'da denetimler daha da sıkılaşacak.
EN ETKİLİ YÖNTEM
Tüketicilerin bilinçli tercihinin, hileli gıdaların piyasadan uzak tutulmasında en etkili yöntem olduğu belirtiliyor.
Bakan Memişoğlu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, afetlerin üstesinden ancak ortak akıl, planlama ve insan odaklı bir vizyonla gelinebileceğini ifade etti.
Bu kapsamda, Sağlık Bakanlığınca, "koruyucu sağlık hizmetlerinde dünyada bir ilk olan" Depremde Halk Sağlığı Hizmetleri Rehberi'ni yayımladıklarını aktaran Memişoğlu, şunları kaydetti:
"Yayımladığımız rehber ile 81 ilimiz için destek iller belirledik. Deprem bölgesi ile destek illerin aile hekimliği birimlerini tek tek eşleştirdik. Alan koordinatörleri ve müdahale ekipleriyle, afetin ilk anında kimin nerede görev yapacağını netleştirdik. Gebelerimiz, bebeklerimiz, kronik hastalarımız ve engelli bireylerimiz için atılacak adımları titizlikle şekillendirdik. Güvenli içme suyundan barınma alanlarına, aşıların soğuk zincirle ulaştırılmasından hızlı değerlendirme formlarına ve veri güvenliğine kadar her detayı rehberimize işledik. 81 ilimizin kendi yerel planlarını oluşturmasını sağlayan bu kıymetli eserin hazırlanmasında emeği geçen tüm mesai arkadaşlarımıza teşekkür ediyor, rehberimizin ülkemize hayırlı olmasını diliyorum."
Yazla birlikte deniz, güneş ve açık havada geçirilen zaman artyıor. Ancak aşırı sıcaklar kalp üzerindeki yükü artırıyor. Prof. Dr. Nevrez Koylan, plajda kalp sağlığını korumaya yardımcı olacak 5 öneriyi sıralıyor.
Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü koordinesinde yürütülen biyolojik mücadele çalışmaları hız kesmeden devam ediyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın duyurduğu yeni planlamayla, kene ve kokarcaya karşı özel olarak üretilen toplam 51 bin keklik ve sülün, Türkiye genelinde 156 farklı noktada doğayla buluşturulacak.
Sağlık Bakanlığı, son 2 yılda "Sağlıklı Türkiye Yüzyılı" vizyonu doğrultusunda sağlık sistemini güçlendirmek için hayata geçirdiği kapsamlı uygulamaları açıkladı.
KDC Sağlık Bakanlığı tarafından paylaşılan son durum raporuna göre, Ebola salgınında şu ana kadar doğrulanmış vaka sayısı 1406’ya, hayatını kaybedenlerin sayısı ise 438’e yükseldi.
Salgında, 192 kişi iyileşirken, 609 kişinin izolasyon altında veya hastanede tedavisi devam ediyor.
Salgın, ağırlıklı olarak ülkenin doğusundaki Ituri, Kuzey Kivu ve Güney Kivu eyaletlerinde etkisini sürdürüyor.
En fazla vakanın görüldüğü Ituri, salgının merkez üssü olmaya devam ederken, sağlık ekipleri yeni bulaş zincirlerinin tespitini yapmak ve hastaları izole etmek için çalışmalarını yoğunlaştırdı.
Mevcut salgının onaylanmış tedavisi ya da aşısı bulunmuyor
KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde açıklanan 246 şüpheli vaka ve 65 ölümün ardından 15 Mayıs'ta ülkede salgın ilan edilmişti.
DSÖ, 17 Mayıs'ta Ebola salgını nedeniyle uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etmişti.
Sağlık yetkililerine göre, mevcut salgın, nadir bir Ebola varyantı olan "Bundibugyo" virüsünden kaynaklanıyor ve onaylanmış tedavisi veya aşısı bulunmuyor.
Ebola, Afrika'da binlerce kişinin ölmesine neden oldu
Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara ve KDC'nin Yambuku kentlerinde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıkmıştı.
KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınında bir köyde başladığı için hastalığa bu nehrin adı verilmişti.
Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayılmıştı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yıllarında görülen salgında 30 bin kişiye virüs bulaşmış ve hastaların 11 binden fazlası ölmüştü.
Yazın havadaki polen yoğunluğu artarken, alerjik reaksiyonlar da günlük yaşamı zorlaştırabiliyor. Doç. Dr. Özgül Gergin, polenlerin açık pencereler, kıyafetler ve ev tekstilleri aracılığıyla yaşam alanlarına taşınabildiğine dikkat çekerek, alerji mevsiminde ev içi hijyenin önemine vurgu yapıyor.
Güne zinde başlamak için tek seçeneğiniz kahve değil. Düşük kafeinli veya tamamen kafeinsiz yapısıyla öne çıkan 8 fonksiyonel içecek, sindirim sistemini rahatlatmaktan odaklanmayı artırmaya kadar pek çok fayda sağlıyor. İşte uzmanların önerdiği, kahvenin yerini alabilecek en sağlıklı ve doğal alternatifler...
ÇEVSADER, ruhsatsız firmalar tarafından yapılan ilaçlamaların ciddi halk sağlığı riski oluşturduğunu belirterek, vatandaşlar ve işletmeler için önemli uyarılarda bulundu.
İstanbul Fatih'te bir otelde meydana gelen ve aynı aileden ikisi çocuk olmak üzere dört kişinin hayatını kaybettiği zehirlenme olayına ilişkin yargı sürecinde açıklanan esas hakkındaki mütalaa, çevre sağlığı ve halk sağlığı alanındaki denetim eksikliklerini yeniden tartışmaya açtı. Olayın ardından açıklama yapan Çevre Sağlıkçılar Eğitim ve Dayanışma Derneği (ÇEVSADER), yetkisiz kişi ve firmalar tarafından yapılan ilaçlama uygulamalarının geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabileceğini belirterek hem vatandaşlara hem de işletme yöneticilerine önemli uyarılarda bulundu.
MÜTALAADA DİKKAT ÇEKEN TESPİTLER
Davaya ilişkin mütalaada, kapalı alanlarda kullanımı yasak olan ve tarımda kullanılan alüminyum fosfit isimli kimyasalın otel odalarında uygulanması sonucu dört kişinin yaşamını yitirdiği ifade edildi. Mütalaaya göre ilaçlama işlemini gerçekleştiren firmanın gerekli ruhsata sahip olmadığı, uygulamayı yapan personelin biyosidal ürün uygulama sertifikasının bulunmadığı ve mesleki yeterlilikten yoksun olduğu tespit edildi.
Bunun yanı sıra otel yönetiminin de iş sağlığı ve güvenliği kapsamında alınması gereken önlemleri yerine getirmediği, binanın tahliye edilmediği ve acil durum planlarının işletilmediği yönündeki değerlendirmeler dosyaya yansıdı.
"İLAÇLAMA UZMANLIK GEREKTİREN BİR ÇEVRE SAĞLIĞI HİZMETİDİR"
Yaşanan olayın ardından açıklama yapan ÇEVSADER, haşereyle mücadelenin basit bir temizlik işlemi olarak görülmemesi gerektiğini vurguladı. Dernek, biyosidal ürün uygulamalarının doğrudan insan sağlığını ilgilendiren teknik bir çevre sağlığı hizmeti olduğunu belirterek, işlemlerin yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış firmalar ve sertifikalı personel tarafından yapılmasının yasal zorunluluk olduğuna dikkat çekti.
Açıklamada, vatandaşların hizmet almadan önce firmaların "Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi"ni ve uygulamayı yapacak personelin sertifikalarını mutlaka kontrol etmeleri gerektiği ifade edildi.
KAPALI ALANLARDA TARIM İLACI KULLANIMI YASAK
ÇEVSADER, evler, oteller, okullar, yurtlar ve iş yerleri gibi insanların bulunduğu kapalı alanlarda tarım ilaçlarının ve gaz formundaki ağır kimyasalların kullanılmasının hem yasalara aykırı hem de ciddi bir halk sağlığı tehdidi oluşturduğunu belirtti.
Dernek, ilaçlama öncesinde kullanılacak ürünün Sağlık Bakanlığı onaylı biyosidal ürün olup olmadığının sorgulanması ve ürünün güvenlik bilgi formunun (MSDS) mutlaka istenmesi gerektiğini kaydetti.
TAHLİYE VE HAVALANDIRMA HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR
Açıklamada, biyosidal ürün uygulamaları sırasında güvenlik prosedürlerinin eksiksiz uygulanmasının zorunlu olduğu vurgulandı. İlaçlama yapılacak alanların işlem süresince tamamen boşaltılması, belirlenen süre boyunca kullanılmaması ve profesyonel şekilde havalandırılmasının ardından yeniden hizmete açılması gerektiği belirtildi.
İşletme sahiplerinin ve bina yöneticilerinin, çalışanlar ile bina kullanıcılarının can güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğuna dikkat çekilen açıklamada, tahliyenin engellenmesi ya da gerekli önlemlerin alınmamasının ağır hukuki sorumluluk doğurabileceği ifade edildi.
"PROFESYONEL ÜRÜNLERİ BİLİNÇSİZCE KULLANMAYIN"
ÇEVSADER, yalnızca eğitimli uzmanların kullanımına yönelik üretilen profesyonel biyosidal ürünlerin bireysel olarak satın alınmaması gerektiğini de hatırlattı. Evlerde ya da depolarda kulaktan dolma bilgilerle yapılan bilinçsiz ilaçlama uygulamalarının ciddi zehirlenmelere, kalıcı sağlık sorunlarına ve can kayıplarına neden olabileceği belirtilirken, doğru ürünün doğru dozda ve uygun koruyucu ekipmanla uygulanmasının uzmanlık gerektirdiği vurgulandı.
RUHSATSIZ FİRMALAR İHBAR EDİLMELİ
ÇEVSADER Yönetim Kurulu, vatandaşları ilaçlama hizmeti almadan önce İl Sağlık Müdürlüklerinin internet sitelerinde yayımlanan yetkili biyosidal ürün uygulayıcı firmaları kontrol etmeye çağırdı. Açıklamada ayrıca, merdiven altı faaliyet gösteren kişi ve işletmelerin ilgili kamu kurumlarına bildirilmesinin, benzer faciaların önlenmesi açısından büyük önem taşıdığı ifade edildi.
Dernek, çevre ve halk sağlığını ilgilendiren biyosidal ürün uygulamalarında denetimlerin artırılması ve yetkisiz uygulamaların önüne geçilmesinin, benzer acı olayların tekrar yaşanmaması için hayati önem taşıdığına dikkat çekti.
Kabızlık şikayetine karşı çevresinin tavsiyesiyle kullandığı bitkisel karışımın yol açtığı karaciğer yetmezliği nedeniyle 70 yaşındaki Medet Akhan, Organ Nakli Uzmanı Prof. Dr. Onur Yaprak tarafından gerçekleştirilen canlı vericili karaciğer nakliyle yeniden sağlığına kavuştu. Yaşadığı süreci anlatan Medet Akhan, “Benim yaşadıklarımı kimse yaşamasın. Kulaktan dolma tavsiyelerle, doğal diye bitkisel ürün kullanılmamalı. Mutlaka doktora danışılmalı” dedi.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Kanal 7 ekranlarında gündeme ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu. Türkiye'nin sağlık hizmetlerinde dünyanın önde gelen ülkelerinden biri olduğunu belirten Memişoğlu, sigarayla mücadeleden koruyucu sağlık hizmetlerine, hastane randevu sisteminden obeziteye kadar birçok konuda yeni adımlar atacaklarını açıkladı.
"DÜNYANIN EN KAPSAMLI SAĞLIK HİZMETİNİ SUNUYORUZ"
Türkiye'nin sağlık altyapısı açısından dünyanın en güçlü ülkelerinden biri olduğunu vurgulayan Memişoğlu, vatandaşların sağlık hizmetine duyduğu güvenin de yüksek seviyede olduğunu söyledi.
Son 25 yılda şehirleşmeyle birlikte hayat tarzının değiştiğini ifade eden Bakan Memişoğlu, hareketsiz hayatın, fazla kilonun, sigara kullanımının ve internet bağımlılığının sağlık açısından önemli riskler oluşturduğunu belirtti.
SİGARANIN GÖRÜNÜRLÜĞÜ AZALTILACAK
Sigarayla mücadelede yeni bir kanun taslağı hazırladıklarını açıklayan Memişoğlu, birkaç ay içinde çalışmanın olgunlaşacağını söyledi.
Yeni düzenlemeyle sigara ve tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılmasının hedeflendiğini belirten Bakan, 18 yaş altına sigara satışının denetiminin sıkılaştırılacağını, açık ve kapalı alan uygulamalarına ilişkin kuralların da daha net hale getirileceğini ifade etti.
2025 yılında Türkiye'de yaklaşık 8 milyar paket sigara satıldığına dikkat çeken Memişoğlu, "Toplumumun kanser olmasını istemiyorum. Sigara ve benzeri kötü alışkanlıklardan uzak durmamız gerekiyor. Bağımlılık olacaksa spor bağımlılığı olsun." dedi.
"RANDEVU SORUNU BÜYÜK ÖLÇÜDE ÇÖZÜLDÜ"
Merkezi Hekim Randevu Sistemi'ne ilişkin de bilgi veren Memişoğlu, şu anda randevu bekleyen kişi sayısının yaklaşık 250 bin seviyesinde olduğunu belirterek, "Artık randevu sorunu büyük ölçüde yok diyebiliriz." ifadelerini kullandı.
Vatandaşlara önce aile hekimlerine başvurmaları çağrısı yapan Bakan, aile hekimlerinin gerekli gördükleri branşlardan doğrudan randevu oluşturabildiğini hatırlattı.
KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİNE VURGU
Sağlık Bakanlığı'nın temel hedefinin insanların hastalandıktan sonra değil, hastalanmadan önce sağlık sisteminden yararlanmasını sağlamak olduğunu söyleyen Memişoğlu, geçen yıl yürütülen taramalar sayesinde 28 bin kanser vakasının erken evrede tespit edildiğini açıkladı.
Ücretsiz kanser taramaları, mamografi hizmetleri ile kalp ve tansiyon hastalarının düzenli takip edildiğini belirten Bakan, koruyucu sağlık politikalarının daha da güçlendirileceğini ifade etti.
"YILDA 3 MİLYON HASTAYA BAKIYORUZ"
Türkiye'de sağlık sisteminin yoğun bir yük taşıdığını belirten Memişoğlu, her gün yaklaşık 3 milyon hastaya hizmet verildiğini söyledi.
Bir Türk vatandaşının yılda ortalama 12,4 kez sağlık hizmeti aldığını kaydeden Bakan, bu oranın Avrupa ortalamasının yaklaşık iki katı olduğuna dikkat çekerek vatandaşlara ilk başvuru noktası olarak aile hekimlerini tercih etmeleri çağrısında bulundu.
OBEZİTE VE ŞEKERLİ GIDALARA KARŞI MÜCADELE
Türkiye'de toplumun yaklaşık yüzde 65'inin kilo sorunu yaşadığını ifade eden Memişoğlu, obezitenin birçok hastalığın temel nedeni olduğuna dikkat çekti.
Şeker oranı yüksek gıdalara karşı toplumun bilinçlendirilmesi gerektiğini belirten Bakan, paketlenmiş gıdalarla ilgili çalışmaların sürdüğünü söyledi. Yasaklardan ziyade bilinçlendirme yöntemini benimsediklerini vurgulayan Memişoğlu, vatandaşların sağlıklı hayat konusunda daha fazla farkındalık kazanmasını hedeflediklerini dile getirdi.
Hekimlere güven duyulmasının önemine de değinen Memişoğlu, "Bu ülkenin hekimleri dünyanın en iyi hekimleri arasında yer alıyor. Vatandaşlarımızın 'Bana şu ilacı yaz' demek yerine hekimlerin önerilerine güvenmesini istiyoruz." dedi.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, "Her Gebeye Bir Ebe" uygulamasıyla son üç ayına giren bütün anne adaylarına bir ebeyi koordinatör ebe olarak görevlendirdiklerini ve bu kapsamda ilk gebeliğini yaşayan anne adaylarına gerçekleştirdikleri ev ziyaretleriyle 22 bin 952 gebeye birebir destek ulaştırdıklarını bildirdi.
Bakan Memişoğlu, "Her Gebeye Bir Ebe" uygulamasına ilişkin NSosyal hesabından paylaşım yaptı.
"Her Gebeye Bir Ebe" uygulamasıyla son üç ayına giren bütün anne adaylarına bir ebeyi koordinatör ebe olarak görevlendirdiklerini aktaran Memişoğlu, "İstiyoruz ki her annemiz kendini güvende hissetsin, her sorusuna bir uzman eliyle cevap bulsun. Bu kapsamda ilk gebeliğini yaşayan anne adaylarımıza gerçekleştirdiğimiz ev ziyaretleriyle 22 bin 952 gebemize birebir destek ulaştırdık. Gece gündüz demeden, en zor şartlarda bile büyük bir fedakarlıkla görev yapan, hayatın başlangıcına tanıklık eden tüm ebelerimize yürekten teşekkür ediyorum." ifadelerini kullandı.
Yaz aylarında etkisini artırması beklenen sıcak hava dalgaları, özellikle kronik rahatsızlığı bulunan kişiler için ciddi sağlık risklerini beraberinde getiriyor. Uzmanlar, mevsim normallerinin üzerinde seyredecek sıcaklıkların sağlık kuruluşlarına yapılan başvurularda artışa neden olabileceğine dikkat çekiyor.
İçişleri Bakanlığı tarafından hayata geçirilen HAYAT 112 Acil mobil uygulaması ilk ayında 600 bini aşkın indirme sayısına ulaşarak yoğun ilgi gördü. Günde ortalama 370 binden fazla işlem gerçekleştiren sistem acil ihbarlardan konum tespitine kadar toplam 12 milyonu aşan başvuruyu kesintisiz şekilde karşıladı. HAYAT 112 güvenlik ve acil müdahale süreçlerinde dijital dönüşümün etkisini gözler önüne serdi.
Ağrı kesiciler, zaman zaman gereğinden fazla kullanılabiliyor. Dr. Nurettin Coşkun, “Her ağrı hissedildiğinde ağrı kesici alınması, mide tahrişine ve hatta mide ülserine kadar varabilen sorunlara yol açabiliyor” diyor.
Arizona Üniversitesi öncülüğünde yürütülen kapsamlı bir araştırma, beyni yaşlandırarak Alzheimer riskini artıran 3 kritik uyku hatasını tespit etti. Uzmanlara göre uykusuzluk ve sık gündüz uykusu gibi değiştirilebilir alışkanlıkları düzeltmek, beyin sağlığını korumada kilit rol oynuyor.
Sağlık Bakanlığı’nın “Her Gebeye Ebe” uygulaması kapsamında koordinatör ebeler Türkiye genelinde yüz binlerce anne adayına ulaşarak doğuma hazırlık danışmanlığı veriyor. Programla hem normal doğumun teşvik edilmesi hem de gebelik sürecinin daha güvenli ve bilinçli ilerlemesi amaçlanıyor.
Afrika'da 1000'den fazla vakaya ulaşan Ebola salgınında Avrupa kıtasındaki ilk enfeksiyon Fransa'da kayıtlara geçti. Kongo'dan dönen bir sağlık çalışanında tespit edilen virüs sonrası hastanede sıkı güvenlik önlemleri alınırken, Sağlık Bakanlığı paniğe gerek olmadığını ve yerel yayılım riskinin çok düşük olduğunu açıkladı.
Uzmanlara göre alışveriş sırasında verilen kararlar yalnızca ihtiyaçlardan değil, alışkanlıklar ve duygusal çağrışımlardan da etkileniyor.
DUYGULAR SATIN ALMA KARARLARINI YÖNLENDİRİYORMarket alışverişine yalnızca temel ihtiyaçları almak için çıkan birçok kişi, kasaya geldiğinde sepetinde liste dışı ürünlerle karşılaşabiliyor. Benzer durum dijital alışverişte de yaşanıyor. Başlangıçta sadece fiyat karşılaştırması yapmak için incelenen bir ürün, kısa süre içinde satın alma kararına dönüşebiliyor. Bu tablo, tüketici davranışlarının yalnızca ihtiyaç, fiyat ya da ürün özellikleriyle açıklanamayacağını gösteriyor.Satın alma kararlarının arkasında çoğu zaman duygular, alışkanlıklar, geçmiş deneyimler ve bilinç dışı süreçler yer alıyor. İnsanlar kararlarını mantıklı biçimde verdiklerini düşünse de beyin çoğu durumda önce duygusal bir yönelim oluşturuyor. Mantık ise bu kararın ardından devreye girerek tercihe gerekçe üretmeye başlıyor.Tüketici davranışları üzerine yapılan çalışmalar da bu durumu destekliyor. Harvard İşletme Okulu Profesörü Gerald Zaltman’ın araştırması, satın alma kararlarının yaklaşık yüzde 95’inin bilinç dışı ve duygusal düzeyde verildiğini ortaya koyuyor. Bu oran, alışveriş sırasında verilen kararların ne kadar büyük bölümünün fark edilmeden şekillendiğini göstermesi bakımından dikkat çekiyor.Nöropazarlama olarak adlandırılan alan da tam olarak bu görünmeyen süreci anlamaya çalışıyor. İnsan beyninin satın alma anındaki tepkilerini inceleyen bu yaklaşım, tüketicilerin hangi uyaranlara nasıl yanıt verdiğini ve hangi koşullarda satın alma eğiliminin arttığını analiz ediyor. Markalar da bu bilgilerden yararlanarak dikkat çekme, güven oluşturma ve tüketiciyle daha güçlü bağ kurma stratejileri geliştiriyor.
BİLİNÇ DIŞI SÜREÇLER TÜKETİCİ DAVRANIŞLARINI ETKİLİYORSatın alma davranışında bilinç dışı süreçlerin etkili olması, tüketicinin kontrolsüz ya da tamamen yönlendirilebilir olduğu anlamına gelmiyor. Ancak karar alma sürecinin sanılandan daha karmaşık olduğunu ortaya koyuyor. İnsan beyni her gün çok sayıda karar vermek zorunda kaldığı için her seçeneği uzun uzun değerlendirmek yerine kısa yollar kullanıyor. Bu kısa yollar; alışkanlıklar, tanıdık markalar, önceki deneyimler, duygusal çağrışımlar ve çevresel uyaranlardan oluşuyor.Bir ürünün daha önce olumlu bir deneyim yaşatmış olması, kişinin aynı ürüne yeniden yönelmesini kolaylaştırıyor. Çocukluk döneminden beri görülen bir marka, aile alışkanlıklarıyla ilişkilendirilen bir ürün ya da kişinin kendini iyi hissetmesini sağlayan bir ambalaj, karar sürecinde etkili olabiliyor. Tüketici bu etkiyi çoğu zaman açık biçimde fark etmese de tercih davranışı üzerinde belirleyici bir iz bırakıyor.Bu nedenle alışverişte yalnızca fiyat avantajı veya teknik özellikler değil, ürünün kişide uyandırdığı duygu da önem taşıyor. Bir tüketici bazen daha ekonomik olan ürünü değil, kendisine daha güvenilir gelen ürünü seçiyor. Bazen de ihtiyacı olmadığı halde kendisini ödüllendirmek, rahatlamak veya kısa süreli mutluluk hissi yaşamak için alışveriş yapabiliyor.Yazar Mert Aydıner, insan beyninin çoğu zaman önce duygusal karar verdiğini, ardından bu kararı mantıkla gerekçelendirdiğini belirtiyor. Aydıner’e göre beyin karar alma sürecinde enerjiden tasarruf etmek için geçmiş deneyimlere, alışkanlıklara ve duygusal çağrışımlara başvuruyor. Bu nedenle tüketiciler satın alma kararlarını tamamen rasyonel nedenlerle verdiklerini düşünse de kararın önemli bir bölümü bilinç dışında şekilleniyor.Bu durum özellikle ani alışverişlerde daha görünür hale geliyor. Kasa çevresine yerleştirilen küçük atıştırmalıklar, kampanya alanları, indirim etiketleri veya “son ürün” mesajları, karar verme eşiğini düşürebiliyor. Tüketici büyük bir harcama yapmadığını düşündüğü için bu ürünleri daha kolay sepete ekleyebiliyor. Ancak bu tür küçük kararlar zamanla toplam harcama davranışında önemli bir yer tutabiliyor.Bilinç dışı süreçlerin etkisi dijital alışverişte de benzer şekilde görülüyor. Kullanıcı yorumları, yıldız puanları, sınırlı süreli kampanyalar, geri sayım sayaçları ve stok bildirimleri, tüketicinin karar verme hızını artırabiliyor. Özellikle “fırsatı kaçırma” hissi, satın alma kararının daha kısa sürede verilmesine neden olabiliyor.GÖRSEL UYARANLAR VE DUYGULAR ALIŞVERİŞİ ŞEKİLLENDİRİYORSatın alma davranışında görsel uyaranların etkisi oldukça güçlü. Dünya genelindeki nörobilim araştırmaları, insan beyninin görselleri metinlere göre çok daha hızlı işlediğini gösteriyor. Ürün ambalajı, renk seçimi, raf düzeni, mağaza atmosferi ve dijital platformlarda kullanılan görseller, tüketici dikkatini yönlendiren temel unsurlar arasında yer alıyor.Bir ürünün raftaki konumu, ambalajın rengi veya kullanılan görsel dil, ilk izlenimi belirleyebiliyor. İlk izlenim ise çoğu zaman satın alma davranışının başlangıç noktası oluyor. Tüketici ürünü ayrıntılı biçimde incelemeden önce, görsel uyaranlara bağlı olarak bir yakınlık ya da uzaklık hissi geliştirebiliyor.Mert Aydıner, beynin görsel uyaranları çok kısa sürede algıladığını belirterek bu sürecin satın alma davranışındaki önemine dikkat çekiyor. Aydıner’e göre görsel algı yalnızca estetik bir unsur değil, karar alma sürecinin ilk basamaklarından biri. Bu nedenle markaların kullandığı renkler, semboller ve görsel düzenlemeler tüketicinin zihninde hızlı çağrışımlar oluşturabiliyor.Duygular da bu sürecin merkezinde yer alıyor. Tüketiciler çoğu zaman yalnızca bir ürün değil, o ürünün temsil ettiği duyguyu, deneyimi veya kimliği satın alıyor. Bir kahve markası yalnızca içecek değil, dinlenme ve keyif duygusu sunabiliyor. Bir teknoloji ürünü yalnızca teknik kapasite değil, yenilik ve statü hissi yaratabiliyor. Bir bakım ürünü ise yalnızca işlev değil, kendine özen gösterme duygusuyla ilişkilendirilebiliyor.Bu nedenle pazarlama iletişiminde ürün özellikleri kadar hikâye, güven, samimiyet ve deneyim de önem kazanıyor. Tüketici artık yalnızca “ne satıldığına” değil, “nasıl bir ilişki kurulduğuna” da bakıyor. Kendisine değer verildiğini, anlaşıldığını ve yalnızca satış hedefiyle yaklaşılmadığını hisseden tüketicilerin markaya daha olumlu tepki verdiği belirtiliyor.Geleneksel baskıcı satış tekniklerinin etkisini kaybetmesinde de bu değişimin payı bulunuyor. Aydıner, günümüz müşterisinin kendisini anlayan, faydasını gözeten ve kararını kendi vermesine alan açan satıcıları tercih ettiğini ifade ediyor. Bu yaklaşım, satış sürecinin artık yalnızca ikna etmekten ibaret olmadığını; güven, empati ve doğru iletişimle şekillendiğini gösteriyor.GÜVEN VE SOSYAL ETKİLEŞİM SATIN ALMA KARARLARINDA ÖNE ÇIKIYORSatın alma davranışlarında güven duygusu en önemli belirleyicilerden biri olarak görülüyor. Bir ürün ne kadar kaliteli olursa olsun, tüketici markaya veya satış sürecindeki kişiye güven duymuyorsa satın alma kararı gecikebiliyor ya da tamamen ortadan kalkabiliyor.İnsan ilişkilerindeki samimiyet, beden dili, ses tonu ve yaklaşım biçimi de satış sürecinde etkili oluyor. Nörobilim alanında sıkça ele alınan ayna nöronlar, insanların karşılarındaki kişinin duygu durumunu ve niyetini algılamasında önemli rol oynuyor. Bu nedenle tüketiciler, karşılarındaki kişinin gerçekten yardımcı olmak isteyip istemediğini büyük ölçüde hissedebiliyor.Aydıner’e göre müşteriler satın alma kararını kendilerinin verdiğini hissetmek istiyor. Bu nedenle baskı altında bırakılmak, aceleye getirilmek veya yönlendirilmek tüketicide direnç oluşturabiliyor. Buna karşılık güven veren, açıklayıcı ve ihtiyaç odaklı iletişim biçimi satın alma sürecini daha sağlıklı hale getiriyor.Bu yaklaşım yalnızca fiziksel mağazalar için değil, dijital satış kanalları için de geçerli. E-ticaret sitelerinde açık ürün bilgisi, gerçek kullanıcı yorumları, kolay iade süreçleri ve şeffaf fiyat politikaları güven duygusunu artıran unsurlar arasında yer alıyor. Tüketici dijital ortamda da kendisini güvende hissetmek istiyor.Güven duygusu aynı zamanda marka sadakatini de etkiliyor. Tüketici bir markadan memnun kaldığında yalnızca aynı ürünü tekrar almakla kalmıyor, çevresine de öneride bulunabiliyor. Bu nedenle satın alma davranışı bireysel bir karar gibi görünse de sosyal çevre, yorumlar ve deneyim paylaşımları da süreci etkiliyor.
Diyabet, obezite, metabolik sendrom ve yüksek kolesterol gibi hastalıklar günümüzde milyonlarca insanın yaşam kalitesini etkileyen sağlık sorunları arasında yer alıyor. Uzmanlara göre modern yaşamın getirdiği hareketsizlik, düzensiz beslenme alışkanlıkları ve stres, bu hastalıkların görülme sıklığını artırıyor.
Son yıllarda geliştirilen yeni nesil tedavi yöntemleri ise bu hastalıkların kontrol altına alınmasında önemli başarılar sağlıyor. Özellikle GLP-1 analogları olarak bilinen ilaçlar, hem diyabet yönetiminde hem de kilo kontrolünde etkili sonuçlar ortaya koyuyor. Ancak uzmanlar, hızlı kilo kaybı yaşanan bu süreçlerde gözden kaçabilen önemli bir riske dikkat çekiyor: Kas kaybı.
OBEZİTE VE METABOLİK HASTALIKLAR YAYGINLAŞIYORDünya genelinde obezite ve diyabet vakalarının son yıllarda hızla arttığı biliniyor. Uzmanlar, fazla kilo sorununu yalnızca estetik bir mesele olarak değil, kalp-damar hastalıklarından diyabete kadar birçok sağlık sorunu için risk faktörü olarak değerlendiriyor.
Bu nedenle kilo kontrolü ve metabolik sağlığın korunması, modern tıbbın öncelikli konuları arasında yer alıyor. Son yıllarda geliştirilen ilaçlar sayesinde birçok kişi daha hızlı kilo verebilirken, kan şekeri kontrolü ve metabolik göstergelerde de önemli iyileşmeler sağlanabiliyor. Ancak uzmanlar, tedavi başarısının yalnızca kilo kaybı miktarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor.
HIZLI KİLO KAYBI HER ZAMAN SAĞLIKLI OLMAYABİLİRKilo vermek isteyen birçok kişi tartıda gördüğü rakamın düşmesini başarı olarak kabul ediyor. Oysa uzmanlara göre verilen kilonun kaynağı büyük önem taşıyor.
Ecz. Şule Dilek Yağcı Tüysüz, hızlı kilo kaybı sırasında yalnızca yağ dokusunun değil kas dokusunun da kaybedilebildiğine dikkat çekiyor. Özellikle iştahı önemli ölçüde azaltan tedaviler sırasında günlük kalori ve protein alımının düşmesi, kas kütlesinde azalmaya yol açabiliyor. Uzmanlar, yağ kaybının hedeflenmesi gerektiğini, kas kaybının ise uzun vadede metabolik sağlık açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
KAS KAYBI NEDEN ÖNEMLİ?Kas dokusu yalnızca hareket etmeyi sağlayan bir yapı değil. Aynı zamanda metabolizmanın aktif çalışan en önemli bileşenlerinden biri olarak kabul ediliyor. Kas kütlesinin azalmasıyla birlikte bazal metabolizma hızı düşebiliyor. Bu durum kişinin daha az enerji harcamasına ve ilerleyen dönemde yeniden kilo alma riskinin artmasına neden olabiliyor.
Uzmanlar ayrıca kas kaybının yaş ilerledikçe hareket kabiliyetinin azalması, denge sorunları ve yaşam kalitesinde düşüş gibi sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor. Bu nedenle kilo verme sürecinde yalnızca yağ oranına odaklanılması ve kas dokusunun mümkün olduğunca korunması gerektiği belirtiliyor.
PROTEİN TÜKETİMİ KRİTİK ROL OYNUYORKas kaybını önlemenin en önemli yollarından birinin yeterli protein alımı olduğu ifade ediliyor. Ecz. Şule Dilek Yağcı Tüysüz, tedavi sürecinde günlük protein ihtiyacının kilo başına yaklaşık 1,2 ila 2 gram arasında planlanması gerektiğini belirtiyor.
Uzmanlara göre özellikle iştah azalması yaşayan bireylerde protein tüketimi yetersiz kalabiliyor. Bu nedenle günlük beslenme planlarının protein açısından dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor. Yumurta, et, tavuk, balık, süt ürünleri ve baklagiller gibi kaliteli protein kaynaklarının düzenli tüketilmesi öneriliyor. Beslenme ile yeterli miktarın karşılanamadığı durumlarda ise uzman görüşüyle destek ürünlerinden yararlanılabileceği belirtiliyor.
EGZERSİZ OLMADAN KASI KORUMAK ZORLAŞIYORUzmanlar, kilo verme sürecinde yalnızca yürüyüş yapmanın kas kaybını önlemek için yeterli olmayabileceğini belirtiyor. Kas dokusunun korunabilmesi için direnç egzersizlerinin önemli olduğu vurgulanıyor. Vücut ağırlığıyla yapılan çalışmalar, pilates, squat, şınav ve ağırlık antrenmanları kas kütlesinin korunmasına katkı sağlayabiliyor.
Haftada en az iki veya üç gün yapılan direnç egzersizlerinin, kilo kaybı sırasında kas kaybı riskini azaltabildiği ifade ediliyor. Ayrıca düzenli fiziksel aktivitenin yalnızca kas sağlığı için değil, insülin duyarlılığı ve genel metabolik sağlık açısından da fayda sağladığı belirtiliyor.
VİTAMİN VE MİNERALLER İHMAL EDİLMEMELİKilo verme sürecinde dikkat edilmesi gereken bir diğer konu da mikro besin öğeleri olarak gösteriliyor.
Uzmanlara göre D vitamini seviyelerinin yeterli olması kas fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlıyor. Bunun yanında omega-3 yağ asitlerinin de kas kaybını azaltmaya yardımcı olabileceği belirtiliyor. Uzun süreli düşük kalorili diyetlerde vitamin ve mineral eksiklikleri ortaya çıkabileceği için düzenli takip yapılmasının önem taşıdığı ifade ediliyor.
GLP-1 TEDAVİLERİNDE YAN ETKİLER NASIL AZALTILABİLİR?Yeni nesil kilo verme tedavilerinde görülen en yaygın yan etkiler arasında mide bulantısı, kabızlık ve sindirim sistemi şikayetleri yer alıyor.
Uzmanlar, yemeklerin yavaş yenmesi ve lokmaların iyi çiğnenmesinin bu belirtileri hafifletebileceğini belirtiyor. Ayrıca lif tüketiminin kademeli olarak artırılması ve yeterli sıvı alınması da sindirim sistemi sorunlarının önlenmesine yardımcı olabiliyor. Özellikle kabızlık yaşayan bireylerde su tüketiminin artırılması büyük önem taşıyor. Günlük sıvı ihtiyacının karşılanması hem bağırsak sağlığı hem de genel metabolik denge açısından gerekli görülüyor.
BAŞARI YALNIZCA KİLO VERMEK DEĞİLUzmanlara göre obezite tedavisinde asıl hedef yalnızca tartıda daha düşük bir rakam görmek değil. Metabolik sağlığın korunması, yaşam kalitesinin artırılması ve verilen kilonun sürdürülebilir şekilde korunabilmesi de en az kilo kaybı kadar önemli kabul ediliyor. Bu nedenle tedavi sürecinde kas kütlesinin korunması, dengeli beslenme alışkanlıklarının geliştirilmesi ve düzenli fiziksel aktivitenin yaşamın bir parçası haline getirilmesi öneriliyor.
Ecz. Şule Dilek Yağcı Tüysüz, sağlık profesyonellerinin tedavi sürecinde hastalara rehberlik etmeye devam ettiğini belirterek, sağlıklı kilo vermenin yalnızca hızlı sonuç almak değil, vücudu koruyarak kalıcı iyilik hali oluşturmak anlamına geldiğini vurguladı. Uzmanlar, özellikle yeni nesil kilo verme tedavilerinden yararlanan kişilerin süreç boyunca hekim ve eczacı kontrolünde hareket etmelerinin, olası risklerin önlenmesi ve tedaviden en yüksek faydanın sağlanması açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Covid-19 pandemisinin yarattığı toplam can kaybının 15 milyona yaklaştığını bildirmişti. Ölümlerin en fazla Güneydoğu Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarında yaşandığı raporda, DSÖ'nün görevlendirdiği bilim insanlarının Ocak 2020 ile 2021 sonu arasındaki sürede 13,3 milyon ila 16,6 milyon kişinin hayatını kaybettiği tahminine yer verilmişti. CNN Türk ekranlarına konuk olan Prof. Dr. Oytun Erbaş, virüsün kökeni, aşıların etkileri ve hastalığın insan sağlığı üzerindeki kalıcı hasarları hakkında önemli iddiaları gündeme taşıdı.
"VİRÜSÜN LABORATUVAR KÖKENİ BASTIRILDI"
ABD'deki çalışmalara ve fonlamalara dikkat çeken Prof. Dr. Erbaş, "Pandemi boyunca milyonlarca insana "aşı olun" çağrısı yapan Dr. Anthony Fauci'nin Vuhan laboratuvarındaki araştırmalarını milyonlarca dolarlık vergi mükellefi parasıyla finanse ettiğini ve virüsün laboratuvar kökenine ilişkin gerçeğin bastırılmasında rol oynadığını ortaya koyan belgeleri yayımlıyorum." dedi.
Fauci'nin enfeksiyon hastalıkları konusundaki geçmişine değinen Erbaş, "1981'de ilk HIV vakası çıktı, Fauci çıktı. 1976'da Ebola bulundu, Fauci. 2020 Mart, Fauci. Adamın işi gücü enfeksiyon hastalıkları çıkıp açıklamaktır. Raporlarda şu ortaya çıktı; bu adamlar ABD'de salgından 8-10 sene önce aynı virüsü, SARS-CoV-2'yi çalışmışlar." ifadelerini kullandı.
Virüsün doğadaki dengesinden koparıldığını anlatan Erbaş, konuya "Hayvanlarda bu virüsler doğanın dengesinde duruyor. Bir el virüsü yarasadan ya da pangolinden alıyor. Normalde insana bulaşması imkansız ama bunu alıp insan hücre kültürlerinde pasajlıyorlar ve insandan insana bulaşan bir Covid suşu üretiyorlar." sözleriyle işaret etti.
Salgının yayılma nedenlerine ilişkin iddialarda da bulunan Erbaş, "Trump çıktığında Çin virüsü dedi ama ABD bu virüs yayılsın istedi. Çünkü büyük bir sıfırlama, resetleme için bir deneme gerekiyordu." diye konuştu.
"YÜZDE 100 ÖLÜMCÜL BİR COVİD SUŞU ELDE EDİLDİ"
Vuhan Enstitüsünün yeni çalışmalar yürüttüğünün altını çizen Erbaş, "Vuhan'daki ilk Delta virüsü 60 yaş üstünde yüzde 35 öldürücüydü. Şu anda Vuhan Enstitüsü yeni bir Covid suşunu elde etti ve yüzde 100 ölümcül. İnsandan insana bulaşan bu virüs şu an laboratuvarda duruyor." dedi.
"MİYOKARDİT YAPTIĞINI KABUL ETTİLER"
Aşıların yan etkilerini karşılaştıran Erbaş, şunları kaydetti: "Sinovac ve Turkovac ölü aşıdır, ölüm veya pıhtı atma riski oluşturmamıştır. Ancak mRNA aşısının şirketi dahil miyokardit, yani kalpte iltihap yaptığını kabul etti. BioNTech devamlı mutasyon geçirdiği için ilk çıkan aşılar işe yaramadı, Omicron varyantı çıktı. Şirket 2027 Şubat ayında BioNTech aşısını kaldırıyor, üretim bitti."
"COVİD İNSAN DNA'SINA YERLEŞTİ"
Hastalığı geçirenlerdeki kalıcı hasarlara vurgu yapan Erbaş, "Covid insan DNA'sına yerleşti. Geçirenlerin yarısına yakınının DNA'sının içine girdi. Beyinde, böbrekte, kalpte, damarda duruyor ve virüs atmaya devam ediyor. Buna uzamış Covid diyoruz. Ritim bozuklukları, emboliler, kalp krizleri, beyin sisi, Alzheimer ve yorgunluk görülüyor. Bazılarında 3-4 sene sürüyor." ifadelerini kullandı.
Anne karnında virüse maruz kalan bebeklerin durumuna da değinen Erbaş, "Anne karnında fetüsken Covid geçirenler şu an 5 yaşına geldi. Onlar büyüyünce bipolar, şizofreni veya depresyon gibi akıl hastalıkları olacak mı bilmiyoruz çünkü virüs beyne de bulaştı." dedi.
ABD merkezli teknoloji şirketi Midjourney, yapay zeka destekli yeni sağlık teknolojisini duyurdu. Şirketin geliştirdiği sistem ultrason sensörleri ve yapay zeka algoritmalarıyla insan vücudunu 60...Devamı için tıklayınız
Artan sıcaklık, bozulan besinler ve havuzlardaki yetersiz hijyen koşulları gibi etkenler bazı hastalıkların daha sık görülmesine neden olabiliyor. Dr. Özem Altay Yücel, çocuklarda sık görülen sıcak çarpması, yaz ishali ve dış kulak yolu iltihabına karşı ebeveynleri uyarıyor.
Yaklaşık altı hafta sürecek olan ve 16 farklı şehirde tıklım tıklım dolan stadyumlar, eğlence mekanları ile turistik alanlar, enfeksiyon hastalıklarının yayılması için uygun bir zemin hazırlıyor. Sağlık uzmanları, bu süreçte mide rahatsızlıklarına yol açan norovirüsten sivrisinekler vasıtasıyla bulaşan dang ateşine kadar geniş bir liste üzerinde takip yürütüyor.
Pan Amerikan Sağlık Örgütü, özellikle dünyanın en bulaşıcı hastalıklarından biri olan kızamığa karşı acil uyarı yayınladı. Amerika Birleşik Devletleri'nde kızamık vakalarının şimdiden ciddi sayılara ulaşması ve hastalığın Kanada ile Meksika'da da yayılması endişeleri artırıyor. Uzmanlar, aşısız bir kişinin virüsü çok sayıda insana bulaştırabileceğini hatırlatarak taraftarları aşı olmaya çağırıyor.
Atık sular ve sosyal medya mercek altında
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ile yerel sağlık birimleri, olası bir salgının önüne geçebilmek için gelişmiş takip yöntemleri kullanıyor. Salgın belirtilerini erkenden tespit edebilmek amacıyla hastane başvuruları ve sosyal medya paylaşımlarının yanı sıra şehirlerin atık suları da laboratuvarlarda titizlikle inceleniyor.
Gelişmiş atık su testleri, virüslerin genetik materyallerini ilk hastalar acil servislere başvurmadan günler önce ortaya çıkarabiliyor. Bazı ev sahibi şehirlerde yapılan atık su analizlerinde hepatit A ve ishal vakalarına yol açan rotavirüs gibi etkenlerin tespit edilmesi üzerine, uluslararası havalimanları dahil olmak üzere kritik noktalarda tarama faaliyetleri yoğunlaştırıldı.
Afrika'daki Ebola salgını yakından takip ediliyor
Sağlık kuruluşları, aynı dönemde Orta Afrika'da devam eden Ebola salgını nedeniyle de tedbirlerini sürdürüyor. Ancak uzmanlar, Ebola virüsünün solunum yoluyla değil yalnızca enfekte kişilerin vücut sıvılarıyla doğrudan teması halinde bulaşması sebebiyle turnuva genelinde yayılma riskinin çok düşük olduğunu vurguluyor.
Dünya Kupası boyunca asıl riskin kızamık gibi havadan kolayca yayılan enfeksiyonlar olduğu belirtiliyor. Geçmişte Vancouver Olimpiyat Oyunları'nda kızamık, Güney Kore ve Milano'daki organizasyonlarda ise norovirüs salgınlarının yaşandığını hatırlatan uzmanlar, aylar öncesinden başlatılan acil durum tatbikatları ve koordinasyon ağları sayesinde gerekli tüm önlemlerin alındığını ifade ediyor.
Mide bulantısı ve hazımsızlık denince akla ilk gelen doğal çözümlerden biri zencefil olsa da uzmanlar, sindirim sistemini çok daha güçlü destekleyen alternatiflere dikkat çekiyor. Hazırladığımız bu listede; bağırsak sağlığınızı doğal yollarla düzenleyecek 10 etkili besini bir araya getirdik.
Kan şekerindeki ani dalgalanmalar yalnızca diyabet riskiyle değil gün içindeki enerji seviyeleri, açlık hissi ve kilo kontrolüyle de yakından ilişkili. Sağlıklı yaşam ve bağırsak mikrobiyotası alanında çalışan uzmanlar ise bu konuda oldukça basit bir alışkanlığa dikkat çekiyor: Ana öğünlere küçük bir porsiyon turşu ile başlamak. Özellikle sirke bazlı turşuların yemek sonrası glikoz yükselişini yavaşlatabildiği ve tokluk hissini artırabildiği belirtiliyor.
Nisan 2026’da MV Hondius gemisinde patlak veren ve 3 can alan hantavirüs salgını dünyayı sarsmışken, uzmanlar şimdi de iklim krizinin Türkiye’deki risk haritasını yeniden çizdiğine dikkat çekiyor. Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Prof. Mehmet Ali Öktem, ölüm oranının virüs türüne göre “yüzde 5 ile 50 arasında değiştiğini” vurgularken; Türkiye’deki 69 kemirgen türünden yaklaşık 15’inin virüsü taşıma potansiyeline sahip olduğu açıklandı.
Yemek tercihleri yalnızca açlık hissiyle şekillenmiyor. Yiyeceklerin rengi, kokusu, sunumu ve hatta çıkardığı sesler tüketicilerin seçimlerini etkileyebiliyor. Oxford Üniversitesi’nde gıda psikolojisi alanında çalışmalar yürüten Charles Spence, beynin yiyeceklere ilişkin beklentilerinin duyusal ipuçlarıyla oluştuğunu ve bunun tüketim davranışlarına doğrudan yansıdığını belirtiyor.
Sarı nokta, özellikle ileri yaştaki kişilerde görme kaybının en önemli nedenleri arasında gösteriliyor. Prof. Dr. Özlem Şahin, “Sigara içenlerde riski yaklaşık 2 kat artıyor” diyor.
İngiliz bilim insanları, kanser tedavisinde çığır açacak devrim niteliğinde bir aşı geliştirdi. Oxford Üniversitesi ile ilaç firması Moderna ortaklığında yürütülen çalışmada, özellikle genetik olarak yüksek kanser riski taşıyan bireylerde bağırsak ve yumurtalık kanserinin önlenmesi amaçlanıyor.
Covid-19 aşılarında başarısını kanıtlayan mRNA teknolojisinin ilk kez kanseri önleme amacıyla kullanılacağı bu tarihi deneme için ilk hasta uygulamalarının bu yaz başlaması planlanıyor.
Hedefte gizli tehlike "Lynch Sendromu" var
Geliştirilen aşı, öncelikli olarak "Lynch sendromu" adı verilen kalıtsal bir rahatsızlığa sahip kişileri korumayı hedefliyor. İngiltere’de her 300 kişiden birinde görülen bu genetik durum, DNA’yı onarmakla görevli genlerin hasarlı olmasından kaynaklanıyor.
Bu sendroma sahip bireylerin hayat boyu bağırsak kanserine yakalanma riski yaklaşık yüzde 80 artarken; yumurtalık, rahim, mide ve pankreas gibi diğer kanser türlerine yakalanma ihtimalleri de çok yüksek seyrediyor. Üstelik bu geni taşıyan tahmini 175 bin kişiden yalnızca yüzde 5'i durumun farkında. Aşı, bu kişilerin vücudunda kanser hücreleri henüz oluşmadan, "kanser öncesi" evredeki anormallikleri tespit etmek üzere tasarlandı.
Bağışıklık sistemine "kanserle mücadele kılavuzu"
mRNA teknolojisiyle üretilen aşı, geleneksel aşılardan farklı bir yöntemle çalışıyor. Vücuda doğrudan zayıflatılmış virüs vermek yerine, hücrelere bağışıklık yanıtı oluşturması için genetik talimatlar iletiyor. Uzmanlar, aşının adeta bir "kullanım kılavuzu" gibi hareket ederek bağışıklık sistemini eğittiğini belirtiyor.
Bu sayede savunma mekanizması, Lynch sendromunun tetiklediği hücre mutasyonlarını henüz kansere dönüşmeden fark edip yok edecek. Aşının zaman içinde gücünü koruması için belirli aralıklarla hatırlatma dozlarının yapılması gerekebilecek.
Gelecekte tüm kanser türleri için umut olabilir
Bu yaz başlatılacak olan ilk aşamada, hastalar üzerinde en doğru dozaj belirlenecek ve aşının güvenliği test edilecek. Çalışmanın çok merkezli ikinci aşamasının ise 2027 yılında genişletilmesi öngörülüyor. Bilim insanları, aşının sadece Lynch sendromlu hastaları korumakla kalmayacağını, aynı zamanda daha önce kanser atlatmış kişilerin ikinci bir kansere yakalanmasını da önleyebileceğini vurguluyor.
Araştırma ekibi, bu denemeden elde edilecek başarı ve bağışıklık verilerinin, gelecekte genetik bağlamı olmayan diğer yaygın kanser türlerine karşı da aşı geliştirilmesinin önünü açacağını ifade ediyor.
Sıcak havalarda ya da gün içinde yeterince su içilemediğinde doğru besin tercihleri hayat kurtarıyor. Yüzde 96'ya varan su oranlarıyla vücudu adeta bir su deposu gibi besleyen, hidrasyon destekçisi en etkili meyveleri listeledik.
Singapur’da yapılan yeni bir araştırma, bağırsak mikroplarının ürettiği 'indol' adlı bileşiklerin beyindeki korku ve stres tepkilerini azaltabileceğini ortaya koydu. Fareler üzerinde elde edilen bulgular, gelecekte kaygı bozukluklarının tedavisinde kişiye özel probiyotiklerin ve hedefli beslenme stratejilerinin kullanılmasına kapı aralayabilir.
Kalp ve damar hastalıkları dünyada ve Türkiye'de ölümlerin bir numaralı sebebi olmaya devam ederken uzmanlardan ezber bozan bir uyarı geldi. Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gibi bilinen semptomların aksine aynaya baktığınızda görebileceğiniz o fiziksel detay gizli bir tehlikeyi ele veriyor. Tıp literatüründe 'Frank belirtisi' olarak bilinen kulak memesindeki çapraz çizgi, kalp krizi ve damar tıkanıklığının erken habercisi olabilir.
Diz kireçlenmesi, eklemleri koruyan kıkırdağın zamanla aşınması sonucu ortaya çıkıyor. Dayanılmaz ağrılara yol açıyor. Doç. Dr. Ahmet İnanır, “Tutukluk, kilitlenme, şişlik ve yürüme zorluğuna dikkat edin” diyor.
Prof. Dr. Oktar Asoğlu, İngiltere’nin Portsmouth kentinde düzenlenen 10’uncu Portsmouth Kolorektal Kongresi’nde canlı ameliyat gerçekleştirecek. Dünyanın önde gelen cerrahları ve binlerce uzman, Türk doktorun operasyonunu canlı takip edecek...
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Lütfi Kırdar Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı'nda gerçekleştirilen Uluslararası Sağlık Teknolojileri Değerlendirme Birliği (HTAİ) Kongresi'ne katıldı.
Burada konuşan Memişoğlu, tıp ve sağlık bilimlerinde tarihin en hızlı dönüşüm evrelerinden birine tanıklık edildiğini belirterek, yapay zeka, genomik araştırmalar, hedefe yönelik tedaviler, kişiselleştirilmiş tıp uygulamaları ve dijital sağlık çözümlerinin, insanların yaşam kalitesini artırmak adına çok değerli fırsatlar sunduğunu söyledi.
Kemal Memişoğlu, 2002'den bu yana sağlıkta büyük bir gelişim kaydettiklerini belirterek, "Aile hekimliği sistemimizden ileri teknolojiyle donatılmış şehir hastanelerimize kadar çok güçlü bir altyapı oluşturduk. Son 24 yılda sağlık tesislerimizi fiziki yapılarından içindeki sağlık teknolojilerine kadar her yönüyle modernleştirdik. Bugün ülke genelinde 271 bine ulaşan toplam yatak kapasitemiz ve 1,5 milyonluk nitelikli insan kaynağımızla vatandaşlarımıza her gün milyonlarca sağlık hizmetini kesintisiz olarak sunabiliyoruz." bilgisin paylaştı.
Birçok ülke tarafından dikkatle takip edilen şehir hastanelerini de yurdun dört bir köşesinde kararlılıkla inşa etmeye devam ettiklerini aktaran Memişoğlu, 27 şehir hastanesinde 39 bini aşkın yatak kapasitesiyle bütüncül teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmeti verdiklerini ifade etti.
"Türkiye, güçlü ve örnek gösterilen sağlık altyapılarından birine sahiptir"
Bakan Memişoğlu, "Bugün Türkiye, güçlü ve örnek gösterilen sağlık altyapılarından birine sahip. e-Nabız ile hastalarımızın geçmiş tıbbi öyküsünden tetkik sonuçlarına kadar sağlık verilerini güvenli ve entegre biçimde yönetiyoruz. Gelişmiş Merkezi Hekim Randevu Sistemimizle 79 farklı branşta hekim ve sağlık tesisi randevu süreçlerini dijital kanallar üzerinden yürütüyoruz. Sadece geride bıraktığımız son bir yılda MHRS üzerinden 702 milyonun üzerinde randevu işlemi başarıyla gerçekleştirilmiştir." diye konuştu.
Tıp dünyasının yalnızca hastalıkları tedavi eden reaktif bir anlayıştan riskleri öngören, hastalanmadan önce koruyan ve sağlığı geliştiren proaktif bir vizyona doğru evirildiğini kaydeden Memişoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Sağlıklı Türkiye Yüzyılı hedeflerimiz doğrultusunda koruyan sağlık anlayışını sistemimizin merkezine aldık. Sağlık teknolojilerinde doğru adımları atabilmek, kaynak tahsisini ve politikaları kanıta dayalı yönetebilmek adına bir başka önemli çalışmayı da Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı bünyesinde yürütüyoruz. Yaşam Kalitesi Ölçeği'nin Türkiye Değer Seti'ni oluşturuyoruz. Sağlık sistemimizin önceliklerine ve sürdürülebilirlik ilkelerine uygun yeni geri ödeme modelleri üzerinde de kararlılıkla çalışıyoruz. Bu kapsamda 'Geri Ödeme Modelleri Proje Çağrısı' ile kamu-özel işbirliğini destekleyen, yenilikçi tedavilere erişimi güçlendiren ve sistem sürdürülebilirliğini gözeten modeller geliştirmeyi hedefliyoruz.”
"Çok daha ileri bir seviyeye taşıma gayesindeyiz"
Türkiye'nin, ihtiyaç duyan tüm insanlara şefkat elini uzatabilen bir ülke olduğunu dile getiren Memişoğlu, "Bizler ulaştığımız bu noktayı bir varış çizgisi olmaktan öte, yeni bir eşik olarak nitelendiriyoruz. Sahip olduğumuz bu gücü, yerli üretim sağlık teknolojileri hamlemizle çok daha ileri bir seviyeye taşıma gayesindeyiz. Sağlıklı Türkiye Yüzyılı vizyonumuzun taşıyıcı kolonlarından biri olan 'Üreten Sağlık' modelimizle, teknolojisini geliştiren, bilgisini ürüne dönüştüren ve ürettiklerini insanlığın yararına sunan güçlü bir ekosistem inşa ediyoruz." ifadesini kullandı.
Memişoğlu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) bünyesinde fikri olanı finansmanla, araştırmayı sanayiyle buluşturduklarını vurgulayarak, 2 yıl içinde toplam 5 bin 800 yenilikçi proje başvurusu aldıklarını aktardı.
Bakan Memişoğlu, bilim insanlarının, sağlık çalışanlarının ve "Yeni bir fikrim var" diyen herkesin önerisine değer verdiklerini, bunları insanlığın sağlığına fayda sağlayacak somut ürünlere dönüştürdüklerini kaydetti.
Bu emeklerin "gurur verici sonuçlarını sahada" gördüklerini vurgulayan Memişoğlu, şöyle devam etti:
“Yerli ilaç, aşı, molekül, tanı kiti ve tıbbi cihaz alanlarında somut sonuçlar almaya başladık. Dünyada sınırlı sayıda ülkenin geliştirebildiği yapay zeka destekli endoskopik kapsül görüntüleme cihazına ilişkin klinik araştırmalarımızı başarıyla sürdürüyoruz. Kısa süre önce yerli renkli Doppler Ultrasonografi cihazımız için geliştirme ve üretim aşamasına geçtik. Tıp dünyası artık veriyi kullanarak öngören ve hastaya özel, kişiselleştirilmiş hizmetler sunan bir yapıya evrilmekte. Bugün Türkiye, hematolojik kanserlerde kişiselleştirilmiş tedavinin en ileri örneklerinden biri olan CAR-T hücre tedavisini tamamen yerli imkanlarla geliştiren ve başarıyla uygulayan nadir ülkelerden biri. Tüm bu teknolojik ve bilimsel birikimi yalnızca ulusal bir başarı olarak değil, küresel sağlık sistemine katkı sunacak stratejik bir kapasite olarak görüyoruz.”
"Birçok alanda ortak çalışmalar yürütmeye açığız"
Türkiye olarak uluslararası kuruluşlar, akademi, özel sektör ve tüm paydaşlarla işbirliklerini geliştirmekte katarlı olduklarına dikkati çeken Memişoğlu, "'Health Türkiye' markamız altında sağlık turizminden dijital sağlık sistemlerine, ilaç ve tıbbi cihaz üretiminden tedarik zincirlerinin güçlendirilmesine kadar birçok alanda ortak çalışmalar yürütmeye açığız. Evrensel kardeşlik hukukuyla, insanlığın ortak yararı adına sağlıkta dönüşüm tecrübemizi, Sağlıklı Türkiye Yüzyılı vizyonumuzu, şehir hastaneleri modelimizi, aile hekimliği sistemimizi, sağlık teknolojileri üretim kapasitemizi uluslararası işbirlikleriyle paylaşmaya, ortak projeler geliştirmeye hazırız." dedi.
Memişoğlu, "İnsanlık için yeni bir fikrim var" diyen tüm araştırmacıları ve "üretim kapasitem var" diyen tüm girişimcileri "uretensaglik.gov.tr" adresinde buluşmaya davet etti.
Bakan Memişoğlu, "Gelin, yenilikçi fikirleri ortak akılla olgunlaştıralım ve insanlığın iyiliği için geleceğin sağlık teknolojilerini hep birlikte geliştirelim. Bu çağrımız, ülkelerimiz adına geleceğe daha güvenle bakabilmemiz için samimi bir davettir. Gayemiz ortak, insanlık için hizmet etmek." değerlendirmesinde bulundu.
Kongreye, İstanbul İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Abdullah Emre Güner, yurt içi ve yurt dışından sağlık alanındaki davetliler katıldı.
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, 30 Mayıs Dünya MS Günü dolayısıyla yaptığı değerlendirmede, Multiple Skleroz hastalığının nedenleri, belirtileri, risk faktörleri, genetik ve çevresel etkileri ile güncel tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi. Hastalığın bağışıklık sisteminin yanlış yönlenmesi sonucu ortaya çıktığını ifade eden Tarlacı, MS’in özellikle genç erişkinlerde görülen kronik nörolojik hastalıklar arasında önemli bir yer tuttuğunu söyledi.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ SİNİR DOKUSUNU HEDEF ALIYORMultiple Sklerozun, vücudun savunma sisteminin beyin ve omurilik gibi merkezi sinir sistemi yapılarını yabancı olarak algılayıp saldırması sonucu geliştiğini belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, normal koşullarda bağışıklık sisteminden korunan sinir dokusunun çeşitli nedenlerle hedef haline geldiğini dile getirdi.
Merkezi sinir sisteminde meydana gelen hasarın bulunduğu bölgeye göre belirtilerin farklılık gösterebildiğini aktaran Tarlacı, hastalığın ilk dönemlerinde ortaya çıkan şikâyetlerin çoğunlukla duyusal değişiklikler olduğunu ifade etti. Bu belirtilerin genellikle uyuşma, karıncalanma veya his değişiklikleri şeklinde görüldüğünü ve hastaların önemli bir bölümünde ilk bulgu olarak ortaya çıktığını söyledi.
EN SIK GÖRÜLEN BELİRTİLER DUYUSAL YAKINMALARMS’in başlangıç döneminde en yaygın belirtilerin duyusal şikâyetler olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Sultan Tarlacı, uyuşma, karıncalanma, iğnelenme, his azalması, yanma, kaşınma ve elektrik çarpmasına benzer hislerin sık görüldüğünü kaydetti.
Duyusal belirtilerin ardından güç kaybı ve hareket bozukluklarının geldiğini belirten Tarlacı, hastaların zaman içerisinde farklı düzeylerde kas gücü kaybı yaşayabildiğini söyledi. Güç kaybının doğrudan kuvvet azalması şeklinde görülebileceği gibi ağırlaşma, sertleşme, direnç hissi veya ağrı biçiminde de ortaya çıkabileceğini ifade etti. Bu tür belirtilerin çoğu zaman bacaklarda başladığını dile getirdi.
GÖRME PROBLEMLERİ DE ÖNEMLİ BİR BELİRTİMS hastalarında görme bozukluklarının da sık görüldüğünü aktaran Prof. Dr. Sultan Tarlacı, bazı hastalarda görme kaybı veya görme kalitesinde azalma gibi sorunların hastalığın ilk belirtisi olabildiğini söyledi.
Görme ile ilgili yakınmaların özellikle hastalığın erken dönemlerinde dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Tarlacı, görme sinirinin etkilenmesinin MS’in önemli bulgularından biri olduğunu ifade etti.
HASTALIK ÇOĞUNLUKLA GENÇ YAŞLARDA BAŞLIYORYapılan araştırmaların MS’in çoğunlukla 29 ile 32 yaş arasında başladığını ortaya koyduğunu belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, kadınlarda hastalığın erkeklere göre yaklaşık beş yıl daha erken görüldüğünü kaydetti.
Birincil ilerleyici tipte başlangıç yaşının daha ileri yaşlara kayabildiğini ifade eden Tarlacı, hastaların küçük bir bölümünde çocukluk çağında veya ileri yaşlarda da hastalığın ortaya çıkabildiğini söyledi.
KADINLARDA GÖRÜLME SIKLIĞI DAHA YÜKSEKBağışıklık sistemi kaynaklı hastalıkların genel olarak kadınlarda daha sık görüldüğüne dikkat çeken Prof. Dr. Sultan Tarlacı, MS’in de bu grupta yer aldığını belirtti.
Kadınlarda görülme oranının erkeklere göre yaklaşık iki kat daha fazla olduğunu dile getiren Tarlacı, sosyoekonomik düzeyi yüksek bireylerde ve şehir yaşamının yaygın olduğu bölgelerde hastalığın daha sık görüldüğünü ifade etti.
VİRÜSLERİN ROLÜ ARAŞTIRILIYORMS ile çeşitli virüs enfeksiyonları arasındaki ilişki üzerine uzun yıllardır araştırmalar yürütüldüğünü belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, bugüne kadar kesin bir neden-sonuç ilişkisinin ortaya konulamadığını söyledi.
Virüslerin bağışıklık sistemini etkileyerek yanlış hedeflere yönlendirebildiğinin düşünüldüğünü kaydeden Tarlacı, özellikle Epstein-Barr virüsü, herpes virüsleri ve bazı diğer enfeksiyon etkenlerinin olası tetikleyiciler arasında değerlendirildiğini ifade etti.
Araştırmaların halen sürdüğünü belirten Tarlacı, enfeksiyonların MS üzerindeki etkisi konusunda kesin hükümlere varmak için daha fazla bilimsel veriye ihtiyaç olduğunu dile getirdi.
SİGARA RİSKİ ARTIRABİLİYORMS gelişiminde çevresel faktörlerin de etkili olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Sultan Tarlacı, bazı araştırmaların özellikle genç yaşlarda sigara kullanımının hastalık riskini artırabileceğini ortaya koyduğunu söyledi.
Erken yaşlarda başlayan sigara kullanımının bağışıklık sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabildiğini belirten Tarlacı, bu nedenle sigaradan uzak durulmasının önem taşıdığını kaydetti.
GENETİK YATKINLIK ÖNEMLİ ANCAK TEK NEDEN DEĞİLTek yumurta ikizlerinde MS görülme oranının daha yüksek olmasının genetik etkinin en güçlü göstergelerinden biri olduğunu ifade eden Prof. Dr. Sultan Tarlacı, buna rağmen hastalığın yalnızca kalıtsal nedenlerle açıklanamayacağını söyledi.
Aynı genetik yapıya sahip bireylerde bile hastalığın her zaman ortaya çıkmadığını belirten Tarlacı, çevresel faktörlerin de süreçte önemli rol oynadığını vurguladı.
Birinci derece akrabalarda MS görülme olasılığının toplum ortalamasına göre daha yüksek olduğunu ifade eden Tarlacı, buna rağmen hastalığın sadece genetik kökenli olarak değerlendirilmemesi gerektiğini dile getirdi.
COĞRAFİ FARKLILIKLAR DİKKAT ÇEKİYORMS görülme sıklığının dünyanın farklı bölgelerinde önemli değişiklikler gösterdiğini belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, özellikle Avrupa, Kuzey Amerika ve bazı Okyanusya ülkelerinde hastalığın daha yaygın olduğunu söyledi.
Bazı bölgelerde ise görülme oranlarının oldukça düşük olduğunu ifade eden Tarlacı, bu durumun çevresel faktörlerin etkisini düşündürdüğünü kaydetti.
Enlem ve boylam farklılıklarının hastalığın dağılımıyla ilişkili olabileceğine dikkat çeken Tarlacı, ancak bu durumun tüm ülkeler için geçerli olmadığını ve bazı istisnaların bulunduğunu söyledi.
MİYELİN KILIFINDAKİ HASAR BELİRTİLERE YOL AÇIYORMS’in merkezi sinir sistemini etkileyen bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, sinir hücrelerini çevreleyen ve iletimi sağlayan miyelin adı verilen koruyucu yapının zarar görmesi sonucu belirtilerin ortaya çıktığını ifade etti.
Miyelin tabakasında oluşan bozulmaların sinir iletimini aksattığını kaydeden Tarlacı, buna bağlı olarak farklı nörolojik belirtilerin gelişebildiğini söyledi.
ATAK DÖNEMLERİNDE KORTİZON TEDAVİSİ UYGULANIYORMS ataklarının tedavisinde en etkili yöntemlerden birinin kortizon uygulamaları olduğunu belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, bu tedavinin uzun yıllardır başarıyla kullanıldığını ifade etti.
Kortizon tedavisinin bazı hastalarda atak öncesindeki duruma dönülmesine yardımcı olabildiğini söyleyen Tarlacı, olumlu etkinin çoğu zaman ilk günler ve haftalar içinde görüldüğünü kaydetti.
KORUYUCU İLAÇLARLA HASTALIĞIN SEYRİ KONTROL ALTINA ALINABİLİYORMS tedavisinde kullanılan koruyucu ilaçların hastalığın atak sıklığını ve şiddetini azaltmayı amaçladığını belirten Prof. Dr. Sultan Tarlacı, bu ilaçların düzenli ve uzun süreli kullanılması gerektiğini söyledi.
Bağışıklık sistemini düzenleyerek hastalığın saldırganlığını azaltan bu tedavilerin yanı sıra sağlıklı beslenme, egzersiz, yaşam tarzı düzenlemeleri ve destekleyici uygulamaların da tedavi sürecine katkı sağlayabildiğini ifade etti.
Yapay zekâ teknolojileri hayatın pek çok alanında olduğu gibi sağlık sektöründe de etkisini artırıyor. Son yıllarda özellikle ChatGPT, Gemini ve benzeri yapay zekâ araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte milyonlarca kişi sağlık ve beslenme konularında da bu sistemlerden destek almaya başladı. Ancak uzmanlar, teknolojinin sunduğu kolaylıklara rağmen beslenmenin yalnızca kalori hesabından ibaret olmadığını ve insan faktörünün önemini koruduğunu vurguluyor.6 Haziran Dünya Diyetisyenler Günü kapsamında değerlendirmelerde bulunan Arş. Gör. Ekin Çevik, yapay zekânın beslenme alanında önemli fırsatlar sunduğunu ancak uzman desteğinin yerini alamayacağını söyledi.TEK TİP DİYET DÖNEMİ GERİDE KALIYORBeslenme biliminin son yıllardaki en önemli değişimlerinden birinin kişiselleştirilmiş beslenme anlayışının yaygınlaşması olduğunu belirten Ekin Çevik, geçmişte yaygın olan herkese aynı diyet yaklaşımının yerini bireysel ihtiyaçlara göre şekillenen modellere bıraktığını ifade etti.Bilimsel çalışmaların aynı besinin farklı bireylerde farklı sonuçlar doğurabildiğini ortaya koyduğunu belirten Çevik, genetik yapı, yaşam tarzı, sağlık geçmişi ve bağırsak mikrobiyotası gibi faktörlerin beslenme planlamasında giderek daha fazla önem kazandığını söyledi. Uzmanlara göre günümüzde amaç yalnızca kilo vermek değil, bireyin yaşam kalitesini yükseltmek ve kronik hastalıklardan korunmasını sağlamak. YAPAY ZEKÂ BESLENME ALANINA NASIL GİRDİ?Yapay zekâ teknolojileri bugün beslenme alanında birçok farklı noktada kullanılıyor. Fotoğraflardan besin analizi yapabilen uygulamalar, akıllı saatlerden gelen uyku ve aktivite verilerini değerlendiren sistemler ya da sağlık kurumlarında riskli hastaları belirlemeye yardımcı olan algoritmalar bunlardan bazıları olarak gösteriliyor.Ekin Çevik, akademik çalışmalarda da yapay zekânın büyük veri analizlerinde önemli katkılar sunduğunu belirterek binlerce kişinin genetik, yaşam tarzı ve beslenme bilgilerinin aynı anda değerlendirilmesinin artık mümkün hale geldiğini ifade etti.Bu sayede daha ayrıntılı ve veri temelli öneriler geliştirilebildiği belirtiliyor.YAPAY ZEKÂ LİSTE HAZIRLIYOR AMA İNSANI TANIMIYORUzmanlara göre yapay zekâ sistemlerinin en güçlü olduğu alanlardan biri veri işleme kapasitesi. Boy, kilo, yaş ve hedef bilgileri girildiğinde birkaç saniye içinde enerji ve besin öğesi hesaplamaları yapılabiliyor. Ancak Ekin Çevik, gerçek anlamda kişiye özel beslenmenin yalnızca matematiksel hesaplamalarla açıklanamayacağını vurguluyor.Bir kişinin stres düzeyi, çalışma temposu, sosyal yaşamı, duygusal yeme alışkanlıkları, ekonomik koşulları veya çocukluk döneminden gelen beslenme davranışlarının yalnızca sayısal verilerle değerlendirilmesinin mümkün olmadığını belirten Çevik, sürdürülebilir beslenme planlarının insan davranışlarını da dikkate alması gerektiğini ifade etti. Uzmanlara göre birçok kişinin diyet programlarını bırakmasının nedeni de çoğu zaman biyolojik değil psikolojik ve sosyal faktörlerden kaynaklanıyor.BESLENME YALNIZCA RAKAMLARDAN İBARET DEĞİLBeslenme uzmanları, danışanların karşılaştıkları en büyük sorunlardan birinin motivasyon kaybı olduğunu belirtiyor. Özellikle yoğun iş temposu, stres, ekonomik koşullar ve günlük yaşam alışkanlıkları beslenme davranışlarını doğrudan etkileyebiliyor.Bu noktada insan ilişkilerinin devreye girdiğini ifade eden uzmanlar, danışanın yaşadığı zorlukları anlamanın ve ona uygun çözümler geliştirmenin teknolojik sistemlerle tam olarak sağlanamadığını dile getiriyor. Bir kişinin yalnızca ne yediğini değil neden yediğini anlamanın da tedavi sürecinin önemli bir parçası olduğu belirtiliyor.DİYETİSYENLERİN ROLÜ DEĞİŞİYORYapay zekânın gelişmesiyle birlikte bazı mesleklerin geleceğine ilişkin tartışmalar da gündeme geliyor. Ancak uzmanlara göre beslenme alanında yapay zekâ diyetisyenlerin yerini almak yerine onların çalışma biçimlerini dönüştürecek.Ekin Çevik, gelecekte yapay zekâ araçlarını etkin kullanan uzmanların daha avantajlı olacağını belirterek teknolojinin rutin hesaplamalarda önemli kolaylıklar sağlayacağını söyledi. Bununla birlikte yeme bozuklukları, kronik hastalıklar, çocuk beslenmesi, gebelik dönemi veya ileri yaş beslenmesi gibi alanlarda insan faktörünün önemini koruyacağı ifade ediliyor.SOSYAL MEDYADAKİ BİLGİ KİRLİLİĞİ BÜYÜYORBeslenme alanında karşılaşılan önemli sorunlardan biri de sosyal medyada hızla yayılan bilgi kirliliği olarak gösteriliyor. Uzmanlar, milyonlarca kişiye ulaşan bazı içerik üreticilerinin herhangi bir beslenme eğitimi almadan tavsiyelerde bulunabildiğine dikkat çekiyor. Özellikle kısa sürede kilo verme vaatleri, mucize besin iddiaları veya bilimsel dayanağı olmayan yöntemlerin yoğun ilgi gördüğü belirtiliyor.Ekin Çevik, popüler olan bilginin her zaman doğru bilgi anlamına gelmediğini belirterek vatandaşların güvenilir kaynaklara yönelmesi gerektiğini söyledi. Beslenme konusunda karar verirken uzman görüşlerine, bilimsel çalışmalara ve resmi sağlık kurumlarının yayınlarına başvurulmasının önem taşıdığı vurgulanıyor.GELECEĞİN DİYETİSYENİ VERİ OKURYAZARI OLACAKDijital dönüşümün hız kazanmasıyla birlikte beslenme uzmanlarının sahip olması gereken yetkinlikler de değişiyor. Ekin Çevik'e göre geleceğin diyetisyenleri yalnızca temel beslenme bilgisine değil, veri okuryazarlığına ve dijital araçları kullanabilme becerisine de sahip olmak zorunda olacak.Telebeslenme uygulamaları, uzaktan takip sistemleri, yapay zekâ destekli analizler ve dijital sağlık platformlarının önümüzdeki yıllarda daha yaygın hale gelmesi bekleniyor. Ancak uzmanlar, teknolojik becerilerin yanında etik yaklaşım, eleştirel düşünme ve insan ilişkileri konusundaki yetkinliklerin de önemini koruyacağını belirtiyor.HERKESİN DİJİTAL BESLENME ASİSTANI OLABİLİRUzmanlara göre gelecekte dijital beslenme asistanları günlük yaşamın doğal bir parçası haline gelebilir. Akıllı telefonlar, giyilebilir teknolojiler ve yapay zekâ destekli sistemler bireylere günlük beslenme tercihleri konusunda anlık öneriler sunabilir.Ancak bu teknolojilerin yaygınlaşmasının tek başına tüm sorunları çözmeyeceği belirtiliyor. Beslenme problemlerinin önemli bir bölümünün ekonomik eşitsizlikler, eğitim düzeyi ve sağlık hizmetlerine erişim gibi sosyal faktörlerle bağlantılı olduğu vurgulanıyor.Bu nedenle uzmanlar, teknolojik gelişmelerin sağlık politikaları ve toplum temelli eğitim çalışmalarıyla desteklenmesi gerektiğini ifade ediyor.
Toplumda dezavantajlı olarak tanımlanan bireylerin yaşadığı sorunlar çoğu zaman kişisel eksiklikler ya da bireysel yetersizlikler üzerinden değerlendiriliyor. Ancak uzmanlara göre dezavantajlılık, yalnızca kişinin kendi koşullarından kaynaklanan bir durum değil; aynı zamanda toplumsal yapıların, fırsat eşitsizliklerinin ve sosyal politikaların da bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Sosyal Hizmet Uzmanı Prof. Dr. Abdullah Karatay, dezavantajlılığın bireysel bir mesele olarak görülmesinin sorunun gerçek boyutlarını perdelediğini belirterek, konuya daha geniş bir perspektiften yaklaşılması gerektiğini ifade etti.Karatay, toplumlarda dezavantajlı grupların varlığının aynı zamanda avantajlı grupların varlığıyla bağlantılı olduğunu söyledi. Bazı dezavantajlılıkların insanın doğasından kaynaklandığını belirten Karatay, engellilik ya da çeşitli sağlık sorunlarının bu kapsamda değerlendirilebileceğini kaydetti. Bunun yanında yoksulluk, göç, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve ayrımcılık gibi nedenlerle ortaya çıkan dezavantajlılıkların ise toplumsal yapılarla doğrudan ilişkili olduğunu dile getirdi. Bu nedenle yalnızca bireylerden değil, dezavantajlı gruplardan söz etmenin daha açıklayıcı olduğunu ifade etti.DIŞLANMA RUHSAL YIKIMA DÖNÜŞÜYORDezavantajlı grupların karşılaştığı en büyük sorunlardan birinin sosyal dışlanma ve önyargılar olduğunu belirten Karatay, ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin bireylerin ruhsal dünyasında derin yaralar açtığını söyledi. Toplumdan dışlanan ya da sürekli olarak etiketlenen kişilerin zamanla yaşadıkları olumsuzlukları kendi başarısızlıkları gibi algılayabildiğine dikkat çeken Karatay, bunun da suçluluk, değersizlik ve öfke gibi duyguları beraberinde getirdiğini kaydetti.Ekonomik ya da sosyal kökenli sorunların çoğu zaman psikolojik sonuçlar doğurduğunu vurgulayan Karatay, dezavantajlılığın en ağır etkisinin bireyin iç dünyasında hissedildiğini ifade etti. Toplumda yaygınlaşan ayrımcı ve dışlayıcı söylemlerin de bu yükü daha da artırdığını belirten Karatay, insanların içinde bulunduğu koşullar nedeniyle suçlanmasının ya da yargılanmasının ciddi sosyal sorunlara yol açtığını söyledi.
HER GRUBUN İHTİYACI FARKLIDezavantajlılık yaşayan grupların tek tip değerlendirilmemesi gerektiğini dile getiren Karatay, çocuklar, yaşlılar, engelliler, kadınlar, mülteciler ve ekonomik yoksunluk yaşayan bireylerin ihtiyaçlarının birbirinden farklı olduğunu ifade etti. Sosyal nedenlerle dezavantajlı hale gelen bireylerin öncelikli ihtiyaçlarının ekonomik destek ve fırsat eşitliği olduğunu belirten Karatay, yaşlılık ve engellilik gibi durumlarda ise bakım ve koruma hizmetlerinin öne çıktığını söyledi.Birden fazla dezavantajlılık durumunun aynı anda yaşanmasının sorunları daha da karmaşık hale getirdiğini vurgulayan Karatay, hem yoksul hem de engelli bireylerin çok katmanlı ihtiyaçlarla karşı karşıya kaldığını kaydetti. Bu nedenle sosyal politikaların her grubun özel ihtiyaçlarını dikkate alacak şekilde planlanması gerektiğini belirtti.FARKINDALIKTA MEDYA VE EĞİTİMİN ROLÜ BÜYÜKToplumdaki önyargıların azaltılması ve farkındalığın artırılması için ailelere, eğitim kurumlarına ve medyaya önemli görevler düştüğünü ifade eden Karatay, dezavantajlı bireylerin yaşadığı sorunların kişisel tercihlerden değil, çoğu zaman toplumsal koşullardan kaynaklandığı bilincinin yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.Özellikle medya dilinin büyük önem taşıdığına dikkat çeken Karatay, dışlayıcı ve etiketleyici ifadelerin toplumsal ayrımcılığı güçlendirdiğini belirtti. Kamuoyunun doğru bilgilendirilmesiyle birlikte yargılayıcı söylemlerin azalabileceğini ifade eden Karatay, daha kapsayıcı bir toplumsal dilin oluşturulmasının mümkün olduğunu dile getirdi.EMPATİ DAYANIŞMAYI GÜÇLENDİRİYOREmpati kültürünün dezavantajlılık sorununu tek başına ortadan kaldırmayacağını ancak toplumsal dayanışmayı artırabileceğini söyleyen Karatay, insanların birbirlerinin yaşadığı güçlükleri anlamasının sosyal bağları kuvvetlendirdiğini belirtti. Empatinin yalnızca dezavantajlı gruplarla ilişkilerde değil, tüm toplumsal ilişkilerde daha hoşgörülü ve anlayışlı bir kültürün gelişmesine katkı sunduğunu ifade etti.Karatay, dezavantajlı bireylerin sürekli yardım alan kişiler olarak tanımlanmasının da yeni eşitsizlikler doğurduğunu söyledi. Yardım alan bireylerin çoğu zaman bu durumdan rahatsızlık duyduğunu ve kendilerini toplum karşısında güçsüz hissettiğini belirten Karatay, yardım temelli yaklaşımların bireylerin bağımsızlık duygusunu zedeleyebildiğini kaydetti.ÇÖZÜM HAK TEMELLİ POLİTİKALARDAToplumun kırılgan gruplara yönelik yaklaşımının değişmesi gerektiğini vurgulayan Karatay, sosyal yardımlardan çok hak temelli ve kapsayıcı politikaların güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Herkes için erişilebilir eğitim, sağlık, ulaşım ve sosyal yaşam olanaklarının sağlanmasının birçok sosyal sorunun ortaya çıkmasını engelleyebileceğini ifade etti.Karatay, insanların kırılgan ya da kırılgan olmayan şeklinde kategorilere ayrılmadığı, tüm bireylerin asgari yaşam standartlarına erişebildiği bir sistemin hedeflenmesi gerektiğini belirterek, kamusal hizmetlerin toplumun tamamını kapsayacak şekilde sunulmasının sosyal adalet açısından büyük önem taşıdığını sözlerine ekledi.
Reflü, çoğu zaman yalnızca 'mide yanması' olarak biliniyor. Prof. Dr. Samet Yardımcı, uzun süre devam eden reflünün yemek borusu kanseri riskini artırdığını belirtiyor. 'Mide koruyucu ilaçları gelişigüzel kullanmayın' diyor.
Dünya genelinde insanların yüzde 40'ı, savaş, kriz ve felaket haberlerinin yarattığı zihinsel yük nedeniyle gündemden uzaklaşmayı tercih ediyor. Reuters Institute'un 2025 raporuna dayanan veriler, bu kaçışın bir ilgisizlik değil, beynin evrimsel süreçte karşılaşmadığı yoğunluktaki bilgi akışına verdiği doğal bir savunma tepkisi olduğunu ortaya koyuyor.
YALNIZ EBEVEYNLER MARATONU TEK BAŞINA KOŞUYORModern yaşamın değişen aile yapıları, yalnız ebeveynlik deneyimini her geçen yıl daha görünür hale getiriyor. Boşanma, eş kaybı, ayrı yaşama kararı ya da farklı yaşam koşulları nedeniyle çocuklarını tek başına büyüten anneler ve babalar, günlük yaşamın sorumluluklarını çoğu zaman tek başlarına üstleniyor. Bu durum çocukluk döneminde çeşitli zorluklar doğururken, ergenlik sürecine gelindiğinde aile içindeki dengeyi daha da hassas hale getirebiliyor.
Uzmanlar, ergenlik döneminin hem çocuk hem de ebeveyn açısından doğal olarak zorlayıcı bir geçiş evresi olduğuna dikkat çekiyor. Kimlik gelişimi, bağımsızlaşma isteği, sosyal çevrenin etkisinin artması ve duygusal dalgalanmalar nedeniyle ergenler aileleriyle daha fazla fikir ayrılığı yaşayabiliyor. Bu süreçte ailede yalnızca bir ebeveynin bulunması ise yükün tek kişide toplanmasına neden olabiliyor.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan İnci Nur Ülkü, yalnız ebeveynliğin çoğu zaman uzun soluklu bir maratonu tek başına koşmaya benzediğini belirterek, özellikle ergenlik döneminde ebeveynlerin duygusal dayanıklılığının büyük önem taşıdığını ifade ediyor.
TÜKENMİŞLİK RİSKİ GÖZ ARDI EDİLMEMELİYalnız ebeveynlerin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri tükenmişlik olarak gösteriliyor. Çocuk bakımı, eğitim süreci, ev işleri ve ekonomik sorumlulukların tek kişi üzerinde toplanması zamanla fiziksel ve duygusal yorgunluğa neden olabiliyor.
İnci Nur Ülkü, yakın çevreyle iletişim kurmanın, sosyal destek ağlarını güçlendirmenin ve düzenli olarak kişisel zaman yaratmanın önemine dikkat çekti. Yeterli uyku, dengeli beslenme ve fiziksel aktivitenin ruhsal dayanıklılığı artırdığını belirten Ülkü, gerektiğinde psikolojik destek almanın da önemli olduğunu kaydetti.
Uzmanlara göre ebeveynin yaşadığı yoğun yorgunluk, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının fark edilmesini zorlaştırabiliyor. Bu durum ise zamanla ebeveyn-çocuk ilişkisinde kopukluklara ve iletişim sorunlarına yol açabiliyor.
ERGENLİK DÖNEMİ İLETİŞİMİ ZORLAŞTIRABİLİYORErgenlik, bireyselleşme isteğinin arttığı ve gençlerin kendi kimliklerini oluşturmaya çalıştıkları bir dönem olarak tanımlanıyor. Bu süreçte aile içi fikir ayrılıkları ve çatışmaların artması doğal kabul ediliyor.
Yalnız ebeveynlerin, hem otoriteyi korumaya çalışırken hem de çocuklarıyla güçlü bağ kurmayı sürdürmeye çalıştıklarını belirten Ülkü, zaman zaman rol karmaşalarının yaşanabildiğini söyledi.
Ergenlerin yaşadığı öfke, huzursuzluk veya karşı çıkma davranışlarının her zaman bir disiplin sorunu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Ülkü, bu davranışların çoğu zaman anlaşılma ihtiyacının bir yansıması olabileceğini ifade etti.
SINIR KOYMAK SEVGİNİN KARŞITI DEĞİLUzmanlara göre ergenlik döneminde sınırlar, gençlerin güven duygusu geliştirmesine yardımcı oluyor. Ancak yalnız ebeveynler bazen çocuklarıyla daha yakın ilişki kurabilmek adına kurallarda esnek davranabiliyor.
İnci Nur Ülkü, sınır koymanın sevginin zıttı olmadığını belirterek, tutarlı kuralların ergenlerin hangi davranışların kabul edilebilir olduğunu anlamalarını kolaylaştırdığını söyledi.
Kuralların açık şekilde ifade edilmesi ve süreklilik göstermesi gerektiğini vurgulayan Ülkü, disiplin anlayışının ceza vermekten çok rehberlik etmeye dayanmasının önem taşıdığını kaydetti.
ÇATIŞMALAR NASIL YÖNETİLMELİ?Uzmanlar, ergenlik döneminde yaşanan çatışmaların tamamen ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığını ancak doğru yöntemlerle yönetilebileceğini belirtiyor.
İnci Nur Ülkü, ebeveynlerin çatışmaları kişisel algılamamaları gerektiğini ifade ederek, yoğun tartışmalar sırasında değil, ortam sakinleştikten sonra konuşmanın daha yapıcı sonuçlar verebileceğini söyledi.
İletişimde suçlayıcı ifadeler yerine duyguları anlatan cümlelerin tercih edilmesi gerektiğini belirten Ülkü, “Sen hep böylesin” gibi ifadeler yerine “Bu durumda kendimi üzgün hissediyorum” yaklaşımının daha sağlıklı iletişim kurulmasına katkı sağlayacağını dile getirdi.
Ayrıca ergenlerin duygu ve düşüncelerini ifade etmelerine fırsat tanınmasının, aile içi güven duygusunu güçlendirdiği ifade ediliyor.
İLETİŞİMDE KULLANILAN DİL NEDEN ÖNEMLİ?Aile içindeki iletişim biçimi, ilişkilerin kalitesini doğrudan etkileyen unsurlar arasında yer alıyor. Özellikle ergenlik döneminde kullanılan dilin önemi daha belirgin hale geliyor.
Uzmanlar, suçlayıcı ve genelleyici ifadelerin savunma mekanizmalarını harekete geçirdiğini belirtiyor. “Sen zaten hep böylesin” ya da “Hiç sorumluluk almıyorsun” gibi ifadeler, çözüm üretmek yerine çatışmayı büyütebiliyor.
Buna karşılık duyguları ifade eden cümlelerin daha etkili olduğu belirtiliyor. Kişinin kendi hissini anlatması, karşı tarafın savunmaya geçme ihtimalini azaltabiliyor.
Bu yaklaşım yalnızca ebeveynler için değil, ergenler için de önem taşıyor. Karşılıklı saygıya dayalı iletişim, aile içinde güven duygusunun korunmasına yardımcı olabiliyor.
Uzmanlar, dinlemenin de iletişimin temel parçalarından biri olduğunu vurguluyor. Birçok tartışmada taraflar birbirini anlamaya çalışmaktan çok cevap vermeye odaklanabiliyor. Oysa aktif dinleme, çatışmaların çözümünde önemli rol oynuyor.
SOSYAL DESTEK AĞLARI NEDEN KRİTİK ÖNEMDE?Araştırmalar, güçlü sosyal destek ağlarına sahip bireylerin stresle daha etkili mücadele ettiğini ortaya koyuyor. Bu durum yalnız ebeveynler için de geçerli kabul ediliyor.
Akrabalar, arkadaşlar, komşular veya destek grupları, yalnız ebeveynlerin yükünü hafifletebilecek kaynaklar arasında yer alıyor. Günlük yaşamın bazı sorumluluklarının paylaşılması, ebeveynlerin nefes almasına olanak sağlayabiliyor.
Sosyal destek yalnızca pratik yardım anlamına da gelmiyor. Duyguların paylaşılabilmesi, anlaşılma hissinin oluşması ve yalnızlık duygusunun azalması da önemli katkılar arasında bulunuyor.
Uzmanlar, yardım istemekten çekinilmemesi gerektiğini ifade ediyor. Çünkü uzun vadede her şeyi tek başına yürütmeye çalışmak, hem fiziksel hem de ruhsal açıdan yıpratıcı sonuçlar doğurabiliyor.
SAĞLIKLI İLİŞKİ İÇİN EBEVEYN DE İYİ OLMALIUzman Klinik Psikolog İnci Nur Ülkü'ye göre yalnız ebeveynlik, özellikle ergenlik döneminde hem zorlayıcı hem de dönüştürücü bir süreç niteliği taşıyor. Bu süreçte hem ebeveynin hem de çocuğun duygularının görülmesi ve ihtiyaçlarının anlaşılması büyük önem taşıyor.
Uzmanlar, mükemmel ebeveyn olma çabasının yerine yeterince iyi ebeveyn olma yaklaşımının benimsenmesini öneriyor. Ebeveynin kendi ruhsal sağlığını koruması, sosyal destek mekanizmalarından yararlanması ve gerektiğinde profesyonel yardım alması, çocukla kurulan ilişkinin güçlenmesine katkı sağlıyor.
Yalnız ebeveynlikte karşılaşılan zorluklar tamamen ortadan kalkmasa da açık iletişim, tutarlı sınırlar ve duygusal dayanıklılık sayesinde ergenlik döneminin daha sağlıklı yönetilebileceği belirtiliyor. Bu nedenle uzmanlar, ebeveynlerin önce kendi iyi oluşlarını korumalarının, çocuklarıyla kuracakları sağlıklı ilişkinin temel şartlarından biri olduğunu vurguluyor.
Başarı odaklı, mükemmeliyetçi ve sürekli eleştiren ebeveyn tutumlarının çocukların kendilik algısını olumsuz etkileyebildiğini ifade eden Elbaşoğlu, bu durumun yeme bozukluklarının ortaya çıkmasında etkili olabileceğini dile getirdi.
Aile içinde kilo, beden görünümü ve beslenme alışkanlıklarının sık sık gündeme getirilmesinin çocuk ve gençler üzerinde baskı oluşturabileceğini vurgulayan Elbaşoğlu, sürekli diyet konuşulmasının ya da kilo verme odaklı yorumların sağlıksız düşünce kalıplarını besleyebileceğini kaydetti.
Uzmanlar ayrıca çocukların bedenlerine yönelik olumsuz yorumların, eleştirilerin veya beğenmeme ifadelerinin de önemli risk faktörleri arasında yer aldığını belirtiyor.
Yeme bozuklukları arasında en sık karşılaşılan tabloların Anoreksiya Nervoza ve Bulimia Nervoza olduğunu ifade eden Elbaşoğlu, her iki rahatsızlığın da farklı belirtilerle ortaya çıktığını söyledi.
Anoreksiya Nervoza'nın temel olarak aşırı yeme kısıtlaması ve yoğun kontrol davranışlarıyla karakterize olduğunu belirten Elbaşoğlu, Bulimia Nervoza'da ise tıkınırcasına yeme ataklarının ardından kusma veya farklı telafi davranışlarının görüldüğünü anlattı.
Bazı bireylerde bu iki bozukluğun bir arada görülebildiğini ya da zaman içerisinde birinden diğerine geçiş yaşanabildiğini belirten Elbaşoğlu, psikolojik özellikler açısından da önemli farklılıklar bulunduğunu ifade etti.
Kontrol İhtiyacı Ön Plana Çıkıyor
Anoreksiya Nervoza yaşayan kişilerde kontrolcülük, mükemmeliyetçilik ve kusursuz görünme isteğinin belirgin olduğunu kaydeden Elbaşoğlu, bireyin bedenini ve yeme davranışlarını sıkı biçimde kontrol etmeye çalıştığını söyledi.
Bulimia Nervoza'da ise dürtüsellik, duyguları yönetmede güçlük, kontrol kaybı hissi ve yoğun utanç duygusunun daha sık görüldüğünü belirten Elbaşoğlu, aşırı yeme ataklarının ardından suçluluk ve pişmanlık duygularının ortaya çıktığını ifade etti.
Özellikle anoreksiya vakalarında hastalığın kabul edilmemesinin sık rastlanan bir durum olduğuna dikkat çeken Elbaşoğlu, kişinin yeme davranışını ve beden kontrolünü kendi kimliğinin bir parçası olarak görebildiğini söyledi.
Bireyin "bedenimi kontrol ettiğim sürece değerliyim" düşüncesini geliştirebildiğini belirten Elbaşoğlu, bu nedenle hastalık farkındalığının düşük olabildiğini ve tedavi sürecinin daha zorlu ilerleyebildiğini kaydetti.
Yeme bozukluğu yaşayan bireylere yaklaşımda kullanılan dilin büyük önem taşıdığını vurgulayan Elbaşoğlu, beden görünümüne yönelik yorumların veya yemek yemesi konusunda baskı oluşturan ifadelerin süreci daha da zorlaştırabileceğini söyledi.
Uzmanlar, eleştirel ve yargılayıcı söylemler yerine anlayışlı, destekleyici ve güven verici bir iletişim kurulmasının tedavi sürecine olumlu katkı sağladığını belirtiyor. Ayrıca aile içindeki iletişim sorunlarının da değerlendirilmesi ve gerektiğinde tedavi planına dahil edilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Kumar oynama bozukluğu yaşayan bireylerde ruh sağlığının tedavi sürecindeki etkisini inceleyen yeni bir araştırma, depresyon ile kumar davranışı arasında karşılıklı olarak birbirini güçlendiren bir ilişki bulunduğunu gösterdi. Addicta dergisinde yayımlanan çalışmada, kumar bağımlılığı nedeniyle profesyonel destek arayışında bulunan bireylerin psikolojik durumları, kumar davranışlarının düzeyi ve tedavi motivasyonları ayrıntılı biçimde değerlendirildi.
Araştırma, Prof. Dr. Hakan Coşkunol, İrem Peker ve Oğuz Peker tarafından gerçekleştirildi. Çalışma kapsamında kumar oynama bozukluğu nedeniyle yardım talebinde bulunan 60 erkek hasta incelendi. Katılımcıların yaş ortalaması 35 olarak kaydedildi. Elde edilen bulgular, depresyonun yalnızca eşlik eden bir ruhsal sorun olmadığını, aynı zamanda kumar davranışının şiddetlenmesinde etkili bir unsur olduğunu ortaya koydu.
DEPRESYON ŞİDDETİ ARTTIKÇA KUMAR DAVRANIŞI AĞIRLAŞIYOR
Araştırma sonuçlarına göre depresyon düzeyi yükseldikçe bireylerin kumar oynama davranışlarında da belirgin bir artış görülüyor. Depresif belirtilerin yoğunlaştığı kişilerde kumar oynama isteğinin daha güçlü hale geldiği, davranış üzerindeki kontrolün zayıfladığı ve kumarı bırakma konusunda daha fazla güçlük yaşandığı belirlendi.
Çalışmada ayrıca depresyon belirtileri arttıkça bireylerin kumar davranışını kontrol edemeyeceklerine yönelik düşüncelerinin de güçlendiği tespit edildi. Bu durumun, kişilerin hem kendilerine olan güvenlerini hem de tedavi sürecinden beklentilerini olumsuz etkileyebildiği ifade edildi.
Araştırmacılar, kumar oynama bozukluğunun yalnızca finansal kayıplarla sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekerek, ruh sağlığı alanındaki sorunların da sürecin önemli bir parçası olduğunu vurguladı.
TEDAVİ MOTİVASYONUNDA DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞİM
Araştırmada tedavi motivasyonuna ilişkin elde edilen veriler de dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Kumar sorunu ağırlaştıkça bireylerin tedavi arayışlarının daha çok dışsal nedenlere dayandığı görüldü.
Maddi kayıpların artması, aile içi çatışmaların yoğunlaşması, sosyal ilişkilerde yaşanan bozulmalar ve çevresel baskılar, bireyleri profesyonel yardım almaya yönelten başlıca etkenler arasında yer aldı. Buna karşılık içsel motivasyonun ve değişim isteğinin daha düşük seviyelerde kaldığı gözlendi.
Araştırmacılar, tedavi sürecinde yalnızca kumar davranışına odaklanmanın yeterli olmayabileceğini, kişinin psikolojik durumunun ve motivasyon kaynaklarının da kapsamlı şekilde değerlendirilmesinin önem taşıdığını belirtti.
“KAZANMA SIRASI BENİM” DÜŞÜNCESİ RİSKİ BÜYÜTÜYOR
Çalışmada kumar oynama davranışını sürdüren kişiler arasında yaygın olarak görülen bazı düşünce kalıpları da incelendi. Özellikle “kazanma sırası bende” ya da “bir sonraki oyunda kayıplarımı telafi edeceğim” şeklindeki düşüncelerin kumar davranışını besleyen en önemli yanılgılar arasında bulunduğu ifade edildi.
Araştırmaya göre bireyler, yaşadıkları kayıplara rağmen gelecekte büyük bir kazanç elde edeceklerine yönelik beklentilerini koruyabiliyor. Bu beklenti güçlendikçe kumar için ayrılan zamanın arttığı, harcamaların yükseldiği ve bırakma girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanma riskinin çoğaldığı görüldü.
Uzun süre devam eden kumar davranışının bu düşünceleri daha da kalıcı hale getirdiği, kişilerin süreç üzerindeki kontrol algısını koruduklarını düşünmelerine rağmen bağımlılık döngüsünün giderek güçlendiği belirlendi.
PSİKİYATRİK SORUNLAR YAYGIN GÖRÜLÜYOR
Araştırma kapsamında değerlendirilen bireylerin önemli bir bölümünde kumar oynama bozukluğuna ek olarak farklı psikiyatrik sorunların da bulunduğu saptandı.
Katılımcıların yüzde 68,3’ünde en az bir psikiyatrik rahatsızlık tespit edilirken, en sık karşılaşılan sorunun depresyon olduğu görüldü. Çalışmada depresyon tanısı bulunan bireylerin oranı yüzde 35 olarak kaydedildi.
Elde edilen veriler, kumar oynama bozukluğunun çoğu zaman tek başına ortaya çıkmadığını ve ruh sağlığıyla ilgili başka sorunlarla birlikte görülebildiğini ortaya koydu. Bu nedenle uzmanlar, değerlendirme ve tedavi süreçlerinde eşlik eden psikiyatrik durumların da dikkate alınmasının önemine işaret ediyor.
RUH SAĞLIĞI DESTEĞİ TEDAVİDE BELİRLEYİCİ ROL OYNUYOR
Araştırma sonuçları, ek ruhsal sorunları bulunmayan bireylerin yardım alma ve tedavi sürecine katılma konusunda daha istekli olduklarını gösterdi. Buna karşın depresyon ve diğer psikiyatrik sorunların eşlik ettiği kişilerde tedaviye yönelik isteğin daha düşük olduğu gözlendi.
Çalışma, kumar oynama bozukluğunun yalnızca davranışsal bir problem olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koyarken, bireyin ruh hali, düşünce yapısı ve yaşam koşullarının da tedavi planlamasında önemli rol oynadığını gösterdi.
Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi ve Addicta Baş Editörü Prof. Dr. Hakan Coşkunol, araştırma sonuçlarını değerlendirirken, kumar oynama bozukluğunun çoğu zaman yalnızca ekonomik kayıplar üzerinden ele alındığını belirtti. Coşkunol, yapılan çalışmanın kumar davranışının güçlü bir ruh sağlığı boyutuna sahip olduğunu ortaya koyduğunu ifade ederek, depresyonun derinleşmesiyle birlikte kişilerin kumar davranışını kontrol etmekte daha fazla zorlanabildiğini, kumar davranışının ağırlaşmasının ise umutsuzluk ve psikolojik yükü artırabildiğini söyledi.
Araştırma sonuçları, kumar bağımlılığıyla mücadelede ruh sağlığının güçlendirilmesine yönelik yaklaşımların tedavi süreçlerinde önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koydu.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde (DKC) can almaya devam eden Ebola salgınıyla ilgili endişe verici açıklamalarda bulundu. Mayıs ayının ortasında resmi olarak teşhis edilen ve ilk resmi vakası 24 Nisan'da bir hemşirede görülen salgının, aslında çok daha önce yayıldığı tahmin ediliyor.
Ghebreyesus, salgının başlangıcının ocak, şubat veya mart aylarına kadar uzanabileceğini belirterek, bu gecikme nedeniyle virüsün sağlık ekiplerine karşı çok büyük bir zaman avantajı yakaladığını vurguladı. "Bundibugyo" suşunun (alt türünün) neden olduğu bu son dalga, bugüne kadar Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 60, komşu ülke Uganda'da ise 1 kişinin hayatına mal oldu.
Mücadeleyi Baltalayan Üç Büyük Engel
Salgına karşı yürütülen kurtarma ve tedavi çalışmaları, sahada karşılaşılan ciddi engeller nedeniyle yavaş ilerliyor:
Seyahat Kısıtlamaları: DSÖ, başta ABD olmak üzere bazı ülkelerin uyguladığı toptan seyahat kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. Bu yasakların tedarik zincirlerini bozduğu ve hayati insani yardımların bölgeye ulaşmasını zorlaştırdığı belirtildi.
Temaslı Takibindeki Yetersizlik: Bölgedeki güvenlik sorunları ve yoğun göç hareketleri, virüsle temas eden kişilerin takibini zorlaştırıyor. Temaslı takibi şu an sadece %45 oranında yapılabiliyor; uzmanlar bu oranın acilen %90'ın üzerine çıkarılması gerektiğini vurguluyor.
Halkın Güvensizliği ve İnkar: Sahadaki en büyük engellerden biri de yerel halkın tutumu. Bazı topluluk liderleri Ebola'nın gerçek bir hastalık olduğuna inanmazken, salgın operasyonlarının diğer kamu hizmetlerinden kaynak çaldığını düşünüyor.
Aşısı Yok Ancak Erken Teşhis Hayat Kurtarıyor
Mevcut salgına neden olan Bundibugyo suşuna karşı henüz geliştirilmiş özel bir aşı veya doğrudan bir tedavi yöntemi bulunmuyor. Ancak sağlık yetkilileri tablonun tamamen umutsuz olmadığı görüşünde.
Kongo'da 6, Uganda'da ise 2 kişinin hastalığı yenerek sağlığına kavuşması, erken müdahalenin önemini kanıtlıyor. Uzmanlar, virüse yakalanan kişilerin semptomları gösterdikleri ilk anda sağlık kuruluşuna başvurmaları halinde hayatta kalma şanslarının çok yüksek olduğunu belirtiyor.
Küresel çapta da salgına karşı adımlar atılmaya başlandı. En çok etkilenen Ituri eyaleti başta olmak üzere çevre bölgelerde laboratuvar kapasiteleri artırılırken; Birleşik Krallık, uzmanların hızlı analiz ve kanıt sunabileceği "çoklu risk araştırma ağını" devreye soktuğunu duyurdu.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 7 gün 24 saat hizmet veren ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'nda, 2025'te 420 bin 651, 2026'nın ilk 4 ayında ise 143 bin 534 vatandaşa destek ve rehberlik sunduklarını açıkladı.
Erzurum'da 10 yıldır evde diyaliz tedavisi gören 65 yaşındaki Meryem Sari, kadavradan nakledilen böbrekle yeniden sağlığına kavuşmanın ve yıllardır bağlı kaldığı diyaliz cihazından kurtulmanın sevincini yaşıyor.
Büyükşehirlerde yeşil alanların yerini alan cam binalar ve asfalt yüzeylerin güneş ışınlarını yansıtarak cilt kanseri riskini artırdığına dikkat çekilirken, deri kanserinde erken teşhis farkındalığı oluşturmak amacıyla 112 Haziran tarihlerinde Türkiye genelinde "ben taraması" yapılacağı duyuruldu.
n 51 yaşındayım. Gece sık idrara çıkmaya başladım. ‘Şeker olmasın’ diye doktora gittim. ‘Prostatın büyük. Dikkatli ol’ dediler. Kanser olur muyum? Onun için mi dikkatli olmamı istediler? İYI huylu prostat büyümeleri kanser değildir. Kansere de sebep olmaz. Ancak, gerek prostat bezi büyümeleri gerekse prostat bezi kanserleri ilerleyen yaşlarda ortaya çıkar. Prostat kanseri prostat bezi büyümesi olmayanlarda da çıkabilir. ‘Prostat bezi büyüdü’ diye kanser olmaz. Şikayet olmaksızın da kanser olabilir. Bu nedenlerden dolayı daha önce prostat kanseri için hiçbir inceleme yapılmadıysa bile prostat belirtileri ile başvurduğunuz üroloğunuz kanser açısından takip yapabilir.
Kanser tedavisinde devrim niteliğindeki CAR-T için geri sayım... Akdeniz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Özlenen Özkan, “14 Mart’ta bu tedavinin müjdesini kamuoyuyla paylaştık. Tedavi yönteminin ilk basamağını başardık. Bu bizim için çok önemli bir eşikti. Şimdi sırada bu tedaviyi hastalarımıza uygulamak var” dedi.
Uzmanlar, elektronik atıkların kontrolsüz şekilde çöpe atılmasının ağır metallerin toprağa ve su kaynaklarına karışmasına neden olduğunu belirtirken, Türkiye’de yılda yaklaşık 1 milyon ton e-atık oluştuğuna dikkat çekiyor. Elektronik atıkların yalnızca küçük bir bölümünün kayıtlı sistemler aracılığıyla toplanabilmesi ise sorunun boyutunu gözler önüne seriyor.
Çevre Sağlığı Uzmanı Öğr. Gör. Tuğçe Yılmaz Karan, evlerde biriken atık pillerin ve kullanım ömrünü tamamlamış elektronik cihazların çevre ile insan sağlığı üzerinde ciddi olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi. Elektronik atıkların içerisinde yer alan toksik maddelerin kontrolsüz şekilde doğaya bırakılması halinde uzun vadeli çevre sorunlarının ortaya çıkabileceğini ifade eden Karan, özellikle ağır metal içeren atıkların dikkatli şekilde yönetilmesi gerektiğini belirtti.
AĞIR METALLER DOĞAYA KARIŞIYOR
Atık pil ve elektronik cihazların yapısında bulunan kurşun, cıva, kadmiyum, nikel ve lityum gibi maddelerin ciddi çevresel riskler taşıdığını kaydeden Karan, bu maddelerin zamanla toprağa, yeraltı sularına ve yüzey sularına karışabildiğini söyledi. Ağır metallerin doğada kolay parçalanmadığını vurgulayan Karan, bu durumun besin zinciri boyunca canlı organizmalarda birikime neden olduğunu ifade etti.
Kurşunun özellikle sinir sistemi üzerinde toksik etki oluşturduğunu belirten Karan, bilişsel gelişim bozuklukları ve nörolojik hasarlara yol açabileceğini söyledi. Cıvanın merkezi sinir sistemi ve böbrek fonksiyonları üzerinde olumsuz etkileri bulunduğunu dile getiren Karan, kadmiyumun böbrek hasarı, kemik yoğunluğunda azalma ve kanser riskiyle ilişkilendirildiğini ifade etti. Nikelin ise alerjik reaksiyonlara ve solunum sistemi problemlerine neden olabildiğini aktardı.
Elektronik atıkların kontrolsüz şekilde yakılmasının da ciddi riskler taşıdığına dikkat çeken Karan, bu süreçte dioksinler, furanlar ve çeşitli toksik gazların atmosfere yayıldığını belirtti. Bunun hava kirliliğini artırdığını ve dolaylı sağlık sorunlarına neden olabildiğini ifade eden Karan, elektronik atıkların lisanslı tesislerde işlenmesinin büyük önem taşıdığını söyledi.
Atık pillerin ve elektronik cihazların evsel atıklardan ayrı şekilde toplanmasının çevresel sürdürülebilirlik açısından gerekli olduğunu belirten Karan, doğal kaynakların korunması ve halk sağlığının güvence altına alınabilmesi için uygun bertaraf yöntemlerinin uygulanması gerektiğini kaydetti.
KULLANILMAYAN TELEFONLAR DA E-ATIK SAYILIYOR
Elektronik atıkların yalnızca büyük elektronik ürünlerden oluşmadığını ifade eden Karan, cep telefonları, bilgisayarlar, televizyonlar, küçük ev aletleri, bataryalar ve kabloların da e-atık kategorisinde yer aldığını söyledi. Kullanım ömrünü tamamlamış ya da ekonomik olarak kullanım dışı kalmış tüm elektronik ekipmanların e-atık olarak değerlendirildiğini belirtti.
Elektronik atıkları diğer atıklardan ayıran temel unsurun hem geri dönüştürülebilir değerli materyaller hem de toksik bileşenler içermesi olduğunu ifade eden Karan, bu atıkların uygun yöntemlerle toplanmasının ekonomik açıdan da önem taşıdığını dile getirdi.
Elektronik atıkların içerisinde bakır, altın, gümüş, alüminyum ve nadir toprak elementleri gibi geri kazanılabilir materyaller bulunduğunu söyleyen Karan, aynı zamanda kurşun, cıva ve kadmiyum gibi zararlı maddelerin de bu cihazların yapısında yer aldığını belirtti. Bu nedenle e-atık yönetiminin yalnızca çevre koruma açısından değil, kaynak verimliliği bakımından da önemli olduğunu ifade etti.
Türkiye’de elektronik atık yönetiminde son yıllarda gelişmeler yaşandığını belirten Karan, geri kazanım oranlarının artırılmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü söyledi. Ancak elektronik atıklara özgü toplama oranlarının halen düşük seviyelerde kaldığını ifade ederek, toplama altyapısının güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
TÜRKİYE’DE HER YIL YAKLAŞIK 1 MİLYON TON E-ATIK OLUŞUYOR
Türkiye’de yıllık oluşan elektronik atık miktarının yaklaşık 1 milyon ton seviyesinde olduğunu belirten Karan, bu miktarın yalnızca yüzde 6-7’lik kısmının kayıtlı sistemler aracılığıyla toplanabildiğini söyledi. Elektronik atıkların büyük bölümünün kontrolsüz şekilde sistem dışında kaldığını vurgulayan Karan, toplumsal farkındalığın artırılmasının önemli olduğunu kaydetti.
Elektronik atık yönetimindeki temel amacın çevreye zarar vermeden geri kazanım süreçlerini yürütmek olduğunu ifade eden Karan, değerli materyallerin yeniden ekonomiye kazandırılması ve toksik bileşenlerin kontrollü şekilde bertaraf edilmesinin önem taşıdığını söyledi.
Kullanılmış pillerin normal evsel atıklarla birlikte çöpe atılmasının ciddi çevresel riskler doğurduğunu ifade eden Karan, pil yapısında bulunan ağır metallerin zamanla çevreye sızabildiğini belirtti. Özellikle depolama sahalarında toprağa ve yeraltı sularına karışan toksik maddelerin uzun vadeli kirliliğe yol açtığını söyledi.
Ağır metallerin doğada kalıcılık göstermesinin ekosistem üzerinde olumsuz etkiler yarattığını ifade eden Karan, insan sağlığı açısından ise nörolojik bozukluklar, böbrek hasarı ve çeşitli toksik etkilerin ortaya çıkabileceğini kaydetti. Ayrıca lityum bazlı pillerin yanlış koşullarda depolanması durumunda yangın ve patlama riskinin oluşabileceğini belirtti.
ŞARJ EDİLEBİLİR PİL KULLANIMI ÖNERİLİYOR
Evlerde e-atık oluşumunu azaltmak için bireysel farkındalığın önem taşıdığını söyleyen Karan, gereksiz elektronik ürün tüketiminin azaltılması gerektiğini ifade etti. Elektronik cihazların bakım ve onarımla daha uzun süre kullanılmasının e-atık oluşumunu azaltabileceğini belirtti.
Kullanılabilir durumdaki cihazların ikinci el olarak değerlendirilmesinin de atık miktarını düşürdüğünü belirten Karan, kullanım ömrünü tamamlamış ürünlerin belediyelerin veya lisanslı geri dönüşüm kuruluşlarının toplama sistemlerine teslim edilmesi gerektiğini söyledi. Tek kullanımlık piller yerine şarj edilebilir pillerin tercih edilmesinin de önemli bir atık azaltım yöntemi olduğunu dile getirdi.
Eski telefon, bilgisayar ve benzeri cihazların geri dönüşüm süreçlerinin sistemli şekilde yürütülmesi gerektiğini ifade eden Karan, elektronik cihazların öncelikle evsel atıklardan ayrı toplanması gerektiğini söyledi. Yetkili toplama merkezleri ve lisanslı geri dönüşüm tesislerinin bu süreçte önemli rol üstlendiğini belirtti.
Geri dönüşüm sürecinde ilk olarak kişisel verilerin tamamen silinmesi gerektiğini aktaran Karan, ardından cihazların plastik, cam, metal ve elektronik devre kartları gibi bileşenlerine ayrıldığını ifade etti. Devre kartlarında bulunan altın, bakır, gümüş ve palladyum gibi değerli metallerin özel yöntemlerle geri kazanılabildiğini söyledi.
Kontrolsüz geri dönüşüm uygulamalarının toksik maddelerin çevreye yayılmasına yol açabileceğini belirten Karan, elektronik cihazların doğru şekilde geri dönüşüm sistemine dahil edilmesinin çevresel sürdürülebilirlik açısından temel gereklilik olduğunu kaydetti.
Gelecekte e-atık yönetiminde döngüsel ekonomi yaklaşımının daha fazla önem kazanacağını belirten Karan, ürünlerin yaşam döngüsünü uzatmayı hedefleyen sistemlerin öne çıktığını söyledi. Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu uygulamaları kapsamında üreticilerin yalnızca üretim aşamasından değil, kullanım sonrası süreçlerden de sorumlu tutulduğunu ifade etti.
Eko-tasarım anlayışının yaygınlaşmasının geri dönüşüm verimliliğini artırdığını kaydeden Karan, sökülebilirlik, tamir edilebilirlik ve geri dönüştürülebilirlik kriterlerinin yeni ürünlerde daha fazla dikkate alındığını söyledi. Onarım hakkı politikalarının da tüketicilerin ürünleri daha uzun süre kullanabilmesini desteklediğini belirtti.
YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ SİSTEMLER GELİŞTİRİLİYOR
Teknolojik gelişmeler kapsamında yapay zekâ destekli ayrıştırma teknolojilerinin öne çıktığını ifade eden Karan, elektronik atıkların daha hızlı ve doğru şekilde sınıflandırılabildiğini söyledi. Dijital ürün pasaportu uygulamalarının ise ürün içeriğinin ve yaşam döngüsünün izlenebilirliğini artırdığını kaydetti.
Gelecekte e-atık yönetimindeki temel hedefin yalnızca atıkları bertaraf etmek olmadığını belirten Karan, ürünleri sistem içinde mümkün olduğunca uzun süre tutarak kaynak verimliliğini artırmanın amaçlandığını ifade etti. Politika, teknoloji ve tüketici davranışlarının birlikte dönüşmesinin önem taşıdığını söyledi.
Milyonlarca Müslümanın büyük bir heyecanla idrak ettiği Kurban Bayramı'nda, ibadet şuuruyla kesilen kurbanlıkların etlerini muhafaza ederken yapılan kritik bir hata, tonlarca nimetin çöpe gitmesine neden oluyor. Uzmanlar, kesim işleminin hemen ardından sıcak etin poşetlenerek dolaba kaldırılmasının cinayetle eşdeğer bir israf ve sağlık riski olduğunu belirtiyor.
Sıcak Et Poşette Boğuluyor
Kurban ibadetini yerine getiren vatandaşların en sık düştüğü yanılgı, etleri bir an evvel pay edip işi bitirme telaşıdır. Ancak kesilen hayvanın vücut ısısı henüz düşmeden etlerin naylon poşetlere sıkıştırılması, etin nefes almasını tamamen engelliyor.
Havasız kalan ve kendi sıcaklığıyla poşet içinde terleyen et, hızla bakteri üretiyor. Halk arasında "et yanması" olarak bilinen bu durum, etin içten içe çürümesine, renginin yeşerip morarmasına ve ağır bir koku yaymasına sebep oluyor. Bu şekilde bozulan etlerin tüketilmesi ise ciddi gıda zehirlenmelerine davetiye çıkarıyor.
Nimetin Ziyan Olmaması İçin Ne Yapılmalı?
Kesilen kurbanın bereketini korumak, israfın önüne geçmek ve sağlıklı bir tüketim sağlamak için etlerin muhafazasında şu hayati adımlara dikkat edilmelidir:
1. Mutlaka Havalandırın:
Kesimden hemen sonra etler kesinlikle buzdolabına veya derin dondurucuya girmemelidir. Etler, geniş ve temiz tepsiler veya siniler üzerine, üst üste binmeyecek ve birbirini ezmeyecek şekilde serilmelidir.
2. Güneşten Koruyun:
Serilen etler, doğrudan güneş ışığı almayan, serin, temiz ve esintili bir odada dinlenmeye bırakılmalıdır. Bu dinlenme süresi etin kalınlığına göre en az 5-6 saat olmalıdır. Bu süreçte etlerin ara sıra ters yüz edilmesi, her tarafının eşit soğumasını ve hava almasını sağlayacaktır.
3. "Ölüm Sertliği"nin Geçmesini Bekleyin:
Hayvan kesildikten sonra kaslarda oluşan "ölüm sertliği" (rigor mortis) hemen geçmez. Etin yumuşak ve lezzetli olması, kolay pişmesi için ideal olan, serin ortamda hava alarak dinlendikten sonra buzdolabının normal bölümünde (+4 derece) 24 saat bekletilmesidir.
4. Porsiyonlayarak Saklayın:
Tamamen soğuyan ve dinlenen etler, ailenin bir öğünde tüketeceği miktarlara (porsiyonlara) ayrılarak buzdolabı poşetlerine konulmalıdır. Dondurucuya yerleştirirken de poşetlerin aralarında soğuk hava akışının sağlanabilmesi için tıka basa doldurulmamasına özen gösterilmelidir.
Unutmayın: Dondurucudan çıkarılarak çözdürülen et, kesinlikle tekrar dondurulmamalıdır. Çözdürme işlemi oda sıcaklığında veya kalorifer üzerinde değil, buzdolabının alt rafında yavaş yavaş yapılmalıdır. Büyük bir vebal ve nimet olan kurban etlerini doğru muhafaza etmek, hem sağlığımız hem de dini hassasiyetlerimiz açısından büyük önem taşıyor.
Bahar alerjisi, burun akıntısı, sık sık hapşırmak, gözlerde kızarıklık ve kaşıntıyla belirti veriyor. Çocuklar daha fazla etkileniyor. Prof. Dr. Feyzullah Çetinkaya, 7 etkili yöntemi anlattı.
Saç dökülmesi artık yalnızca ileri yaşlarda görülen bir sorun değil birçok kadın genç yaşlarda bu durumla karşılaşıyor. Duşta artan saç kaybı, incelen teller ve hacmini yitiren saçlar genellikle ilk sinyaller arasında yer alıyor. Uzmanlar genetik dışında günlük hataların da bu süreci hızlandırdığını belirtiyor.
Düzenli uygulanan farkındalık pratiklerinin stres hormonlarını azaltabildiğine dikkat çeken uzmanlar, yoğun psikolojik sorunlarda ise profesyonel destekle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
ZİHNİ ANDAKİ HAYATA DÖNDÜRÜYORKlinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, meditasyon, dua ve zikir gibi uygulamaların farklı kültürlerden geliyor gibi görünse de psikolojik açıdan benzer bir işleve sahip olduğunu söyledi. Bu pratiklerin zihni geçmiş pişmanlıklarıyla gelecek kaygıları arasında sıkışıp kalmaktan kurtardığını belirten Beyaz, kişinin dikkatini “şimdiye” yönlendirdiğini ifade etti.
İnsan zihninin çoğu zaman sürekli konuşan, eleştiren ve felaket senaryoları üreten bir yapıda çalıştığını aktaran Beyaz, dua ve zikir gibi tekrar eden manevi pratiklerin bu iç gürültüyü azaltabildiğini söyledi. Bu yöntemlerin kişide yalnızlık hissini hafifletebildiğini kaydeden Beyaz, ister inanç temelli ister kültürel kökenli olsun, bu uygulamaların sinir sistemi üzerinde yatıştırıcı ve düzenleyici bir etki oluşturduğunu dile getirdi.
STRESLE TEPKİ ARASINA MESAFE KOYUYORManevi farkındalık uygulamalarının beden üzerindeki etkilerine de değinen Beyaz, nefese ya da tekrar edilen bir kelimeye odaklanmanın kalp ritmini yavaşlatabildiğini, stres hormonlarını azaltabildiğini anlattı. Beynin sürekli alarm halinde çalışan bölümlerinin sakinleştiğini belirten Beyaz, bu süreçte kişinin daha mantıklı ve kontrollü kararlar almasını sağlayan zihinsel alanların devreye girdiğini ifade etti.
Stres anlarında zihnin çoğu zaman en kötü ihtimallere odaklandığını söyleyen Beyaz, meditasyon ve benzeri uygulamaların olaylarla verilen tepki arasına bir “farkındalık boşluğu” koyduğunu kaydetti. Böylece kişinin otomatik tepkiler vermek yerine durup düşünme becerisi geliştirebildiğini aktaran Beyaz, belirsizlik karşısındaki tahammülün de zamanla güçlenebileceğini belirtti.
GÜNLÜK HAYATTA KÜÇÜK MOLALAR YETERLİ OLABİLİYORBu uygulamaların etkili olabilmesi için uzun süreli inzivalara gerek olmadığını ifade eden Beyaz, günlük yaşamın içinde kısa süreli farkındalık anlarının bile yararlı olabileceğini söyledi. Trafikte beklerken ritmik bir dua tekrar etmek, yürürken sadece adımlara odaklanmak ya da uyumadan önce bedendeki gerginliği fark ederek derin nefes almak gibi küçük uygulamaların kişiyi zihinsel olarak rahatlatabileceğini anlattı.
Ancak bu yöntemlerin tek başına bir tedavi olarak görülmemesi gerektiğinin altını çizen Beyaz, yoğun kaygı, depresyon veya travma durumlarında psikoterapi ve tıbbi desteğin temel rol oynadığını belirtti. Manevi pratiklerin ise iyileşme sürecinde kişiye destek sağlayan tamamlayıcı unsurlar olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
HERKES AYNI ETKİYİ HİSSETMEYEBİLİRHer bireyin manevi uygulamalara verdiği tepkinin farklı olabileceğini vurgulayan Beyaz, bazı insanların dua ve meditasyon sayesinde güç ve huzur bulurken, geçmiş travmaları ağır olan bireylerin içe yöneldiklerinde zorlayıcı duygular yaşayabileceğini belirtti. Bu nedenle herkes için aynı yöntemin aynı sonucu doğurmayacağını kaydeden Beyaz, kişisel deneyimlerin ve psikolojik geçmişin önemli olduğunu söyledi.
Manevi uygulamaların hayattan kaçış değil, kişinin kendi duygularıyla sağlıklı biçimde yüzleşmesine yardımcı olacak güvenli alanlar olması gerektiğini dile getiren Beyaz, bu süreçlerin insanı sosyal yaşamdan koparmaması gerektiğine dikkat çekti. Eğer uygulamalar korku, suçluluk veya işlev kaybı yaratıyorsa profesyonel destek alınmasının önemli olduğunu ifade etti.
Uzmanlara göre insanın gerçek yaşı nüfus cüzdanında değil, hayata nasıl baktığında gizli. Merak duygusunu kaybetmeyen, yeni deneyimlere açık kalan ve yaşamla bağını sürdüren bireyler, yıllar geçse de ruhsal olarak genç kalabiliyor. Psikiyatri Uzmanı Dr. Günay Hajiyeva, zihinsel durağanlığın insanı yaşlandırdığını belirterek, “Ruhsal yaşlanma; hayata karşı heyecanın, umudun ve öğrenme isteğinin azalmasıdır” dedi.Hayatın yalnızca takvim yapraklarından ibaret olmadığını ifade eden uzmanlar, insanın kendisini nasıl hissettiğinin en az biyolojik yaşı kadar önemli olduğuna dikkat çekiyor. Kimi insanlar genç yaşlarda hayata karşı isteğini kaybederken, bazıları ilerleyen yaşlarına rağmen üretmeye, öğrenmeye ve yeni başlangıçlar yapmaya devam ediyor. Uzmanlara göre bu farkın temelinde kişinin ruhsal yaşı, yaşamla kurduğu bağ ve zihinsel esnekliği yer alıyor.Psikiyatri Uzmanı Dr. Günay Hajiyeva, insan zihninin sürekli kendisine anlatılan düşüncelerden etkilendiğini belirterek, “Artık çok yaşlandım”, “Benden geçti” ya da “Geç kaldım” gibi düşüncelerin kişiyi zihinsel olarak geri çekebildiğini söyledi. Buna karşılık “Hâlâ öğrenebilirim”, “Yeni başlangıçlar yapabilirim” gibi düşüncelerin ise yaşam enerjisini desteklediğini ifade etti.ZİHNİ YAŞLANDIRAN ASIL ŞEY DURAĞANLIKDr. Günay Hajiyeva’ya göre zihinsel yaşlanmanın temel nedenlerinden biri, hayatın tekdüze hâle gelmesi. Her günün bir öncekine benzemesiyle birlikte zihnin “otomatik pilot” sistemine geçtiğini belirten Hajiyeva, bu durumun kısa vadede güven hissi verse de uzun vadede yaşam sevincini azalttığını ifade etti. Zihnin yeniliklerle canlı kaldığını söyleyen Hajiyeva, yeni deneyimlerin insan beynini harekete geçirdiğini ve öğrenme duygusunu canlı tuttuğunu kaydetti.Uzmanlara göre birçok insanın “Yılların nasıl geçtiğini anlamadım” demesinin nedeni de aynı döngünün içinde yaşamak. Beyin, sürekli tekrar eden bilgileri kaydetme ihtiyacı hissetmediği için zaman algısı giderek silikleşiyor. Bu durumun zamanla tükenmişlik, kronik stres ve duygusal donukluk hissine neden olabileceği belirtiliyor.HER YAŞTA YENİ BAŞLANGIÇ MÜMKÜNToplumda yerleşmiş bazı kalıpların da insanları ruhsal olarak yaşlandırabildiğini ifade eden Dr. Günay Hajiyeva, özellikle “Bu yaştan sonra olmaz” anlayışının bireylerin yaşam enerjisini azalttığını söyledi. Oysa insanın her yaşta yeni kararlar alabileceğini belirten Hajiyeva, yeni bir meslek öğrenmenin, yeniden âşık olmanın, eğitim hayatına başlamanın ya da farklı projelere yönelmenin belirli bir yaş sınırı olmadığını vurguladı.Uzmanlar, ruhsal gençliği korumanın en önemli yollarından birinin yeni deneyimlere açık olmak olduğunu belirtiyor. Daha önce gidilmemiş bir yerde kahvaltı yapmak, farklı bir sokakta yürümek, yeni insanlarla tanışmak ya da yeni bir hobi edinmek gibi küçük değişimlerin bile zihni canlandırdığı ifade ediliyor. Çünkü beynin her yeni deneyimde dopamin salgıladığı ve bunun yaşam enerjisini artırdığı belirtiliyor.
İÇ SES YAŞAM ENERJİSİNİ ETKİLİYORUzmanlara göre kişinin kendiyle kurduğu iç diyalog da ruhsal yaş üzerinde doğrudan etkili. Sürekli yorgunluk, tükenmişlik ve umutsuzluk mesajları veren düşüncelerin zamanla zihni buna inandırdığı ifade edilirken, umut ve öğrenme odaklı düşüncelerin zihinsel dayanıklılığı artırdığı belirtiliyor. Yapılan bazı araştırmaların da kendisini olduğundan daha genç hisseden kişilerin sağlık açısından daha avantajlı olabileceğini ortaya koyduğu aktarılıyor.Dr. Günay Hajiyeva, sosyal ilişkilerin de ruhsal canlılığı koruyan en önemli unsurlardan biri olduğunu belirterek, insan zihninin yalnız yaşamaya uygun olmadığını söyledi. Bir sohbetin, bir kahkahanın ya da paylaşılan küçük bir anının bile kişiyi hayata bağlayabildiğini ifade eden Hajiyeva, ilişkileri hızla tüketmek yerine bağları korumaya çalışmanın ruh sağlığı açısından önemli olduğunu kaydetti.HAREKET EDEN BEDEN, CANLI KALAN RUHFiziksel hareketin yalnızca bedeni değil, ruh sağlığını da desteklediğini vurgulayan uzmanlar; yürüyüş yapmak, dans etmek, sporla ilgilenmek ya da günlük hareketliliği artırmanın kaygı düzeyini azalttığını ve zihinsel esnekliği güçlendirdiğini belirtiyor. İnsan hareket ettikçe kendisini daha canlı ve üretken hissettiğini ifade eden Dr. Hajiyeva, geleceğe dair planlar yapmanın da ruhsal gençliğin önemli parçalarından biri olduğunu söyledi.Uzmanlara göre bu planların büyük hedefler olması gerekmiyor. Bir arkadaş buluşması, başlanacak bir kurs, küçük bir seyahat ya da izlenecek bir film bile insanın gelecekle bağ kurmasına yardımcı olabiliyor. Gelecek duygusunu kaybetmeyen bireylerin yaşam enerjisini daha güçlü koruyabildiği ifade ediliyor.Dr. Günay Hajiyeva, yaş almanın doğal bir süreç olduğunu ancak ruhsal yaşlanmanın farklı bir kavram olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Beden zamanla yaş alır ama ruh; merak ettiği, öğrendiği, heyecan duyduğu ve insanlarla bağ kurduğu sürece genç kalabilir. İnsanın gerçek yaşı, ruhunun hissettiği yaştır” dedi.
Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC), dünya tarihinin en korkunç ve gizemli hastalıklarından biri olan Ebola virüsünün en nadir, en tehlikeli türüyle pençeleşiyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından paylaşılan son verilere göre, onaylanmış bir aşısı veya özel bir tedavi yöntemi bulunmayan "Bundibugyo" varyantı nedeniyle can kaybı 139’a yükselirken, şüpheli vaka sayısı ise 600 sınırına dayandı. Salgının kontrolsüz bir şekilde büyüyerek Uganda’nın başkenti Kampala’ya kadar sıçraması, küresel alarm seviyesini en üst noktaya çıkardı. Yaşanan bu bölgesel kriz karşısında Avrupa Birliği ve ABD, virüsün kendi topraklarına taşınmasını engellemek amacıyla bölgeden gelen yolculara karşı radikal seyahat kısıtlamalarını devreye soktu.
Uzmanlar, ölümcül virüsün ormanlık alanlardan çıkıp büyük şehirlere bu denli hızlı yayılmasının arkasında ülkedeki derin sosyoekonomik krizin ve yoksulluğun yattığına dikkat çekiyor. Topraklarının büyük bölümü balta girmemiş ormanlarla kaplı ülkede, açlık sınırındaki kırsal nüfus protein ihtiyacını karşılayabilmek için mecburen yarasalar, maymunlar ve kirpiler gibi yabani hayvanları avlıyor. Eski Sağlık Bakanı Eteni Longondo, halkın hayatta kalabilmek için av eti tüketmekten başka çaresinin olmadığını, bu durumun ise ormandaki ölümcül virüslerin insanlara bulaşmasındaki en büyük köprü vazifesini gördüğünü itiraf etti. Doğu bölgesinde yıllardır süren silahlı isyanlar ve istikrarsızlık da tıp ekiplerinin bölgeye girişini engellerken, isyancıların elindeki stratejik öneme sahip Bukavu ve Goma şehirlerinde de ilk ölümcül vakaların rapor edilmesi endişeleri hat safhaya çıkardı.
Sahada canla başla çalışan sağlık ekiplerinin karşılaştığı en büyük barikat ise virüsün kendisinden ziyade, cehalet, batıl inançlar ve kulaktan kulağa yayılan asılsız iddialar oluyor. Maden kasabalarında hızla yayılan ve halkı paniğe sevk eden "görüldüğü an öldüren hayalet tabutlar" benzeri hurafeler nedeniyle, hastalanan kişiler tıbbi merkezlere başvurmak yerine büyücülere ve geleneksel yöntemlere sığınıyor. Bununla birlikte, yerel kabilelerin ölen kişinin bedenine çıplak elle dokunmasını ve yıkanmasını emreden geleneksel cenaze ritüelleri, virüsün vücut sıvıları yoluyla zincirleme ve kitlesel bir şekilde yayılmasına yol açıyor. Sağlık otoriteleri, bu kemikleşmiş alışkanlıklar ve batıl inançlar kırılmadığı müddetçe, aşısı olmayan bu insanlık dramına karşı yürütülen amansız mücadelenin aylarca, hatta yıllarca sürebileceği konusunda dünyayı uyarıyor.
Sağlık Bakanlığı, sağlık raporları alım sürecinde yeni bir döneme girildiğini duyurdu. Yeni yönetmeliğin Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla başlayan dönemde, evlilik için alınan sağlım raporu ve istirahat süreleri dahil birçok alanda değişikliğe gidildi. İşte detaylar...
e-Nabız DEVREYE GİRİYOR
Sağlık Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre; tüm raporların başvuru sürecinde yazılı dilekçe ve benzer uygulamalar sona erdirilirken, başvuru süreçleri bundan sonra e-Nabız üzerinden kişisel beyan formunun doldurulmasıyla başlatılacak.
Düzenleme ile tek hekim raporları öncesinde bir karar destek sistemi oluşturuldu. Tanı, ilaç ve malzeme kullanımı ile ilgili kişisel beyan sorularına verilen yanıtlara göre sistem bir değerlendirmede bulunacak.
Bu kapsamda; kişinin sağlık raporu başvurusunda engel bir tanı, ilaç kullanımı ya da sağlık sorunu beyanı yoksa e-Nabız üzerinden Sağlık Durum Belgesi düzenlenebilecek.
Kişinin beyanıyla e-Nabız bilgilerinin eşleşmediği durumlarda sağlık raporu için hekime yönlendirme yapılacak. Lisansa tabi olmayan sporlar ve sosyal aktiviteler için de rapor düzenlenmesine gerek kalmadan e-Nabız üzerinden Sağlık Durum Belgesi alınması mümkün olacak.
2 TEMEL SAĞLIK KURULU TANIMLANDI
Yönetmelikte durum bildirir sağlık kurulu raporu süreçleri de yeniden tanımlanırken, tam teşekküllü sağlık kurulu ve üç hekimli sağlık kurulu olmak üzere iki temel sağlık kurulu oluşturuldu.
Sağlık kurulu raporu alma süreci kolaylaştı
Bu kapsamda; vatandaşların sağlık kurulu raporu alma süreçleri kolaylaştırıldı, bakanlık tarafından belirlenen istisnalar dışında raporların üç hekim tarafından düzenlenebilmesine imkan tanındı.
HASTANELERDE 'RAPOR BAŞVURU MERKEZİ' KURULACAK
İkinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinde sağlık raporu işlemlerinin tek bir noktadan başlatılması, takip edilmesi ve sonuçlandırılması sağlandı; kişilerin hastanede devam eden rapor süreçlerine ilişkin bilgiye kolay erişimi mümkün hale getirildi.
Bu amaçla; sağlık kurumlarında Rapor Başvuru Merkezleri oluşturulacak ve süreç bu merkezler üzerinden takip edilebilecek.
Bakanlık tarafından belirlenen sağlık raporu formatları dışında başka bir formatta rapor düzenlenmesinin önüne geçildi. Raporların ilgili kişiler tarafından daha kolay değerlendirilmesi sağlandı ve ülke standardı oluşturuldu. Raporlara İngilizce dil desteği eklenerek uluslararası kullanım imkanı da sağlandı.
İŞE GİRİŞ BELGELERİ İÇİN YENİ MERKEZ
Düzenlemeyle ayrıca; elliden az çalışanı bulunan ve az tehlikeli iş yerlerinde çalışacak olan kişilerin işe giriş raporlarının, Çalışan Sağlığı Merkezi (ÇAŞMER), aile hekimleri ve diğer kamu sağlık hizmeti sunucularında görevli tüm hekimler tarafından düzenlenebilmesinin önü açıldı.
Demir eksikliği, kansızlığa yol açıyor. Hayatı olumsuz etkiliyor. Tedavi edilmediği taktirde başka hastalıkları tetikliyor. Uzmanlar uyarıyor: Saç dökülmesi, unutkanlık, uykusuzluk yaşıyorsanız kansız olabilirsiniz.
Türkiye’nin dört bir yanından yarışmaya katılan öğrenciler, bağımlılıkla mücadele konusunda hazırladıkları eserlerle hem farkındalık oluşturdu hem de ödüllerine kavuştu.Çocukların ve gençlerin bağımlılıklara karşı bilinçlenmesini sağlamak, sağlıklı yaşam alışkanlıklarını desteklemek ve sanatsal üretimlerini teşvik etmek amacıyla 2011 yılından bu yana düzenlenen yarışma, bu yıl da yoğun katılımla gerçekleştirildi. İlkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinin katıldığı yarışmada eserler görsel ve edebi olmak üzere iki ayrı kategoride değerlendirildi.77 BİNİ AŞKIN ESER YARIŞTIÖğrenciler yarışmaya resim, karikatür, şiir, hikâye, kompozisyon ve deneme türlerinde hazırladıkları çalışmalarla katıldı. Gençler, bağımlılıkların bireysel ve toplumsal etkilerine ilişkin düşünce ve duygularını eserlerine yansıttı.Bu yıl Türkiye’nin 81 ilinden yarışmaya toplam 77 bin 515 başvuru yapıldı. Başvuruların 49 bin 334’ünü görsel eserler, 28 bin 181’ini ise edebi çalışmalar oluşturdu. Yapılan değerlendirmeler sonucunda 234 görsel ve 223 edebi eser sahibi öğrenci il birincisi olarak seçildi.
DERECEYE GİREN ÖĞRENCİLERE PARA ÖDÜLÜ VERİLDİYarışma kapsamında il birincisi olan öğrencilere edebi ve görsel kategorilerde 7 bin 500 TL ödül verildi. 27-28 Nisan tarihlerinde gerçekleştirilen jüri değerlendirmeleri sonucunda ise Türkiye genelindeki derece sahipleri belirlendi.Ülke çapında her iki kategoride birinci olan öğrencilere 40 bin TL, ikinci olanlara 30 bin TL, üçüncü olanlara ise 25 bin TL ödül takdim edildi. Törende öğrenciler sahneye davet edilerek ödüllerini protokol üyelerinin elinden aldı.ÖĞRENCİLER ETKİNLİKLERLE DOLU BİR GÜN GEÇİRDİÖdül töreninin yanı sıra öğrenciler için gün boyunca çeşitli etkinlikler de düzenlendi. Atölye çalışmaları, oyun alanları ve sosyal etkinliklere katılan öğrenciler hem eğlendi hem de farklı deneyimler yaşadı. Program sonunda gerçekleştirilen İstanbul Boğazı tekne turu ise etkinliğin dikkat çeken bölümlerinden biri oldu. Öğrenciler, İstanbul’un tarihi ve doğal güzelliklerini görme fırsatı bulurken unutulmaz bir gün geçirdi.“TÜRKİYE BAĞIMLILIKLA MÜCADELEDE GÜÇLÜ BİR İRADEYE SAHİP”Törende konuşan Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç, bağımlılıkla mücadelenin yalnızca bireysel değil toplumsal bir sorumluluk olduğunu vurguladı. Türkiye’nin bu konuda güçlü bir toplumsal bilinç taşıdığını ifade eden Dinç, yürütülen çalışmaların bilimsel ve sahaya dayalı bir anlayışla sürdürüldüğünü söyledi.Bağımlılıkla mücadelede umutsuz bir tablo olmadığını belirten Dinç, çocukların ve gençlerin ortaya koyduğu eserlerin gelecek adına önemli bir umut kaynağı olduğunu ifade etti. Yarışmaya yapılan yoğun başvurunun kendilerini motive ettiğini dile getiren Dinç, gençlerin emek vererek hazırladığı çalışmaların bağımlılıklara karşı farkındalığın güçlenmesine katkı sunduğunu kaydetti.Yeşilay olarak yıl boyunca bağımlılıkla mücadele çalışmalarını sürdürdüklerini belirten Dinç, bu mücadelenin yalnızca Türkiye için değil insanlık adına önemli bir sorumluluk olduğunu söyledi. Destek veren eğitimcilere, ailelere ve öğrencilere teşekkür etti.
“YEŞİLAY İLE İŞ BİRLİĞİ DAHA DA GÜÇLENECEK”Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Cihad Demirli de törende yaptığı konuşmada, eğitim kurumları ile Yeşilay arasındaki iş birliğinin önemine dikkat çekti. Öğrencilerin akademik gelişimlerinin yanında sosyal ve psikolojik açıdan da desteklenmesi gerektiğini belirten Demirli, bağımlılıkla mücadelede farkındalık çalışmalarının eğitim sürecinin önemli bir parçası olduğunu ifade etti.Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında öğrencilerin çok yönlü gelişimini destekleyen çalışmalar yürüttüklerini kaydeden Demirli, çağın risklerine karşı çocuklarda bilinç oluşturmayı hedeflediklerini söyledi. Millî ve manevi değerlerin güçlendirilmesiyle birlikte bağımlılığa karşı koruyucu çalışmaların da sürdürüldüğünü belirtti.Demirli ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayelerinde ilan edilen “2026 Bağımsızlık Yılı” kapsamında Yeşilay ile daha kapsamlı çalışmalar gerçekleştirileceğini ifade etti. Önümüzdeki dönemde bağımlılıkla mücadele, bilinçlendirme faaliyetleri ve gençlerin korunmasına yönelik ortak projelerin hayata geçirileceğini dile getirdi.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC) ve Uganda'daki Ebola salgınının uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu oluşturduğunu, ama pandemi acil durumu kriterlerini karşılamadığını belirtti.
Ghebreyesus, KDC ve Uganda'daki Ebola salgınına ilişkin yazılı açıklama yaptı.
Bundibugyo virüsünün neden olduğu Ebola salgınına ilişkin KDC'li ve Ugandalı yetkililerle görüştüğünü belirten Ghebreyesus, Ebola hastalığının uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu teşkil ettiğini ancak uluslararası sağlık tüzüğünde tanımlanan pandemi acil durumu kriterlerini karşılamadığına karar verildiğini bildirdi.
Ghebreyesus, KDC ve Uganda'ya, olayı kontrol altına almak için gerekli ve güçlü önlemleri alma konusundaki kararlılıkları ve bu olayın DSÖ'ye üye diğer ülkeler için oluşturduğu riski değerlendirme konusundaki dürüstlükleri nedeniyle minnettar olduğunu ifade ederek, "Bu sayede küresel topluluğun gerekli hazırlık önlemlerini almasına olanak sağladılar." dedi.
Salgının halk sağlığı acil durumu oluşturduğuna karar verilmesinde, KDC ve Uganda tarafından sağlanan bilgiler, bilimsel ilkeler, mevcut bilimsel kanıtlar ve diğer ilgili verilerin dikkate alındığını ifade eden Ghebreyesus, salgının uluslararası yayılma riskinin de değerlendirildiğini belirtti.
Ghebreyesus, "16 Mayıs 2026 itibarıyla KDC'de Ituri eyaletinde, Bunia, Rwampara ve Mongbwalu bölgeleri dahil en az 3 sağlık bölgesinde 8 laboratuvar onaylı vaka, 246 şüpheli vaka ve 80 şüpheli ölüm bildirildi. KDC'den seyahat eden 2 kişide, 15 ve 16 Mayıs tarihlerinde 24 saat arayla, Uganda'nın Kampala kentinde birbirleriyle görünürde bir bağlantısı olmayan 2 laboratuvar onaylı vaka (bir ölüm dahil) bildirildi. 16 Mayıs'ta Ituri'den dönen bir kişide de KDC'nin Kinşasa kentinde laboratuvar onaylı bir vaka bildirildi." bilgisini verdi.
Ituri'deki çeşitli bölgelerde Bundibugyo virüsü ile uyumlu alışılmadık toplu ölüm vakalarının bildirildiğini anımsatan Ghebreyesus, Ituri ile Kuzey Kivu genelinde şüpheli vakalar tespit edildiğini belirtti.
Ghebreyesus, "Buna ek olarak etkilenen bölgeden viral hemorajik ateşe işaret eden klinik bir bağlamda sağlık çalışanları arasında en az 4 ölüm vakası bildirildi. Bu durum, sağlık hizmetleriyle ilişkili bulaşma, enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerindeki eksiklikler ve sağlık tesislerinde yayılma potansiyeli konusunda endişeleri artırıyor. Şu anda (Ebola salgını) bu olayla ilişkili gerçek enfekte kişi sayısı ve coğrafi yayılım konusunda önemli belirsizlikler bulunuyor." değerlendirmesinde bulundu
Mevcut durumun, salgının boyutunu anlamak, gözetim, önleme ve müdahale çabalarını koordine etmek için uluslararası koordinasyon ve işbirliği gerektirdiğini vurgulayan Ghebreyesus, uluslararası sağlık tüzüğü uyarınca, salgının yaşandığı ülkelerin olaya nasıl yanıt vereceğine dair önerilen geçici tavsiye konusunda görüş bildirmek üzere en kısa sürede Acil Durum Komitesi'ni toplayacağını belirtti.
Ebola, Afrika'da binlerce kişinin ölmesine neden oldu
Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara ve KDC'nin Yambuku kentlerinde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıkmıştı. KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınında bir köyde başladığı için hastalığa bu nehrin ismi verilmişti.
Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayılmıştı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 döneminde görülen salgında 30 bin kişiye virüs bulaşmış ve hastaların 11 binden fazlası ölmüştü
Prof. Dr. Özçeker, besin alerjisinin özellikle çocukluk çağında giderek daha sık karşılaşılan bir tablo haline geldiğini söyledi.
Besin alerjisinin günümüzde artık hem klinik hem de toplumsal açıdan büyük bir halk sağlığı sorunu olmaya başladığına dikkati çeken Özçeker, "Besin alerjisi son 20 yılda çok ciddi bir artış gösterdi ve günümüzde neredeyse 6 bebekten birinde besin alerjisinin bir türünü görüyoruz." dedi.
Prof. Dr. Özçeker, besin alerjisindeki artışın tek bir nedene bağlanamayacağını, çok faktörlü bir süreçten söz edilebileceğini ama en önemli faktörün epigenetik değişiklikler olduğunu belirtti.
Epigenetik değişikliklerde genetik yapının kısa sürede değişmediğini ancak çevresel faktörlerin genlerin çalışma biçimini etkilediğini aktaran Özçeker, şöyle devam etti:
"Bizim genetiğimiz 20 yılda değişmedi ama çevresel faktörlerimiz ciddi anlamda değişti. Yani DNA dizimizi bir piyanonun tuşlarına benzetecek olursak tuşlara basan güç ne kadar değişirse farklı bir ses çıkıyor. Çevresel faktörler değiştikçe birtakım genlerimiz daha suskun, birtakım genlerimiz de daha fazla tepki vermeye başladı. Yani besin alerjisi, diğer alerjik hastalıklar ve birçok otoimmün hastalıklar günümüzde bu epigenetik değişikliklerin etkisiyle artış göstermiş durumda."
"Besin alerjisindeki artış 'pandemi' olarak tanımlanabilir"
Özçeker, epigenetik değişikliklerde hava kirliliğinin şehirleşme ve yaşam tarzındaki değişimlerin önemli rol oynadığını belirterek, sürecin yalnızca doğum sonrası değil, anne karnından itibaren başladığını anlattı.
İşlenmiş gıdalar ve katkı maddelerinin bağırsak mikrobiyotası üzerinde etkili olduğuna işaret eden Özçeker, "Koruyucu maddeler, ürünlerin raf ömrünü uzatan maddeler. Bunlar burada bakteri üremesini önlüyorlar. Biz bu besinleri aldığımızda sadece ürünün bakterisinin üremesini engellemiyor, bizim bağırsağımızdaki faydalı bakterilerin de üremesini engelliyor." diye konuştu.
Prof. Dr. Özçeker, mikrobiyota dengesinin bozulmasının "disbiyoz" olarak adlandırıldığını, bu durumun besin alerjisini tetikleyen önemli faktörlerden biri olduğunu ancak tek başına yeterli bir açıklama olmadığını ifade etti.
Besin alerjisindeki artışın "pandemi" olarak tanımlanabileceğini dile getiren Özçeker, "Bundan 20 yıl önce 'astım pandemisi' diyorduk ama artık 'besin alerjisi pandemisi' diyebiliriz. Çünkü artış çok ciddi boyutlarda." dedi.
"En sık görülen besin alerjileri ilk 3 yaşta inek sütü ve yumurta alerjileridir"
Özçeker, bebeklik döneminin bağışıklık sistemi açısından kritik bir dönem olduğunu, bu dönemde vücudun yeni gıdalarla ilk kez tanıştığını ve bağışıklık sisteminin henüz tam olgunlaşmadığını, bu nedenle bazı bebeklerde besinlerin tehdit olarak algılanabildiğini belirtti.
Türkiye'de farklı besin alerjisi türleri görüldüğünü aktaran Özçeker, "En sık görülen besin alerjileri ilk 3 yaşta inek sütü ve yumurta alerjileridir. Biz en sık bu 2 proteine karşı alerjileri görüyoruz. Ancak bunlar 5 yaşına kadar büyük oranda düzeliyor." bilgisini paylaştı.
Daha ileri yaşlarda ise kuruyemişler, deniz ürünleri ve buğday alerjilerinin öne çıktığını kaydeden Özçeker, besin alerjilerinin coğrafi farklılıklar gösterdiğini de söyledi.
Prof. Dr. Özçeker, anafilaksi gibi ağır alerjik reaksiyonların hayati risk taşıdığına ve bu durumun çok hızlı gelişebildiğine dikkati çekerek, "Anafilaksi dediğimiz şey aslında çok ani ve şiddetli vücudun tepki verme durumu. Kaşıntı, döküntü, şişme gibi cilt bulguları ve buna eşlik eden nefes darlığı, öksürük, inatçı kusmalar ve tansiyon düşüklüğünü görebiliyoruz. Anafilaksinin tek ve en etkili tedavisi adrenalindir." ifadelerini kullandı.
Besin alerjisi tanı ve tedavi süreçlerinde yeni gelişen yöntemlerin bulunduğunu dile getiren Özçeker, moleküler alerji testlerinin artık daha ayrıntılı risk değerlendirmesi yapılmasına imkan tanıdığını, ayrıca oral immünoterapi ve biyolojik ilaçların da tedavi seçenekleri arasında yer almaya başladığını sözlerini ekledi.
Masa başında geçirilen uzun saatler ağrılara dönüşüyor. Dr. Murat Yaycı, hareketsiz geçen uzun saatlerin, vücudun dengesini bozarak kas ve eklemlere yük bindirdiğini, bu durumun zamanla ağrıya ve duruş bozukluklarına yol açabildiğini söylüyor.
Orta yaşla birlikte yavaşlayan metabolizma ve değişen hormon dengesi, özellikle karın bölgesinde yağlanmayı artırabiliyor. Uzmanlara göre düzenli egzersiz önemli olsa da, beslenme alışkanlıklarında yapılacak küçük değişiklikler de kilo kontrolünde etkili rol oynuyor. Fermente gıdalardan lifli besinlere kadar bazı yiyecekler, göbek çevresindeki yağlanmayı azaltmaya yardımcı olabilir.
Türk Oftalmoloji Derneği Kornea ve Oküler Yüzey Birimi Başkanı Prof. Dr. Özlem Evren Kemer, özellikle çocuklar ve gençlerde sık görülen göz kaşıma alışkanlığının ciddi görme kayıplarına neden olabileceği uyarısında bulundu. Korneanın incelip sivrileşmesiyle ortaya çıkan keratokonus hastalığının, erken dönemde fark edilmediğinde yaşam boyu sürebilecek görme sorunlarına yol açabileceğini belirten Kemer, düzenli göz kontrollerinin ve erken tanının büyük önem taşıdığını söyledi.Keratokonus, gözün en dış kısmında bulunan saydam tabaka korneanın zamanla incelmesi ve öne doğru bombeleşmesiyle gelişen ilerleyici bir göz hastalığı olarak biliniyor. Korneadaki bu şekil bozukluğu, ışığın retina üzerine düzgün odaklanmasını engelliyor. Bunun sonucunda hastalarda bulanık, çarpık ve dalgalı görme şikayetleri ortaya çıkıyor. Hastalık ilerledikçe görme kalitesinde ciddi düşüş yaşanabiliyor ve bazı vakalarda kornea nakline kadar uzanan tedavi süreçleri gündeme gelebiliyor.
Türk Oftalmoloji Derneği Kornea ve Oküler Yüzey Birimi Başkanı Prof. Dr. Özlem Evren Kemer, geçmiş yıllarda nadir görülen bir hastalık olarak değerlendirilen keratokonusun günümüzde gelişmiş tanı yöntemleri sayesinde daha sık tespit edildiğini ifade etti. Dünya genelinde yaklaşık her 2 bin kişiden birinde görülen hastalığın, Türkiye’de yapılan çalışmalara göre genç nüfusta her 50 kişiden birinde görülebildiğine dikkat çekildi. Bu veriler, keratokonusun toplumda düşünüldüğünden daha yaygın olduğunu ortaya koyuyor.GÖZ KAŞIMA ALIŞKANLIĞI HASTALIĞI HIZLANDIRIYORProf. Dr. Özlem Evren Kemer, keratokonusun ortaya çıkmasında ve ilerlemesinde en önemli önlenebilir risk faktörlerinden birinin göz kaşıma alışkanlığı olduğunu belirtti. Gözlerin sürekli ve sert şekilde ovuşturulmasının kornea dokusunu zaman içinde zayıflattığını ifade eden Kemer, bu durumun korneada incelme ve şekil bozukluğuna yol açtığını söyledi.Özellikle alerjik göz hastalıkları bulunan kişilerde kaşıntının daha sık görüldüğünü aktaran Kemer, kaşıntıya bağlı olarak gelişen göz ovuşturma davranışının hastalık riskini artırdığını dile getirdi. Yapılan araştırmalarda gözlerini sık kaşıyan kişilerde keratokonus gelişme ihtimalinin belirgin şekilde yükseldiğinin görüldüğünü belirten Kemer, hastalık başladıktan sonra da göz kaşıma alışkanlığının sürmesinin ilerlemeyi hızlandırdığını ifade etti.Keratokonusun çoğunlukla ergenlik döneminde başladığını ve genç yaşlarda ilerleme eğilimi gösterdiğini kaydeden Kemer, birçok hastada 30’lu yaşların ortalarına doğru ilerlemenin yavaşladığını söyledi. Ancak göz kaşıma alışkanlığının devam ettiği kişilerde hastalığın daha ileri yaşlarda da ilerleyebileceğine dikkat çekildi. Bu nedenle hastalığın yalnızca genç yaş grubunu ilgilendiren bir rahatsızlık olarak değerlendirilmemesi gerektiği vurgulandı.ÇOCUKLAR VE GENÇLER DAHA BÜYÜK RİSK ALTINDAUzmanlara göre bazı kişilerde keratokonus görülme riski daha yüksek seyrediyor. Özellikle gözlerini sık kaşıyan çocuklar ve gençler, alerjik göz hastalığı bulunan bireyler, kısa süre içerisinde sık sık gözlük numarası değişen kişiler ile ailesinde keratokonus öyküsü bulunanlar risk grubunda yer alıyor.Nedeni açıklanamayan görme azalması yaşayan kişilerde de keratokonus ihtimalinin değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Ailesinde keratokonus bulunan çocukların herhangi bir şikayetleri olmasa bile ergenlik döneminden itibaren düzenli göz muayenesinden geçmeleri öneriliyor. Kornea haritalama yöntemleri sayesinde hastalığın çok erken evrede tespit edilebildiği ifade ediliyor.
BELİRTİLER ÇOĞU ZAMAN GÖZLÜK PROBLEMİ SANILIYORKeratokonusun erken dönem belirtilerinin çoğu zaman sıradan bir göz bozukluğu ile karıştırılabildiğini söyleyen Prof. Dr. Özlem Evren Kemer, hastalığın başlangıç aşamasında şikayetlerin hafif olabileceğini belirtti. Ancak ilerleyen süreçte görme kalitesinde belirgin bozulmalar ortaya çıkabiliyor.Hastalığın en sık görülen belirtileri arasında giderek artan bulanık görme, gözlükle tam düzelmeyen görme kaybı, sık değişen gözlük numaraları, gece görüşünde zorlanma, ışıkların dağılması ve görüntülerde netlik kaybı yer alıyor. Özellikle genç yaşta sık gözlük değiştirme ihtiyacı olan kişilerin detaylı göz muayenesinden geçirilmesi gerektiği ifade ediliyor.ERKEN TANI GÖRMEYİ KORUYORUzmanlar, keratokonusun erken dönemde tespit edilmesi halinde hastalığın ilerlemesinin büyük ölçüde durdurulabildiğini belirtiyor. Zamanında uygulanan tedaviler sayesinde korneadaki bozulmanın yavaşlatılabildiği ve ileride kornea nakli gereksiniminin azaltılabildiği ifade ediliyor.Bu nedenle çocuklarda ve gençlerde göz kaşıma alışkanlığının hafife alınmaması gerektiğine dikkat çekiliyor. Özellikle alerjik şikayetleri bulunan çocukların gözlerini sık ovuşturmasının engellenmesi, düzenli göz kontrollerinin aksatılmaması ve görme şikayetlerinin erken dönemde değerlendirilmesi büyük önem taşıyor.Uzmanlar ayrıca göz kaşımanın zararsız bir refleks olarak görülmemesi gerektiğini vurgularken, göz yapısında kalıcı bozulmalara neden olabileceği konusunda aileleri uyarıyor. Düzenli kontroller ve erken müdahale sayesinde keratokonusa bağlı ciddi görme kayıplarının önüne geçilebileceği belirtiliyor.
Kozmetik ürünlerin son yıllarda yalnızca estetik görünüm amacıyla değil, aynı zamanda cilt sağlığını koruma ve destekleme amacıyla da yaygın şekilde kullanıldığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Öznur Eyilcim, bu noktada en önemli unsurun ürünlerin içeriği, formülasyonu ve kişinin cilt tipine uygunluğu olduğunu söyledi. Bilinçsiz şekilde kullanılan kozmetik ürünlerin kısa vadede hassasiyet, kızarıklık ve tahrişe neden olabileceğini ifade eden Eyilcim, uzun vadede ise cilt bariyerinin bozulmasına kadar uzanan ciddi dermatolojik problemlerin ortaya çıkabileceğini kaydetti.
BİLİMSEL İÇERİK ÖN PLANDA OLMALIBazı kozmetik ürünlerin yalnızca geçici estetik görünüm sağladığını, bazılarının ise doğrudan biyolojik etki göstererek cilt sağlığını desteklediğini dile getiren Eyilcim, özellikle hyaluronik asit, niasinamid ve seramid gibi aktif içeriklerin cilt bariyerini güçlendiren maddeler arasında yer aldığını belirtti. Buna karşın ışık yansıtan pigmentler veya geçici sıkılaştırıcı etkiye sahip ürünlerin daha çok kozmetik görünüm sunduğunu ifade eden Eyilcim, ürün değerlendirmelerinde reklam çalışmalarından çok bilimsel verilerin dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Kozmetik sektöründe pazarlama dilinin giderek daha etkili hale geldiğini belirten Eyilcim, tüketicilerin özellikle sosyal medya üzerinden yayılan “mucize ürün” söylemlerine karşı dikkatli olması gerektiğini vurguladı. Bilimsel olarak desteklenmeyen ürünlerin yoğun şekilde tanıtılmasının yanlış kullanım riskini artırdığını ifade eden Eyilcim, her cilt yapısının farklı olduğunu ve ürün seçiminde kişiye özel değerlendirme yapılmasının önem taşıdığını dile getirdi.
GÜNEŞ KORUYUCU KULLANIMI İHMAL EDİLMEMELİGüneş koruyucu ürünlerin etkinliği bilimsel olarak en güçlü şekilde kanıtlanmış kozmetik ürünler arasında bulunduğunu kaydeden Eyilcim, UV ışınlarının ciltte DNA hasarına, erken yaşlanmaya ve uzun vadede cilt kanserine neden olabileceğini söyledi. Düzenli kullanılan SPF içerikli ürünlerin UV ışınlarını absorbe ederek veya yansıtarak cildi koruduğunu belirten Eyilcim, bu ürünlerin yalnızca estetik amaçlı değil aynı zamanda koruyucu biyokimyasal ürünler olduğunu ifade etti. Özellikle cilt tipine uygun güneş koruyucunun tercih edilmesi ve doğru kullanımın büyük önem taşıdığını vurguladı.
Toplumda yaygın şekilde kabul gören “sağlıklı bronzlaşma” anlayışının bilimsel açıdan doğru olmadığını ifade eden Eyilcim, bronzlaşmanın aslında cildin UV hasarına karşı geliştirdiği bir savunma mekanizması olduğunu söyledi. UV ışınlarının cilt hücrelerinde DNA hasarına yol açtığını belirten Eyilcim, bu durumun uzun vadede kırışıklık, lekelenme ve cilt kanseri riskini artırabildiğini kaydetti. Günümüzde UV olmadan bronz görünüm sağlayan self-tanner ürünlerin bulunduğunu ancak bu ürünlerin uzun dönem etkileriyle ilgili daha fazla bilimsel araştırmaya ihtiyaç olduğunu da sözlerine ekledi.
YANLIŞ KOMBİNASYONLAR CİLDİ TAHRİŞ EDEBİLİYORKozmetik ürünlerin yanlış kombinasyonlarla kullanılmasının cilt sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Eyilcim, özellikle yoğun parfüm içeren ürünler, esansiyel yağlar, yüksek oranlı asitler ve yanlış aktif içerik kombinasyonlarının ciltte irritasyon ve hassasiyet oluşturabileceğini söyledi. Retinol, AHA, BHA ve yoğun vitamin C serumlarının aynı anda kullanılmasının cilt bariyerine zarar verebildiğini ifade eden Eyilcim, kayıt dışı veya içeriği belirsiz ürünlerde bulunan steroidler ile kontrolsüz hidrokinon kullanımının da ciddi dermatolojik sorunlara yol açabileceğini kaydetti.
“Doğal” ve “organik” etiketli ürünlerin otomatik olarak güvenli kabul edilmemesi gerektiğini belirten Eyilcim, doğal içeriklerin de alerji, irritasyon ve fototoksisite oluşturabileceğini söyledi. Bilimsel açıdan güvenliği belirleyen unsurun ürünün doğal olması değil, doğru formüle edilmiş olması olduğunu vurgulayan Eyilcim, ürün seçiminde yalnızca pazarlama söylemlerine değil bilimsel verilere ve uzman görüşüne dikkat edilmesi gerektiğini ifade etti.
SOSYAL MEDYA TRENDLERİ RİSK OLUŞTURABİLİYORCilt tipine uygun olmayan ürün kullanımının kuruluk, akne, hassasiyet, egzama, kızarıklık ve pigmentasyon sorunlarını artırabileceğini söyleyen Eyilcim, özellikle sosyal medyada önerilen yoğun aktif içerikli ürünlerin bilinçsiz kullanımının cilt bariyerine zarar verebildiğini belirtti. Günlük bakım rutininde temel amacın cildin biyolojik bariyerini korumak olması gerektiğini ifade eden Eyilcim, iyi bir bakım rutininin nazik temizleme, uygun nemlendirme ve düzenli güneş koruyucu kullanımından oluştuğunu kaydetti.
Sosyal medyada yayılan limon sürmek, karbonat peelingi yapmak gibi bilimsel dayanağı olmayan uygulamaların cilt sağlığını riske attığını belirten Eyilcim, sürekli yeni ürün denemenin ve çok sayıda ürünü aynı anda kullanmanın her zaman daha iyi sonuç vermediğini söyledi. Minimal, dengeli ve sürdürülebilir bakım rutinlerinin çoğu zaman daha sağlıklı sonuçlar sağladığını ifade etti.
Fenomenlerin önerdiği kozmetik ürünlerin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirten Eyilcim, sponsorlu içeriklerin ve “mucize sonuç” vaat eden ürünlerin tüketicileri yanıltabildiğini söyledi. Bilinçsiz ürün kullanımının uzun vadede ciltte irritasyon, hassasiyet ve kalıcı hasarlara yol açabileceğini ifade eden Eyilcim, kozmetik ürün seçiminde dermatolog, eczacı veya alanında uzman kişilerden destek alınmasının önem taşıdığını kaydetti.
Kozmetik ürünlerin doğru kullanıldığında cilt sağlığını desteklediğini söyleyen Eyilcim, bilinçsiz kullanım ve pazarlama odaklı tercihler nedeniyle cilt sağlığının olumsuz etkilenebildiğini belirtti. Sağlıklı yaklaşımın; cilt tipine uygun, bilimsel temelli ve uzman görüşüyle desteklenen dengeli bir bakım rutini oluşturmak olduğunu ifade eden Eyilcim, uzman görüşünün hem yanlış ürün kullanımını önlemek hem de uzun vadede cilt sağlığını korumak açısından en güvenilir yaklaşım olduğunu sözlerine ekledi.
Dayanışma, komşuluk ve aile ilişkilerini merkeze alan eski yapımların yerini bugün daha çok bireysel güç mücadeleleri ve çatışma eksenli hikâyelerin aldığına işaret eden Süleymanlı, dizilerin toplumdaki değişimleri yansıtan önemli kültürel araçlar olduğunu ifade etti.
Televizyon yapımlarındaki dönüşümün izleyicinin duygu dünyası üzerinde de etkili olduğunu belirten Prof. Dr. Süleymanlı, özellikle eski dizilere duyulan yoğun ilginin yalnızca geçmiş özlemiyle açıklanamayacağını söyledi. Geçmişte dizilerin aile bireylerini aynı ekran karşısında buluşturan ortak deneyimler sunduğunu belirten Süleymanlı, insanların bugün eski yapımları hatırlarken yalnızca hikâyeleri değil, o dönemin sosyal ilişkilerini, aile ortamını ve duygusal atmosferini de yeniden yaşadığını kaydetti.
İzleyici tanıdık hikâyelere yöneliyorTanıdık anlatıların insanlarda güven ve aidiyet hissi oluşturduğunu dile getiren Süleymanlı, yoğun gündem ve hızlı yaşam temposu içerisinde bireylerin geçmişte izledikleri yapımlara yönelerek kendilerine psikolojik bir “güvenli alan” oluşturduklarını ifade etti. Eski yapımların daha sade anlatılara sahip olduğunu söyleyen Süleymanlı, günümüzde dizilerin bölümlerinin uzaması, sahnelerin tekrar etmesi ve dramatik yoğunluğun artmasının izleyiciyi eski yapımlara yönelten nedenlerden biri olduğunu belirtti.
Geçmiş dönemde yayınlanan dizilerde mahalle ilişkileri, komşuluk kültürü, dayanışma ve aile bağları gibi gündelik hayatın içinden unsurların ön plana çıktığını söyleyen Süleymanlı, karakterlerin izleyiciye daha yakın bulunduğunu kaydetti. İzleyicinin kendisini bu karakterlerde görebildiğini ifade eden Süleymanlı, günümüzde ise lüks yaşamların, idealize edilmiş karakterlerin ve gerçeküstü hayatların daha fazla işlendiğini söyledi. Bunun da seyirciyle kurulan duygusal bağı zayıflattığını belirtti.
Güç ve çatışma merkezli hikâyeler öne çıkıyorMafya ve entrika temalı dizilerin artışını toplumsal değişimle ilişkilendiren Süleymanlı, günümüzde rekabet, güç mücadelesi ve çatışma temalarının kültürel anlatılarda daha fazla yer bulduğunu ifade etti. Sürekli yüksek gerilim üzerine kurulan hikâyelerin izleyicide duygusal yorgunluk oluşturduğunu belirten Süleymanlı, buna rağmen bu yapımların toplumdaki güç, otorite ve ilişki biçimlerine dair algıları yeniden şekillendirdiğini söyledi.
Bu tarz dizilerin izleyici açısından bir tür duygusal boşalım alanı oluşturduğunu kaydeden Süleymanlı, insanların günlük yaşamda bastırdıkları duyguları ekran karakterleri üzerinden deneyimleyebildiğini ifade etti. Ancak sürekli tekrar eden şiddet ve çatışma temalarının zamanla normalleşebileceğine dikkat çeken Süleymanlı, medya karakterlerinin özellikle genç izleyiciler açısından rol modeli haline gelebildiğini söyledi.
Dijitalleşme izleme alışkanlıklarını değiştirdiKuşaklar arasında dizi izleme alışkanlıklarının farklılaştığını ifade eden Süleymanlı, televizyonun merkezde olduğu dönemlerde yetişen X ve Y kuşaklarının hikâye bütünlüğüne ve karakter gelişimine daha fazla önem verdiğini belirtti. Dizilerin aynı zamanda aile içinde ortak bir paylaşım alanı sunduğunu kaydeden Süleymanlı, dijital platformlarla büyüyen Z kuşağının ise daha hızlı ilerleyen, görsel yoğunluğu yüksek içeriklere yöneldiğini söyledi.
Dijital platformların kısa sezonlu ve yüksek prodüksiyonlu yapımlarının izleyici beklentilerini değiştirdiğini ifade eden Süleymanlı, televizyon dizilerinin anlatı temposunun da bu nedenle daha fazla eleştirildiğini kaydetti. Buna rağmen genç kuşakların da eski yapımlardaki doğal ilişkileri ve samimi atmosferi dikkat çekici bulduğunu belirten Süleymanlı, insanların teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin aidiyet hissi veren hikâyelere ihtiyaç duymaya devam ettiğini söyledi.
“Anti-kahraman” karakterler yaygınlaşıyorSon yıllarda ekranlarda daha fazla görülen “güçlü erkek” ve “anti-kahraman” karakterlere de değinen Süleymanlı, bu karakterlerin gücü çoğu zaman sertlik, kontrol ve baskınlık üzerinden tanımladığını ifade etti. Bu durumun toplumsal cinsiyet algısını etkileyebileceğini belirten Süleymanlı, medya içeriklerinin yalnızca toplumu yansıtmadığını, aynı zamanda hangi davranışların kabul edilebilir olduğu konusunda da referans oluşturduğunu söyledi.
Eski yapımlara duyulan ilgi sürüyorİnsanların geçmişi çoğu zaman daha olumlu hatırlama eğiliminde olduğunu belirten Süleymanlı, günümüzdeki yüksek tempo ve yoğun çatışma atmosferinin eski dizileri daha sakin ve samimi gösterdiğini ifade etti. Reyting kaygılarının senaryolarda belirleyici hale geldiğini söyleyen Süleymanlı, karakter derinliğinin azalmasının da eski yapımların daha bütünlüklü olduğu düşüncesini güçlendirdiğini kaydetti.
Toplumsal yaşamda yaşanan dönüşümün ekranlara da doğrudan yansıdığını belirten Süleymanlı, geçmişte dayanışma ve kolektif yaşamı merkeze alan hikâyelerin bugün yerini bireysel rekabet ve güç mücadelelerine bıraktığını söyledi. Dizilerin yalnızca eğlence amacı taşımadığını vurgulayan Süleymanlı, televizyon yapımlarının toplumun değer dünyasını ve duygusal iklimini etkileyen güçlü kültürel araçlar olduğunu ifade etti.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, "Hantavirüse ilişkin toplum müsterih olsun, şu anda böyle bir salgın riski veya bununla ilgili bilimsel dünyanın bize risklerin çok arttığı veya bu konuda risk olduğu konusunda bir bildirimi ve önerisi yok." dedi.
Bakan Memişoğlu, katıldığı canlı yayınında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu, soruları yanıtladı.
Hantavirüs hakkındaki soru üzerine Memişoğlu, Türkiye'nin özellikle Kovid-19 salgını sürecinde sağlık sisteminin direncini ve kapasitesini dünyaya gösterdiğini söyledi.
Toplumdan spekülasyonlara değil, Sağlık Bakanlığının açıklamalarına itibar etmelerini isteyen Memişoğlu, "Kovid-19 salgını sürecinde bunu en iyi şekilde yöneten ülkelerden biri olduysak, şu anda sağlık sistemimiz her türlü salgın da olsa, sağlıkla ilgili tehdit de olsa bunları önlemeye, takip etmeye muktedir bir sağlık sistemimiz ve insan gücümüzle her türlü takibi yapıyoruz." ifadelerini kullandı.
Memişoğlu, hantavirüse ilişkin Dünya Sağlık Örgütünün 2 Mayıs'ta bir gemide görülen ağır solunum hastalığı olduğuna dair önlem alınması gerektiğine ilişkin alarm verdiğini ve Türkiye'nin de süreci ilk andan itibaren takip ettiğini anlattı.
Uluslararası bir seyahat gemisinde 147 yolcunun bulunduğunu anımsatan Memişoğlu, yolcuların temaslı olarak değerlendirildiğini, 8 yolcuda pulmoner hastalık görüldüğünü ve bunlardan 6'sının hantavirüs pozitif çıktığının bildirildiğini söyledi.
Memişoğlu, Türkiye'nin tüm ekipleriyle ve İspanya'daki büyükelçilikle koordinasyon içinde hareket ettiğini belirterek, temaslı yolcuların ülkelerine gönderilip karantinaya alınmaları için organizasyon yapıldığını, gemiden daha önce ayrılan 2 Türk vatandaşının da tedbir amacıyla karantinaya alındığını ifade etti.
Gemideki 3 Türk vatandaşın da Türkiye'ye ait uçakla izole şekilde getirildiğini anımsatan Memişoğlu, "Gemiden indikleri andan itibaren kendi uçağımızla onları izole şekilde aldık ve şu anda da onları karantinaya almış durumdayız ve takip ediyoruz, testleri de negatif çıktı. 5 kişinin yaklaşık 42 günlük karantina ve izolasyon süreçleri devam ediyor. Her gün onları klinik anlamında arıyoruz, bir bulgusu olup olmadıklarını takip ediyor halk sağlığımız." bilgisini verdi.
Memişoğlu, "Hantavirüse ilişkin toplum müsterih olsun, şu anda böyle bir salgın riski veya bununla ilgili bilimsel dünyanın bize risklerin çok arttığı veya bu konuda risk olduğu konusunda bir bildirimi ve önerisi yok. Bizim bilimsel kurulumuz ve komisyonumuz da bu konuda bizleri bilgilendiriyorlar ve onların tavsiyeleri doğrultusunda hareket ediyoruz. Şu anda böyle bir salgın riski yok." dedi.
Hantavirüsün kemirgenlerden sıvı ile dışkılardan bulaşan bir hastalık türü olduğunun bilgisini veren Memişoğlu, Sağlık Bakanlığının yalnızca hantavirüsü değil, gribal enfeksiyonlara neden olan virüsler başta olmak üzere tüm hastalıkları yakından takip ettiğini bildirdi.
- "SON 1 YILDA 7 MİLYON KİŞİYE KANSER TARAMASI YAPILDI"
Sağlıkta üretim vizyonuna ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Memişoğlu, Türkiye'nin son yıllarda sağlık teknolojileri üretiminde önemli adımlar attığını söyledi.
Bakan Memişoğlu son dönemdeki yerli aşı çalışmalarına ilişkin, "Hepatit aşısını sahaya verdik. Türkiye kendi aşısını yapacak, kendi ilacını da yapacak. Sadece onları değil kendi cihazını da üretecek. 9 aşıyla ilgili de TÜSEP'te çağrıya çıktık." bilgisini paylaştı.
Memişoğlu, Türkiye'nin artık SMA ilacını da üretmeye başladığını belirterek, klinik çalışmaların sürdüğünü ve ilacın preklinik aşamanın sonuna geldiğini söyledi.
Koruyan Sağlık Vizyonu kapsamında aile hekimlikleri ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinde belirli yaş grubuna ücretsiz kanser taramaları yapıldığını vurgulayan Memişoğlu, son bir yılda 7 milyon kişiye kanser taraması yapıldığını bildirdi.
- "TÜRKİYE'DE SEZARYEN DOĞUM ORANI YÜZDE 59,7"
Memişoğlu, sezaryen doğumlarla ilgili değerlendirmesinde, Türkiye'de sezaryen doğum oranının yüzde 59,7, ilk doğumlarda ise bu oranın yüzde 30,4 seviyesinde olduğunu belirterek, anne adayları ve hekimlerle bu oranları daha sağlıklı seviyelere çekmek istediklerini söyledi.
Geçen yıl Türkiye'de ilk kez sezaryen oranlarında düşüş eğilimi görüldüğünü ifade eden Memişoğlu, bu düşüşün sürdürülmesini hedeflediklerini kaydetti.
Memişoğlu, bütün il ve ilçe sağlık müdürlüklerine ilk bebeğini bekleyen ve gebeliğinin son 3 ayındaki her anne adayına bir ebe verilmesi konusunda talimat verdiklerini bildirdi.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, "Hantavirüse ilişkin toplum müsterih olsun, şu anda böyle bir salgın riski veya bununla ilgili bilimsel dünyanın bize risklerin çok arttığı veya bu konuda risk olduğu konusunda bir bildirimi ve önerisi yok." dedi.
Bakan Memişoğlu, katıldığı canlı yayınında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu, soruları yanıtladı.
Hantavirüs hakkındaki soru üzerine Memişoğlu, Türkiye'nin özellikle Kovid-19 salgını sürecinde sağlık sisteminin direncini ve kapasitesini dünyaya gösterdiğini söyledi.
Toplumdan spekülasyonlara değil, Sağlık Bakanlığının açıklamalarına itibar etmelerini isteyen Memişoğlu, "Kovid-19 salgını sürecinde bunu en iyi şekilde yöneten ülkelerden biri olduysak, şu anda sağlık sistemimiz her türlü salgın da olsa, sağlıkla ilgili tehdit de olsa bunları önlemeye, takip etmeye muktedir bir sağlık sistemimiz ve insan gücümüzle her türlü takibi yapıyoruz." ifadelerini kullandı.
Memişoğlu, hantavirüse ilişkin Dünya Sağlık Örgütünün 2 Mayıs'ta bir gemide görülen ağır solunum hastalığı olduğuna dair önlem alınması gerektiğine ilişkin alarm verdiğini ve Türkiye'nin de süreci ilk andan itibaren takip ettiğini anlattı.
Uluslararası bir seyahat gemisinde 147 yolcunun bulunduğunu anımsatan Memişoğlu, yolcuların temaslı olarak değerlendirildiğini, 8 yolcuda pulmoner hastalık görüldüğünü ve bunlardan 6'sının hantavirüs pozitif çıktığının bildirildiğini söyledi.
Memişoğlu, Türkiye'nin tüm ekipleriyle ve İspanya'daki büyükelçilikle koordinasyon içinde hareket ettiğini belirterek, temaslı yolcuların ülkelerine gönderilip karantinaya alınmaları için organizasyon yapıldığını, gemiden daha önce ayrılan 2 Türk vatandaşının da tedbir amacıyla karantinaya alındığını ifade etti.
Gemideki 3 Türk vatandaşın da Türkiye'ye ait uçakla izole şekilde getirildiğini anımsatan Memişoğlu, "Gemiden indikleri andan itibaren kendi uçağımızla onları izole şekilde aldık ve şu anda da onları karantinaya almış durumdayız ve takip ediyoruz, testleri de negatif çıktı. 5 kişinin yaklaşık 42 günlük karantina ve izolasyon süreçleri devam ediyor. Her gün onları klinik anlamında arıyoruz, bir bulgusu olup olmadıklarını takip ediyor halk sağlığımız." bilgisini verdi.
Memişoğlu, "Hantavirüse ilişkin toplum müsterih olsun, şu anda böyle bir salgın riski veya bununla ilgili bilimsel dünyanın bize risklerin çok arttığı veya bu konuda risk olduğu konusunda bir bildirimi ve önerisi yok. Bizim bilimsel kurulumuz ve komisyonumuz da bu konuda bizleri bilgilendiriyorlar ve onların tavsiyeleri doğrultusunda hareket ediyoruz. Şu anda böyle bir salgın riski yok." dedi.
Hantavirüsün kemirgenlerden sıvı ile dışkılardan bulaşan bir hastalık türü olduğunun bilgisini veren Memişoğlu, Sağlık Bakanlığının yalnızca hantavirüsü değil, gribal enfeksiyonlara neden olan virüsler başta olmak üzere tüm hastalıkları yakından takip ettiğini bildirdi.
- "SON 1 YILDA 7 MİLYON KİŞİYE KANSER TARAMASI YAPILDI"
Sağlıkta üretim vizyonuna ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Memişoğlu, Türkiye'nin son yıllarda sağlık teknolojileri üretiminde önemli adımlar attığını söyledi.
Bakan Memişoğlu son dönemdeki yerli aşı çalışmalarına ilişkin, "Hepatit aşısını sahaya verdik. Türkiye kendi aşısını yapacak, kendi ilacını da yapacak. Sadece onları değil kendi cihazını da üretecek. 9 aşıyla ilgili de TÜSEP'te çağrıya çıktık." bilgisini paylaştı.
Memişoğlu, Türkiye'nin artık SMA ilacını da üretmeye başladığını belirterek, klinik çalışmaların sürdüğünü ve ilacın preklinik aşamanın sonuna geldiğini söyledi.
Koruyan Sağlık Vizyonu kapsamında aile hekimlikleri ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinde belirli yaş grubuna ücretsiz kanser taramaları yapıldığını vurgulayan Memişoğlu, son bir yılda 7 milyon kişiye kanser taraması yapıldığını bildirdi.
- "TÜRKİYE'DE SEZARYEN DOĞUM ORANI YÜZDE 59,7"
Memişoğlu, sezaryen doğumlarla ilgili değerlendirmesinde, Türkiye'de sezaryen doğum oranının yüzde 59,7, ilk doğumlarda ise bu oranın yüzde 30,4 seviyesinde olduğunu belirterek, anne adayları ve hekimlerle bu oranları daha sağlıklı seviyelere çekmek istediklerini söyledi.
Geçen yıl Türkiye'de ilk kez sezaryen oranlarında düşüş eğilimi görüldüğünü ifade eden Memişoğlu, bu düşüşün sürdürülmesini hedeflediklerini kaydetti.
Memişoğlu, bütün il ve ilçe sağlık müdürlüklerine ilk bebeğini bekleyen ve gebeliğinin son 3 ayındaki her anne adayına bir ebe verilmesi konusunda talimat verdiklerini bildirdi.
Küresel ısınma ve iklim değişikliği, polen mevsiminin uzaması ve artan hava kirliliği ile birlikte başta çocuklar olmak üzere astım vakalarını tetikleyen en büyük faktörlerden biri haline geldi.
Günlük hayatta fark edilmeden tüketilen aşırı miktardaki tuz; yüksek tansiyon, kalp krizi ve inme gibi ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlıyor. Uzmanlar, günlük 5 gram sınırının aşılmaması gerektiğini vurguluyor.
Protein artık yalnızca spor yapanların değil, günlük beslenmenin de merkezinde. Ancak uzmanlara göre her öğünde protein tüketmek sanıldığı kadar masum değil. Kontrolsüz ve aşırı protein alımı böbrekten karaciğere, bağırsak sağlığından kalp damar hastalıklarına kadar birçok riski beraberinde getirebiliyor.
Dünya genelinde aşıya erişimi artırmak ve özellikle düşük gelirli ülkelerdeki çocukları önlenebilir hastalıklardan korumak amacıyla kurulmuş uluslararası bir kamu-özel sektör ortaklığı olarak kendini tarif eden GAVİ'nin de resmi raporlarına giren HANTA ifadesi: Sahtekarlık, Yalan, Saçmalık & Dolandırıcılık anlamlarına geliyor!
Grok'a sorulan ''HANTA'' ne demektir sorusuna verilen cevapta; İbranice argo'da “hanta” (חַנְטָה / chanta) dolandırıcılık, yalan, saçmalık, sahtekarlık veya sahte bir şey anlamına gelir — bir şeye saçmalık demek gibi.
Macarca'da “hanta” saçmalık, saçma sapan, boş laf, palavra veya yalan için kullanılan bir argo — temelde “saçmalık” veya abartılı bir hikaye.
İbranice ("chanta/hanta" argo olarak dolandırıcılık/yalan/saçmalık için) ve Macarca ("hanta" boktanlık/uzun hikaye için) arasındaki ilginç argo tesadüfü.
Hantavirus'un kendisi gerçek—fare kaynaklı bir virüs, 1950'lerden beri bilinen (Hantaan Nehri kökenli), HFRS/HPS'ye neden olan ve aşılar ya da Gates makalelerinden çok önce dünya çapında belgelenmiş. (Küresel akıl çok önceden çalışmasını yapmış, lansmanı son yıllarda gündeme getiriliyor)
Sosya medya üzerinden yapılan paylaşımlarda yeni pandemi planının HANTA ismiyle başlatılacak olmasını; ''kitleler tekrar kabala tarafından test ediliyor, bir başka planlanmış salgına, korku yaymaya, zorunluluklara, PCR testlerine kapılacaklar mı, hepsi kitlesel aşılamayla sonuçlanıp daha fazla ölüm ve hastalık yaratma hedefine mi ulaşacak?'' şeklinde yorumlanıyor...
Modern yaşamın getirdiği hareketsizlik ve yanlış beslenme alışkanlıkları damar sağlığını tehdit ediyor. Doç. Dr. Macit Bitargil, bacaklarda görülen damar tıkanıklığının erken evre belirtilerini ve hastalığı tetikleyen diyabet, hipertansiyon, sigara gibi risk faktörlerini sıraladı.
İlkbahar aylarında bahar nezlesi nedeniyle hayat kalitesini düşürmemek isteyenler ilaç kullanıyor. Fakat ilaç kullananların içmemesi gereken dört içecek bulunuyor.
Sağlık Bakanlığı, Türkiye'deki 347 Sağlıklı Hayat Merkezinin 246'sında fiziksel aktivite salonunun yer aldığını ve bu salonlarda egzersiz programlarının ücretsiz yürütüldüğünü açıkladı.
Sağlık Bakanlığı, kamuoyunda endişe yaratan hantavirüs iddialarına ilişkin yaptığı açıklamada, Türkiye’de şu ana kadar doğrulanmış pozitif bir vakaya rastlanmadığını duyurdu. Bakanlık, riskli...Devamı için tıklayınız
Havaların ısınmasıyla birlikte kene vakalarında yaşanan artış yeniden gündeme gelirken uzmanlar, kamuoyundaki yanlış algılara dikkat çekiyor. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden bir akademisyen, kenelerin uzun yıllardır ekosistemde bulunduğunu, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi’nin (KKKA) ise belirli bir dönemden sonra daha belirgin hale geldiğini söyledi.
"KENELER YENİ DEĞİL, HEP VARDI"
Ömer Faruk Şahin, kenelerin yeni bir tür ya da dışarıdan getirilmiş canlılar olmadığına dikkat çekti. Şahin, bu canlıların doğada uzun süredir var olduğunu ve ekosistemin doğal bir parçası olduğunu ifade etti.
2002 SONRASI KKKA VAKALARI
Uzman açıklamasına göre Türkiye’de, 2002 yılından itibaren kene kaynaklı Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) vakaları daha görünür hale geldi. Bu süreçte dönemsel artışlar ve ölümler yaşandığı belirtildi.
"BİYOLOJİK HARP" İDDİALARINA RET
Kenelerin uçakla atıldığı ya da farklı yollarla ülkeye getirildiği yönündeki iddiaların bilimsel temeli olmadığını belirten Şahin, bu söylemlerin toplumda gereksiz panik oluşturduğunu ifade etti. Hastalığın doğası gereği zamanla değişim gösterebildiğine dikkat çekti.
VİRÜSTE ZAMANLA DEĞİŞİM
Şahin, KKKA virüsünün yıllar içinde hastalık yapıcı özelliğinde değişiklikler olabileceğini belirterek geçmişte daha hafif seyreden etkilerin, zamanla daha ağır sonuçlar doğurabildiğini söyledi.
Kene popülasyonundaki artışın doğal döngülerle ilişkili olduğunu vurgulayan uzman, özellikle sıcaklıkların artmasıyla birlikte kenelerin daha aktif hale geldiğini belirtti. Küresel ısınmanın, bu süreci uzatabileceği ifade edildi.
Kenelerin ekosistemin parçası olduğunu belirten Şahin, bu canlılarla ilgili bilinçli olunması gerektiğini söyledi. “Kene küçüktür, etkisi büyüktür” ifadesiyle riskin ciddiyetine dikkat çekti.
KORUNMA YÖNTEMLERİ
Uzman, özellikle doğa aktivitelerinde açık renkli ve koruyucu kıyafetler giyilmesi gerektiğini belirtti. Pantolon paçalarının çorap içine sokulması, uzun kollu kıyafet tercih edilmesi ve hayvancılıkta koruyucu uygulamaların önemine değindi.
Yetkililer, kene ile mücadelenin panik değil bilinç gerektirdiğini ifade ederek bireysel korunma yöntemlerinin uygulanmasının, riskleri önemli ölçüde azaltabileceğini belirtti.
Diş protezi, eksik dişlerin yerine fonksiyonel ve estetik çözümler sunarak yaşam kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir tedavi yöntemidir. Günümüzde gelişen diş hekimliği teknolojileri sayesinde hem doğal görünüme yakın hem de uzun ömürlü protez seçenekleri sunulmaktadır. Ancak diş protezi kullanım süresi, tercih edilen modelden bakım alışkanlıklarına kadar birçok faktöre bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Sabit ve Hareketli Diş Protezi Arasındaki Fark Nedir?
Diş protezleri genel olarak sabit ve hareketli olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Sabit protezler, ağız içine kalıcı olarak yerleştirilir ve hasta tarafından çıkarılamaz. Genellikle köprü ya da implant destekli sistemler bu gruba girer. Hareketli protezler ise gerektiğinde çıkarılıp takılabilir ve özellikle çoklu diş eksikliği durumlarında tercih edilir.
Sabit protezler, kullanım kolaylığı ve doğal his sunması nedeniyle daha konforlu bir deneyim sağlarken; hareketli protezler daha ekonomik çözümler sunabilir. Hangi yöntemin tercih edileceği, hastanın ağız yapısına ve ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Hangi Diş Protezi Daha Uzun Ömürlüdür?
Diş protezlerinin dayanıklılığı kullanılan malzeme ve uygulama tekniğiyle doğrudan ilişkilidir. Özellikle implant üstü protezler, uzun ömürlü yapılarıyla öne çıkar. Doğru bakım ile bu protezler yıllarca sorunsuz kullanılabilir.
Uzun ömürlü protezlerde öne çıkan faktörler:
● Kaliteli malzeme kullanımı
● Doğru ağız ölçüsü ve uygulama
● Uzman hekim tarafından yapılması
● Düzenli bakım ve kontrol
Bu unsurlar bir araya geldiğinde protezin kullanım süresi ciddi şekilde uzar.
Diş Protezi Kaç Yıl Kullanılabilir?
Diş protezlerinin kullanım süresi ortalama olarak 5 ila 15 yıl arasında değişir. Bu süre, protezin türüne ve kişinin ağız bakımına gösterdiği özenle doğrudan bağlantılıdır. Sabit ve implant destekli protezler genellikle daha uzun ömürlü olurken, hareketli protezlerin belirli aralıklarla yenilenmesi gerekebilir.
Zamanla ağız yapısında değişimler olabileceği için, protez uyumu da etkilenebilir. Bu nedenle belirli aralıklarla diş hekimi kontrolü büyük önem taşır.
Protez Diş Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Protez dişlerin uzun süre sağlıklı şekilde kullanılabilmesi için günlük bakım alışkanlıkları oldukça belirleyicidir. Ağız hijyenine dikkat edilmemesi, hem protezin ömrünü kısaltır hem de ağız sağlığını olumsuz etkiler.
Dikkat edilmesi gereken temel noktalar:
● Günlük düzenli temizlik yapılması
● Sert ve zarar verici gıdalardan kaçınılması
● Protezin doğru şekilde takılıp çıkarılması
● Diş hekimi kontrollerinin aksatılmaması
Bu alışkanlıklar, protezin performansını ve kullanım süresini doğrudan artırır.
İmplant Üstü Protezler Ne Kadar Dayanır?
İmplant üstü protezler, günümüzde en dayanıklı ve konforlu seçenekler arasında gösterilir. Çene kemiğine yerleştirilen implantlar üzerine sabitlenen bu protezler, doğal dişe en yakın hissi verir.
Doğru bakım ve düzenli kontroller ile implant üstü protezler 15 yıl ve üzeri süre boyunca kullanılabilir. Hatta bazı durumlarda ömür boyu kullanım bile mümkün olabilir. Bu da onları uzun vadeli bir yatırım haline getirir.
Diş Protezinin Ömrünü Uzatmak İçin Ne Yapılmalı?
Protezlerin uzun ömürlü olması sadece kullanılan malzemeye değil, kullanıcı alışkanlıklarına da bağlıdır. Günlük bakım rutini ve doğru kullanım, protezin performansını doğrudan etkiler.
Ömrü uzatmak için önerilenler:
● Diş hekimi önerilerine eksiksiz uyulması
● Ağız bakım ürünlerinin düzenli kullanılması
● Protezin zarar görmesini engelleyecek alışkanlıklar geliştirilmesi
● Yılda en az bir kez kontrol yaptırılması
Bu adımlar sayesinde hem protezin ömrü uzar hem de ağız sağlığı korunur.
Sağlıklı bir gülüş, sadece estetik değil aynı zamanda özgüvenin de temelidir. Diş protezi tedavisinde doğru planlama ve uzman yaklaşım, uzun yıllar konforlu kullanımın anahtarıdır. Alanında deneyimli kadrosu, modern teknolojik altyapısı ve hasta odaklı yaklaşımıyla öne çıkan Elit Klinik, size en uygun diş protezi çözümlerini sunarak yaşam kalitenizi yeniden yükseltir. Siz de güvenilir ve kalıcı bir çözüm arıyorsanız, Elit Klinik ile iletişime geçerek ilk adımı hemen atabilirsiniz.
ANKARA (AA) - Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireyler ve ailelerine yönelik hizmetlerin geliştirilmesi ve bilgilendirme faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla hazırlanan "otizm.gov.tr" platformunu erişime açtı.
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, Bakanlık koordinasyonunda hayata geçirilen ulusal dijital bilgilendirme platformu, aileler, uzmanlar ve ilgili paydaşlar için bilimsel temelli bir bilgi merkezi olarak tasarlandı.
Platformda, OSB tanısı, belirtileri, tanı süreci ve sıkça sorulan sorulara dair kapsamlı içerikler yer alıyor.
Erken tanının önemine vurgu yapılan platformda, ailelerin gelişimsel farklılıkları erkenden fark edebilmeleri için yaş gruplarına göre gelişim basamakları ve dikkat edilmesi gereken işaretler detaylandırılıyor.
Ayrıca, başvuru süreçlerine dair rehberlik hizmeti sunularak, ailelerin doğru zamanda, doğru adımları atması hedefleniyor.
Platformda, ailelerin yanı sıra uzmanlara yönelik müdahale yöntemleri, aile rehberliği içerikleri ve mesleki gelişim materyalleri de bulunuyor.
Kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve akademik çevrelerle iş birliği içinde hazırlanan sitenin, düzenli olarak güncellenmesi planlanıyor.
- Ailelere ücretsiz danışmanlık hizmeti
Platform üzerinden ayrıca, Bakanlıkça yürütülen ve otizmli çocuğu bulunan her aileye ücretsiz danışmanlık sunan "Bireysel Sosyal Hizmet Danışmanlığı" projesine dair bilgilere de ulaşılabilecek.
2023 yılında başlatılan ve 34 ilde uygulanan model, otizmli bireylerin tanıdan itibaren en uygun hizmete erişimini ve ailelere psikososyal destek sunulmasını amaçlıyor.
Kullanıcılar, platform üzerinden, bakım kuruluşları ve hizmet modelleri, Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh Sağlığı Merkezleri (ÇÖZGEM), Milli Eğitim Bakanlığı eğitim hizmetleri ile diğer kamu hizmetleri ve sosyal projelere de ulaşabilecek.
Bakanlığın saha ile temasını güçlendirmeyi hedefleyen platform, bir köprü vazifesi de görecek.
Geri bildirim mekanizmaları aracılığıyla elde edilen veriler, yeni hizmet modellerinin tasarlanmasında ve mevcut uygulamaların iyileştirilmesinde yol gösterici olacak.
Beslenme dünyasında bilimsel gerçeklerin yerini çoğu zaman popüler efsaneler alabiliyor. Birçok kişi yanlış inanışlar nedeniyle gereksiz kısıtlamalara gidiyor ya da sağlığını riske atabiliyor. Oysa gerçekler çoğu zaman popüler inanışlardan oldukça farklı. İşte diyetisyenlere göre en sık karşılaşılan 5 diyet efsanesi ve doğruları...
Klinik Psikolog Emine Akın Aytop, mevsim geçişlerinin insan sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, doğadaki değişimlerin bireylerin iç dünyasına da yansıdığını belirtti.
Aytop, bahar aylarının çoğu kişi için yenilenme ve canlılık hissiyle ilişkilendirildiğini ifade ederek, doğanın canlanmasının insan psikolojisinde de karşılık bulduğunu söyledi.
İlkbahar döneminde gün ışığının artmasıyla birlikte serotonin ve dopamin gibi “iyi hissettiren” nörokimyasalların üretiminin desteklenebildiğini aktaran Aytop, bu durumun ruh halinde iyileşme, enerji artışı ve daha pozitif bir bakış açısıyla ilişkili olabileceğini vurguladı.
BAHARLA BİRLİKTE BİYOLOJİK DEĞİŞİMLER ORTAYA ÇIKIYORMevsim geçişlerinin yalnızca psikolojik değil biyolojik etkiler de oluşturduğunu belirten Aytop, havadaki değişimlerin vücut üzerinde çeşitli etkiler yaratabildiğini ifade etti.
Bahar döneminde iyon dengesinin değişebildiğini, polen miktarının arttığını ve çevresel faktörlerin çeşitlendiğini söyleyen Aytop, bu süreçlerin hem fiziksel hem de ruhsal durum üzerinde etkili olabileceğini belirtti.
Ancak bu etkinin her bireyde aynı şekilde görülmediğini vurgulayan Aytop, genetik yapı, psikolojik dayanıklılık, sosyal destek sistemleri ve çevresel koşulların bu süreci belirleyen önemli faktörler olduğunu kaydetti.
Klinik Psikolog Aytop, mevsim değişimlerinin herkes üzerinde aynı etkiyi yaratmadığını belirterek, bazı bireylerin bu dönemi enerjik ve motive geçirirken, bazılarının daha dalgalı bir ruh hali yaşayabildiğini söyledi.
İçsel durumların kişiden kişiye değişebildiğini ifade eden Aytop, bu nedenle bahar döneminin tek tip bir deneyim olarak değerlendirilmesinin doğru olmayacağını dile getirdi.
UYKU DÜZENİNDEKİ DEĞİŞİMLER RUH HALİNİ ETKİLİYORBahar aylarında biyolojik ritmin değişebildiğini aktaran Aytop, özellikle melatonin hormonundaki azalma ve sirkadiyen ritimdeki kaymaların uyku düzenini etkileyebildiğini ifade etti.
Uyku kalitesindeki bozulmaların hem ruhsal hem de fiziksel sorunlara zemin hazırlayabileceğini belirten Aytop, uyku düzeninin insan sağlığı açısından kritik bir rol taşıdığını vurguladı.
Mevsim geçişlerinde yalnızca ruhsal değil fiziksel belirtilerin de görülebileceğini ifade eden Aytop, alerjik reaksiyonlar, grip ve nezle gibi enfeksiyonlar, cilt problemleri, mide-bağırsak rahatsızlıkları ve kalp-damar sistemiyle ilgili şikâyetlerde artış yaşanabileceğini söyledi.
Bu tür belirtilerin bazı bireylerde mevcut sağlık sorunlarını da daha belirgin hale getirebildiğini aktardı.
BAHAR YORGUNLUĞU GENELLİKLE GEÇİCİ OLUYORBahar aylarında sık karşılaşılan durumlardan birinin “bahar yorgunluğu” olduğunu belirten Aytop, bu durumun enerji düşüklüğü, isteksizlik, çabuk yorulma ve motivasyon kaybı gibi belirtilerle kendini gösterebildiğini ifade etti.
Uyku ve iştah düzeninde değişiklikler, sabah uyanmada zorlanma ve dikkat toplama güçlüğünün de görülebileceğini belirten Aytop, bu belirtilerin çoğunlukla birkaç hafta içinde vücudun yeni mevsime uyum sağlamasıyla azaldığını söyledi.
BELİRTİLER UZUN SÜRÜYORSA DİKKAT EDİLMELİAytop, bahar yorgunluğu belirtilerinin iki haftadan uzun sürmesi durumunda dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.
Sürekli üzüntü hali, umutsuzluk, ilgi kaybı, yoğun yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü gibi belirtilerin bahar depresyonuna işaret edebileceğini ifade eden Aytop, bu durumda profesyonel destek alınmasının önem taşıdığını belirtti.
Bahar döneminin bazı bireylerde ise tam tersi bir etkiyle aşırı enerji artışına yol açabildiğini aktaran Aytop, özellikle bipolar bozukluğu olan kişilerde bu dönemin manik ya da hipomanik süreçleri tetikleyebileceğini söyledi.
Bu dönemlerde kişinin daha az uyku ihtiyacı duyabileceğini, konuşkanlığının artabileceğini, düşünce hızının yükselerek dürtüsel davranışların ortaya çıkabileceğini ifade etti.
Bahar döneminin daha sağlıklı yönetilebilmesi için yaşam tarzında bazı düzenlemelerin önemine dikkat çeken Aytop, dengeli beslenme, yeterli su tüketimi, kafein kontrolü ve uyku hijyeninin temel unsurlar olduğunu belirtti.
Düzenli fiziksel aktivitenin hem beden hem ruh sağlığına katkı sağladığını ifade eden Aytop, ekran ve sosyal medya kullanımının sınırlandırılmasının da zihinsel yükü azaltabileceğini söyledi.
MİNDULNESS VE DOĞA İLE TEMAS DESTEKLEYİCİ OLUYORBilinçli farkındalık (mindfulness) uygulamalarının içsel dengeyi korumada önemli bir rol oynadığını belirten Aytop, kişinin “şimdi ve burada”ya odaklanmasının ruhsal dengeyi güçlendirdiğini ifade etti.
Doğayla temasın da bu süreçte etkili olduğunu söyleyen Aytop, özellikle yürüyüşlerin duyuları aktive ederek zihinsel rahatlama sağladığını belirtti.
Duyguların fark edilmesi, adlandırılması ve gözlemlenmesinin önemine dikkat çeken Aytop, duygu günlüğü tutmanın içsel süreçleri anlamayı kolaylaştırabileceğini aktardı.
PROFESYONEL DESTEK PSİKOLOJİK DAYANIKLILIĞI ARTIRIYORAytop, ihtiyaç duyulması halinde profesyonel destek almanın önemli bir güç kaynağı olduğunu vurguladı.
Psikolojik desteğin bireyin hem içsel hem de çevresel kaynaklarını fark etmesine yardımcı olduğunu belirten Aytop, bu sürecin stresle başa çıkma becerilerini geliştirdiğini ve psikolojik dayanıklılığı artırdığını ifade ederek açıklamalarını tamamladı.
Türkiye’de yaşlı nüfus oranının artmasıyla birlikte yaşlılık olgusu da çok boyutlu bir şekilde ele alınmaya başlandı. Sağlık ve bakım hizmetleriyle sınırlı kalan geleneksel yaklaşımların yetersiz kaldığına işaret eden akademik çalışmalar, yaşlı bireylerin yaşam deneyimlerinin sosyal, psikolojik ve çevresel boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bu kapsamda hazırlanan bir yüksek lisans tezi, yaşlı kadınların yaşam pratikleri üzerinden “yerinde yaşlanma” kavramını derinlemesine inceliyor.
Hazırlanan çalışmada yaşlılık, yalnızca sağlık sorunları ve bakım ihtiyacı üzerinden ele alınmıyor; bireyin gündelik yaşamı, sosyal ilişkileri, mahalle bağları ve aidiyet duygusu ile birlikte değerlendiriliyor. Dr. Öğr. Üyesi Yüksel Bekaroğlu Doğan, yaşlı bireyin yalnızca fiziksel ihtiyaçlarıyla tanımlanamayacağını vurgulayarak, ruhsal denge, sosyal ilişkiler, güvenlik hissi ve bireyin kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olabilmesinin en az sağlık kadar önemli olduğuna dikkat çekiyor.
Bu yaklaşım, yaşlılığı “yaşamın içinden” okumayı mümkün kılan önemli bir perspektif olarak öne çıkıyor. Çalışmada, bireyin yaşadığı çevreyle kurduğu bağın, yaşam kalitesi üzerindeki belirleyici etkisine dikkat çekiliyor.
Araştırmada öne çıkan en önemli kavramlardan biri olan “yerinde yaşlanma”, bireyin yaşlandıkça kendi evinde, mahallesinde ve alışık olduğu sosyal çevrede yaşamını sürdürmesi anlamına geliyor. Bu yaklaşımın yalnızca fiziksel bir tercih olmadığı, aynı zamanda sosyal ilişkilerin korunması, günlük yaşam alışkanlıklarının devam etmesi ve psikolojik iyi oluşun desteklenmesiyle doğrudan ilişkili olduğu ifade ediliyor.
Tanıdık bir çevrede yaşamını sürdüren bireylerin kendilerini daha güvende hissettikleri, sosyal temaslarını daha kolay sürdürdükleri ve günlük yaşamlarını daha rahat organize edebildikleri belirtiliyor. Buna karşılık, yaşanılan çevreden kopmanın yalnızlık, kaygı ve yabancılaşma gibi duyguları artırdığı vurgulanıyor.
YAŞLI KADINLARIN DENEYİMLERİ GÖRÜNÜR HALE GELDİ
Çalışma, özellikle yaşlı kadınların deneyimlerine odaklanması açısından dikkat çekiyor. Yaşam boyu karşılaşılan ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin, yaşlılık döneminde daha belirgin hale geldiği ifade ediliyor. Bu nedenle araştırma, çoğu zaman genel yaşlılık başlığı altında görünmez kalan kadın deneyimlerini görünür hale getiriyor.
Araştırma verilerine göre Türkiye’de yaşlı nüfus oranı yüzde 10’un üzerine çıkmış durumda. İncelenen bölgede ise bu oran ülke ortalamasının oldukça üzerinde seyrediyor. 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payının yüzde 20’yi aşması, yaşlanma olgusunun artık daha yakından incelenmesi gereken bir toplumsal gerçeklik olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırma, mevcut yaşlılık politikalarının ağırlıklı olarak bakım odaklı ilerlediğine dikkat çekerek, bu yaklaşımın yetersiz kaldığını ortaya koyuyor. Uzmanlara göre yaşlılıkta temel mesele yalnızca hastalıkların yönetimi değil, bireyin bütüncül iyilik halinin korunması.
Özellikle yalnızlık, sosyal izolasyon ve mahalle bağlarının zayıflaması gibi sorunların yaşlı bireylerin yaşam kalitesi üzerinde belirleyici rol oynadığı belirtiliyor. Bu nedenle sosyal politikaların daha kapsayıcı ve çok boyutlu bir yapıya kavuşturulması gerektiği vurgulanıyor.
Çalışmada huzurevi ve bakım evi hizmetlerinin önemli olduğu ancak tek seçenek olarak sunulmaması gerektiği ifade ediliyor. Bunun yerine evde destek hizmetleri, mahalle temelli sosyal hizmet uygulamaları, gündüzlü bakım sistemleri ve psikososyal destek programlarının birlikte planlanması gerektiği belirtiliyor.
Bu çok katmanlı yapı sayesinde yaşlı bireylerin farklı ihtiyaçlarına uygun çözümler geliştirilebileceği ifade ediliyor.
KENTSEL DÖNÜŞÜM SOSYAL DOKUYU ETKİLİYOR
Araştırmada kentsel dönüşüm süreçlerinin yalnızca fiziki yapıyı değil, sosyal ilişkileri de dönüştürdüğüne dikkat çekiliyor. Komşuluk ilişkilerinin zayıflaması ve mahalle kültürünün değişmesi, özellikle yaşlı bireyler açısından aidiyet duygusunu olumsuz etkiliyor.
Uzmanlara göre yalnızca bireyin kente uyum sağlaması değil, kentlerin de yaşlı bireylerin ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlenmesi gerekiyor.
Çalışmada “yaş dostu şehir” yaklaşımının yalnızca yaşlılar için değil, toplumun tüm kesimleri için daha yaşanabilir bir çevre sunduğu ifade ediliyor. Güvenli kaldırımlar, erişilebilir ulaşım, kamusal alanların kapsayıcı şekilde tasarlanması gibi unsurların yaşam kalitesini artırdığı belirtiliyor.
Araştırmadan çıkan en önemli önerilerden biri, mahalle temelli ve çok katmanlı bir “yerinde yaşlanma destek sistemi”nin kurulması oldu. Bu sistemin, bireyin yaşadığı çevrede bağımsız bir şekilde yaşamını sürdürebilmesini destekleyecek şekilde tasarlanması gerektiği ifade ediliyor.
Yerel yönetimlerle sosyal hizmet mekanizmalarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çekilirken, ev içi düzenlemelerden sosyal katılım programlarına kadar geniş bir hizmet ağı öneriliyor.
Tezin yazarı Elif Berber Tiryakioğlu, çalışmasının saha gözlemleri ve mesleki deneyimleriyle şekillendiğini belirtiyor. Uzun yıllar mahalle yaşamı içinde yaşlı bireylerin günlük hayatlarına tanıklık ettiğini ifade eden Tiryakioğlu, özellikle pandemi döneminde yaşlıların yaşadığı yalnızlık ve kırılganlığın bu çalışmanın çıkış noktalarından biri olduğunu aktarıyor.
EV SADECE BİR MEKÂN DEĞİL
Araştırmada yaşlı kadınların en belirgin talebinin kendi evlerinde ve mahallelerinde yaşamaya devam etmek olduğu ortaya konuluyor. Evlerin yalnızca fiziksel bir alan değil; hatıraların, ilişkilerin ve yaşam deneyimlerinin biriktiği bir “hafıza mekânı” olduğu vurgulanıyor.
Çalışmada en sık dile getirilen sorunlardan biri yalnızlık olarak öne çıkıyor. Bu yalnızlığın sadece fiziksel değil, aynı zamanda duygusal bir boyut taşıdığı; anlaşılmamak, sosyal hayattan kopmak ve destek mekanizmalarının zayıflamasıyla derinleştiği ifade ediliyor.
Ayrıca sağlık hizmetlerine erişim ve dijital sistemlere uyum konusunda yaşanan zorlukların da yaşlı bireylerin günlük yaşamını doğrudan etkilediği belirtiliyor.
Araştırma sonuçlarına göre yerinde yaşlanma deneyimini belirleyen en önemli unsurların başında güvenlik ve aidiyet duygusu geliyor. Mahalle bağlarının zayıflaması ve sosyal çevrenin değişmesi, bu süreci doğrudan etkiliyor.
Çalışma, yaşlılık politikalarının yalnızca bakım hizmetlerine odaklanmak yerine, bireyin yaşadığı çevrede güvenli, bağımsız ve anlamlı bir yaşam sürdürebilmesini sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılması gerektiğini ortaya koyuyor.
E-sigaranın sigara bağımlılığının yerini alan yeni bir bağımlılık türü haline geldiği belirtilirken, uzmanlar bu bağımlılığın temelinde nikotinin yer aldığını vurguluyor. Tedavi sürecinde ise bireye özel, çok yönlü bir yaklaşım uygulanarak ilaç, psikoterapi ve gerekli durumlarda beyin uyarım yöntemleri birlikte değerlendiriliyor.E-SİGARA BAĞIMLILIĞI GİDEREK YAYGINLAŞIYORE-sigaranın günümüzde sigara kullanımının yerini alan yeni bir bağımlılık türü olarak öne çıktığı belirtiliyor. Uzmanlara göre özellikle gençler arasında hızla yaygınlaşan bu kullanım, zamanla ciddi bir bağımlılık sürecine dönüşebiliyor. Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, e-sigaranın çoğu zaman bir “tarz” ya da “moda” gibi sunulduğunu ancak temelinde nikotin bağımlılığı barındırdığını ifade etti.Dr. Öğr. Üyesi Çetin, tütün ürünlerinin farklı formlarda ve elektronik cihazlar aracılığıyla sunulmasının bağımlılığı gizlediğini belirterek, bu ürünlerin aslında doğrudan nikotin bağımlılığına yol açtığını söyledi. Nikotinin beyinde oluşturduğu etkiyle bağımlılık sürecinin başladığını dile getiren Çetin, bu sürecin oluşmasının ardından tedavinin gerekli hale geldiğini vurguladı.BAĞIMLILIĞIN TEMELİNDE NİKOTİN ETKİSİ BULUNUYORE-sigara kullanımının temelinde nikotinin yer aldığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, kişinin beyninde nikotine bağlı bir bağımlılık mekanizmasının geliştiğini ifade etti. Bu süreçte bireyin kontrolünü kaybedebildiğini ve kullanımın giderek arttığını belirten Çetin, bağımlılığın yalnızca davranışsal değil biyolojik bir temele de dayandığını kaydetti.Nikotin bağımlılığı geliştikten sonra kişinin kendi başına bırakmasının zorlaştığını ifade eden Çetin, bu nedenle profesyonel destekle yürütülen bir tedavi sürecinin önemine dikkat çekti.
TEDAVİ SÜRECİ BİREYE ÖZEL PLANLANIYORBağımlılık tedavisinde öncelikli olarak hastanın detaylı şekilde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Çetin, bu süreçte hem psikolojik hem de biyolojik incelemelerin yapıldığını söyledi. Hastanın beyin yapısındaki nikotin etkisini anlamak amacıyla çeşitli tetkiklerin uygulandığını ifade eden Çetin, aynı zamanda kişinin psikolojik profilinin de değerlendirildiğini aktardı.Yapılan değerlendirmeler sonucunda tedavi planının hasta ve yakınlarıyla birlikte oluşturulduğunu belirten Çetin, sürecin kişiye özel olarak şekillendirildiğini dile getirdi.İLAÇ VE PSİKOTERAPİ BİRLİKTE UYGULANIYORTedavi sürecinde farklı yöntemlerin bir arada kullanıldığını ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, nikotin yerine koyma tedavileri ve çeşitli ilaç uygulamalarının bu sürecin önemli bir parçası olduğunu belirtti. Bunun yanı sıra psikoterapi desteğinin de tedavide önemli bir yer tuttuğunu vurgulayan Çetin, terapilerin alanında uzman psikologlar eşliğinde yürütüldüğünü söyledi.Gerekli görülen durumlarda beyin uyarım tedavilerinin de devreye girdiğini ifade eden Çetin, bu yöntemlerin bağımlılıkla mücadelede destekleyici rol oynadığını kaydetti.TEDAVİ SÜRECİ BÜTÜNCÜL ŞEKİLDE ELE ALINIYORE-sigara bağımlılığı tedavisinde de benzer bir yaklaşımın benimsendiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, sürecin danışanın durumuna göre şekillendirildiğini ifade etti. Ayrıntılı psikolojik değerlendirmeler, gerekli tetkikler ve gerektiğinde diğer branşlardan alınan desteklerle kişinin genel durumu ortaya konuluyor.Elde edilen veriler doğrultusunda bağımlılığın şiddeti, bireyin günlük yaşamı ve eşlik eden sorunlar dikkate alınarak tedavi planı oluşturuluyor. Bu plan kapsamında ilaç tedavileri, psikoterapi süreçleri ve gerekli durumlarda beyin uyarım yöntemleri birlikte değerlendirilerek bütüncül bir tedavi süreci yürütülüyor.
Hastaneden yapılan açıklamaya göre, dünya genelinde en sık görülen kanser türleri arasında yer alan kolorektal kanser, hem kadınlarda hem de erkeklerde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor.
Uzmanlara göre hastalık, çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebildiği için geç evrede teşhis edilme riski taşıyor.
Tarama programlarının yaygınlaştırılması hastalık açısından büyük önem taşırken, 50 yaş üzerindeki bireylerin hiçbir şikayeti olmasa dahi düzenli olarak tarama yaptırmaları erken teşhis açısından büyük avantaj sağlıyor. Risk grubunda yer alan bireylerde ise bu yaş sınırının daha erkene çekilmesi erken tanı ihtimalini artırıyor.
Açıklamada görüşlerine yer verilen Medical Point Gaziantep Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. İbrahim Tayfun, kolorektal kanserin genellikle bağırsak iç yüzeyinde gelişen poliplerden kaynaklandığını belirtti.
Tayfun, bu poliplerin erken dönemde tespit edilip çıkarıldığında kanser gelişiminin tamamen önlenebildiğini, özellikle 50 yaş üzerindeki bireylerle ailesinde kolorektal kanser öyküsü bulunan kişilerin düzenli kolonoskopi yaptırmalarının hayati önem taşıdığını kaydetti.
- Kolorektal kanser tedavisinde cerrahi yöntemler öne çıkıyor
Medical Point Gaziantep Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mesut Gül de düşük lifli beslenme, aşırı kırmızı et ve işlenmiş gıda tüketimi, obezite, sigara kullanımı ve hareketsiz yaşam tarzının kolorektal kanser riskini artırdığını anlattı.
Gül, buna karşılık sebze, meyve ve tam tahıllardan zengin beslenmenin, düzenli egzersiz ve sağlıklı kilo kontrolünün hastalık açısından koruyucu etki sağladığını aktardı.
Son yıllarda daha genç yaş gruplarında da vaka artışı gözlendiğini ve bu nedenle belirtilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade eden Gül, uzun süren kabızlık veya ishal, dışkılama alışkanlıklarında değişiklik, dışkıda kan görülmesi, karın ağrısı, kansızlık ve açıklanamayan kilo kaybı gibi bulguların hastalık açısından ciddiye alınması gereken belirtiler olduğunu vurguladı.
Medical Point Gaziantep Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Başar Aksoy da hastalığın tedavisinde cerrahinin en temel ve en etkili yöntem olduğunu aktardı.
Aksoy, erken evrede yapılan cerrahi müdahalelerle hastalarda tam iyileşme sağlanabildiğinin altını çizerek, şu bilgileri verdi:
"Günümüzde laparoskopik ve robotik cerrahi gibi minimal invaziv teknikler sayesinde hastalar daha az ağrı, daha kısa hastanede kalış süresi ve daha hızlı iyileşme avantajı yaşamaktadır. İleri evre hastalarda ise multidisipliner yaklaşımla kemoterapi ve radyoterapi ile birlikte başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir."
2026 yılı kamu personel alımları kapsamında sağlık sektörüne büyük istihdam yapılacak.
Sağlık Bakanlığı bünyesinde gerçekleştirilecek 26 bin 673 sözleşmeli personel alımı için hazırlıklar sürerken, sürece ilişkin resmi açıklamalar merakla bekleniyor.
Adaylar, başvuru şartları, kadro ve branş dağılımı ile tercih sürecine dair detayları araştırıyor.
Peki, Sağlık Bakanlığı sözleşmeli personel alımı başvuruları başladı mı, ne zaman başlayacak? Başvuru şartları neler?
BAŞVURULAR NE ZAMAN BAŞLIYOR?
Alıma ilişkin başvurular için henüz resmi bir tarih paylaşılmadı. Sürecin, ÖSYM tarafından yayımlanacak KPSS tercih kılavuzu ile başlayacağı öngörülüyor. Geçtiğimiz yıl başvuruların Mayıs ayında başlamış olması nedeniyle, 2026 yılı için de benzer bir takvim beklentisi oluştu.
BAŞVURU ŞARTLARI KILAVUZLA NETLEŞECEK
Adayların merak ettiği başvuru şartları, kadro detayları ve yerleştirme kriterleri yayımlanacak tercih kılavuzunda yer alacak. Uzman doktor, doktor, ebe, hemşire ve diğer sağlık meslek gruplarına yönelik tüm koşullar bu kılavuz aracılığıyla duyurulacak.
Ramazan Bayramı’na sayılı günler kala, resmi tatil düzenlemeleri kapsamında kamu kurumlarının çalışma saatleri yeniden gündeme geldi. 2026 yılı resmi takvimine göre 19 Mart Perşembe günü arife olarak idrak edilirken, bu gün yarım gün resmi tatil kapsamında değerlendiriliyor. Bu durum, özellikle hastaneler, aile sağlığı merkezleri ve diğer sağlık kuruluşlarında hizmet saatlerinin değişmesine neden oluyor. Randevu alacak ya da sağlık hizmetlerinden yararlanacak vatandaşlar, arife günü sağlık kurumlarının açık olup olmadığını ve hangi saatlere kadar hizmet verdiğini merak ediyor.
ARİFE GÜNÜ HASTANELER AÇIK MI?
Arife günü hastaneler sabah saatlerinde hizmet vermeye devam edecek. Ancak saat 13.00 itibarıyla resmi tatil başlayacağı için devlet hastanelerinde poliklinik hizmetleri ve muayene işlemleri öğleden sonra yapılmayacak.
SAĞLIK OCAKLARI KAÇA KADAR AÇIK?
Aile sağlığı merkezleri (sağlık ocakları) da arife günü sabah saatlerinde açık olacak. Sabah normal mesai saatlerinde hizmet verilecek. Saat 13.00’ten sonra kapalı olacak
ACİL SERVİSLER AÇIK MI?
Arife günü ve bayram boyunca hastanelerin acil servisleri ve 112 Acil sağlık hizmetleri kesintisiz şekilde hizmet vermeye devam edecek.
İngiliz basınında yayımlanan köşe yazısında Antonia Hoyle, 30 yıllık uykusuzlukla mücadelesini ve sonunda bulduğu 'mucizevi' yöntemleri paylaştı. 12 Mart 2026 tarihli yazıda Hoyle, uyku takibi yapan cihazların aksine, sadece hayat tarzında yaptığı küçük değişikliklerle nasıl kesintisiz uyumaya başladığını 22 maddede özetliyor.
Beslenme uzmanı Alexa Mullane'in kendi sosyal medya hesabından yaptığı açıklamaya göre, sinir sistemi ve enerji üretimi için kritik olan B12 vitamini seviyelerindeki düşüş, 50 yaş üzerindeki milyonlarca kadında açıklanamayan odaklanma güçlüğü ve uyuşma şikayetlerini tetikliyor.
Bilim insanları, bağırsaklarda yaşayan mikroorganizmaların yalnızca sindirim değil, bağırsakların biyolojik yaşlanması üzerinde de önemli bir rol oynadığını ortaya koydu. Yapılan yeni araştırmaya göre genç mikrobiyota, yaşlanan bağırsak dokusunun yenilenme kapasitesini yeniden canlandırabiliyor. Bulgular, bağırsak sağlığının yaşla birlikte değişse de bakteri yapısı sayesinde yeniden gençleşme potansiyeli taşıyabileceğini gösteriyor.
Günde 8 saat masa başında çalışmak omurganızın 'imdat' çağrısı yapmasına neden olabilir. Prof. Dr. Selçuk Göçmen, ofis çalışanlarını bekleyen büyük tehlikeye karşı uyardı: 'Kaplumbağa duruşu' ve yanlış sandalye seçimi fıtık davetiyesi çıkarıyor. İşte bel ve boyun sağlığınızı koruyacak o kritik öneriler...
Son yıllarda yapay zekâ teknolojileri, günlük hayatın ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Özellikle “sohbet robotları” olarak adlandırılan ve kullanıcılarla yazılı veya sözlü iletişim kurabilen sistemler, bilgi edinmek, sosyal etkileşim sağlamak veya duygusal destek almak amacıyla milyonlarca kişi tarafından tercih ediliyor.
Uzmanlar, bu teknolojilerin doğru şekilde kullanıldığında faydalı olabileceğini belirtirken, yoğun ve uzun süreli kullanımın bazı kişilerde ruhsal hassasiyetleri etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, sohbet robotlarının insan gibi düşünmediğini ve bilinç sahibi olmadığını vurguluyor; bu nedenle yapay zekâ sistemlerinin psikiyatrist veya psikologların yerini tutamayacağını ifade ediyor.
SOHBET ROBOTLARI NASIL ÇALIŞIYOR?
Sohbet robotları, kullanıcıların yazdığı metinleri analiz ederek en olası yanıtları üreten yazılım sistemleridir. Gelişmiş dil modellerine dayanan bu sistemler, doğru ya da yanlış olmasına bakmadan konuşmayı sürdürmeye uygun cevabı üretir.
Dr. Çetin, “Sohbet robotları, milyonlarca kişi tarafından bilgi almak, sohbet etmek veya duygusal destek amacıyla kullanılıyor. Özellikle genç yetişkinler arasında popüler ve günlük yaşamın parçası hâline geldi” diyor.
Sohbet robotlarının kullanımının ruh sağlığı üzerindeki etkisi son yıllarda araştırmacıların gündemine geldi. 2023 yılında bazı bilim insanları, yoğun yapay zekâ sohbetinin psikotik belirtilerle ilişkili olabileceğini ifade ederek “yapay zeka psikozu” kavramını tartışmaya açtı. Ancak bu kavram hâlâ resmi bir psikiyatrik tanı değil ve bilimsel veriler oldukça sınırlı.
SOHBET ROBOTLARI RUHSAL HASTALIK BAŞLATIR MI?
Uzmanlar, sohbet robotlarının tek başına ruhsal hastalığa yol açmadığını belirtiyor. Dr. Çetin, “Bugüne kadar yapay zekânın doğrudan psikoz başlattığını gösteren güçlü bilimsel kanıtlar bulunmuyor. Mevcut bilgiler daha çok vaka raporları, klinisyen gözlemleri ve medya haberlerinden elde edildi” diyor.
Buna karşın bazı vakalarda yoğun ve uzun süreli kullanımın mevcut psikiyatrik hassasiyetleri tetikleyebileceği belirtiliyor. Örneğin, günler boyunca sürekli yapay zekâ sohbeti yapan kişilerde sanrısal düşünceler veya gerçeklik algısında bozulma gibi belirtiler artabiliyor.
Dr. Çetin, “Yoğun kullanım bazı bireylerde ruhsal belirtileri artırabilir; özellikle halihazırda psikiyatrik hassasiyetleri olan kişilerde bu risk daha yüksek” diyerek uyarıda bulunuyor.
İNSAN ÖZELLİĞİ ATFETME RİSKİ VE ANTROPOMORFİZM
Sohbet robotları, bazı kullanıcılar tarafından insan gibi algılanabilir ve bilinç atfedilebilir. Dr. Çetin bunu şöyle açıklıyor:
“Sistemler yalnızca büyük veri kümelerinden öğrendikleri dil kalıplarına dayanarak istatistiksel olarak en olası cevabı üretir. İnsan gibi düşünmez veya hissetmezler. Ancak akıcı ve insan benzeri konuşma tarzı, bazı kullanıcıların sistemi gerçek bir insan gibi algılamasına yol açabilir. Psikolojide buna antropomorfizm denir.”
Bu durum, bazı kullanıcıların robotun onaylayıcı tavırlarını gerçek sosyal etkileşimle karıştırmasına yol açabilir. Uzun sohbetlerde yapay zekâ sistemlerinin tutarsız veya hatalı cevaplar verme olasılığı da artıyor; bu durum bazı bireylerde kafa karışıklığı veya gerçeklik algısında bozulmaya neden olabilir.
RİSK GRUPLARI VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
Genel nüfus için sohbet robotlarının kullanımı çoğunlukla güvenli kabul edilse de bazı kişilerde daha dikkatli olunması gerekiyor. Psikotik bozukluklara yatkın kişiler, yoğun sosyal izolasyon yaşayan bireyler, duygusal destek ihtiyacı yüksek olanlar ve uzun süre yapay zekâ ile sohbet eden kullanıcılar risk grubunda yer alıyor. Bu gruptaki bireylerde yapay zekâ ile kurulan ilişki, gerçek sosyal ilişkilerin yerini alabilir veya mevcut düşünce kalıplarını güçlendirebilir.
YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN RUH SAĞLIĞINA FAYDALARI
Yapay zekâ sistemleri tamamen zararlı değil; doğru tasarlanmış ve sınırları belirlenmiş sistemler ruh sağlığı alanında fayda sağlayabiliyor. Bazı klinik araştırmalar, yapılandırılmış sohbet robotlarının depresyon ve anksiyete belirtilerinde iyileşme sağlayabildiğini gösteriyor.
Belirli programlar, kullanıcıların duygularını ifade etmesine yardımcı olarak stres düzeyini azaltabiliyor ve yalnızlık hissini hafifletebiliyor. Ancak Dr. Çetin, “Yapay zekâ sistemleri insan değildir ve profesyonel klinik değerlendirme yapamaz. Bu nedenle ruh sağlığı sorunlarında uzman desteği esastır” diyerek uyarıyor.
GÜVENLİ KULLANIM İÇİN ÖNERİLER
Yapay zekâ sohbetlerinin güvenli bir şekilde kullanılabilmesi için uzmanlar, kullanım süresine dikkat edilmesini ve gerçek sosyal ilişkilerin korunmasını öneriyor. Gerçeklik algısında bozulma, sosyal hayattan uzaklaşma veya yoğun yapay zekâ bağımlılığı durumlarında mutlaka bir uzmana başvurulması gerekiyor. Kullanıcıların yanıtların doğruluğunu sorgulamaları ve bilgileri güvenilir kaynaklarla teyit etmeleri de önem taşıyor.
Dr. Çetin, “Yapay zekâ sistemleri duygusal destek sağlayabilir, ancak profesyonel tedavinin yerini tutamaz. Kullanım sınırlarını belirlemek ve gerçek insan etkileşimini korumak çok önemlidir” diyerek uyarısını yineliyor.
GELECEKTE YAPAY ZEKA VE RUH SAĞLIĞI
Yapay zekâ sohbet robotları teknolojik gelişmelerle birlikte daha yaygın hale geldikçe, ruh sağlığı üzerindeki etkilerinin araştırılması önem kazanıyor. Klinik çalışmalarda sistemlerin faydalı yönleri incelenirken, olası riskler de titizlikle değerlendiriliyor.
Özellikle genç yetişkinler ve sosyal izolasyonu yüksek kişiler için rehberlik ve bilinçlendirme çalışmalarının önemi büyük. Dr. Çetin, “Yapay zekâ psikozu hâlâ resmi bir tanı değil. Ancak risk gruplarına yönelik farkındalık yaratmak ve kullanıcıları bilinçlendirmek, teknolojinin güvenli kullanımını sağlamak açısından kritik” diyor.
Yapay zekâ sohbet robotları, bilgi alma, sohbet ve duygusal destek için günlük hayatın önemli bir aracı hâline geldi. Doğru ve sınırlı kullanıldığında faydalı olabilse de, özellikle belirli risk gruplarında uzun süreli ve yoğun kullanımın ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabileceği unutulmamalıdır.
Uzmanlar, gerçek sosyal ilişkilerin korunması, profesyonel destek alınması ve yapay zekâ ile etkileşim süresinin sınırlandırılması gerektiğini vurguluyor. Bu sayede yapay zekâ sistemlerinin hem faydalarından yararlanmak hem de olası psikolojik riskleri minimize etmek mümkün olabiliyor.
Tarhan’a göre son 10 yılda antidepresan kullanımı kutu bazında yüzde 50’nin üzerinde artarken, önümüzdeki 10 yıl içinde bu oranın iki katına çıkması bekleniyor.
Depresyonun nedenleri, belirtileri ve tedavi yaklaşımlarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, modern yaşamın bireyleri duygusal açıdan daha kırılgan hale getirdiğini söyledi. Tarhan, özellikle antidepresan kullanımındaki artışın, depresyonun aynı hızda yükseldiği anlamına gelmediğini vurgulayarak, toplumun duygusal zorluklara karşı daha az tolerans gösterdiğini ifade etti.
TOPLUMUN YARISINDA ZAMAN ZAMAN DEPRESİF RUH HALİ GÖRÜLÜYOR
Depresif hissetmenin insan yaşamının doğal bir parçası olduğunu belirten Tarhan, moral bozukluğu olarak tanımlanan depresif ruh halinin hemen herkeste zaman zaman ortaya çıkabileceğini dile getirdi. Bu durumun bazen birkaç saat, bazen de birkaç gün sürebildiğini söyleyen Tarhan, çökkünlük hissinin hüzün, keder ve hayattan zevk alamama gibi duygularla kendini gösterdiğini aktardı.
Toplumun yaklaşık yarısında belirli dönemlerde depresif ruh hali görülebildiğini ifade eden Tarhan, ancak bunun klinik depresyon anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Depresyonun değerlendirilmesinde en önemli kriterlerden birinin süresi olduğunu belirten Tarhan, kısa süreli çökkünlük durumlarının klinik tabloyla karıştırılmaması gerektiğini söyledi.
Üç gün civarında süren çökkünlük durumunun genellikle “minör depresyon” olarak adlandırıldığını belirten Tarhan, belirtilerin iki haftayı aşması ve sürekli hale gelmesi durumunda ise majör depresyondan söz edildiğini ifade etti. Daha hafif fakat uzun süre devam eden tabloya ise distimi adı verildiğini söyledi.
Tarhan, bazı kişilerde ise ruh halinin dönemsel olarak aşırı değişebildiğini belirterek, bir dönem depresif olan kişinin başka bir dönemde aşırı neşeli olabildiğini, bu tür dalgalanmaların siklotimik özellikler taşıdığını kaydetti.
Dünya literatüründe majör depresyon görülme oranının yaklaşık yüzde 17 civarında olduğuna işaret eden Tarhan, buna karşın antidepresan kullanımının çok daha hızlı yükseldiğini söyledi.
Son yıllarda yalnızca psikiyatristlerin değil farklı branşlardaki hekimlerin de antidepresan reçete edebildiğine dikkat çeken Tarhan, kalp hastalıkları ya da kronik ağrılar gibi farklı sağlık sorunlarında da bu ilaçların tercih edilebildiğini ifade etti.
Tarhan’a göre son on yılda antidepresan kullanımı kutu bazında yüzde 50’den fazla artmış durumda. Bu artışın küresel ölçekte gözlendiğini belirten Tarhan, Türkiye’de ise artış hızının dünya ortalamasının üzerinde olduğunu söyledi.
MASKELİ DEPRESYON FİZİKSEL AĞRILARLA ORTAYA ÇIKABİLİYOR
Depresyonun her zaman klasik belirtilerle görülmeyebileceğini belirten Tarhan, “maskeli” ya da “örtülü” depresyon olarak adlandırılan tabloda hastaların depresyonda olduklarının farkına varmayabildiğini dile getirdi.
Bu tür vakalarda mide ve bağırsak sorunları, fibromiyalji, omuz, boyun ve bel ağrıları gibi fiziksel şikâyetlerin ön plana çıktığını belirten Tarhan, kronik stresin bu psiko-fizyolojik tabloyu tetikleyebildiğini ifade etti.
Bağırsak ile beyin arasındaki ilişkinin son yıllarda bilimsel çalışmalarla daha net ortaya konduğunu söyleyen Tarhan, serotonin üretiminde bağırsak mikrobiyotasının önemli rol oynadığını belirtti. Bağırsak florasında meydana gelen bozulmaların duygu durum üzerinde etkili olabildiğini dile getiren Tarhan, bu nedenle bazı hastaların farklı branşlarda tedavi ararken antidepresanlardan fayda gördüğünü aktardı.
Antidepresanların herkes için ilk seçenek olmaması gerektiğini vurgulayan Tarhan, özellikle kısa süreli moral bozukluklarında hemen ilaç kullanımına başvurmanın doğru olmadığını söyledi.
Depresyonun hafif türlerinin çoğu zaman psikoterapi, yaşam tarzı değişiklikleri ve beslenme düzenlemeleriyle iyileşebileceğini belirten Tarhan, kişinin ne kadar süredir çökkün hissettiğinin tedavi planı açısından belirleyici olduğunu ifade etti.
Bazı bireylerin genetik olarak depresyona daha yatkın olabildiğini belirten Tarhan, aynı yaşam olayının farklı kişilerde farklı sonuçlar doğurmasının da bu yatkınlıkla ilişkili olduğunu söyledi.
Antidepresan kullanımındaki artışın yalnızca tıbbi nedenlerle açıklanamayacağını belirten Tarhan, modern yaşamın konfor odaklı kültürünün de bu eğilimi güçlendirdiğini dile getirdi.
Tarhan’a göre insanlar artık en küçük olumsuz duygulara bile tahammül etmekte zorlanıyor ve hayatın doğal parçası olan hüzün, sıkıntı veya hayal kırıklığı gibi duygular hızla bastırılmak isteniyor.
Bu yaklaşımın çocuk yetiştirme biçimlerine de yansıdığını söyleyen Tarhan, bireyin zorluklarla baş etme becerisinin gelişebilmesi için belirli deneyimler yaşamasının gerekli olduğunu ifade etti.
SOSYAL MEDYA BEKLENTİLERİ YÜKSELTİYOR
Depresyonun yaygınlaşmasında dijital kültürün de önemli rol oynadığını belirten Tarhan, sosyal medyanın insanların beklenti düzeyini yükselttiğini söyledi.
Sürekli filtrelenmiş ve idealize edilmiş görüntülerle karşılaşan bireylerin kendilerini yetersiz hissetmeye başlayabildiğini ifade eden Tarhan, özellikle mükemmeliyetçi kişilik yapısına sahip bireylerin bu durumdan daha fazla etkilendiğini dile getirdi.
Tarhan, uzun süre olumsuz düşüncelere odaklanan beynin zamanla depresif bir çalışma düzenine girebildiğini söyledi.
Önümüzdeki yıllara ilişkin öngörülerde de bulunan Tarhan, antidepresan kullanımında küresel ölçekte ciddi bir artış beklendiğini belirtti.
2024 ile 2034 yılları arasında antidepresan kullanımının yüzde 100’e kadar artmasının öngörüldüğünü ifade eden Tarhan, bugün dünya genelinde yaklaşık 37 milyar dolarlık bir pazar oluştuğunu söyledi. Beyne etki eden diğer ilaçlarla birlikte değerlendirildiğinde bu alanın küresel ölçekte en büyük sektörlerden biri haline geldiğini belirtti.
Tarhan, ruh sağlığının korunmasına yönelik önleyici çalışmaların güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, yalnızca tedaviye odaklanan yaklaşımların yeterli olmayacağını dile getirdi.
Günümüzde psikolojik sağlamlık kavramının giderek daha fazla önem kazandığını belirten Tarhan, bireylerin ruhsal dayanıklılığını artırmaya yönelik çalışmaların dünya genelinde yaygınlaştığını ifade etti.
Tarhan, insanların tıpkı finansal kaynaklarını yönettikleri gibi psikolojik kaynaklarını da yönetmeleri gerektiğini belirterek, amaç duygusuna sahip bireylerin stresle daha kolay başa çıkabildiğini söyledi.
Bir kişinin yaşamında anlam ve hedefler bulunduğunda zihinsel dayanıklılığının güçlendiğini ifade eden Tarhan, kişinin çözemediği sorunları zihinsel olarak geçici bir “rafa kaldırmasının” da terapilerde kullanılan yöntemlerden biri olduğunu kaydetti.
DUYGULAR ZİHİNSEL SAĞLIĞIN MERKEZİNDE
Duyguların insan psikolojisinde belirleyici rol oynadığını belirten Tarhan, bireyin yaptığı duygusal yatırımların kaybının da ciddi depresif süreçlere yol açabileceğini söyledi.
Bir insanın sevdiği bir evcil hayvanı kaybetmesi gibi durumların bile yoğun depresif duygulara neden olabileceğini belirten Tarhan, bunun sevgi bağının gücüyle ilişkili olduğunu ifade etti.
Ruh sağlığının korunmasına yönelik yeni teknolojilerin de geliştirildiğini belirten Tarhan, dijital detoks ve dijital terapötik uygulamaların gelecekte daha fazla kullanılacağını söyledi.
Bu tür programların kişiye pozitif pekiştirmeler sunarak psikolojik dayanıklılığı güçlendirmeyi amaçladığını belirten Tarhan, bu uygulamaların depresyon ortaya çıkmadan önce koruyucu rol oynayabileceğini dile getirdi.
Tarhan, bireylerin zihinsel sağlığını koruyabilmesi için basit ama etkili bir yaklaşımın önemine dikkat çekerek, “Güzel bak, güzel hisset, güzel düşün ve iyi yaşa” anlayışının psikolojik dengeyi güçlendiren temel bir yaşam yaklaşımı olduğunu sözlerine ekledi.
Prof. Dr. Süleyman İrvan, savaş ve kriz dönemlerinde dezenformasyonun neden hızla yayıldığını, sosyal medya platformlarında doğrulama mekanizmalarının neden zayıfladığını ve özellikle “mavi tikli” hesaplara yönelik güven algısının nasıl istismar edildiğini değerlendirdi.İrvan, çatışma ortamlarında bilgi savaşının da eş zamanlı olarak yürütüldüğünü belirterek, “Gerçekler er ya da geç ortaya çıkıyor ancak şunu unutmamak gerekir; savaşın ilk kurbanı daima gerçeklerdir.” ifadelerini kullandı.DEZENFORMASYONUN TEMELİNDE KASITLI ÇARPITMA VARDezenformasyon kavramının çoğu zaman yanlış ya da eksik anlaşıldığını ifade eden Prof. Dr. Süleyman İrvan, bu kavramın yalnızca yanlış bilgi anlamına gelmediğini söyledi. İrvan, “Dezenformasyon, bilginin ya da haberin kasıtlı ve bilinçli şekilde çarpıtılmasıdır. Yani ortada tesadüfi bir hata değil, planlı bir manipülasyon söz konusudur.” dedi.Kriz dönemlerinde dezenformasyonun daha hızlı yayılmasının temel nedeninin belirsizlik ortamı olduğunu vurgulayan İrvan, belirsizlik arttıkça insanların bilgi ihtiyacının da aynı ölçüde arttığını dile getirdi. Bu süreçte bireylerin hem geleneksel medyaya hem de sosyal medya platformlarına daha fazla yöneldiğini belirten İrvan, bilgi akışının yoğunlaştığı bu ortamda yanlış bilgilerin de aynı hızla dolaşıma girdiğini söyledi. Kriz anlarında insanların psikolojik olarak belirli bilgi kalıplarına daha yatkın hale geldiğini belirten İrvan, bunun iletişim araştırmalarında sıkça incelenen bir durum olduğunu ifade etti.İrvan’a göre belirsizlik ortamı, bireylerin kendi düşüncelerine ve beklentilerine uygun bilgileri daha kolay kabul etmelerine yol açıyor. Bu eğilim psikolojide “doğrulama önyargısı” olarak tanımlanıyor. İrvan, bu durumu şöyle anlattı: “Belirsizlik arttıkça insanlar kendi görüşlerine ve beklentilerine uygun bilgileri doğru kabul etme eğilimi gösteriyor. Bu duruma psikolojide doğrulama önyargısı deniliyor. Yani kişi, karşısına çıkan bilginin doğruluğunu sorgulamak yerine kendi düşüncesini desteklediği için onu doğru kabul edebiliyor.” Bu durumun özellikle sosyal medya ortamında yanlış bilgilerin hızla yayılmasına zemin hazırladığını belirten İrvan, kullanıcıların çoğu zaman bilgiyi doğrulama ihtiyacı duymadan paylaşabildiğini söyledi.Savaş ve çatışma dönemlerinde doğru bilgiye ulaşmanın son derece zorlaştığını belirten Prof. Dr. Süleyman İrvan, bu süreçte propaganda faaliyetlerinin yoğunlaştığını dile getirdi.İrvan, sosyal medya hesabında daha önce paylaştığı bir ifadeyi hatırlatarak şu değerlendirmede bulundu: “Her sıcak savaş aynı zamanda propaganda savaşıdır ve bu savaş büyük ölçüde medya üzerinden yürütülür. Günümüzde bu alanın en önemli kısmını sosyal medya oluşturuyor. Savaşan taraflar yalnızca sahada değil, bilgi alanında da mücadele ediyor.”Bu nedenle savaş dönemlerinde yapılan açıklamaların, yayımlanan görüntülerin ve paylaşılan bilgilerin doğruluğunu tespit etmenin her zaman kolay olmadığını ifade eden İrvan, kullanıcıların bu tür içeriklere temkinli yaklaşması gerektiğini belirtti. Savaş ortamında bilgi akışının çoğu zaman farklı merkezlerden geldiğini belirten İrvan, bu durumun kamuoyunda ciddi bir karmaşaya yol açabildiğini söyledi.Örnek olarak ABD ve İsrail güçlerinin İran’a yönelik saldırılarının başladığı 28 Şubat tarihinde sosyal medyada dolaşıma giren bazı iddialara değinen İrvan, o gün ABD merkezli bazı medya kuruluşlarında İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in öldürüldüğüne ilişkin haberlerin yer aldığını hatırlattı.İran medyası ise aynı iddiaları kısa süre içinde yalanlayan yayınlar yaptı. Bu tür çelişkili bilgi akışının savaş dönemlerinde sıkça görüldüğünü belirten İrvan, bu durumun kamuoyunda kafa karışıklığı oluşturduğunu ifade etti. “Gerçekler elbette er ya da geç ortaya çıkıyor. Ancak savaş dönemlerinde doğru bilgiye ulaşmak çoğu zaman gecikebiliyor. Bu yüzden savaşın ilk kurbanının gerçekler olduğu söylenir.” dedi.
“MAVİ TİK” GÜVEN SEMBOLÜ OLARAK ALGILANIYORDUSosyal medya platformlarında kullanıcıların güven algısının nasıl oluştuğuna da değinen Prof. Dr. Süleyman İrvan, özellikle X platformunda uzun yıllar boyunca mavi tik işaretinin güvenilirlik sembolü olarak görüldüğünü ifade etti.İrvan, mavi tikin başlangıçta doğrulanmış hesapları ayırt etmek amacıyla kullanılan bir özellik olduğunu hatırlatarak, kullanıcıların bu işareti çoğu zaman bir otorite göstergesi olarak algıladığını söyledi. Ancak platformun ücretli abonelik modeline geçmesiyle birlikte bu durumun önemli ölçüde değiştiğini dile getiren İrvan, artık belirli bir ücret ödeyen herkesin mavi tik sahibi olabildiğini belirtti. Mavi tik uygulamasındaki değişikliğe rağmen kullanıcı psikolojisinde güven algısının tamamen ortadan kalkmadığını belirten İrvan, bunun bazı hesaplar tarafından istismar edilebildiğini ifade etti.İrvan, “Toplumda mavi tikli hesapların güvenilir olduğu yönünde yerleşmiş bir algı vardı. Bu algı büyük ölçüde devam ediyor. Dolayısıyla toplumu manipüle etmek isteyen ve dezenformasyon yayan hesaplar bu güven algısından yararlanabiliyor.” dedi. Bu nedenle sosyal medya kullanıcılarının yalnızca hesap işaretlerine bakarak bilgiye güvenmemesi gerektiğini belirten İrvan, içeriklerin kaynağının ve doğruluğunun ayrıca kontrol edilmesi gerektiğini söyledi. Yanlış bilgilerin yayılma hızına ilişkin akademik araştırmaların da dikkat çekici sonuçlar ortaya koyduğunu belirten İrvan, bu konuda yapılan önemli çalışmalardan birine dikkat çekti.Science dergisinde 2018 yılında yayımlanan bir araştırmayı hatırlatan İrvan, bu çalışmanın yalan haberlerin gerçek haberlere kıyasla çok daha hızlı yayıldığını ortaya koyduğunu ifade etti.İrvan, araştırmanın sonuçlarını şöyle aktardı: “Bu araştırma, yalan haberlerin gerçek haberlerden altı kat daha hızlı yayıldığını gösteriyor. İlginç olan nokta şu; bir haberin yanlış olduğunu söyleyen paylaşımlar bile o içeriğin daha fazla görünür olmasına katkı sağlayabiliyor.” Bu durumun sosyal medya platformlarının çalışma mantığıyla da doğrudan bağlantılı olduğunu belirten İrvan, yanlış bilgilerin çoğu zaman daha fazla dikkat çektiğini söyledi.Sosyal medya platformlarının algoritmik yapısına da değinen Prof. Dr. Süleyman İrvan, bu sistemlerin içeriğin doğruluğunu değil etkileşim potansiyelini öncelediğini ifade etti. İrvan’a göre algoritmalar, bir bilginin doğru olup olmadığına bakmadan, o içeriğin aldığı beğeni, yorum ve paylaşım sayısına göre görünürlüğünü artırıyor.“Algoritma bir içeriğin doğru olup olmadığını kontrol etmiyor. O içeriğin ne kadar etkileşim aldığına bakıyor. Eğer bir paylaşım çok sayıda yorum, beğeni veya yeniden paylaşım alıyorsa sistem onu daha fazla kişiye ulaştırıyor.” dedi. Bu nedenle yanlış bilgilerin çoğu zaman daha fazla yayılabildiğini ifade eden İrvan, sansasyonel ve dikkat çekici içeriklerin platformların algoritmaları tarafından daha görünür hale getirildiğini söyledi.
“KIRINTI HABERCİLERİ” ETKİLEŞİM PEŞİNDE KOŞUYORSosyal medya ortamında bazı hesapların özellikle etkileşim elde etmek amacıyla yanlış bilgileri tekrar tekrar dolaşıma soktuğunu belirten İrvan, bu tür hesapları “kırıntı habercileri” olarak tanımladığını söyledi. İrvan, bu hesapların çoğu zaman yanlış olduğu ortaya çıkmış bilgileri bile yeniden paylaşabildiğini ifade ederek, etkileşim temelli gelir modellerinin bu davranışı teşvik edebildiğini dile getirdi. “Bir haber ne kadar yanlışsa o kadar çok etkileşim alabiliyor. Bu da bazı hesaplar için ekonomik kazanç anlamına gelebiliyor.” dedi.Kriz dönemlerinde kamu otoritelerinin zaman zaman sosyal medya platformlarını yavaşlatma ya da erişimi kısıtlama yoluna gittiğini hatırlatan İrvan, bu yöntemin etkili bir iletişim stratejisi olmadığını söyledi. İrvan, “Halk arasında korku ve panik yayılıyor diye sosyal medyayı yavaşlatmak ya da erişime kapatmak en kötü iletişim stratejisidir.” dedi.Bu tür uygulamaların çoğu zaman paniği azaltmak yerine daha da artırabildiğini belirten İrvan, bilgi akışının kesilmesinin söylenti ve dedikoduların yayılmasına zemin hazırladığını ifade etti. Kriz dönemlerinde en etkili yöntemin hızlı ve doğru bilgilendirme olduğunu belirten Prof. Dr. Süleyman İrvan, kamu kurumlarının ve medya kuruluşlarının bu süreçte aktif rol oynaması gerektiğini söyledi.İrvan, “Yurttaşların doğrulanmış haber ve bilgileri paylaşmaya teşvik edilmesi gerekir. Doğru ve sürekli bilgilendirme yapılmadığı takdirde söylentiler ve dedikodular devreye girer.” dedi. Bu nedenle kriz dönemlerinde resmi kaynakların düzenli ve şeffaf bilgi paylaşımının büyük önem taşıdığını ifade etti.Yanlış bilgilerle mücadelede bireylerin de önemli bir rolü olduğunu belirten İrvan, sosyal medya kullanıcılarının bazı basit davranış değişiklikleriyle dezenformasyonun yayılmasını sınırlayabileceğini söyledi. İrvan, “Yalan haberleri paylaşan hesaplara etkileşim vermemek de etkili bir yöntemdir.” dedi.Bu tür içeriklerin yeniden paylaşılmasının veya tartışma amacıyla bile olsa görünürlüğünün artırılmasının yanlış bilgilerin daha geniş kitlelere ulaşmasına yol açabileceğini ifade etti.“Kriz dönemlerinde güvenilir medya ve gazeteci hesaplarını takibe almak, önümüze düşen haberlere daha kuşku içinde bakmak gerekir.” diyen İrvan, sosyal medya kullanıcılarının karşılaştıkları bilgileri paylaşmadan önce doğrulama alışkanlığı kazanmasının önem taşıdığını ifade etti.
Türkiye’de özel hastaneler ve özel sağlık kuruluşları SGK ile anlaşma yaparak hasta kabul edebilmekte ve fark ücreti alabilmektedir. Ancak muayenehane hekimleri aynı imkândan yararlanamamaktadır. Bu durum; Hastaların hekim seçme özgürlüğünü sınırlandırmakta, Sağlık sistemindeki yoğunluğu artırmakta, Hekimler açısından adil olmayan bir rekabet ortamı oluşturmaktadır.
Dr. Nedim Uzun, mevcut yapının hem hekimler hem hastalar hem de sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından sorunlu olduğunu belirtti. “Muayenehane hekimlerinin SGK sistemi dışında bırakılması adil değildir. Bu düzenleme yalnızca hekimleri değil, doğrudan hastaları ve sağlık sisteminin bütününü etkilemektedir.”
Meslek Odalarının Sessizliği Eleştirildi
Toplantının temel gündem maddelerinden biri de meslek odalarının bu konuda etkili bir girişimde bulunmamış olması oldu.
Değişim Grubu, hekimlerin önemli bir kesimini ilgilendiren bu konuda somut ve sonuç alıcı bir adım atılmamasını eleştirerek, mevcut yönetimin muayenehane hekimlerinin SGK ile anlaşmalı çalışabilmesi konusunda etkili bir mücadele ortaya koyamadığını ifade etti. Dr. Uzun, adaylık gerekçelerini şu sözlerle açıkladı: “Tabip Odası yalnızca açıklama yapan değil, sonuç üreten bir kurum olmalıdır. Hekimin yanında duran, sorunları takip eden ve çözüm için mücadele eden bir anlayışa ihtiyaç vardır. Biz, ulaşılabilir, işlevsel ve hekim odaklı bir oda yönetimi için aday olduk.”
Çözüm: Hukuki ve İdari Düzenlemeler
Değişim Grubu, göreve gelmeleri halinde muayenehane hekimlerinin SGK sistemiyle entegre olabilmesi için gerekli hukuki ve idari düzenlemeler konusunda çalışma başlatacaklarını açıkladı. Bu kapsamda: Bilimsel ve ekonomik etki analizlerinin hazırlanması, İlgili kurumlarla resmi temasların yürütülmesi, Kamuoyu bilgilendirme sürecinin başlatılması hedeflenmektedir.
Bu modelin; sağlık sistemindeki yoğunluğu azaltacağı, kayıt dışılığı önleyeceği, hastaların hekim seçme özgürlüğünü artıracağı ve daha adil bir yapı oluşturacağı vurgulandı.
Seçim 19 Nisan’da
İstanbul Tabip Odası seçimleri 19 Nisan 2026 tarihinde gerçekleştirilecektir. Dr. Nedim Uzun açıklamasının sonunda tüm hekimlere çağrıda bulundu:
“Meslek odamız ancak üyelerinin katılımıyla güçlenir. Muayenehane hekimleri dâhil tüm meslektaşlarımızın haklarını savunacak güçlü bir oda için 19 Mart’a kadar İstanbul Tabip Odası’na üye olmaya ve 19 Nisan’da demokratik haklarını kullanmaya davet ediyorum.”
Dünyada milyonlarca kişiyi etkileyen ancak tek tek değerlendirildiğinde nadir görülen hastalıklar, modern tıbbın en önemli gündem başlıklarından biri olmaya devam ediyor. 28 Şubat Nadir Hastalıklar Günü kapsamında açıklamalarda bulunan Tıbbi Genetik Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Ömer Faruk Karaçorlu, nadir hastalıkların büyük bölümünün genetik kökenli olduğunu belirterek, doğru tanıya ulaşmada genetik testlerin hayati rol oynadığını vurguladı.
Kayseri'de tespit edilen ve dünyada yaklaşık 200 kişide görülen Tangier hastalığına ilişkin önemli bir bilimsel çalışma uluslararası literatüre kazandırıldı. Araştırmada 7 çocuk hastaya tanı konulurken, elde edilen bulgular nadir hastalıklar alanında dikkat çeken bir yayına dönüştü.
2025 yılında estetik cerrahi dünyasında en çok 3 işlem için doktorların kapısı çalındı. Açıklanan raporlara göre rinoplasti (burun estetiği), yüz germe ve göz kapağı estetiği en çok tercih edilen operasyonlar olarak öne çıktı.
Dünya Sağlık Örgütü, “Gaming Disorder” (Oyun Oynama Bozukluğu) tanımını Uluslararası Hastalık Sınıflandırması’na (ICD-11) dahil ederek dijital oyun bağımlılığını resmî bir ruh sağlığı sorunu olarak kabul etti.
Kuruma göre bağımlılık;
Oyun oynama üzerinde kontrol kaybı
Günlük yaşam faaliyetlerine ilginin azalması
Olumsuz sonuçlara rağmen oyuna devam edilmesi
gibi belirtilerle kendini gösteriyor. Bu durumun en az 12 ay sürmesi klinik tanı için yeterli kabul ediliyor.
Çocuklarda gelişim ve dikkat sorunları
Araştırmalar, uzun süreli oyun maruziyetinin çocuklarda dikkat, öğrenme ve davranış süreçlerini olumsuz etkileyebildiğini ortaya koyuyor.
Yoğun video oyunu oynayan çocuklarda dikkat problemleri ve dürtüsellik artışı gözlemlendi.
Ekran süresi arttıkça akademik başarıda düşüş ve odaklanma zorluğu raporlandı.
Uyku süresinin kısalması, büyüme ve bilişsel gelişimi de dolaylı etkiliyor.
Uzman pedagoglara göre özellikle 6–14 yaş arası çocuklarda oyun süresinin kontrolsüz bırakılması, gerçek hayat becerilerinin gelişimini sekteye uğratabiliyor.
Gençlerde sosyal izolasyon ve ruh sağlığı riski
Ergenlik döneminde dijital oyunların aşırı kullanımı;
Sosyal ortamlardan uzaklaşma
Yalnızlaşma ve içe kapanma
Depresyon ve anksiyete belirtilerinde artış ile ilişkilendiriliyor.
Bazı klinik çalışmalar, problemli oyuncularda depresif semptomların ve yalnızlık hissinin daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre sanal başarı duygusu, gerçek hayattaki sorumluluklardan kaçış davranışını pekiştiriyor.
Şiddet, riskli davranış ve duyarsızlaşma tartışması
Şiddet içerikli oyunlara uzun süre maruz kalmanın davranışsal etkileri de bilim dünyasında yoğun biçimde tartışılıyor.
Şiddet temalı oyun oynayan bireylerde saldırgan düşünce ve davranış eğiliminin arttığı bulgularına ulaşıldı.
Risk yücelten oyunların; tehlikeli sürüş, madde kullanımı ve kural ihlallerine yönelik tutumları etkileyebildiği raporlandı.
Her ne kadar tüm araştırmalar aynı yönde sonuç vermese de, özellikle yoğun ve uzun süreli maruziyetin risk faktörü oluşturduğu vurgulanıyor.
Aile içi iletişim ve günlük hayat zarar görüyor
Sosyolojik saha çalışmalarına göre aşırı oyun oynama;
Aile içi iletişimi zayıflatıyor
Ortak zaman geçirme alışkanlıklarını azaltıyor
Sorumluluk ihmalini artırıyor
Uzmanlar, ebeveyn denetiminin zayıf olduğu hanelerde bağımlılık riskinin daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor.
Yetişkinlerde iş ve yaşam disiplini sorunları
Sorun yalnızca çocuk ve gençlerle sınırlı değil.
Uzun süreli oyun alışkanlığının yetişkinlerde;
İş performansında düşüş
Uyku bozuklukları
Zaman yönetimi sorunları
Fiziksel hareketsizlik ve obezite riski
ile bağlantılı olduğu bildiriliyor.
Uzmanlardan kritik uyarılar
Ruh sağlığı uzmanları ve eğitimciler şu noktalara dikkat çekiyor:
Günlük ekran süresi yaşa göre sınırlandırılmalı
Şiddet içerikli oyunlara erişim denetlenmeli
Aile içi ortak aktiviteler artırılmalı
Dijital okuryazarlık ve değerler eğitimi desteklenmeli
Aksi halde dijital oyunların “eğlence aracı” olmaktan çıkıp, bireysel ve toplumsal maliyeti yüksek bir bağımlılık alanına dönüşebileceği uyarısı yapılıyor.
Ulusal Afet Yönetim Merkezi Başkanı Elias Sithole, yaptığı açıklamada, Doğu Cape, Free State, Gauteng, KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, Kuzey Batı ve Batı Cape eyaletlerinde görülen şap salgınının ulusal afet boyutuna ulaştığını belirtti.
Sithole, salgınla başa çıkmak üzere ilan edilen "ulusal afet hali"nin, Güney Afrika'nın hayvancılık sektörü, gıda güvenliği, kırsal geçim kaynakları ve ihracat pazarları için salgının oluşturduğu riske karşı önemli ve gerekli bir adım olduğunu ifade etti.
14 milyon büyükbaş hayvan aşılanacak
Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, yaptığı açıklamada, hükümetin gelecek 12 ayda 14 milyon büyükbaş hayvanın aşılanmasına karar verdiğini belirterek, bunun için 28 milyon doz aşıya ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Ramaphosa, çiftliklerin aşıyı derhal temin etmesi için çalışmalara başladıklarını duyurarak, "Tarım Bakanlığı ile çalışmak üzere uzmanlardan ve çiftçi örgütü temsilcilerinden oluşan özel bir ekip kurdum." dedi.
Sığır, koyun ve keçi gibi çift tırnaklı hayvanlarda yüksek ateş, ağız ve tırnaklarda yaralarla seyreden şap hastalığı, hızla yayılması ve ciddi verim kayıplarına yol açması nedeniyle hayvancılık ekonomisini tehdit eden viral bir enfeksiyon olma özelliği taşıyor.
Uzun saatler masa başında çalışma, hareketsiz yaşam tarzı ve yanlış duruş alışkanlıkları boyun sağlığını tehdit ediyor. Doç. Dr. İsmail Yüce, “Sürekli aşağıya bakarak telefonla vakit geçirmek, ‘tekno boyun’ olarak adlandırıyor. Bu alışkanlık boyun fıtığı riskini artırıyor” diyor.
Böbrek taşı hastalığı, toplumda sıklıkla şiddetli ağrı ataklarıyla hatırlanan ancak ağrı geçtiğinde çoğu zaman ihmal edilen ciddi bir sağlık sorunu olarak öne çıkıyor. Oysa uzmanlar, tedavi edilmeyen veya düzenli takibi yapılmayan böbrek taşlarının, yalnızca geçici ağrıya neden olmakla kalmayıp uzun vadede böbrek fonksiyonlarında kalıcı kayıplara, tekrarlayan enfeksiyonlara ve hayati risk taşıyan komplikasyonlara yol açabileceği konusunda uyarıyor.Türkiye’de böbrek taşı hastalığının görülme sıklığının yüzde 11 ila 14 arasında değiştiği belirtilirken, bu oran ülkemizi böbrek taşı açısından riskli ülkeler arasında üst sıralara taşıyor. Sıcak iklim koşulları, yetersiz su tüketimi ve beslenme alışkanlıklarının bu tabloyu belirgin şekilde etkilediği ifade ediliyor.Urohealth Kliniği Üroloji Uzmanı Sercan Yılmaz, böbrek taşı hastalığının tekrarlama eğilimi yüksek bir hastalık olduğuna dikkat çekerek, ağrı geçse bile hastaların mutlaka düzenli kontrollerini sürdürmesi gerektiğini vurguluyor. Doç. Dr. Yılmaz, “Böbrek taşı yalnızca bir ağrı problemi olarak görülmemeli. Düzenli takipler ve kişiye özel önlemlerle hem yeni taş oluşumu engellenebilir hem de böbrek sağlığı uzun vadede korunabilir” diyor.
BÖBREK TAŞI NEDİR, NASIL OLUŞUR?Tıbbi literatürde “ürolitiazis” olarak adlandırılan böbrek taşı hastalığı, idrarda bulunan bazı minerallerin ve tuzların zamanla kristalleşerek sert yapılara dönüşmesiyle oluşuyor. Bu kristaller birleşerek taş haline geldiğinde, böbrek içinde kalabildiği gibi idrar yollarına da ilerleyebiliyor.Taşın böbrek içinde sessizce kalması mümkün olsa da, idrar yollarına ilerlemesiyle birlikte idrar akışında tıkanıklık, şiddetli ağrı ve enfeksiyon riski ortaya çıkıyor. Dünya genelinde nüfusun yaklaşık yüzde 10–15’inin yaşamının herhangi bir döneminde böbrek taşıyla karşılaştığı belirtiliyor.Türkiye’de ise özellikle sıcak iklim koşullarının etkisiyle sıvı kaybının artması ve yeterli su tüketilmemesi, böbrek taşı oluşumunu tetikleyen başlıca faktörler arasında yer alıyor. Erkeklerde daha sık görülmekle birlikte, son yıllarda kadınlarda da böbrek taşı vakalarında artış dikkat çekiyor.BELİRTİLER HER ZAMAN NET OLMAYABİLİRBöbrek taşlarının her zaman belirti vermeyebileceğini vurgulayan Doç. Dr. Yılmaz, özellikle küçük taşların uzun süre fark edilmeden kalabileceğini ifade ediyor. Ancak taşın idrar yollarına ilerlemesiyle birlikte tablo hızla değişebiliyor.“En sık görülen belirti, ani başlayan ve şiddetli olabilen yan ağrısıdır. Bu ağrı belden kasığa doğru yayılabilir. Bunun yanı sıra idrarda yanma, idrarda kan görülmesi, sık idrara çıkma, bulantı ve kusma gibi şikâyetler de tabloya eşlik edebilir” diyen Yılmaz, taşa enfeksiyonun eşlik etmesi durumunda ateş ve titremenin de ortaya çıkabileceğini söylüyor.Tanı sürecinde hastanın öyküsü ve fizik muayenenin ardından idrar ve kan tahlilleri yapılıyor. Günümüzde ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri sayesinde taşın yeri, büyüklüğü ve idrar yollarında oluşturduğu etkiler net biçimde ortaya konulabiliyor.TEDAVİ EDİLMEZSE NELER OLUR?Böbrek taşı hastalığının en önemli risklerinden biri, tedavi edilmediğinde sessizce ilerleyebilmesi. Taşın idrar yollarını tıkaması durumunda böbrekte idrar birikmesi meydana geliyor ve bu durum zamanla böbrek dokusuna zarar veriyor.Uzun süre devam eden tıkanıklıklar, böbrek fonksiyonlarında geri dönüşü olmayan kayıplara yol açabiliyor. Ayrıca tedavi edilmeyen taşlar, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları için uygun bir zemin hazırlıyor.Doç. Dr. Yılmaz, “Enfeksiyonun böbreğe yayılması halinde tablo ağırlaşabilir ve hastanede yatış gerektiren durumlar ortaya çıkabilir. Nadiren de olsa enfeksiyonun kana karışmasıyla sepsis gelişebilir. Bu durum hayati risk taşır” diyerek uyarıyor.Bu nedenle böbrek taşı hastalığının, ağrı geçince göz ardı edilen bir sorun olarak görülmemesi gerektiği vurgulanıyor.TEDAVİDE MODERN YAKLAŞIMLAR ÖNE ÇIKIYORGünümüzde böbrek taşı tedavisinde yaklaşım; taşın boyutu, yerleşim yeri, hastanın şikâyetleri ve genel sağlık durumuna göre belirleniyor. Tedavide temel hedef, en az müdahale ile en etkili sonucun elde edilmesi.Son yıllarda kapalı ve minimal girişimsel yöntemler ön plana çıkarken, lazerle yapılan kapalı taş kırma işlemleri yüksek başarı oranları nedeniyle sıklıkla tercih ediliyor. Bu yöntemde idrar yollarından girilerek taşa doğrudan ulaşılıyor ve taş lazer enerjisiyle küçük parçalara ayrılarak temizleniyor.Cerrahi kesi gerektirmemesi, hastanın kısa sürede günlük yaşamına dönebilmesi ve tek seansta etkili sonuçlar alınabilmesi yöntemin önemli avantajları arasında yer alıyor.AÇIK CERRAHİ BÜYÜK ÖLÇÜDE GERİDE KALDIESWT (şok dalgası) yöntemi, uygun hasta ve taş grubunda vücut dışından uygulanabilen bir seçenek olarak kullanılabiliyor. Ancak bazı taş tiplerinde birden fazla seans gerekebilmesi ve her hastada yeterli etkinin sağlanamaması nedeniyle, günümüzde büyük ve sert taşlarda lazerle kapalı yöntemler daha öncelikli hale gelmiş durumda.Gelişen teknoloji sayesinde böbrek taşı tedavisinde açık cerrahiye duyulan ihtiyaç büyük ölçüde azalmış durumda. Doç. Dr. Yılmaz, “Amacımız hastaya en az müdahale ile en etkili tedaviyi sunmak ve böbrek sağlığını uzun vadede korumak” diyor.DÜZENLİ TAKİP VE ÖNLEYİCİ YAKLAŞIM ŞARTBöbrek taşı hastalığının tekrarlama eğilimi yüksek olduğu için, tedavi sonrasında da hastaların takiplerinin sürdürülmesi gerekiyor. Yeterli su tüketimi, beslenme düzeninin kişiye özel olarak planlanması ve risk faktörlerinin kontrol altına alınması, yeni taş oluşumunu önlemede büyük önem taşıyor.Uzmanlar, özellikle daha önce böbrek taşı öyküsü olan bireylerin kontrollerini aksatmaması gerektiğini vurguluyor. Düzenli takip sayesinde hem erken dönemde yeni taşlar tespit edilebiliyor hem de böbrek fonksiyonları korunabiliyor.
6 Şubat 2023’de meydana gelen ve “asrın felaketi” olarak hafızalara kazınan Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden üç yıl geçti. Aradan geçen zamana rağmen, yaşanan büyük yıkımın yalnızca fiziki boyutları değil, psikolojik etkileri de hâlâ binlerce insanın yaşamında derin izler bırakmaya devam ediyor. Yıkılan binalar yeniden inşa edilirken, kaybedilen canların acısı yüreklerde tazeliğini korurken, depremi birebir yaşayan ya da dolaylı olarak etkilenen birçok kişi için asıl mücadele sessizce sürüyor: psikolojik toparlanma süreci.DEPREMİN FİZİKSEL YIKIMI GÖRÜLDÜ, RUHSAL YIKIMI SESSİZ KALDIDeprem sonrası süreç, çoğu zaman enkaz kaldırma çalışmaları, hasar tespitleri, konut yapımları ve maddi kayıplar üzerinden ele alınıyor. Oysa depremin insan üzerindeki etkisi yalnızca gözle görülebilen yıkımlarla sınırlı değil. Travmatik bir olay olan deprem, bireyin güvenlik algısını temelden sarsarak, yaşamla kurduğu bağı derinden etkiliyor. Uzmanlara göre, deprem anında yaşanan çaresizlik, ölüm tehdidi ve kontrol kaybı hissi, insan zihninde kalıcı izler bırakabiliyor.Bu etkiler, her bireyde aynı şekilde ortaya çıkmıyor. Kimi insanlar yaşadıklarını daha kısa sürede anlamlandırıp günlük hayatına dönebilirken, kimileri için bu süreç yıllar sürebiliyor. Üstelik psikolojik travmalar çoğu zaman görünür olmadığı için fark edilmesi ve ciddiye alınması gecikebiliyor. Fiziksel yaralar iyileşirken, ruhsal yaralar sessizce derinleşebiliyor.
Deprem psikolojisi üzerine değerlendirmelerde bulunan Eslem Fulya Ekşi, depremin psikolojik etkilerinin çoğu zaman yeterince fark edilmediğini vurguluyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi bünyesinde görev yapan Ekşi’ye göre, deprem yalnızca doğal bir afet değil, aynı zamanda bireyin temel güven duygusunu hedef alan travmatik bir yaşantı.Ekşi, depremin saniyeler içinde yaşanıp biten bir olay gibi algılansa da etkilerinin uzun yıllar sürebildiğine dikkat çekerek, “Deprem, ani ve kontrol edilemeyen bir tehdit olduğu için psikolojide travmatik yaşantı olarak tanımlanır. Travma yalnızca olayın yaşandığı anla sınırlı değildir; kişinin duygu durumunu, düşünce biçimini ve davranışlarını uzun süre etkileyebilir” ifadelerini kullanıyor.DEPREM SONRASI GÖRÜLEN PSİKOLOJİK TEPKİLER NELER?Depremi yaşayan ya da depremden doğrudan etkilenen bireylerde birçok psikolojik belirti ortaya çıkabiliyor. Bunların bir kısmı kısa vadede görülürken, bazı belirtiler uzun süre devam edebiliyor. Klinik Psikolog Ekşi’ye göre en sık karşılaşılan tepkiler arasında şunlar yer alıyor:Sürekli tetikte olma hali, ani seslere aşırı irkilme, uykuya dalmakta zorlanma ya da sık sık kabus görme, deprem anına ilişkin görüntülerin zihinde tekrar tekrar canlanması, “ya tekrar olursa” düşüncesinin yoğunlaşması ve güvenli alan algısının kaybolması bu tepkilerin başında geliyor. Ayrıca, kişinin kendisini sürekli tehdit altında hissetmesi, yalnız kalmak istememesi ya da tam tersine insanlardan uzaklaşması da yaygın olarak gözlemleniyor.Bu tepkiler, çoğu zaman birey tarafından “anormal” ya da “zayıflık” olarak algılanabiliyor. Oysa uzmanlara göre bu durum, beynin tehlike karşısında geliştirdiği doğal bir savunma mekanizması. Sinir sistemi, yaşanan olayı yüksek riskli olarak kaydederek bireyi korumaya çalışıyor.Deprem sonrası yaşanan psikolojik tepkilerin çoğunun normal olduğunu vurgulayan Eslem Fulya Ekşi, bu durumun özellikle altını çiziyor. Ekşi, “Deprem sonrası ortaya çıkan korku, kaygı ve huzursuzluk tepkileri, anormal bir duruma verilen normal tepkilerdir. Bu tepkiler kişinin zayıf olduğu anlamına gelmez. Aksine, hayatta kalma refleksinin bir parçasıdır” diyor.Ancak burada önemli olan nokta, bu tepkilerin zaman içinde azalıp azalmadığı. Normal şartlarda bireyin yaşadığı belirtiler, zamanla hafifler ve kişi günlük yaşamına yeniden uyum sağlamaya başlar. Fakat bazı durumlarda belirtiler kalıcı hale gelerek kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebiliyor.Deprem sonrası toplumda sıkça dile getirilen “güçlü olmalısın”, “artık geride kaldı” gibi söylemler, iyi niyetli olsa da psikolojik iyileşme sürecini olumsuz etkileyebiliyor. Uzmanlara göre, duyguların bastırılması travmanın ortadan kalkmasına değil, daha karmaşık bir hale gelmesine neden olabiliyor.Eslem Fulya Ekşi, bu konuda şu değerlendirmede bulunuyor: “Afet sonrası dönemde güçlü olma beklentisi çok yaygındır. Ancak ifade edilemeyen korku ve üzüntü, zamanla bedensel ağrılar, yoğun anksiyete, öfke patlamaları ya da depresif belirtiler olarak ortaya çıkabilir. Duyguların konuşulabilir olması, iyileşmenin en önemli adımlarından biridir.”Bilimsel çalışmalar da bu görüşü destekliyor. Travma sonrası duygularını ifade edebilen, yaşadıklarını anlamlandırabilecek destek ortamlarına sahip bireylerin ruhsal iyileşme sürecinin daha sağlıklı ilerlediği biliniyor.
DEPREM TRAVMASI GÜNLÜK HAYATI NASIL ETKİLİYOR?Deprem sonrası travma yaşayan bireylerin günlük yaşamları da önemli ölçüde değişebiliyor. Kimi insanlar kapalı alanlara girmekten kaçınırken, kimileri yüksek binalarda bulunmak istemiyor. Asansöre binememe, evde yalnız kalamama, sürekli çıkış yollarını kontrol etme gibi davranışlar sıkça görülüyor.Bunun yanı sıra iş yaşamında konsantrasyon sorunları, unutkanlık, verim düşüklüğü ve sosyal ilişkilerde kopukluk da deprem travmasının yaygın etkileri arasında yer alıyor. Bazı bireyler depremi hatırlatan her türlü uyaranla karşılaşmaktan kaçınırken, bazıları da sürekli deprem haberlerini takip ederek kendisini daha güvende hissetmeye çalışıyor. Ancak bu davranışların her ikisi de uzun vadede kaygıyı artırabiliyor.Deprem travması yalnızca yetişkinleri değil, çocukları ve gençleri de derinden etkiliyor. Özellikle gelişim çağındaki çocuklar için deprem, dünyaya dair güven algısının temelinden sarsılmasına neden olabiliyor. Çocuklarda alt ıslatma, parmak emme, anne-babadan ayrılmak istememe, içe kapanma ya da öfke patlamaları gibi belirtiler görülebiliyor.Ergenlerde ise kaygı bozuklukları, gelecek korkusu, umutsuzluk, akademik başarının düşmesi ve sosyal ilişkilerde sorunlar ön plana çıkabiliyor. Uzmanlara göre, çocukların yaşadıkları travmayı anlayabilmeleri ve ifade edebilmeleri için yaşlarına uygun, güvenli iletişim ortamlarının sağlanması büyük önem taşıyor.NE ZAMAN UZMAN DESTEĞİ ALINMALI?Deprem sonrası psikolojik tepkilerin çoğu zamanla azalabiliyor. Ancak bazı belirtiler, profesyonel destek gerektiren bir noktaya ulaşabiliyor. Klinik Psikolog Eslem Fulya Ekşi, özellikle şu durumlarda bir uzmana başvurulması gerektiğini belirtiyor:Belirtilerin birkaç haftayı aşarak şiddetini artırması, kişinin günlük yaşamına dönememesi, uyku ve iştah sorunlarının kalıcı hale gelmesi, yoğun kaygı ve korkunun devam etmesi, sosyal ilişkilerden geri çekilme ve kaçınma davranışlarının artması bu işaretler arasında yer alıyor. Ayrıca, sürekli tehdit algısı ve umutsuzluk duygusu da dikkatle ele alınması gereken belirtiler olarak öne çıkıyor.Uzman desteği, bireyin yaşadığı travmayı bastırmasını değil; güvenli bir ortamda anlamlandırmasını ve yaşamla yeniden sağlıklı bir bağ kurmasını amaçlıyor.Uzmanlar, deprem sonrası psikolojik destek almanın uzun vadeli ruhsal sorunların önlenmesinde önemli bir koruyucu faktör olduğunu vurguluyor. Erken dönemde alınan destek sayesinde travmanın kronikleşmesi engellenebiliyor, bireyin yaşam kalitesi korunabiliyor.Toplumsal olarak da bu sürecin göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, depremin yalnızca bir afet değil, uzun süreli bir ruhsal iyileşme süreci olduğunu hatırlatıyor. Fiziksel yaraların sarılmasının yanı sıra, ruhsal yaraların da fark edilmesi ve desteklenmesi gerektiği ifade ediliyor.DEPREMLE YAŞAMAK: UNUTMAK DEĞİL, ANLAMLANDIRMAKDeprem sonrası iyileşme süreci, yaşananları tamamen unutmak anlamına gelmiyor. Aksine, yaşananların hayatın bir parçası olarak kabul edilmesi ve bununla birlikte yaşamın yeniden inşa edilmesi sürecini ifade ediyor. Uzmanlara göre, travma ile baş etmenin en sağlıklı yolu, onu yok saymak değil, güvenli bir çerçevede ele almak.6 Şubat depremlerinin üzerinden geçen üç yıla rağmen, binlerce insan için bu süreç hâlâ devam ediyor. Depremin görünmeyen yüzü olan psikolojik travmalar, sessiz ama derin bir etkiyle yaşamları şekillendirmeyi sürdürüyor. Bu nedenle uzmanlar, bireysel ve toplumsal düzeyde psikolojik destek mekanizmalarının güçlendirilmesinin hayati önem taşıdığını vurguluyor.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl dünyada yaklaşık 20 milyon yeni kanser vakası tanı alırken, 10 milyona yakın kişi kanser nedeniyle hayatını kaybediyor. Türkiye’de ise her 5 kadından ya da erkekten biri yaşamı boyunca kansere yakalanıyor. Kanserle mücadelede en etkili silahın “erken teşhis” olduğunu vurgulayan uzmanlar, düzenli kontroller ve vücudu dinlemenin kanseri korkulacak bir hastalık olmaktan çıkararak yönetilebilir ve tedavi edilebilir bir sağlık sorununa dönüştürdüğünü ifade ediyor.
ERKEN TANI İLE YAŞAM SÜRESİ UZUYORTıptaki bilimsel ve teknolojik gelişmeler sayesinde kanser, günümüzde eskisine kıyasla çok daha erken evrede yakalanabiliyor. Uzmanlara göre asıl tehlike, kanserin çoğu zaman sessiz ilerlemesi ve belirti vermeden büyümesi. Bu nedenle kontrollerin ertelenmesi, tanının geç konulmasına ve tedavi seçeneklerinin sınırlanmasına yol açabiliyor.
Oysa erken evrede tespit edilen birçok kanser türünde tedavi başarısı yüzde 90’lara varan oranlara ulaşabiliyor. Uzmanlar, özellikle kadınlarda meme kanseri, erkeklerde prostat kanseri ve her iki cinsiyette de sindirim sistemi kanserlerinde erken tanının hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
MEME KANSERİNDE BİR KONTROL, BİR HAYAT DEMEKMeme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biri olmayı sürdürüyor. Çoğu zaman ağrıya neden olmadan ilerleyen bu hastalıkta erken tanı, yaşamla ölüm arasındaki farkı belirleyebiliyor. Her 8 kadından biri hayatının bir döneminde meme kanseri riskiyle karşı karşıya kalırken, erken teşhis edilen vakalarda tedavi başarısı oldukça yüksek seviyelere ulaşıyor.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Ayça Özgürel Bozkurt, kadınların kendi vücutlarını tanımasının ve düzenli kontrollerini aksatmamasının hayati önem taşıdığını vurguluyor. Dr. Bozkurt, her kadının ayda yalnızca 5 dakikasını ayırarak kendi kendine meme muayenesi yapmasının erken tanıda kritik rol oynadığını belirtiyor.
Memede ele gelen sertlik, şekil değişikliği, ciltte kızarıklık, çekilme, portakal kabuğu görünümü ya da meme başından gelen akıntı gibi belirtilerin mutlaka ciddiye alınması gerektiğini ifade eden Bozkurt, özellikle 40 yaşından sonra düzenli mamografi kontrollerinin ihmal edilmemesi gerektiğinin altını çiziyor.
SİNDİRİM SİSTEMİ KANSERLERİNDE AMELİYATSIZ TEDAVİ DÖNEMİErken tanının hayat kurtardığı bir diğer alan ise sindirim sistemi kanserleri. Günümüzde gelişen endoskopik teknolojiler sayesinde mide, yemek borusu ve bağırsaklarda görülen birçok erken evre kanser, ameliyata gerek kalmadan tedavi edilebiliyor.
Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Sait Buğdacı, ileri endoskopik yöntemlerin sindirim sistemi kanserlerinde adeta bir dönüm noktası yarattığını ifade ediyor. Endoskopik Submukozal Diseksiyon (ESD), Endoskopik Mukozal Rezeksiyon (EMR), Peroral Endoskopik Miyotomi (POEM) ve ERCP gibi yöntemlerle erken evrede tespit edilen kanserli dokuların endoskopik olarak çıkarılabildiğini belirten Buğdacı, özellikle ESD yönteminin kanserleşme riski taşıyan lezyonların temizlenmesinde büyük avantaj sağladığını söylüyor.
Bu yöntemler sayesinde hastalar büyük cerrahi operasyonlara maruz kalmadan, daha az ağrı, daha kısa hastanede kalış süresi ve çok daha hızlı iyileşme süreciyle sağlıklarına kavuşabiliyor.
HER 8 ERKEKTEN BİRİ RİSK ALTINDADünyada her yıl 1 milyondan fazla erkeğe prostat kanseri teşhisi konuluyor. Türkiye’de erkeklerde en sık görülen kanserler arasında akciğer ve prostat kanseri ilk sıralarda yer alıyor. Günümüzde her 8 erkekten birinin prostat kanserine yakalanma riski olduğu göz önüne alındığında, düzenli taramaların önemi daha da artıyor.
Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Bahadır Topuz, prostatın 45 yaşından sonra büyümeye başladığını ve yaş ilerledikçe riskin kaçınılmaz hale geldiğini belirtiyor. Ailesinde prostat hastalığı öyküsü bulunan erkeklerin 6 ayda bir PSA testi yaptırması gerektiğini vurgulayan Topuz, prostat kanserinde kesin tanının mutlaka biyopsi ile konulduğunu hatırlatıyor.
Günümüzde açık ameliyat yöntemlerinin artık çok nadir kullanıldığını belirten Doç. Dr. Topuz, iyi huylu prostat büyümesinde kapalı yöntemlerin ve lazer prostat ameliyatlarının öne çıktığını söylüyor. Bu yöntemlerle hastaların çoğu zaman 1 gün içinde taburcu edilebildiğini ve yaklaşık bir haftada günlük yaşamlarına dönebildiklerini ifade ediyor.
UZMANLARDAN ORTAK MESAJ: KONTROL HAYAT KURTARIRUzmanların ortak vurgusu net: Kanserde asıl risk, hastalığın kendisi değil, geç kalınmış tanıdır. Düzenli sağlık kontrolleri, tarama programları ve bireylerin vücudundaki değişiklikleri ciddiye alması; hem yaşam süresini hem de yaşam kalitesini doğrudan etkiliyor.
Sonuç olarak, erken teşhis edilen kanser vakalarında tedavi seçenekleri artıyor, başarı oranları yükseliyor ve hastalar yaşamlarına sağlıklı bir şekilde devam edebiliyor. Uzmanlar, “Kanserden korkmak yerine, geç kalmaktan korkun” çağrısıyla toplumun tüm kesimlerini düzenli kontroller konusunda duyarlı olmaya davet ediyor.
Sigarayı bırakma süreci, çoğu zaman yalnızca fiziksel bir bağımlılığın sona erdirilmesi olarak algılansa da, uzmanlara göre bu süreç esas olarak psikolojik bir yeniden yapılanma anlamına geliyor. Nikotinin vücuttan atılması birkaç gün içinde gerçekleşse de, sigaranın günlük yaşamda üstlendiği duygusal ve alışkanlıksal rollerin çözülmesi çok daha uzun ve dikkat gerektiren bir süreci beraberinde getiriyor. Bu noktada, bırakma sürecinde yaşanan psikolojik belirtilerin doğru anlaşılması ve yönetilmesi, kalıcılık açısından kritik önem taşıyor.
DoktorTakvimi uzmanlarından Arzu Arslanoğlu, sigarayı bırakma sürecinde bireylerin yaşadığı psikolojik dalgalanmaların son derece doğal olduğunu belirterek, bu belirtilerin çoğunlukla geçici olduğunun altını çiziyor. Arslanoğlu’na göre, bırakma sürecinde karşılaşılan huzursuzluk, sinirlilik, sabırsızlık, kaygı artışı, odaklanma güçlüğü ve zaman zaman çökkünlük hissi, beynin yeni duruma uyum sağlama çabasının bir sonucu olarak ortaya çıkıyor.
SİGARAYI BIRAKIRKEN ZİHİN NEDEN ZORLANIYOR?Sigarayı bırakan bireylerin büyük bir bölümü, ilk günlerden itibaren yoğun bir içsel huzursuzluk yaşadıklarını ifade ediyor. Bu huzursuzluk, çoğu zaman “sigara içmeden rahatlayamıyorum” düşüncesiyle birleşerek süreci daha da zorlaştırabiliyor. Arzu Arslanoğlu, bu noktada sigaranın yalnızca nikotin içeren bir madde olmadığını, aynı zamanda uzun yıllar boyunca kişinin stresle başa çıkma biçimi haline geldiğini vurguluyor.
Sigara, birçok kişi için öfkeyi bastırma, kaygıyı azaltma, yalnızlık hissini geçici olarak yatıştırma ya da zihinsel bir mola verme aracı olarak işlev görüyor. Gün içinde yaşanan duygusal iniş çıkışlar, zamanla sigarayla eşleşiyor ve beyin bu eşleşmeleri otomatik hale getiriyor. Bu nedenle sigara bırakıldığında, nikotinden çok alışkanlıkların ve duygusal düzenleme biçimlerinin eksikliği hissediliyor.
Arslanoğlu, sigaranın psikolojik boyutuna dikkat çekerek, “Sigara çoğu zaman kişinin duygusal yüklerini taşıyan bir dayanak haline gelir. El-ağız alışkanlığı, belirli saatlerde içme rutini, sosyal ortamlarda sigarayla kurulan bağ, psikolojik bağımlılığı güçlendirir” değerlendirmesinde bulunuyor. Özellikle kahve içmek, yemek sonrası zamanlar, telefonla konuşmak ya da sosyal ortamlarda bulunmak gibi durumlar, sigara isteğini tetikleyen en yaygın faktörler arasında yer alıyor.
Bu tetikleyiciler, beynin “sigara içildiğinde rahatlama olur” şeklinde öğrenilmiş bir bağlantı kurmasına neden oluyor. Sigara bırakıldığında ise beyin, bu alışılmış rahatlama yolunu bulamayınca kaygı ve huzursuzluk sinyalleri üretmeye başlıyor. Uzmanlara göre bu sinyaller, bir tehlike göstergesi değil; öğrenilmiş bir alışkanlığın çözülme sürecinin parçası.
TETİKLEYİCİLERLE BAŞ ETMENİN YOLLARISigarayı bırakma sürecinde en zorlayıcı anlar, genellikle tetikleyicilerin yoğunlaştığı zamanlarda ortaya çıkıyor. Arzu Arslanoğlu, bu anlarda sigara isteğini bastırmaya çalışmak yerine, isteğin fark edilip yönetilmesi gerektiğini söylüyor. Tetikleyici fark edildiğinde dikkatin başka bir yöne çevrilmesi, kısa yürüyüşler yapmak, derin nefes egzersizleri uygulamak, su içmek ya da o an hissedilen duyguyu isimlendirmek, dürtünün şiddetini azaltabiliyor.
Ayrıca bireyin kendi iç sesiyle kurduğu ilişki de bu süreçte büyük önem taşıyor. “Şu an canım sigara istiyor ama bu istek geçecek” şeklinde yapılan iç konuşmalar, beynin otomatik davranış döngüsünü kırmaya yardımcı oluyor. Uzmanlar, bu tür bilişsel farkındalıkların zamanla sigara isteğinin süresini ve yoğunluğunu belirgin biçimde azalttığını ifade ediyor.
Sigarayı bırakma sürecinde yaşanan en yaygın psikolojik tuzaklardan biri, tekrar başlama durumunda yoğun suçluluk ve başarısızlık hissi yaşanması. Arzu Arslanoğlu, bu noktada bireyleri sert bir dille uyarıyor. Tekrar başlamanın çoğu zaman bir irade eksikliği değil, öğrenme sürecinin doğal bir parçası olduğunu vurgulayan Arslanoğlu, “Kişi duygusal tetikleyicilerini yeterince tanımadan sigarayı bıraktığında, stresli bir anda eski alışkanlığa dönebilir. Bu durum, sürecin tamamen başarısız olduğu anlamına gelmez” diyor.
Uzmanlara göre, her bırakma denemesi kişiye kendisiyle ilgili yeni bilgiler kazandırıyor. Hangi durumlarda zorlanıldığı, hangi duyguların sigara isteğini artırdığı ve hangi baş etme yöntemlerinin işe yaradığı, ancak deneyim yoluyla öğrenilebiliyor. Bu nedenle süreci bir “deneme-yanılma” süreci olarak görmek, psikolojik dayanıklılığı artırıyor.
PSİKOLOJİK DESTEK NEDEN ÖNEMLİ?Sigarayı bırakma sürecinde psikolojik destek ya da terapi almak, birçok birey için süreci daha yönetilebilir hale getiriyor. Arzu Arslanoğlu, terapi sürecinde bireyin sigarayla kurduğu ilişkinin detaylı biçimde ele alındığını belirtiyor. Kişinin sigarayı hangi duygularla eşleştirdiği, stresle nasıl başa çıktığı ve sigara dışında hangi rahatlama yollarına sahip olduğu, terapi sürecinde çalışılan temel başlıklar arasında yer alıyor.
Psikolojik destek, bireyin yalnızca sigarayı bırakmasını değil, aynı zamanda sigarasız bir yaşamı sürdürebilmesini hedefliyor. Bu süreçte tetikleyicilerle baş etme becerileri güçlendirilirken, sigara dışı rahatlama ve ödüllendirme yolları da yapılandırılıyor. Uzmanlara göre bu yaklaşım, bırakma sürecinin kalıcılığını önemli ölçüde artırıyor.
Sigarayı kalıcı olarak bırakmanın tek bir yolu olmadığına dikkat çeken Arslanoğlu, bireye özgü planlamanın önemine işaret ediyor. Gerçekçi hedefler koymak, zorlanılan anlar için önceden alternatif davranışlar belirlemek ve destek mekanizmalarını devreye sokmak, sürecin temel yapı taşlarını oluşturuyor.
En kritik noktalardan biri ise bireyin kendisine karşı şefkatli bir tutum geliştirmesi. Sigarayı bırakmanın bir “irade testi” değil, bir alışkanlık ve duygu yönetimi süreci olduğunun kabul edilmesi, suçluluk ve yetersizlik duygularının önüne geçiyor. Uzmanlara göre, kendini suçlamak yerine süreci anlamaya çalışan bireyler, uzun vadede çok daha güçlü bir bırakma motivasyonu geliştiriyor.
TOPLUMSAL ALGININ DEĞİŞMESİ GEREKİYORUzmanlar, sigarayı bırakma sürecine dair toplumsal algının da değişmesi gerektiğini vurguluyor. Sigarayı bırakan bireylerden “bir daha asla içmemeli” beklentisinin yaratılması, üzerlerinde gereksiz bir baskı oluşturabiliyor. Oysa bilimsel veriler, bağımlılıktan çıkışın çoğu zaman doğrusal bir süreç olmadığını gösteriyor.
Arzu Arslanoğlu’na göre, sigarayı bırakma sürecinde yaşanan psikolojik belirtiler ve olası geri dönüşler, sürecin doğal bir parçası olarak görülmeli. Bu bakış açısı hem bireyin kendisiyle kurduğu ilişkiyi güçlendiriyor hem de kalıcı bırakmanın önünü açıyor.
Sonuç olarak uzmanlar, sigarayı bırakmanın yalnızca bedensel bir detoks değil, zihinsel ve duygusal bir dönüşüm süreci olduğunu vurguluyor. Bu dönüşüm sürecini anlayarak, planlayarak ve şefkatle yönetebilen bireyler için sigarasız bir yaşam, ulaşılması zor bir hedef olmaktan çıkıyor.
Klinik Diyetisyen Ayşe Şura Korkmaz, suyun çay, kahve veya meyve suyu gibi içeceklerle karıştırılmaması gerektiğine dikkat çekerek, bu içeceklerin içerdiği kafein ve şeker nedeniyle suyun yerini tutmadığını belirtti.
Korkmaz konuyla ilgili değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:
"Beslenme sürecinde en sık göz ardı edilen ama en temel unsurlardan biri sudur. Çoğu zaman çay, kahve ya da meyve suyu tüketimi su içmiş olmakla karıştırılır. Oysa bu içecekler, içerdikleri kafein, şeker ve çeşitli bileşenler nedeniyle suyun yerini tutmaz. Aksine bazıları, özellikle kafeinli içecekler, vücutta hafif diüretik etki göstererek sıvı kaybını artırabilir.
Bilimsel rehberler günlük su ihtiyacının bireysel olarak hesaplanmasını önerir. Pratik ve yaygın kullanılan hesaplama yöntemlerinden biri, kilogram başına yaklaşık 30–35 ml (ortalama 33 ml) sudur. Örneğin 60 kg ağırlığında bir bireyin günlük su ihtiyacı yaklaşık 2 litre civarındadır. Bu miktar; yaş, fiziksel aktivite, iklim koşulları ve sağlık durumuna göre artabilir."
"Yağ yakımını dolaylı olarak destekleyen önemli bir faktördür"
Düzenli su tüketimin önemine değinen Korkmaz, "Yeterli su tüketimi, diyet sürecinde sağlıklı ve verimli ilerlemesi için kritik bir zemindir. Su; sindirim sisteminin düzenli çalışmasına, besinlerin emilimine ve metabolik atıkların vücuttan uzaklaştırılmasına katkı sağlar.
Ayrıca yeterli su tüketimi, açlık ve susuzluk sinyallerinin karışmasını önleyerek gereksiz kalori alımının önüne geçebilir. Yağ yakımı açısından bakıldığında, su doğrudan ‘yağ yakan’ bir madde değildir. Ancak hücresel metabolizmanın sağlıklı işlemesi, lipoliz gibi biyokimyasal süreçlerin verimli yürüyebilmesi için yeterli sıvı dengesine ihtiyaç vardır. Bu nedenle su tüketimi, yağ yakımını dolaylı olarak destekleyen önemli bir faktördür." dedi.
"Su, bu bütünün en sade ama en vazgeçilmez parçasıdır"
Korkmaz, "Unutulmaması gereken en önemli nokta şudur: Sağlıklı bir diyet süreci, tek bir besin ya da alışkanlık üzerinden değil; bütüncül bir yaklaşımla yönetilmelidir. Su, bu bütünün en sade ama en vazgeçilmez parçasıdır. Yeterli su içmek bir zayıflama taktiği değil, bedene duyulan saygının temel bir göstergesidir." şeklinde konuştu
Korkmaz, bireylerin günlük su tüketimini kişisel özelliklerine göre planlamalarının, hem genel sağlık hem de beslenme sürecinin başarısı açısından büyük önem taşıdığını ifade etti.
Narenciye, kahve, gazlı içecekler ve acı baharatlar mide yanması ve reflüyü tetikleyebiliyor. Ancak her mide aynı tepkiyi vermiyor. Uzmanlar ise asitli gıdaların mümkünse tok karna tüketilmesi gerektiğini belirtiyor.
Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanser türleri arasında yer alırken, hastalığın tedavisinde uygulanan yöntemler de son yıllarda önemli bir dönüşüm sürecinden geçiyor. Geleneksel cerrahi yaklaşımlar ve radyoterapi seçenekleri uzun yıllar standart tedavi yöntemleri olarak kabul edilirken, günümüzde hedefe yönelik ve organ koruyucu teknikler giderek daha fazla ön plana çıkıyor. Bu dönüşümün merkezinde yer alan yöntemlerden biri ise HIFU olarak bilinen odaklanmış yüksek yoğunluklu ultrason tedavisi.HIFU, prostat dokusundaki belirlenmiş hedef alanlara yüksek yoğunluklu ultrason dalgaları gönderilerek, kanserli hücrelerin kontrollü şekilde yok edilmesini amaçlayan bir tedavi yöntemi olarak tanımlanıyor. Bu yöntem, ciltte kesi yapılmaması, kanama riskinin son derece düşük olması ve çevre dokuların mümkün olan en yüksek düzeyde korunması gibi özellikleri nedeniyle modern ürolojik yaklaşımlar arasında özel bir yere sahip bulunuyor. Özellikle erken evre prostat kanseri tanısı alan hastalarda, hem onkolojik kontrol hem de yaşam kalitesinin korunması hedefiyle değerlendirilen HIFU, giderek daha fazla merkezde uygulanmaya başlanan bir seçenek olarak öne çıkıyor.PROSTAT KANSERİNDE DEĞİŞEN TEDAVİ ANLAYIŞIGeçmişte prostat kanseri tedavisinde temel hedef, tüm prostat bezinin çıkarılması ya da yüksek doz radyasyonla kanserli dokunun tamamen yok edilmesiydi. Ancak bu yaklaşım, bazı hastalarda ciddi yan etkilerle sonuçlanabiliyordu. İdrar kaçırma, cinsel fonksiyon kaybı ve uzun süreli yaşam kalitesi sorunları, özellikle erken evrede tanı almış hastalarda tedavi kararlarının yeniden sorgulanmasına yol açtı.Bu noktada “her hastaya aynı tedavi” anlayışı yerini, hastalığın yaygınlığına, tümörün konumuna ve hastanın genel sağlık durumuna göre şekillenen bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarına bıraktı. HIFU da bu bireyselleştirilmiş tedavi anlayışının önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor. Tüm prostat bezine müdahale etmek yerine yalnızca kanserli odakların hedeflenmesi, hem gereksiz doku kaybının önüne geçiyor hem de fonksiyonel sonuçların korunmasına katkı sağlıyor.HIFU NASIL ETKİ EDİYOR?HIFU tedavisi, prostat dokusuna transrektal yoldan uygulanan yüksek yoğunluklu ultrason dalgalarıyla gerçekleştiriliyor. Bu dalgalar, belirlenen odak noktasında kısa sürede yüksek ısı oluşturuyor. Ortaya çıkan bu ısı, kanserli hücrelerin yapısını bozarak hücre ölümüne neden oluyor. İşlem sırasında kullanılan gelişmiş görüntüleme teknikleri sayesinde, tedavi edilecek alan milimetrik hassasiyetle belirlenebiliyor.Tedavinin en önemli özelliklerinden biri, ultrason enerjisinin yalnızca hedeflenen alanda etkili olması. Bu sayede prostatın sağlıklı bölgeleri, idrar yolları, rektum ve ereksiyon fonksiyonundan sorumlu sinir demetleri büyük ölçüde korunabiliyor. Uzmanlar, bu hassasiyetin HIFU’yu diğer lokal tedavi yöntemlerinden ayıran en önemli avantajlardan biri olduğunu belirtiyor.HANGİ HASTALAR İÇİN ÖNE ÇIKIYOR?HIFU tedavisi, her prostat kanseri hastası için uygun bir yöntem olarak değerlendirilmemeli. Hasta seçimi, bu yöntemin başarısını doğrudan etkileyen en önemli faktörler arasında yer alıyor. PSA değerleri, prostat biyopsisi sonuçları, manyetik rezonans görüntüleme bulguları ve hastalığın yaygınlık durumu birlikte değerlendirilerek karar veriliyor.Özellikle prostat bezine sınırlı, lokalize prostat kanseri olan hastalar HIFU’nun en sık uygulandığı grubu oluşturuyor. Bunun yanı sıra, daha önce cerrahi ya da radyoterapi uygulanmış ancak sınırlı bölgede nüks gelişmiş hastalarda da hedefe yönelik bir seçenek olarak değerlendirilebiliyor. Cerrahiye tıbbi olarak uygun olmayan ya da cerrahi istemeyen hastalar için de HIFU, alternatif bir tedavi seçeneği olarak gündeme geliyor.Bu noktada görüşlerine başvurulan Sercan Yılmaz, HIFU’nun özellikle doğru hasta grubunda uygulandığında hem kanser kontrolü hem de yaşam kalitesi açısından etkili sonuçlar sunduğunu belirtiyor. Yılmaz’a göre, tedavinin başarısı büyük ölçüde hastalığın evresi ve tümörün doğru şekilde hedeflenmesine bağlı.TEDAVİ SÜRECİ HASTALAR İÇİN NE İFADE EDİYOR?HIFU’nun hastalar açısından en dikkat çekici yönlerinden biri, tedavi sürecinin cerrahi yöntemlere kıyasla çok daha konforlu olması. İşlem genellikle anestezi altında gerçekleştiriliyor ve çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilebiliyor. Uzun süreli hastanede yatış gerektirmemesi, özellikle aktif yaşam süren hastalar için önemli bir avantaj olarak değerlendiriliyor.Tedavi sonrasında hastalar genellikle kısa süreli bir iyileşme döneminin ardından günlük yaşamlarına dönebiliyor. Cerrahi müdahalelerde görülebilen uzun süreli ağrı, dikiş bakımı ve yara iyileşmesi gibi süreçler HIFU’da söz konusu olmuyor. Bu durum, yöntemin minimal invaziv karakterini pekiştiren unsurlar arasında yer alıyor.YAN ETKİLER VE GÜVENLİK PROFİLİHer tıbbi müdahalede olduğu gibi HIFU tedavisinin de bazı yan etkileri bulunabiliyor. Ancak uzmanlar, bu yan etkilerin çoğunlukla hafif ve geçici olduğunu vurguluyor. En sık bildirilen yan etkiler arasında kısa süreli idrar yapma güçlüğü, prostat bölgesinde ödem ve geçici sonda ihtiyacı yer alıyor.Doğru hasta seçimi yapıldığında, idrar kaçırma ve erektil disfonksiyon gibi yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen komplikasyonların görülme oranının daha düşük olduğu ifade ediliyor. Bu durum, HIFU’nun özellikle yaşam kalitesini korumayı hedefleyen hastalar için neden cazip bir seçenek olarak değerlendirildiğini ortaya koyuyor.TEKRARLANABİLİR VE ESNEK BİR YÖNTEMHIFU’nun öne çıkan bir diğer özelliği, gerektiğinde tekrarlanabilir bir tedavi olması. Hastalığın seyrine bağlı olarak, ilerleyen dönemlerde yeni odakların ortaya çıkması durumunda yeniden hedefe yönelik müdahale yapılabiliyor. Bu esneklik, uzun dönemli takip gerektiren prostat kanseri tedavisinde önemli bir avantaj sağlıyor.Ayrıca HIFU, diğer tedavi yöntemleriyle kombine edilebilme potansiyeline de sahip. Bazı hastalarda aktif izlem stratejisiyle birlikte değerlendirilirken, bazı vakalarda radyoterapi sonrası nükslerde tamamlayıcı bir seçenek olarak gündeme gelebiliyor.ULUSLARARASI VERİLER NE SÖYLÜYOR?Uluslararası klinik çalışmalarda, uygun hasta grubunda uygulanan HIFU’nun lokal hastalık kontrolünde yüksek başarı oranlarına ulaştığı bildiriliyor. Bu çalışmalar, yöntemin özellikle erken evre prostat kanserinde etkin bir tedavi alternatifi olabileceğine işaret ediyor. Ancak uzmanlar, uzun dönem sonuçların daha net değerlendirilmesi için hasta takiplerinin önemine de dikkat çekiyor.Son yıllarda yayınlanan bilimsel veriler, HIFU’nun yalnızca onkolojik sonuçlar açısından değil, hasta memnuniyeti ve yaşam kalitesi göstergeleri açısından da olumlu geri dönüşler sunduğunu ortaya koyuyor. Bu durum, yöntemin prostat kanseri tedavisindeki yerini giderek sağlamlaştırıyor.GELECEKTE HIFU’NUN YERİÜrolojide hedefe yönelik ve organ koruyucu tedavilere olan ilginin artmasıyla birlikte, HIFU’nun prostat kanseri tedavisindeki rolünün önümüzdeki yıllarda daha da belirginleşmesi bekleniyor. Teknolojik gelişmelerle birlikte görüntüleme sistemlerinin hassasiyetinin artması, tedavi doğruluğunu daha da yükseltebilir.Uzmanlar, erken tanı alan ve doğru şekilde seçilmiş hastalarda HIFU’nun, prostat kanseri tedavisinin güçlü standart adaylarından biri haline gelebileceğini belirtiyor. Tedavi kararlarının multidisipliner yaklaşımla verilmesi, hasta beklentilerinin ve yaşam kalitesinin göz önünde bulundurulması ise bu sürecin temel unsurları arasında yer alıyor.Prostat kanseri tedavisinde tek bir doğru yaklaşım bulunmuyor. Hastalığın evresi, hastanın genel sağlık durumu ve yaşam beklentileri doğrultusunda şekillenen bireyselleştirilmiş tedavi planları giderek daha fazla önem kazanıyor. HIFU, bu bireyselleştirilmiş yaklaşımlar içinde, kesisiz uygulanması, düşük yan etki profili ve yaşam kalitesini koruma potansiyeliyle dikkat çeken bir seçenek olarak öne çıkıyor.Erken evre prostat kanserinde doğru hasta grubunda uygulandığında, HIFU’nun hem kanser kontrolü hem de fonksiyonel sonuçlar açısından güçlü bir alternatif sunduğu görülüyor. Uzmanlar, bu yöntemin gelecekte prostat kanseri tedavi algoritmalarında daha geniş yer bulabileceğini ifade ediyor.
Beslenme bilimi, her yıl yeni araştırmalar ve verilerle gelişirken, 2026 yılına girilirken bu alandaki tartışmaların daha bütüncül bir çerçeveye taşındığı görülüyor. Artık yalnızca “sağlıklı beslenme” kavramı değil; bireyin biyolojik yapısı, zihinsel durumu, yaşadığı çevre ve beslenme ile teknoloji arasındaki ilişki de bu alanın temel gündem maddeleri arasında yer alıyor. Hızlı sonuç vaat eden diyet modellerinin etkisini yitirdiği bu yeni dönemde, uzun vadeli sağlık hedefleri ve sürdürülebilir yaklaşımlar ön plana çıkıyor.Beslenme, giderek daha fazla şekilde yalnızca fiziksel ihtiyaçların karşılanması olarak değil, yaşam kalitesini belirleyen temel bir unsur olarak ele alınıyor. Günlük beslenme tercihleri; bireyin enerji düzeyinden ruh haline, bağışıklık sisteminden kronik hastalık riskine kadar pek çok alanda belirleyici rol oynuyor. 2026 yılı itibarıyla bu farkındalığın hem bireysel hem de kurumsal ölçekte daha görünür hale gelmesi bekleniyor.Bu dönüşümü değerlendiren Diyetisyen Emel Terzioğlu Arslan, beslenmenin artık geçici bir trend ya da kısa süreli çözüm arayışı olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Arslan’a göre 2026’da öne çıkan başlıklar; bedeni, zihni ve çevreyi birlikte ele alan daha dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme anlayışına işaret ediyor.BESLENME ANLAYIŞI NEDEN DEĞİŞİYOR?Son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, hızlı kilo kaybını hedefleyen katı diyet modellerinin uzun vadede sağlık açısından ciddi riskler taşıdığını ortaya koyuyor. Bu tür yaklaşımlar, kısa sürede sonuç verse bile metabolik dengeyi bozabiliyor, kas kaybına yol açabiliyor ve psikolojik baskıyı artırabiliyor. 2026’ya gelindiğinde, bu gerçeklerin daha geniş kitleler tarafından kabul görmesiyle birlikte beslenme anlayışında belirgin bir kırılma yaşanıyor.Uzmanlar, sağlıklı beslenmenin artık tek bir reçeteye indirgenemeyeceğini vurguluyor. Yaş, genetik yapı, günlük hareket düzeyi, stres faktörleri ve çevresel koşullar gibi birçok değişkenin beslenme planlarını doğrudan etkilediği kabul ediliyor. Bu nedenle “herkese uyan tek diyet” anlayışı yerini, bireye özgü ve sürdürülebilir modellere bırakıyor.
METABOLİK SAĞLIK ÖNCELİK HALİNE GELİYOR2026 beslenme gündeminin merkezinde metabolik sağlık yer alıyor. Hedef yalnızca kilo kontrolü değil; kan şekeri dengesi, insülin duyarlılığı ve metabolik esnekliğin korunması olarak tanımlanıyor. Gün içine dengeli dağıtılan öğünler, liften zengin besinler ve kan şekeri dalgalanmalarını azaltan gıda tercihleri bu yaklaşımın temelini oluşturuyor.Bu yeni bakış açısı, hızlı kilo kaybı yerine vücudun uzun vadeli dayanıklılığını artırmayı amaçlıyor. Metabolik sağlığın korunması; diyabet, kalp-damar hastalıkları ve obezite gibi kronik rahatsızlıkların önlenmesinde kritik rol oynuyor.BAĞIRSAK SAĞLIĞI VE RUH HALİ ARASINDAKİ BAĞ GÜÇLENİYORBeslenme biliminde son yılların en dikkat çekici alanlarından biri olan bağırsak-beyin ekseni, 2026’da da önemini artırarak koruyor. Bağırsak mikrobiyotasının çeşitliliği; yalnızca sindirim sistemi sağlığını değil, ruh hali, stres yönetimi ve bilişsel performansı da doğrudan etkiliyor.Lif kalitesi yüksek besinler, fermente gıdalar ve doğal içerikler; bağırsak florasını destekleyerek zihinsel dengeye katkı sağlıyor. Bu yaklaşım, beslenmenin yalnızca bedensel değil, psikolojik iyi oluşla da yakından ilişkili olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.ULTRA İŞLENMİŞ GIDALARA MESAFE ARTIYOR2026 beslenme trendlerinde öne çıkan bir diğer başlık ise ultra işlenmiş gıdalardan bilinçli uzaklaşma. Araştırmalar, bu tür gıdaların inflamasyonu artırabildiğini, metabolik bozulmalara zemin hazırladığını ve genel sağlık risklerini yükselttiğini gösteriyor.Tüketici tercihleri giderek daha sade içeriklere yöneliyor. Kısa etiketli, anlaşılır bileşenlerden oluşan ve mümkün olduğunca doğal ürünler ön plana çıkıyor. Uzmanlar, “paket içeriği karmaşıklaştıkça, bedelin vücut tarafından ödendiğine” dikkat çekiyor.KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ BESLENME YAYGINLAŞIYORTeknolojideki gelişmeler, beslenme alanında da kişiselleştirilmiş yaklaşımları mümkün kılıyor. Genetik testler, sürekli glukoz ölçüm cihazları ve yapay zekâ destekli analizler sayesinde bireyler kendi metabolik yanıtlarını daha yakından takip edebiliyor.Ancak bu gelişmeler beraberinde veri güvenliği ve erişim eşitliği gibi yeni tartışmaları da getiriyor. Uzmanlar, teknolojinin rehberlik edici bir araç olarak kullanılmasının önemine işaret ediyor.UZUN YAŞAM VE KALİTELİ YAŞLANMA HEDEFLENİYOR2026 beslenme anlayışında “uzun yaşam” kavramı, yalnızca yaşam süresinin uzatılması olarak değil; yaşam kalitesinin korunması olarak ele alınıyor. Anti-inflamatuar besinler, bitki ağırlıklı tabaklar ve yeterli protein alımı bu yaklaşımın temel unsurları arasında yer alıyor.Kas sağlığının korunması, kemik yoğunluğunun desteklenmesi ve bilişsel fonksiyonların sürdürülmesi; sağlıklı yaşlanmanın vazgeçilmez bileşenleri olarak değerlendiriliyor.SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE ETİK BOYUT ÖNE ÇIKIYORBeslenme tercihleri artık yalnızca bireysel sağlık açısından değil, çevresel etkileriyle de değerlendiriliyor. Yerel üretim, mevsimsel tüketim ve gıda israfının azaltılması, 2026 beslenme gündeminin önemli başlıkları arasında yer alıyor.Sağlıklı beslenme ile gezegen sağlığı arasındaki ilişkinin daha görünür hale gelmesi, tüketici alışkanlıklarını da dönüştürüyor.TEKNOLOJİYLE TAKİP, DENGEYLE YAKLAŞIMDijital yemek günlükleri, giyilebilir cihazlar ve otomatik besin analizleri, bireylerin farkındalığını artırıyor. Ancak sürekli takip edilme hissinin psikolojik yük oluşturabileceği de vurgulanıyor. Uzmanlara göre teknolojinin destekleyici bir rehber olarak konumlandırılması, kontrol mekanizmasına dönüşmemesi gerekiyor.HIZLI ÇÖZÜMLERDEN KALICI ALIŞKANLIKLARA2026 beslenme yaklaşımı, hızlı ve geçici çözümlerden uzaklaşarak uzun vadeli, dengeli ve sürdürülebilir alışkanlıkları merkeze alıyor. Beslenme artık yalnızca bir diyet planı değil; bireyin yaşam biçimini, zihinsel dengesini ve çevreyle kurduğu ilişkiyi kapsayan bütüncül bir strateji olarak ele alınıyor.Uzmanlara göre bu dönüşüm, önümüzdeki yıllarda daha da güçlenecek ve sağlıklı yaşam anlayışının temelini oluşturacak.
Gün ışığının azalması, soğuk hava ve hareketsizlik kış aylarında ruh sağlığını olumsuz etkiliyor. Uzmanlar, Mevsimsel Duygu Durumu Bozukluğu’na karşı erken farkındalık ve yaşam alışkanlıklarında yapılacak küçük değişikliklerin hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.Kış mevsiminin etkisini artırmasıyla birlikte birçok kişi kendisini daha yorgun, isteksiz ve mutsuz hissetmeye başlıyor. Uzmanlara göre bu ruh hali değişimleri her zaman masum bir mevsim geçişiyle sınırlı kalmıyor. Özellikle gün ışığının azalması ve sosyal yaşamın daralmasıyla birlikte ortaya çıkan Mevsimsel Duygu Durumu Bozukluğu (MDBB), bireylerin günlük yaşamını, iş performansını ve sosyal ilişkilerini olumsuz yönde etkileyebiliyor.GÜN IŞIĞI AZALIYOR, RUHSAL YÜK ARTIYORUzmanlar, kış aylarında günlerin kısalmasının insan biyolojisi üzerinde doğrudan etkisi olduğuna dikkat çekiyor. Gün ışığının azalmasıyla birlikte serotonin ve melatonin hormonlarının dengesi bozulabiliyor. Bu durum, uyku düzeninde aksamalara, enerji düşüklüğüne ve ruh halinde dalgalanmalara yol açabiliyor.Hareketsizlik ve kapalı alanlarda geçirilen sürenin artması da bu tabloyu daha ağır hâle getiriyor. Özellikle masa başı çalışanlar ve öğrenciler, kış depresyonunun risk grupları arasında yer alıyor.
MEVSİMSEL DUYGU DURUMU BOZUKLUĞU NEDİR?Mevsimsel Duygu Durumu Bozukluğu, yılın belirli dönemlerinde tekrarlayan depresif belirtilerle ortaya çıkıyor ve en sık kış aylarında görülüyor; bu süreçte kişilerde sürekli yorgunluk ve halsizlik, motivasyon ve enerji kaybı, uyku düzeninde bozulmalar, iştah değişiklikleri ile günlük aktivitelere karşı ilginin azalması gibi belirtiler bir arada ya da farklı düzeylerde kendini gösterebiliyor.Uzmanlar, bu belirtilerin haftalarca sürmesi hâlinde mutlaka dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.“GÜNLÜK HAYATI ETKİLİYORSA CİDDİYE ALINMALI”İstanbul Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Ömer Faruk Şimşek, kış aylarında ruh sağlığının korunmasına yönelik önemli uyarılarda bulundu.Prof. Dr. Şimşek, “Kış aylarında görülen isteksizlik ve enerji kaybı çoğu zaman normal kabul ediliyor. Ancak bu durum iş, okul ve sosyal yaşamı olumsuz etkilemeye başladıysa göz ardı edilmemelidir” dedi.BASİT ALIŞKANLIKLAR RUH HALİNİ GÜÇLENDİREBİLİRKış depresyonuna karşı alınabilecek önlemlerin sanıldığı kadar zor olmadığını vurgulayan Şimşek, güneş ışığından maksimum düzeyde faydalanmanın önemine dikkat çekti. Gün içinde kısa süreli de olsa açık havaya çıkmanın, ruh halini düzenleyen kimyasallar üzerinde olumlu etkiler yarattığını belirtti.Düzenli egzersizin stres seviyesini düşürdüğünü ve zihinsel canlılığı artırdığını ifade eden Şimşek, ev içinde yapılabilecek basit hareketlerin bile fayda sağladığını söyledi. Uyku düzeninin korunmasının ise biyolojik saatin dengede kalması açısından kritik olduğunu vurguladı.SOSYAL İLİŞKİLER KORUYUCU ROL ÜSTLENİYORUzmanlara göre, kış aylarında sosyal izolasyon riski de artıyor. Soğuk hava ve kısa günler, bireyleri evde kalmaya yönlendirirken bu durum yalnızlık hissini derinleştirebiliyor. Sosyal ilişkilerin sürdürülmesi, arkadaş ve aile bağlarının canlı tutulması ise mevsimsel depresyona karşı önemli bir koruyucu faktör olarak öne çıkıyor.SADECE BİREYSEL DEĞİL, TOPLUMSAL BİR MESELEMevsimsel Duygu Durumu Bozukluğu’nun yalnızca bireysel bir sorun olmadığına dikkat çeken uzmanlar, iş yerleri ve eğitim kurumlarına da önemli sorumluluklar düştüğünü belirtiyor. Aydınlatma koşullarının iyileştirilmesi, açık hava etkinliklerinin teşvik edilmesi ve psikolojik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi, kış aylarında ruh sağlığını korumada etkili oluyor.“PROFESYONEL DESTEKTEN ÇEKİNİLMEMELİ”Prof. Dr. Şimşek, erken farkındalığın önemine vurgu yaparak şu ifadeleri kullandı:“Motivasyon kaybı, enerji düşüklüğü ve isteksizlik uzun süre devam ediyorsa profesyonel destek alınmalıdır. Güneş ışığı, hareket, sosyal etkileşim ve dengeli beslenme doğal koruyuculardır. Ancak bazı durumlarda uzman desteği kaçınılmazdır. Ruhsal denge, bireyin yaşam kalitesini artırdığı gibi toplumun genel sağlığına da doğrudan katkı sağlar.”
Tıp endüstrisi, kanser tedavisinde toksik olmayan ve ucuz yöntemleri görmezden mi geliyor?
Kanser tedavisinde metabolik perspektifi savunan Prof. Thomas Seyfried’in yıllardır dile getirdiği ucuz, toksik olmayan ve etkili alternatiflerin üzerinin nasıl örtüldüğüne dair kanıtlar giderek güçleniyor.
Prof. Thomas Seyfried, Fenbendazol ve Mebendazol adlı kedi ve köeklerdeki parazitleri yokeden ilaçların kanser tümörünü yokettiğini iddia ediyor.
2014 yılında Johns Hopkins’te çalışan bir araştırma ekibi, laboratuvar farelerinde tümör oluşturma çalışmaları yürütürken beklenmedik bir sonuçla karşılaştı.
Bir fare grubunda tümör bir türlü oluşmuyordu.
Araştırmacılar sebebi şöyle raporladı:
Söz konusu fareler, rutin bir sağlık uygulaması olarak antiparazitik bir ilaçla kurtlarından arındırılmıştı.
Bu bulgu, ilacın kanser karşıtı bir etkisi olabileceği ihtimalini doğurdu. Böylece antiparaziter ilaçların metabolik süreçler üzerindeki etkisi araştırılmaya başlandı.
Fenbendazol: Ucuz bir parazit ilacı, potansiyel bir -metabolik perspektifli- kanser ilacı mı?
Evcil hayvanlarda sık kullanılan ve reçetesiz satılan antiparaziter ilaç fenbendazol, özellikle metabolik kanser teorisini savunan bilim insanlarının ilgi odağı haline geldi.
Kanser hücreleri enerji üretmek için şekere (glukoza) bağımlı olmasında yola çıkılarak yapılan 2008 tarihli bir laboratuvar çalışmasında, fenbendazol vitaminlerle birlikte test edildiğinde, diğer tüm kontrollü gruplara kıyasla belirgin düzeyde daha küçük tümör oluşumu gözlemlendi.
Fenbendazol'ün kanser hücrelerinde şeker emilimini engellediği ve kanser hücreleri ölüm sürecine sokabildiği rapor edildi.
Bu sonuçlar, Seyfried’in kanserin metabolik zayıflıklarına vurgu yapan yaklaşımını destekler nitelikte.
Joe Tippens Vakası: “3 Ay Ömrü Kaldı” denen hasta tamamen iyileşti
Fenbendazole ilgisini küresel düzeyde artıran olay ise Oklahoma’dan Joe Tippens adlı bir metastatik akciğer kanseri hastasının viral hale gelen hikâyesi oldu.
Tippens’a 4. evre kanser nedeniyle 3 ay ömür biçildi.
Ancak kendi araştırmaları sonucu bir protokol uygulamaya başladığını söyledi:
Fenbendazol (Panacur C – 222 mg içeren 1 g granül, 3 gün kullanıp 4 gün ara)
E Vitamini Süksinat (günlük 800 IU)
Kurkumin (600 mg/gün)
CBD yağı (25 mg/gün)
Tippens, yalnızca üç ay sonra yapılan görüntülemelerde “vücudunda kanser izi kalmadığını” iddia etti.
Bu hikâye internette milyonlarca kişiye ulaştı ve fenbendazolün bilinirliğinin artmasında önemli rol oynadı.
“Sistem ucuz çözümlerden korkuyor”
Syfried, "Kanser tedavi endüstrisi yüksek maliyetli yöntemlere bağımlı. Düşük maliyetli metabolik yaklaşımlar ve yeniden konumlandırılmış ilaçlar sistem için kârlı değil. Bu nedenle etkili olabilecek seçeneklerin önü tıkanıyor." dedi
Ayrıca kemoterapi ve radyasyonun “çoğu zaman toksik ve etkisiz” olduğunu belirtiyor.
Sağlıklı bir yaşamın en önemli adımı zengin ve besleyici içerikleri rutinimize dahil etmekle başlıyor. Bu noktada vitamin, mineral, protein ve kalsiyum zengini besinlere sofralarımıza yer açmaya özen gösteriyoruz. Yalnızca beden sağlığı değil zihin sağlığını da güçlendirmek için lezzetli ve doğal yöntemlere başvurabiliriz.
Zihninizi adeta bir roket gibi çalıştıracak ve konsantrasyonunuzu güçlendirecek bu lezzetli yol ise elbette kuruyemişlerde gizli!
Araştırmalara göre; elinize alıp avuç avuç tüketebileceğiniz bu doğal lezzetler, kan dolaşımını iyileştirerek beyninize oksijen akışını hızlandırıyor, hafıza fonksiyonlarını destekliyor ve ruh halini de olumlu yönde etkiliyor.
Gençler arasında hızla yayılan ve başlangıçta masum bir oyun gibi görünen mobil uygulamaların, sanal kumar bağımlılığı riskini artırdığına dikkat çeken Uzman Klinik Psikolog Sedef Koç Bal, “Bu oyunlar beyinde dopamin salgısını yükselterek haz duygusunu tetikliyor. Haz arayışı yalnızca uzun süre oyun oynamakla sınırlı kalmıyor; birçok genç oyuna para yatırarak bu döngüyü daha da güçlendiriyor.” dedi.Ailelerin dikkat etmesi gereken kritik belirtilere işaret eden Sedef Koç Bal, “Bahis nedeniyle kontrolsüz para harcamalarının ortaya çıkması ve gereksiz para taleplerinin sıklaşması en erken fark edilen işaretlerdir. Kişinin aile ortamında daha az vakit geçirmesi, evde bulunsa bile zihninin oyunda olması, engellendiğini hissettiğinde öfke ve tahammülsüzlük göstermesi de önemli uyarılardır.” ifadelerini kullandı.Uzman Klinik Psikolog Sedef Koç Bal, gençler arasında yaygınlaşan sanal kumar bağımlılığına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.RENKLİ OYUNLAR SANAL KUMAR TUZAĞINA DÖNÜŞÜYORDijital dünyanın sunduğu kolay erişim ve gençlerin kendi aralarında oluşturduğu popüler kültürün bu bağımlılığı körüklediğini belirten Sedef Koç Bal, özellikle renkli, eğlenceli ve basit görünen bazı mobil oyunların aslında bahis sistemi üzerine kurulu sanal kumar uygulamalarına dönüştüğünü ifade etti.Başlangıçta yalnızca eğlence gibi görünen bu oyunların hızla kontrol kaybına yol açtığını söyleyen Bal, “Şeker eşleştirme ya da çeşitli kombinasyonlar yapmaya dayanan oyunlar, üzerine bahis eklendiğinde masum oyun olmaktan çıkıyor. Beyindeki dopamin salınımı arttıkça oyuncu daha çok haz arıyor ve kısa sürede para yatırmaya başlıyor.” diye konuştu.KAYBETTİKLERİNİ KAZANMA HIRSI BAĞIMLILIĞI DERİNLEŞTİRİYORSanal kumarın gençleri içine çeken en güçlü etkenin, kazanma ve kaybetme arasında gidip gelen hızlı heyecan döngüsü olduğunu belirten Sedef Koç Bal, kayıplar arttıkça bunun “Kaybettiklerimi geri almalıyım” düşüncesine dönüştüğünü ve bağımlılığın hızla pekiştiğini söyledi.Gençlerin, arkadaş gruplarının etkisiyle dışlanmamak için benzer oyunları deneyimlediğine dikkat çeken Bal, sosyal çevrenin bağımlılığı güçlendiren bir diğer unsur olduğunun altını çizdi. “Akran grubunun oyunlara olan ilgisi, bireyin sürece dahil olmasını kolaylaştırıyor. Bu da bağımlılığın gelişme riskini artırıyor.” dedi.Sedef Koç Bal, ailelerin çocuklarının yalnızca dijital ortamda ne kadar vakit geçirdiğine değil, bu davranışın yarattığı olumsuz sonuçlara odaklanması gerektiğini vurgulayarak, “Sanal kumar bağımlılığı geliştiğinde akademik, sosyal ve aile içi işlevsellik hızla bozuluyor.” değerlendirmesinde bulundu.
AİLELERİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN BELİRTİLERUzman Klinik Psikolog Sedef Koç Bal, ailelerin gözlemlemesi gereken belirtileri şu şekilde aktardı:“Bahis oynandığı için kontrolsüz para harcamaları ve ihtiyaç dışı para istekleri ilk uyarıcı işaretlerdir. Teknolojik cihazlarda geçirilen sürenin yaşa uygun sınırların üzerine çıkması, akademik başarının düşmesi, devamsızlıkların artması, daha önce keyif alınan aktivitelerin bırakılması gibi değişimler sağlıklı iletişim kurulan ailelerde genellikle fark edilir. Bireyin evde giderek daha az bulunması, zihninin sürekli oyunda olması, oyun engellendiğinde öfke ve tahammülsüzlük göstermesi de soruna işaret eden önemli davranışlardır.”BAĞIMLILIK GELİŞTİĞİNDE YALAN SÖYLEME VE GİZLEME ARTIYORKumar bağımlılığı yerleştiğinde bireylerin yoğun utanç duygusu yaşadığını, bunun da oyuna devam edebilmek için yalan söyleme ve gerçeği gizleme davranışlarını beraberinde getirdiğini vurgulayan Sedef Koç Bal, bu aşamada profesyonel yardım almanın kaçınılmaz olduğunu belirtti.Sedef Koç Bal, sağlıklı sınırların önemi ve tedavi sürecinin kapsamını şu sözlerle anlattı:“Çocuğun gelişim dönemine uygun bir yaklaşım sergilenmesi, açık ve sağlıklı iletişim kurulması çok önemlidir. Dijital dünyanın riskleri anlatılırken çocuğun duyguları ve ihtiyaçları mutlaka dikkate alınmalıdır. Tedavi yalnızca oyuna erişimi kısıtlamak değildir; davranışın altında yatan nedenleri değerlendirmek, gerektiğinde ilaç tedavisini devreye almak, riskleri belirlemek, koruyucu stratejiler geliştirmek, etkili baş etme yöntemleri öğretmek ve finansal yönetim planı oluşturmak gibi çok yönlü bir süreç içerir. Aile desteği tedavide kritik rol oynar ancak bu destek, sınırsız maddi yardım sağlamak ya da oluşan borçları kapatmak anlamına gelmez. Ailenin görevi, sağlıklı sınırlar koymak, doğru iletişim kurmak ve tedavi sürecini güçlendirmektir.”
Mükemmeliyetçiliğin çoğu zaman motivasyon kaynağı gibi görünse de kişinin üzerindeki baskıyı artırdığını ve yaşam kalitesini düşürdüğünü belirten uzmanlar, bu eğilimin erteleme davranışıyla doğrudan ilişkili olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle uyumsuz mükemmeliyetçilikte, hata yapma korkusunun kişinin işi başlamadan ertelemesine yol açtığını belirten Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Bir başka deyişle; ‘Başlamazsam başarısız da olmam’ düşüncesi hakimdir. Bu mantık kişiyi kısa vadede kaygıdan korur, ancak uzun vadede daha fazla stres, zaman baskısı ve özgüven kaybı yaratır.” dedi.Farkındalığın bu döngüyü kırmanın ilk adımı olduğunu vurgulayan Demir, erteleme davranışının geçici bir kaçış yolu olabileceğini ancak kişinin kendi kusurlarıyla barıştığında hem üretkenliğinin hem de yaşam doyumunun arttığını söyledi.Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, mükemmeliyetçilik ve erteleme davranışının psikolojik nedenleri, sonuçları ve başa çıkma yöntemlerini değerlendirdi.MÜKEMMELİYETÇİ KİŞİ KENDİ ZİHNİNDEKİ ‘KUSURSUZLUK İDEALİ’ İLE MÜCADELE EDERMükemmeliyetçiliğin, kişinin hayatında ve işlerinde hatasız olma arzusuyla şekillenen bir düşünce biçimi olduğunu belirten Demir, “Yüzeyde motive edici gibi görünse de çoğu zaman kişinin üzerindeki baskıyı artıran, özgürlüğünü kısıtlayan ve yaşam kalitesini düşüren bir eğilimdir.” dedi.Psikolojide mükemmeliyetçiliğin yalnızca yüksek standartlar koymakla sınırlı olmadığını, hata yapma korkusu, eleştirilme kaygısı ve ‘yeterince iyi’nin asla kabul edilmemesi gibi özellikleri barındırdığını anlatan Demir, şöyle devam etti:“Kişi sürekli daha fazlasını ister ancak ulaştığı hiçbir sonuç ona huzur vermez. Filozof Epiktetos’un dediği gibi, ‘İnsanı rahatsız eden şeyler olaylar değil, onlar hakkındaki düşünceleridir.’ Mükemmeliyetçi kişi de çoğu zaman gerçeğin kendisiyle değil, kendi zihninde yarattığı ‘kusursuzluk idealiyle’ mücadele eder.”İŞİN BÜYÜKLÜĞÜ VE MÜKEMMEL OLMA ZORUNLULUĞU BAŞLAMAYI ZORLAŞTIRIYORErtelemenin, yapılması gereken bir işi bilinçli olarak geciktirme davranışı olduğunu vurgulayan Demir, “Ertelemek basit bir tembellik değildir. Çoğu zaman zihinde işin büyüklüğü ya da mükemmel yapma zorunluluğu o kadar ağırlaşır ki, işe başlamak tehditkâr gelir.” dedi.Ertelemenin özellikle belirsizliğin yoğun olduğu, dışarıdan değerlendirilecek sonuçlar gerektiren sunum, sınav, rapor gibi görevlerde sık görüldüğünü belirten Demir, yüksek kaygının ertelemeyi tetiklediğini söyledi.HATA YAPMA KORKUSU İŞİ BAŞLAMADAN ERTELETİYORAraştırmaların mükemmeliyetçilik ile erteleme arasında doğrudan ilişki olduğunu gösterdiğini aktaran Demir, özellikle uyumsuz mükemmeliyetçiliğin bu döngüyü güçlendirdiğini ifade etti:“Kişi, hata yapmaktan öylesine korkar ki, başlamak yerine ertelemeyi seçer. Bu durum aslında başarısızlıkla yüzleşmekten kaçınma davranışıdır.”Demir, öğrencilerde tez yazımı, sınavlara hazırlık, ödev teslimi gibi süreçlerde; çalışanlarda ise sunum hazırlığı, rapor yazımı, e-posta oluşturma veya toplantılara katkı sunma gibi görevlerde sıkça erteleme görüldüğünü söyledi.FARKINDALIK DEĞİŞİMİN BAŞLANGICIDIRMükemmeliyetçi düşüncelerin fark edilmesinin, ertelemeyle başa çıkmada en önemli adım olduğunu vurgulayan Demir, “Farkındalık değişimin ilk adımıdır.” dedi.Farkındalığı artırmak için yapılabilecekleri şöyle sıraladı:“Kusursuz olanı değil, işlevsel ve yeterli olanı kabul etmek gerekir. ‘Yeterince iyi’ kavramını benimsemek kaygıyı azaltır. Görevleri küçük parçalara ayırmak, büyük resmi değil adım adım ilerlemeyi sağlar. Bir işe sınırsız zaman tanımak yerine belirli bir süre belirlemek, başlamayı kolaylaştırır. Hata yapmak öğrenme sürecinin doğal bir parçası olarak görülmelidir. Bir şarkıda söylendiği gibi, ‘Yaralarımızdan ışık sızar.’ Hatalar çoğu zaman gelişimin kapısını aralar. Eğer mükemmeliyetçilik yoğun kaygı, tükenmişlik veya depresyonla birlikteyse bir klinik psikolog desteği oldukça faydalı olur.”YAŞAMIN ÖZÜ KUSURSUZLUK DEĞİL, İLERLEYEN BİR SÜREÇTİRMükemmeliyetçiliğin çoğu zaman “altın bir kafes” olduğunu söyleyen Demir, “Parıldar ama insan onun içinde sıkışıp kalır. Erteleme ise bu kafesten çıkmak için seçilen geçici ama yanıltıcı bir kaçış yoludur.” dedi.Yaşamın özünün kusursuzluk değil, “tamamlanmamış ama ilerleyen bir süreç” olduğunu vurgulayan Demir, “Kendi kusurlarımızla barışabildiğimizde, ertelemek yerine adım atabilir; hem üretkenliğimizi hem de yaşam doyumumuzu artırabiliriz.” ifadeleriyle sözlerini tamamladı.
Prof. Dr. Gül Esra Atalay, yaptığı kapsamlı değerlendirmede çocukların dijital dünyada hem korunmaya hem de katılıma ihtiyaç duyan bireyler olduğunu belirtti. Atalay, çocukların yalnızca ekranın pasif bir parçası olmadığını, aynı zamanda kendi ifade özgürlüğüne, bilgiye erişim hakkına ve dijital katılıma yönelik haklara sahip olduklarını söyledi. Bu nedenle çocuklara yönelik tüm medya içeriklerinde, haberlerde ve dijital paylaşımlarda çocuğun üstün yararının gözetilmesinin artık bir tercih değil zorunluluk olduğunu ifade etti.
MAHREMİYET İHLALLERİ GERİ DÖNÜŞÜ OLMAYAN SONUÇLAR DOĞURABİLİRProf. Dr. Atalay, medya ekosisteminde çocukların görünürlüğünün arttığını ancak buna paralel olarak risklerin de büyüdüğünü hatırlatarak, özellikle mahremiyet ve kişisel veri güvenliğinin kritik önem taşıdığına dikkat çekti. Çocukların yüzlerinin açık şekilde yayınlanması, kimliklerini açığa çıkaracak bilgilere yer verilmesi, istismar ya da mağduriyet içeren haberlerde çocukların ifşa edilmesi gibi uygulamaların telafisi olmayan sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Atalay, bu nedenle içerik üreticilerinin yalnızca etik değil, aynı zamanda hukuki sorumluluk taşıdığını vurguladı.
DİJİTAL İÇERİKLERİN GÖRÜNMEZ RİSKLERİ: ŞİDDET, MANİPÜLASYON VE İSTİSMARDijital platformlarda hızla yayılan içeriklerin çocukları çeşitli risklerle karşı karşıya bıraktığını belirten Atalay, özellikle şiddet, nefret söylemi, manipülatif reklamlar, istismar anlatıları ve olumsuz rol modellerin çocuklar üzerinde derin etkiler bırakabileceğini söyledi. Bu noktada medya kuruluşlarının ve platformların yalnızca yetişkin odaklı stratejiler değil, çocuk kullanıcıların ihtiyaçlarını gözeten koruma mekanizmaları geliştirmesi gerektiğini ifade etti. Çocukları zararlı içeriklerden koruyacak hızlı müdahale sistemlerinin yanı sıra yapıcı ve güvenli yayın politikalarının da hayati olduğunu vurguladı.
ÇOCUK TEMSİLLERİNDEKİ DİL TÜM ÇOCUKLARI ETKİLİYORÖte yandan Atalay, medyadaki çocuk temsillerinin yalnızca içerikte yer alan çocukları değil, ekran başındaki tüm çocuk izleyicileri etkilediğini hatırlatarak, sansasyon yaratma amacıyla kullanılan abartılı, klişe ve ayrımcı temsillerden kaçınılması gerektiğini söyledi. Medyanın çocukları güçlendiren, onlara saygı duyan ve onurunu koruyan bir dil kullanması gerektiğini vurguladı. Atalay’a göre çocukların istismar edilmediği, onurunun zedelenmediği, travmatik hikâyeler üzerinden reyting kazanılmadığı bir medya kültürü oluşturmak toplumun her kesiminin ortak sorumluluğu.
MEDYA OKURYAZARLIĞI: ÇOCUKLARI GÜÇLENDİRMENİN ANAHTARIHaberin bir diğer önemli boyutu ise medya okuryazarlığı konusu oldu. Atalay, çocukların dijital dünyada tamamen koruma altına alınamayacağını, önemli olanın onları bilinçli kullanıcılar haline getirmek olduğunu belirtti. Eleştirel düşünme, doğru bilgiye ulaşma, içeriği sorgulama ve güvenli paylaşım yapma becerilerinin eğitim sisteminin ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini ifade eden Atalay, medya okuryazarlığının erken yaşlarda başlaması gerektiğini söyledi. Bu eğitimlerin, çocukların gelişim düzeylerine göre sürekli güncellenmesi gerektiğini de ekledi.
ÇOCUKLARIN DİJİTAL ALANDA SÖZ HAKKI OLMALIProf. Dr. Atalay, çocukların sadece korunması gereken bireyler değil, aynı zamanda kendilerini ifade etme hakkı olan katılımcılar olduğunu vurgulayarak medya dünyasında çocukların sesini duyuracak güvenli alanların oluşturulmasının önemine dikkat çekti. Çocukların görüşlerine yer veren, onları dinleyen ve görüşlerini görünür kılan içeriklerin çoğalmasının hem çocukların güçlenmesine hem de medya çeşitliliğine katkı sağlayacağını belirtti. İzlenme kaygısının ya da algoritmaların yönlendirmelerinin, çocukların söz hakkının önüne geçmemesi gerektiğini ifade etti.
“ÇOCUK DOSTU BİR MEDYA ORTAMI HEPİMİZİN SORUMLULUĞU”Açıklamasının sonunda Atalay, çocukların haklarına saygılı, onları güçlendiren, mahremiyetlerini koruyan ve dijital dünyada güvenli bir şekilde var olmalarını sağlayan bir medya anlayışının toplumun tamamı için fayda sağlayacağını vurguladı. Çocuk dostu bir medya ortamı oluşturmanın yalnızca yayıncıların değil, ailelerin, eğitimcilerin, teknoloji şirketlerinin ve tüm toplumun ortak sorumluluğu olduğunu belirterek, herkesin bu konuda duyarlı davranması gerektiğini söyledi.
Almanya’dan İstanbul’a tatile gelen Böcek ailesinden üç kişinin Ortaköy'de yediği yemeklerin ardından yaşamını yitirmesiyle herkesin aklında tek bir soru belirdi. Sokaktan ne yenmez? Uzman isim dışarıda yenilen yemeklerden riskli olanları ve gerekçeleri sıraladı.
Uzmanlara göre uzun süre hareketsiz kalmak — ister masa başında ister araç kullanırken — kalp sağlığı için zararlı. Kan akışını azaltarak damar fonksiyonlarını düşürebiliyor ve kalp hastalığı ile felç riskini artırabiliyor.
Ancak kakao, çay, elma ve yaban mersini gibi bitkilerde doğal olarak bulunan flavanol bileşenleri sayesinde bu olumsuz etkiye karşı koruyucu bir rol oynayabiliyor.
Flavanol, damar esnekliğini koruyor
Birmingham Üniversitesi’nden bilim insanları, yarısı fit yarısı daha az aktif 40 sağlıklı genç erkeği inceledi. Katılımcıların bir kısmına yüksek flavanol içeren (en az 695 mg) kakao, diğerlerine ise neredeyse hiç flavanol içermeyen (5.6 mg) kakao verildi. Ardından iki saat boyunca hareketsiz oturmaları istendi.
Sonuçlara göre düşük flavanol içeceği içenlerde damar fonksiyonu zayıfladı ve tansiyon yükseldi. Ancak yüksek flavanol içenlerde bu düşüş hiç gözlenmedi. Araştırmacılar, bunun uzun süre oturmanın damarlar üzerindeki olumsuz etkilerini tamamen durdurabildiğini belirledi.
İlk kez kanıtlandı
Journal of Physiology dergisinde yayımlanan çalışmada, flavanolün oturma kaynaklı damar sertleşmesini önleyebildiği ilk kez kanıtlandı. Üstelik düzenli egzersiz yapanlarda bile uzun süre oturmanın damar fonksiyonunu bozduğu gözlemlendi.
Bilim insanları araştırmayı sadece erkeklerde gerçekleştirdi; çünkü kadınlarda adet döngüsü sırasında hormon değişimleri flavanol etkisini değiştirebiliyor. Bu nedenle kadınlar üzerindeki etkilerin ayrı bir çalışmada inceleneceği belirtildi.
Uzmanlardan öneri
Araştırmacılardan Dr. Catarina Rendeiro, “Uzun süre oturulan dönemlerde flavanol açısından zengin besin ve içeceklerin tüketilmesi, hareketsizliğin damar sistemi üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmanın etkili bir yoludur” dedi.
Yüksek flavanol içeren kakao ürünlerinin süpermarketlerde ve sağlık mağazalarında bulunduğunu belirten doktora öğrencisi Alessio Daniele ise, “Eğer kakao sevmiyorsanız, elma, erik, yaban mersini, fındık, siyah ve yeşil çay da benzer faydalar sağlar” ifadelerini kullandı.
Pehlivan, en sık rastlanan kanser türlerinden meme kanserinde her 8 kadından birinin risk taşıdığını anlattı.
Gelişen teknoloji ve tedavi yöntemlerinin meme kanserinin tedavisinde son dönemlerde oldukça başarı gösterdiğine değinen Pehlivan, "Bu kanser türü aile faktörü barındırıyor. Bunun dışında yaşam tarzları ve çevresel faktörler de bu türün riskini arttırıyor." dedi.
Pehlivan, çağın hastalıklarından biri olan obezitenin de meme kanseri riskini arttırdığını belirterek, "Meme kanserinde riskli grup olarak özellikle obeziteyi söylemek lazım. Yaşam tarzı olarak egzersiz yapmak, beslenmeye dikkat etmek, sağlıklı beslenmek, stresten uzak kalmak ve dikkatli yeme alışkanlığı kazanmak çok önemli." diye konuştu.
"Meme kanserinden değil, bunu zamanında fark etmemekten çekinmek durumundayız." diyen Pehlivan, dünya çapında obezite oranlarının arttığını, bu durumun ise kanserin önlenebilir bir nedeni olarak kabul edilebileceğini ifade etti.
Pehlivan, obezitenin menopoz sonrası östrojen reseptörü pozitif meme kanseri riskini artırdığını, obezite kanser bağlantısı bakımından çeşitli mekanizmaların sorumlu olduğunu anlattı.
"Erkeklerde obeziteye bağlı meme kanseri biraz daha fazla"
Obez bireylerde dolaşımda ve lokal östrojen düzeylerinin yüksekliği, kanser hücrelerini etkileyebilecek büyüme faktörlerindeki değişiklikler ve sağlıklı bağırsak bakteri dengesinin bozulmasının faktörlerden bazıları olduğunu aktaran Pehlivan, şöyle devam etti:
"Obezitenin, metabolik hastalıklar, tansiyon, şeker, eklem problemleri, depresyon, kişisel psikososyal sorunlar dışında kanser riskini de artırdığını bilmekteyiz. Bu kanser türlerinin içerisinde meme kanseri de mevcut. Obez bireylerde meme kanseri riskinin daha yüksek olduğunu söylemek lazım. Meme kanserinin değiştirilebilir faktörlerine baktığımızda yemek alışkanlıkları, sağlıklı beslenme ve kiloya dikkat etmek."
Pehlivan, meme kanserinin sadece kadınlarda değil sık olmamakla erkeklerde de görüldüğünü, özellikle obez erkeklerde riskin fazla olduğunu kaydetti.
Erkeklerin kitle fark ettiklerinde en kısa zamanda uzmana görünmesi gerektiğini vurgulayan Pehlivan, konuşmasını şöyle sürdürdü:
"Erkek göğsünde bu kitle daha kolay ele gelecek şekilde olur. Bez yapılı tümörlerin hormonsal döngülerle çok ilgisi var. Yağ dokusunun östrojenik etkisi var. Dolayısıyla erkeklerde obeziteye bağlı meme kanseri biraz daha fazla. Erkekleri özellikle söylüyorum çünkü meme kanseri sadece kadınların bir hastalığı gibi görülüyor. Nadiren de olsa erkeklerde de meme kanseri görebiliyoruz."
Türkiye Acil Tıp Vakfının ev sahipliğinde Antalya'nın Kemer ilçesindeki bir otelde düzenlenen 5. Uluslararası Acil Tıp Kongresi, çeşitli oturumlarla devam ediyor.
Kongreye katılan Çolak, acil tıbbın tanıtılması, gelişiminin desteklenmesi ve bu alandaki bilimsel çalışmalara katkı sağlamak amacıyla kurulan Vakfın acil tıp alanında bilimsel araştırmaları teşvik ettiğini, eğitim faaliyetlerini desteklediğini ve toplumda acil sağlık hizmetlerine ilişkin farkındalığı artırmak için çalışmalar yürüttüğünü söyledi.
Türkiye'de sağlık alanında son yıllarda önemli yatırımlar yapıldığını ve acil servislerin de bu yatırımlardan pay aldığını hatırlatan Çolak, şöyle devam etti:
"Türkiye acil tıp konusunda çok ciddi mesafe katetti. Özellikle Avrupa ve ABD ile kıyasladığımızda acil serviste hem bilimsellik hem hasta bakımı açısından çok ileri bir seviyedeyiz. Türkiye'de acil servislerin yoğun olması, hastaların acil tıp uzmanları ve acilciler tarafından karşılanıyor olması da belli bir tecrübeyi beraberinde getiriyor. Türkiye'de günlük yaklaşık 2 bin civarında hasta bakılabilen eğitim araştırma hastanelerimiz var. Bu da ciddi tecrübe birikimini de beraberinde getiriyor. Bu açıdan hastayı karşılama, hastayı tedavi edebilme, hastayı yönlendirebilme, hastayı yatış yaptırabilme kabiliyetleri açısından değerlendirdiğimizde acil tıp uzmanları ABD ve Avrupa'daki meslektaşlarına göre çok iyi konumda."
Çolak, Türkiye'nin hastane altyapısı açısından da iyi bir durumda olduğunu kaydetti.
İyi yönetilen, çok iyi hasta kabulü yapan, fiziki şartları çok iyi olan marka hastanelerin olduğunu vurgulayan Çolak, küresel salgın döneminde de Türkiye'nin bu alandaki başarısını çok iyi gösterdiğini belirtti.
Avrupa ve ABD'de yatak sayısı artırılmasında çok zorluk çekilirken, Türkiye'de 5-6 bin hasta kapasiteli hastanelerin açıldığına dikkati çeken Çolak, bu durumun sağlık hizmetini daha da kolaylaştırdığını ifade etti.
Prof. Dr. Çolak, acil servislerin teknik donanım açısından da çok iyi olduğunu dile getirdi.
Acil tıp akademisyenleri olarak da Türkiye'nin ileri seviyede olduğunu anlatan Çolak, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Yaklaşık 3 bin 900 civarında uzmanımız ve akademisyenimiz var. 1800 civarında da acil tıp asistanımız var. Toplamda 6 bin civarında bir acil tıp profesyonelinden bahsediyoruz. Bu rakam gün geçtikçe artıyor, sayı açısından da yeterli bir seviyeye ulaştık. Hem akademisyen açısından hem uzman açısından iyi bir seviyeye geldik. Uzmanlarımız ve akademisyenlerimiz ülkemizde, farklı üniversitelerde farklı eğitim araştırma hastanelerinde ikinci basamakta görev alıyor. Hayatla ölüm arasındaki çizgide acil tıpçılar yer alıyor ve hastalarımızın da hayata tutunmasında acil tıpçılarımızın gerçekten büyük bir emeği var."
Vakıf ile Türk Kızılay arasında işbirliği protokolü
Çolak, Türkiye Acil Tıp Vakfı ile Türk Kızılay arasında iş birliği protokolü imzalandığına da değindi.
İşbirliğinin afet ve kriz durumlarında koordinasyonun güçlendirilmesi, acil müdahale kapasitesinin artırılması ve eğitim faaliyetlerinin yaygınlaştırılması amacıyla hayata geçirildiğini belirten Çolak, "Bu iş birliği kapsamında, afet hazırlığı, saha eğitimi, ilk yardım ve gönüllü yönetimi alanlarında ortak projelerin yürütülmesi planlanıyor. Protokol, her iki kurumun da insani yardım, eğitim ve sağlık hizmetleri alanındaki deneyimlerini birleştirerek toplumun afetlere karşı dayanıklılığını artırmayı hedefliyor." diye konuştu.
JAMA Network Open dergisinde yayımlanan araştırmada, yatak odasında parlak ışık altında uyuyan kişilerin, kalp yetmezliği geliştirme riskinin yüzde 56, koroner arter hastalığı riskinin yüzde 32 ve felç riskinin yüzde 28 daha yüksek olduğu belirlendi.
Araştırmanın yazarlarından Dr. Daniel Windred, çalışmanın “şimdiye kadarki en kapsamlı analiz” olduğunu ve katılımcıların 2013–2022 yılları arasında 13 milyon saatlik ışık verisinin incelendiğini söyledi. Çalışma, İngiltere’de 40–69 yaş arası yaklaşık 89 bin kişiyi kapsadı.
Sirkadiyen ritim bozuluyor
Uzmanlara göre, yapay ışık melatonin hormonunun üretimini engelleyerek uyku döngüsünü bozuyor ve kalp damar sistemine zarar veriyor.
Penn State Üniversitesi Uyku Araştırma Merkezi’nden Dr. Julio Fernandez-Mendoza, “Işık, vücut için bir stres kaynağı gibi davranabilir; kalp atışını, stres hormonlarını, kan şekeri ve insülini artırarak inflamasyona yol açabilir” dedi.
Gündüz ışığı kalbe iyi geliyor
Araştırma, gece ışığının zararlı etkilerinin yanı sıra gündüz saatlerinde yeterli doğal ışığa maruz kalmanın kalp sağlığına olumlu etkiler sağladığını da ortaya koydu.
Uzmanlardan öneriler
Yatmadan en az 4 saat önce ekran kullanımını azaltın.
Gereksiz ışıkları kapatın veya loş, sıcak tonlu lambalar tercih edin.
Pencereden gelen ışığı engellemek için karartma perdeleri kullanın.
Parlak dijital saatlerden ve tavan lambalarından uzak durun.
Gerekirse uyku maskesi kullanın.
Araştırmacılar, sonuçların yalnızca bir ilişkiyi gösterdiğini, doğrudan neden-sonuç kanıtı sunmadığını vurgulasa da, bulgular ışığın sirkadiyen düzen üzerindeki etkisinin kalp-damar sağlığıyla yakından bağlantılı olduğunu güçlü biçimde destekliyor.
"Annals of Internal Medicine" dergisinde yürüyüş rutinlerinin kardiyovasküler hastalıklara etkisine ilişkin bir çalışma yer aldı.
Günde 8 bin adımdan daha az atan 40 ila 79 yaşında 33 bin 560 kişiyle yapılan çalışmada bu kişiler, yürüyüşlerinin uzunluğuna göre gruplara ayrıldı.
Araştırmacılar, yürüyüş uzunluklarını, 5 dakika, 5 ila 10 dakika, 10 ila 15 dakika ve 15 dakikadan fazla olarak kategorize ettiği bu kişilerin yaklaşık 9 yıl boyunca sağlık takibini yaptı.
Buna göre araştırmacılar, 15 dakikadan fazla yürüyen kişilerin, aynı adım sayısına kısa ancak sık yürüyüşlerle ulaşan kişilere göre, kardiyovasküler hastalık riskinin daha düşük olabileceği ihtimaline işaret etti.
Araştırmacılardan Borja del Pozo Cruz, "Kısa yürüyüşlerin işe yaramadığını söylemiyoruz. Sadece günlük adım sayısına uzun yürüyüşle ulaşmak daha iyi olabilir." ifadelerini kullandı.
Öte yandan, diğer bazı uzmanlar, katılımcıların araştırma başındaki sağlık durumları ve etnik kökenlerinin yanı sıra yürüyüş rutinlerinin yıllar içinde değişebileceği eleştirisiyle, sonuçların kesin olamayabileceğine işaret etti.
İngiltere'deki Open Üniversitesinden Profesör Kevin McConway, araştırmanın yürüyüş ile kalp sağlığı arasında bir bağlantıya işaret ettiğini, ancak yürüyüşün doğrudan iyileşmeye neden olduğunun kanıtlanmadığını savundu.
Merkez üssü Balıkesir'in Sındırgı ilçesinde dün 22. 48'de 6,1 büyüklüğünde sarsıntı kaydedildi.
Balıkesir'in yanı sıra İzmir, Bursa, İstanbul, Tekirdağ, Kocaeli ve Sakarya'da olmak üzere Marmara ile Ege bölgelerindeki birçok ilde de hissedilen deprem 5,99 kilometre derinlikte meydana geldi.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, depremde korkudan kaynaklı atlama, düşme gibi sebeplerle yaralanan vatandaşlarla ilgili şu bilgileri paylaştı:
"Balıkesir’de meydana gelen ve çevre illerde de hissedilen depremde; atlama ve düşme gibi ikincil sebeplerden dolayı yaralanan 26 vatandaşımızın tamamının tedavileri hastanelerimizde yapılmış, tüm yaralılarımız taburcu edilmiştir. Vatandaşlarımıza bir kez daha geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum."
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda atlama ve düşme gibi ikincil sebeplerden kaynaklanan 19 yaralının 4'ünün tedavisinin tamamlanmasının ardından taburcu edildiğini belirterek şu ifadelere yer verdi:
"Balıkesir'de meydana gelen ve çevre illerde de hissedilen depremde, doğrudan deprem kaynaklı bir yaralanma olmamıştır. Tüm yaralılarımızın genel sağlık durumları iyi olup, tedavileri hastanelerimizde devam etmektedir. Kendilerine acil şifalar diliyorum. Rabb'im ülkemizi ve milletimizi her türlü afetten muhafaza eylesin."
Anarat, yapay zekanın psikologların yerine geçmekten ziyade, onların çalışmalarını destekleyici bir araç olarak görülmesi gerektiğini vurguladı: “Terapist olmanın özü yalnızca bilgi aktarmak ya da bir protokolü uygulamak değildir. İnsan psikolog, danışanıyla sıcaklık, güven ve empatiye dayalı bir bağ kurar. Bu bağın kendisi bile iyileştirici bir etki yaratır. Yapay zeka, erişilebilirlik ve pratiklik açısından güçlü olabilir ama insan terapistin sağladığı duygusal derinlik ve içgörüyü sunamaz.”
Anarat, bazı araştırmalarda yapay zekayla çalışan bireylerin kaygı düzeylerinde azalma görüldüğünü, ancak insan terapilerindeki iyileşme oranlarının çok daha yüksek olduğunu hatırlattı.
“YAPAY ZEKA PSİKOLOGLARIN ROLÜNÜ DÖNÜŞTÜRÜYOR”Yapay zekanın meslekte köklü bir dönüşüm yarattığını belirten Anarat, bu değişimin psikologların önemini azaltmadığını, aksine sorumluluklarını genişlettiğini ifade etti: “Yapay zeka, psikolojide bazı kolaylıklar sağlıyor ama insan psikologların yerini alması mümkün değil. Asıl iyileştirici olan, danışanın karşısında onu gerçekten dinleyen, duygusunu hisseden ve ihtiyaçlarına göre esneyebilen bir terapistin varlığıdır. Bu dönüşüm, psikologların rolünü daha da kritik hale getiriyor. Artık yalnızca terapi yapmak değil, aynı zamanda teknolojiyi etik sınırlar içinde yönlendirmek ve insan merkezli yaklaşımı korumak da görevimiz.”
Yapay zekanın, terapi süreçlerinde idari işlemlerde ya da psiko-eğitim alanında fayda sağladığını belirten Anarat, kriz anlarında insan denetiminin zorunlu olduğunu vurguladı: “Yapay zeka randevu ayarlama, not tutma veya bilişsel terapi tekniklerini öğretme gibi konularda başarılı olabilir. Ancak intihar riski gibi kriz durumlarında tek başına karar vermesi büyük bir risktir. Bu nedenle mutlaka insan terapist gözetimiyle kullanılmalıdır.”
“EMPATİ TAKLİT EDİLEBİLİR AMA SAHİCİ DEĞİLDİR”Yapay zekanın empatiyi kalıplar üzerinden taklit edebildiğini belirten Anarat, bunun gerçek bir duygusal anlayışla karıştırılmaması gerektiğini söyledi: “Bazı çalışmalar, kullanıcıların yapay zekanın yanıtlarını insan terapistlerden daha empatik bulduğunu gösteriyor. Fakat bu bir ‘yansıtılmış empati’. Gerçek terapide güven ve iyileşme, karşınızdaki kişinin duygularınızı gerçekten hissettiğini bilmekle mümkündür. Yapay zekanın buna yaklaşabilmesi mümkün ama aynı sahicilikte değil.”
İnsanların kısa vadede yapay zeka ile duygusal bir bağ kurabildiklerini ifade eden Anarat, bunun uzun vadede sahte bir yakınlık oluşturabileceği uyarısında bulundu: “Evet, insanlar yapay zeka ile bir bağ kurabiliyor, hatta bu onlara destek hissi verebiliyor. Ancak bu ilişki zamanla yalnızlık ya da insan ilişkilerinden kaçma gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle yapay zeka ile kurulan güven ilişkisi, net sınırlarla çizilmeli ve mutlaka terapist gözetiminde sürdürülmelidir.”
Yapay zekanın hatalı terapi önerileri vermesi durumunda sorumluluğun insanda olduğunu belirten Anarat, şunları kaydetti: “Yapay zeka karar verici değil, yalnızca bir araçtır. Terapistler, kullandıkları sistemlerin sınırlarını bilmeli, danışandan bilgilendirilmiş onam almalı ve veri güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bir hata olursa sorumluluk her zaman terapistte ve sistemi geliştiren kurumlarda olmalıdır.”
Anarat, geleceğin terapistlerinin teknolojiyle uyumlu ama insan merkezli bir yaklaşım benimsemeleri gerektiğini vurguladı: “Yapay zeka okuryazarlığı artık zorunlu hale geldi. Geleceğin terapistleri, bu teknolojiyi etik çerçevede, meslek ilkeleriyle uyumlu biçimde kullanmayı bilmek zorunda. Bu, psikolojinin yerini teknolojiye bırakması değil; insanın teknolojiyle birlikte daha güçlü bir iyileştirici rol üstlenmesi anlamına geliyor.”
Türkiye Psikiyatri Derneği’nin (TPD) düzenlediği 61. Ulusal Psikiyatri Kongresi, bu yıl “Bireyden Topluma: Koruyucu Ruh Sağlığı ve Eşit, Ulaşılabilir Tedavi” temasıyla Ankara Sheraton Hotel & Convention Center’da gerçekleştirildi. Kongre kapsamında düzenlenen basın toplantısında, TPD yöneticileri güncel toplumsal meseleleri bilimsel ve insan hakları temelli bir bakışla değerlendirdi.Ruh sağlığının yalnızca bireysel bir mesele değil, toplumsal bir sorumluluk ve evrensel bir insan hakkı olduğunu vurgulayan uzmanlar, savaşlardan ekonomik krizlere, cinsiyet temelli ayrımcılıktan ilaç erişimindeki sıkıntılara kadar geniş bir yelpazede toplumu etkileyen sorunları ele aldı.
Toplantıya çok sayıda akademisyen, uzman ve basın mensubu katıldı. Kongre boyunca yapılan 149 oturumda ruh sağlığını koruyucu politikalar, psikiyatrik tedavilerdeki yeni gelişmeler ve afet sonrası psikososyal destek modelleri tartışıldı.
“SAVAŞLAR EN TEMEL RUH SAĞLIĞI VE HALK SAĞLIĞI SORUNUDUR”TPD Genel Başkanı Prof. Dr. Serap Erdoğan Taycan, konuşmasında savaşların sadece jeopolitik değil, aynı zamanda ruhsal ve insani bir yıkım anlamına geldiğini vurguladı.
“Gazze’den Ukrayna’ya, Yemen’den Lübnan’a kadar birçok bölgede yaşanan çatışmalar yalnızca bedenleri değil, zihinleri de hedef alıyor” diyen Taycan, süregelen çatışmaların travmatik etkilerinin kuşaklar boyunca devam ettiğini ifade etti.
Taycan, son iki yılda bin 700’ün üzerinde sağlık çalışanının öldürüldüğünü, onlarca hastanenin kullanılamaz hale geldiğini hatırlatarak, “Bu tablo sadece oradaki insanların değil, bütün insanlığın ruhsal sağlığını tehdit ediyor” dedi.Ateşkes ilanlarına rağmen sağlık çalışanlarının tutuklu tutulduğunu, yardım malzemelerinin geçişine izin verilmediğini aktaran Taycan, “21. yüzyılda bu ölçekte bir vahşeti önleyememek, kolektif bir travmadır” ifadesini kullandı.
“Dünyanın herhangi bir köşesinde yaşanan yıkım artık evlerimizin içine kadar giriyor. Görüntüler, acılar ve çaresizlik duygusu, hepimizin ruhuna kazınıyor. Bu sessizlik hali, toplumların güvenlik duygusunu da yok ediyor.”
Taycan, TPD’nin her zaman barıştan, insandan ve bilimden yana tavır aldığını belirterek, “Ruhsal sağlığı korumak; sadece hastalığı tedavi etmek değil, savaşları, yoksulluğu ve adaletsizliği önlemektir” sözleriyle çağrısını yineledi.
“RUH SAĞLIĞI BİR İNSAN HAKKIDIR, KORUYUCU POLİTİKALAR ÖNCELİK OLMALI”Kongre Bilimsel Başkanı Prof. Dr. Nalan Kalkan Oğuzhanoğlu, kongrenin 1.400’ün üzerinde yüz yüze katılımcı ve 406 konuşmacıyla gerçekleştirildiğini belirterek, “Genç meslektaşlarımızın aktif katılımı, mesleğimizin geleceği adına umut verici. Bilimsel dayanışma, mesleki güçlenmenin temelidir,” dedi.
TPD Merkez Yönetim Kurulu 2. Başkanı Prof. Dr. Ejder Akgün Yıldırım ise ruh sağlığı hizmetlerinin hak temelli bir bakış açısıyla yeniden yapılandırılması gerektiğini vurguladı:
“Ruh sağlığı yalnızca tedaviye erişim değil, aynı zamanda korunma hakkıdır. Sağlıklı bir toplum için ruhsal sorunların önlenmesi, güvenli yaşam koşulları, çocukların korunması, kadınların öldürülmemesi şarttır.”
Yıldırım, Türkiye’de yürürlükte olmayan Ruh Sağlığı Yasası’nın artık bir ihtiyaç olmaktan çıkıp zorunluluk haline geldiğini vurguladı.Depremler sonrasında hâlâ sürdürülebilir psikososyal destek mekanizmalarının oluşturulamadığını söyleyen Yıldırım, “Afet sonrası hizmetlerde yaşanan eksiklikler, ruh sağlığı sistemimizin yapısal zaaflarını gösteriyor. Türkiye’nin afet sonrası ruh sağlığı planı yeniden yazılmalıdır” dedi.
“İLAÇLARA ERİŞİM GÜÇLEŞİYOR, BİLİM DIŞI TEDAVİLER ARTIYOR”TPD Merkez Yönetim Kurulu Saymanı Doç. Dr. Gülin Özdamar Ünal, psikiyatride kullanılan ilaçlara erişim konusunda yaşanan sıkıntıların tehlikeli boyutlara ulaştığını belirtti.“Bazı hastalarımız tedavilerini kesmek zorunda kalıyor. Bu, sadece bir tedarik krizi değil; bir halk sağlığı sorunudur,” diyen Ünal, ilaca erişimin bir lüks değil, temel sağlık hakkı olduğunu vurguladı.
Ünal, ilaç sektöründeki temsilcilerle yapılan görüşmelerde sorunların ekonomik gerekçelere dayandırıldığını belirterek, “Bizler için mesele döviz kuru değil, hastanın yaşam hakkıdır,” ifadelerini kullandı.
Bunun yanında, ilaç eksikliğinin bilim dışı yöntemlere zemin hazırladığını söyleyen Ünal, sosyal medya ve bazı medya organlarında “alternatif tedavi” adı altında yayılan yanıltıcı içeriklerin hastalar için ciddi tehlike oluşturduğunu kaydetti:
“Bu tür sahte tedaviler, hastaları bilimsel tedaviden uzaklaştırıyor, toplumsal damgalamayı derinleştiriyor. Medya, halkı bilgilendirirken sorumluluk sahibi olmalı.”
TPD, tüm medya kuruluşlarını ve sağlık otoritelerini bilimin rehberliğinde iş birliğine davet etti.
“MANEVİ DANIŞMANLIK BİLİMSEL TEDAVİNİN YERİNİ ALAMAZ”TPD Eğitim Sekreteri Uzm. Dr. Uğur Çıkrıkçılı, son dönemde bazı kurumlarda gündeme gelen “manevi danışmanlık” uygulamalarına ilişkin olarak, “Bu yaklaşım, psikiyatri biliminin sınırlarını aşmakta ve tedavi süreçlerini riske atmaktadır” dedi.
Çıkrıkçılı, ruhsal hastalıkların iman ya da inanç eksikliğiyle açıklanamayacağını vurgulayarak, “Ruh sağlığı profesyonelleri bilimsel, etik ve laik ilkelere bağlı kalmalıdır. İnançlar bireysel bir güç olabilir ama tedavi aracı değildir” ifadelerini kullandı.Bu tür uygulamaların tedaviye erişimi geciktirdiğini, klinik tabloyu ağırlaştırabileceğini belirten Çıkrıkçılı, “Ruh sağlığı hizmetlerinin bilim dışı yönelimlerle zedelenmesine izin vermeyeceğiz” dedi.
“MUAYENEHANELERE GETİRİLEN YENİ YÜKÜMLÜLÜKLER HEKİMLİĞİ ZORLUYOR”Özel muayenehanelerde çalışan hekimlerin yaşadığı zorluklara değinen TPD Örgütlenme Sekreteri Uzm. Dr. Şahut Duran, yeni mali ve idari düzenlemelerin bağımsız hekimliği baskı altına aldığını söyledi.
“Yıllık 20 ila 50 bin TL arasında değişen harçlar, küçük ölçekli klinikler için sürdürülemez hale geldi. Bu, serbest hekimliği bitirme noktasına getiriyor,” dedi.
Duran ayrıca vergi denetim memurlarının muayenehanelerde sürekli bulunmasının hasta mahremiyetine aykırı olduğunu belirtti.
“Psikiyatri muayenehanesi, güven ve gizlilik alanıdır. Denetim memurlarının gün boyu bulunması, terapötik ortamı bozar,” diyerek uygulamalara tepki gösterdi.
“CİNSEL KİMLİK TEMELLİ AYRIMCILIK TOPLUMUN RUH SAĞLIĞINI BOZUYOR”TPD Genel Sekreteri Dr. Gülsüm Zuhal Kamış, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve LGBTİ+ bireylere yönelik ayrımcı uygulamaların giderek yaygınlaştığını belirtti.
“Toplumun yarısı kadınlardan, diğer yarısı da onların yetiştirdiği çocuklardan oluşur. Kadınların iradesini yok saymak, toplumun ruhunu yok etmektir” dedi.
Kamış, cinsiyet uyum sürecinde kullanılan hormon ilaçlarının 21 yaş altına yasaklanmasının bilim dışı ve hak ihlali niteliğinde olduğunu vurguladı.
Kadın cinayetleri, nefret söylemleri ve cinsiyet temelli şiddetin yalnızca bireyleri değil, bütün toplumu etkilediğini belirterek, “Toplumsal barış, ancak eşitlik ve onur temeli üzerine kurulabilir” dedi.
“ÇOCUKLARIN CEZA YAŞINI DÜŞÜRMEK YERİNE ONLARI KORUMALIYIZ”Basın toplantısında söz alan Asistan Dr. Alperen Yıldız, artan toplumsal şiddet ve çocuk suçluluğuna dikkat çekti.Türkiye’de her yıl yüz bini aşkın çocuğun adli birimlere getirildiğini belirten Yıldız, “Bu çocuklar suçlu değil, sistemin mağdurudur. Çocukların ceza yaşını düşürmek, çözüm değil, yeni bir travmadır” dedi.
“Şiddet bir hastalık değil; öğrenilen bir davranıştır. Cezasızlık kültürü ve toplumsal eşitsizlikler bu döngüyü besliyor. İstanbul Sözleşmesi’nin tam uygulanması, çocukların ve kadınların yaşam hakkı için elzemdir.”
Yıldız, şiddeti yalnızca bireysel değil, sosyolojik ve politik bir mesele olarak değerlendirmek gerektiğini söyledi.
“BİLİM, EŞİTLİK VE İNSAN HAKLARI TEMELİNDE YENİ BİR DÖNEM BAŞLAMALI”Toplantının sonunda Türkiye Psikiyatri Derneği yöneticileri ortak bir çağrı yaptı:Ruh sağlığı hizmetlerinin laik, bilimsel, eşitlikçi ve erişilebilir olması gerektiğini vurgulayan TPD temsilcileri, “Toplumun ruhsal iyilik halini korumak, ancak bilimin rehberliğinde mümkündür” dedi.
“Bizler sadece hastaları değil, toplumu da iyileştirmek istiyoruz. Ruh sağlığı, savaşsız, eşit ve adil bir dünyanın temeli olmalıdır.”
TPD, tüm kurum ve kuruluşlara şu çağrıda bulundu:
Ruh sağlığı yasası ivedilikle çıkarılmalı,Sağlık çalışanlarının tükenmişliğini önleyici politikalar geliştirilmeli,Cinsiyet temelli ayrımcılığa karşı sıfır tolerans politikası benimsenmeli,Medya, bilimsel doğruluk ve etik çerçevede toplumu bilgilendirmelidir.Kongre boyunca vurgulanan temel mesaj ise netti:“Ruh sağlığı herkes için bir insan hakkıdır; savaşsız, eşit ve barış içinde bir dünya, ancak bu hakkın korunmasıyla mümkündür.”
Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Mustafa Altay, toplumda "zayıflama iğnesi" olarak bilinen ilaçların yan etkileri nedeniyle mutlaka doktor onayıyla kullanılması gerektiğini aktardı.
“Meme Kanseri Farkındalık Ayı” kapsamında Amerikan Hastanesi’nde düzenlenen panelde erken teşhisin önemi vurgulanırken; “Bir Dokunuş Hayat Kurtarır” mesajı öne çıktı. Etkinlikte meme sağlığına ilişkin güncel bilgiler paylaşılırken, sanat ve tıbbın iyileştirici gücü bir araya geldi.
”DSÖ ile yürüttüğümüz görüşmeler sonucunda, GETAT alanında bir DSÖ İşbirliği Merkezi’nin Türkiye’de açılması için resmi süreci başlattık. Bu adım, ülkemizin geleneksel ve tamamlayıcı tıp alanındaki uluslararası rolünü daha da güçlendirecek, Türkiye’yi bu alanda bir bölgesel merkez haline getirecektir” – “Elimde tuttuğum küçük kağıttan gemi belki kırılgan, belki zayıf görünüyor ama aslında içinde bir çocuğun yaşama hakkını, bir annenin duasını, bir insanlığın vicdanını taşıyor. Bu gemi, sadece Gazze’ye değil, hepimizin yüreğine sesleniyor. Çocuklar ölmesin, sağlık hakkı engellenmesin, insanlık onuruyla yaşasın”
İSTANBUL (AA) – Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile yürütülen görüşmeler sonucunda, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) alanında DSÖ İşbirliği Merkezi’nin Türkiye’de açılması için resmi süreci başlattıklarını belirterek “Bu adım, ülkemizin geleneksel ve tamamlayıcı tıp alanındaki uluslararası rolünü daha da güçlendirecek, Türkiye’yi bu alanda bir bölgesel merkez haline getirecektir.” dedi.
Memişoğlu, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sağlık Bakanlığı ve USHAŞ organizasyonu ile DSÖ işbirliğiyle İstanbul Lütfi Kırdar Kongre Merkezi’nde düzenlenen 3. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Kongresi’nin açılışındaki konuşmasında, sağlığın yalnızca hastalıkların tedavisi değil, bireyin, toplumun ve çevrenin bir bütün olarak korunması, geliştirilmesi ve geleceğe taşınması olduğunu söyledi.
Bu yaklaşımın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ortaya koyduğu Türkiye Yüzyılı vizyonunun sağlık alanındaki karşılığı olan Sağlıklı Türkiye Yüzyılı vizyonunun özünü yansıttığını belirten Memişoğlu, “Geleneksel ve tamamlayıcı tıp insan odaklı ve bütüncül bir anlayışla ele alıyor, koruyan, geliştiren ve üreten sağlık modelimizle tam bir bütünlük kuruyoruz.” diye konuştu.
Memişoğlu, Anadolu’nun binlerce yıl boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yaptığını, şifa sanatının, bilimin ve merhametin merkezlerinden biri olduğunu vurgulayarak “Kayseri’de Gevher Nesibe Sultan’ın öncülüğünde kurulan Darüşşifa, yalnızca bir hastane değil, hem tıp eğitiminin hem de hasta bakımının aynı çatı altında buluştuğu, insanı merkeze alan anlayışın en güçlü örneklerinden biridir. Bu köklü miras bizlere, sağlığın sadece hastalıkları iyileştirmekten ibaret olmadığını, korunması, geliştirilmesi ve geleceğe taşınması gereken bütüncül bir emanet olduğunu hatırlatmaktadır.” değerlendirmesini yaptı.
• ”Dünyada da referans alınabilecek standartları hayata geçirmeyi hedefliyoruz”
Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği’yle güçlü bir yasal çerçeve kazandırdıklarının altını çizen Memişoğlu, bilimsel temele dayalı, modern tıp ile entegre uygulamalar geliştirmek amacıyla TÜSEB bünyesinde Türkiye GETAT Enstitüsünü kurduklarını anlattı.
Memişoğlu, “Bugün geldiğimiz noktada 84 GETAT Uygulama Merkezi, 2 bin 160 uygulama ünitesi, 26 bini aşkın sertifikalı sağlık çalışanlarımızla akupunktur, fitoterapi, mezoterapi, kupa terapisi, hipnoz, apiterapi, refleksoloji, osteopati ve müzikterapi dahil 15 farklı yöntemi etik ve bilimsel standartlar çerçevesinde vatandaşımızın hizmetine sunuyoruz. Ayrıca aile hekimlerimizin sertifika almaları halinde akupunktur ve fitoterapi gibi uygulamaları doğrudan yapabilmelerini sağlayarak, bu hizmetlerin vatandaşımıza en yakın noktadan güvenli ve erişilebilir şekilde sunulmasının önünü açtık.” ifadelerini kullandı.
Bugün itibarıyla 38 aile hekimliği biriminin sertifikalarını alarak yetkinliğe sahip olduğunu aktaran Memişoğlu, şöyle devam etti:
“Böylece hem kayıtlı ve izlenebilir bu uygulamaları yaygınlaştırıyor hem de vatandaşlarımızın ihtiyaçlarına hızlı ve etkili çözümler sunuyoruz. Amacımız geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının etkinliğini ve güvenilirliğini, kanıta dayalı bilimsel araştırmalarla desteklemek, ulusal ölçekte klinik rehberler hazırlamak, saha araştırmaları yürütmek ve güçlü veri tabanları oluşturmaktır. Bu sayede yalnızca ülkemizde değil, bölgemizde ve dünyada da referans alınabilecek standartları hayata geçirmeyi hedefliyoruz. Bu doğrultuda uluslararası akreditasyona sahip test ve analiz laboratuvarlarını hayata geçirerek tıbbi ürünlerin kalite, güvenlik ve etkileşim profillerini bilimsel temellere dayandırıyoruz.”
Memişoğlu, hekimler ve sağlık çalışanları için eğitim ve sertifikasyon süreçlerini güçlendirdiklerini vurgulayarak, şöyle konuştu:
“Tıp fakültelerimizde geleneksel ve tamamlayıcı tıbbın müfredata dahil edilmesi için gerekli adımları atmış bulunuyoruz. Bunun yanında, toplum sağlığını koruyan ve geliştiren politikalarla GETAT uygulamalarını bütünleştiriyor, sağlık turizmi ve kültürel miras rotaları ile Anadolu tıbbını uluslararası düzeyde görünür kılmayı hedefliyoruz. Bu çalışmalarımızı yalnızca ulusal ölçekte değil, küresel düzeyde de geliştirmek için DSÖ başta olmak üzere farklı ülkelerin enstitüleriyle iş birliklerimizi artırıyoruz. DSÖ ile yürüttüğümüz görüşmeler sonucunda, GETAT alanında bir DSÖ İşbirliği Merkezinin Türkiye’de açılması için resmi süreci başlattık. Bu adım, ülkemizin geleneksel ve tamamlayıcı tıp alanındaki uluslararası rolünü daha da güçlendirecek, Türkiye’yi bu alanda bir bölgesel merkez haline getirecektir.”
Memişoğlu, kongrenin sadece bilimsel bir bilgi paylaşım zemini olmadığını belirterek, aynı zamanda uluslararası işbirliklerinin, ortak araştırmaların ve karşılıklı deneyimlerin filizleneceği bir buluşma noktası olduğunu kaydetti.
Dünyanın farklı ülkelerinden sağlık alanında söz sahibi değerli bakanların ve bilim insanlarının bulunmasının kongreyi yalnızca Türkiye için değil, insanlığın ortak geleceği için de anlamlı bir platforma dönüştürdüğünü dile getiren Memişoğlu, kongrede paylaşılan vizyonun bir sağlık politikasından çok daha fazlası olduğunun altını çizdi.
Memişoğlu, “Bu vizyon Sağlıklı Türkiye Yüzyılı hedefimizin ve koruyan, geliştiren, üreten sağlık modelimizin insanlığın ortak geleceğine sunduğu güçlü bir katkıdır. Çünkü geleneksel ve tamamlayıcı tıbbın gerçek gücü, milletin yüzyıllar boyunca geliştirdiği bilgi ve tecrübeyi, modern bilimin ışığında insanlığın hizmetine sunabilmesinde yatmaktadır.” değerlendirmesinde bulundu.
• ”Şifa yalnızca ilaçla değil, kalpten kalbe kurulan köprülerle de taşınır”
Memişoğlu, kongrede insanlığa şifa sunan yolları konuşurken, Gazze’de yaşanan büyük insani trajediyi de göz ardı edemeyeceklerini dile getirdi.
En temel hak olan yaşam hakkının ihlal edildiği, hastanelerin ve sağlık çalışanlarının hedef alındığı, ilaç ve tedaviye erişimin engellendiği bu tablonun yalnızca bölgenin değil, insanlığın ortak vicdanını derinden yaraladığını vurgulayan Memişoğlu, şunları kaydetti:
“Bakın, bu elimde tuttuğum küçük kağıttan gemi belki kırılgan, belki zayıf görünüyor ama aslında içinde bir çocuğun yaşama hakkını, bir annenin duasını, bir insanlığın vicdanını taşıyor. Bu gemi, sadece Gazze’ye değil, hepimizin yüreğine sesleniyor. Çocuklar ölmesin, sağlık hakkı engellenmesin, insanlık onuruyla yaşasın. Biz inanıyoruz ki şifa yalnızca ilaçla değil, kalpten kalbe kurulan köprülerle de taşınır. Bu küçük gemi, Gazze’ye uzanan merhametin, dayanışmanın ve insanlık onurunun sembolüdür. Diliyorum ki bu gemi, Gazze’nin karanlık sularına ışık taşısın, yaralı kalplere umut, çocuklara yarın olsun.”
Programa ayrıca, DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus da video mesaj gönderdi.
Programda, Sağlıklı Türkiye Yüzyılı’nda bütüncül tıp yaklaşımıyla sağlık hizmet sunumuna katkı yapan hastane yöneticileri ve hastanelerinin geleneksel ve tamamlayıcı tıp birimi hekimlerine teşekkür belgesi verildi.
Aile fotoğrafının çekinilmesinin ardından Bakan Memişoğlu ve beraberindekiler kongredeki stant ve sergi alanını gezdi.
Programa Azerbaycan, Bulgaristan, Moğolistan, Suriye ve Gürcistan’dan sağlık bakanlığı yetkilileri, Japonya’nın Ankara Büyükelçisi Katsumata Takahiko, Sağlık Bakanı yardımcıları, milletvekilleri ile İstanbul İl Sağlık Müdürü Abdullah Emre Güner ve çok sayıda kişi katıldı.
31 ülkeden yaklaşık 1700 katılımcının yer aldığı kongre, 3 gün sürecek.
Özellikle kahvaltının çocuklar için vazgeçilmez olduğunu vurgulayan Hatunoğlu, “Kahvaltıyı atlamamak gerekiyor. Karbonhidrat, protein ve yağ dengesine dikkat edilmesi hem dikkat toplama hem de enerji düzeyinin korunması açısından önemli” ifadelerini kullandı. Hatunoğlu, okul döneminde beslenme düzenine gösterilecek özenin, çocukların hem akademik başarısını hem de genel sağlığını olumlu yönde etkilediğini söyledi.
KAHVALTI SAĞLIKLI GELİŞİMİN TEMELİDİROkul dönemiyle yeni bir düzene girildiğini, hayatın hızlı aktığı, özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde pratik çözümlerin öne çıktığını ifade eden Öğr. Gör. Hatice Nurseda Hatunoğlu, “Çocuklar da aileler daha pratik beslenme yolları arıyor. Ancak büyüme ve gelişmede, dikkatin toplanmasında besinlerin rolü yadsınamaz. Pratiklikten yararlanmak mümkün olsa da düzenli bir beslenme alışkanlığı oluşturmak büyük önem taşıyor. Paketli ürünlerin fazla tüketilmesi çocuklarda iştah kontrolünü bozabiliyor. Çocuk, enerjiyi yanlış besinlerden aldığında daha sonraki öğünlerde esas değer taşıyan ev yemeklerini tüketmeyebiliyor. Bu nedenle okul döneminde beslenme düzenine özellikle dikkat edilmesi gerekiyor. Çocuklarda kahvaltıyı çok önemsiyoruz. Kahvaltı oldukça önemli, kahvaltıyı atlamamak, karbonhidrat, protein ve yağ dengesine dikkat etmek gerekiyor.” dedi.
Çocuklar için en kıymetli protein kaynağının yumurta olduğunu dile getiren Öğr. Gör. Hatice Nurseda Hatunoğlu, “Ancak birçok çocuk, kokusu ya da ağır gelmesi nedeniyle yumurtayı sevmeyebiliyor. Ne yapılabilir? Akşamdan hazırlanabilecek pankekler iyi bir alternatif olabilir. Haşlanmış yumurta tercih edilmiyorsa, çırpılmış yumurta veya omlet yapılabilir. Ayrıca bol yumurtalı poğaçalar hazırlanarak birkaç gün öncesinden. Yumurta, protein açısından ve genel besin değeri açısından yadsınamayacak kadar önemlidir; mutlaka beslenmede yer almalıdır. Yumurta yalnızca protein kaynağı değildir. İçeriğinde bulunan lesitin adlı madde, çocuk gelişimi ve özellikle beyin gelişimi için oldukça değerlidir. Ayrıca B12 vitamini ve demir açısından da vazgeçilmez bir besindir.” diye konuştu.
BESLENME ÇANTASI: PRATİK VE KORUYUCU BİR ÇÖZÜMKahvaltının atlanmaması gerektiğine işaret eden Hatunoğlu, “Beslenme çantası hazırlamak hayat kurtarıcı olabilir. Özellikle çok erken saatlerde evden çıkılıyorsa, yemek imkânı olmayabilir ve iştahsızlık görülebilir. Bu durum çocuklarda da sık karşılaşılan bir durumdur. Beslenme çantası hazırlanabilir; ancak burada bazı zorluklar ortaya çıkabilir. Örneğin, haşlanmış yumurta gibi kokusu olan besinler çantada uzun süre kaldığında hem yiyen kişiyi rahatsız edebilir hem de hijyen açısından sorun yaratabilir. Bunun yerine, diğer önemli protein kaynaklarından biri olan peynir değerlendirilebilir. Peynirli sandviçler pratik bir alternatif sunar. Ancak sandviçlerde beyaz ekmek yerine tam tahıllı, tam taneli ekmekler — kara kılçık, kavılca gibi atalık tohum ekmekleri — tercih edilmelidir. Ekmek seçimi, sandviçin besin değerini artırır ve tok tutma süresini uzatır. Bu sayede çocuklar daha geç acıkır; çünkü bu tür ekmeklerin posa içeriği daha yüksektir.” şeklinde konuştu.
Beslenme çantasına meyve, domates, salatalık gibi bazı sebzelerin de eklenebileceğini söyleyen Öğr. Gör. Hatice Nurseda Hatunoğlu, şöyle devam etti:
“Hem çocuğun sevdiği hem de mevsimine uygun, bir veya iki adet taze meyve tercih edilmelidir. Özellikle mevsim meyvelerinin tüketilmesi önemlidir. Eğer çocuk yoğurtlu meyveyi seviyorsa, küçük bir kase sade yoğurt eklenebilir. Sade yoğurt tercih edilmesi, meyve ile birlikte daha sağlıklı ve pratik bir tüketim sağlar. Ayrıca karbonhidrat, protein ve yağ dengesine dikkat edilmelidir. Yağdan korkmak yerine doğru yağları tercih etmek önemlidir. Özellikle kuru yemişler değerli yağ kaynaklarıdır. Meyvenin yanında ceviz, çiğ badem, çiğ fındık veya kaju gibi kuru yemişler hem kan şekerini daha iyi düzenler hem de hızlı yükselmesini önler. Çocuğun sevdiği şekilde 2–3 adet ceviz eklenebilir. Böylece kahvaltı, daha dengeli ve besleyici bir öğün haline gelir.”
KANTİN ALIŞVERİŞİ BİLİNÇLİ TERCİHLERLE ŞEKİLLENMELİÇocuklar okulda acıktıklarında genellikle kantinlerden yiyeceklerle atıştırdıklarına işaret eden Öğr. Gör. Hatice Nurseda Hatunoğlu, “Ne yazık ki bu çoğunlukla hazır paketli gıdalar veya fast food tarzı ürünler oluyor. Bu durumda ebeveyn olarak her zaman kontrol sağlamak mümkün olmayabiliyor. Kahvaltısını ve beslenme çantasını hazırlamış olsak bile çocuklar gün içinde acıkabiliyor. Peki ne yiyecekler? Küçük ara öğünler bir çözüm olabilir, ancak çocuklar sosyal varlıklar olduğu için arkadaşlarının kantinden alışveriş yapmasını görmeleri cazip gelebiliyor. Sürekli aynı şeyi yasaklamak gerçekçi de değil. Elbette kantinden alışveriş yapacaklardır. Bu nedenle ailelerin bilinçli olması ve birlikte alışverişe giderek hangi ürünleri tercih edeceklerini belirlemeleri önemli.” dedi.
Her gün fast food yerine farklı alternatiflerin değerlendirilmesi, hamburger yanında kola yerine maden suyu veya ayran tercih edilmesi gibi alışkanlıkların kazandırılması gerektiğini kaydeden Beslenme Uzm. Hatice Nurseda Hatunoğlu, “Her gün hamburger almak yerine, bir gün kantinden yemek, bir gün evden getirmek gibi bir dağılım yapmak çocuğa sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırır. Ayrıca, çocuk kefir seviyorsa bu da çok değerli bir alternatif olabilir hem besleyici hem de tokluk süresini uzatan bir seçenek olur. Kefir çok faydalı. Fermente bir ürün olduğu için bağırsak sağlığına da oldukça faydalı. Çocuklara bunu sevdirmek de kıymetli. Ara öğünlerde meyve ile birlikte de çok güzel olabilir. Ayran, yoğurt, kefir gibi ürünler özellikle kalsiyum açısından önemli. Büyüme, gelişme çağındaki çocuklar için mutlaka almaları gereken besin gruplarından biri olarak söyleyebiliriz bu besinleri de.” diye konuştu.
PAKETLİ ÜRÜNLERDE YASAK YERİNE ÖLÇÜLÜ TÜKETİM ÖNERİSİPaketli gıdalar konusunda tamamen yasaklamanın doğru bir yaklaşım olmadığını ifade eden Öğr. Gör. Hatice Nurseda Hatunoğlu, “Çocuklardan bahsediyoruz. Yasak bazen cezbedici de olabiliyor. Bir şeyi yasaklayınca çocuk için daha ilgi çekici de gelebilir. Bir kota getirilebilir. Haftanın bir günü istediği bir tane paketli bir ürünü tüketebilir. Örnek veriyorum bir tane gofret aldı. O gofret onun kan şekerini hızlıca yükseltecek, onu tok tutmayacak. Yanında belki bir ayran ya da yağlı tohum yerse en azından o tokluk süresini uzatacak.” ifadesinde bulundu.
Temiz içerikli paketli ürünlerin de mevcut olduğunu dile getiren Öğr. Gör. Hatice Nurseda Hatunoğlu, “Bazı okullarda bu konuda uygulamalar yapılmakta ve kurallara dikkat edilmekte; ancak bazı okullarda bu uygulamalar yeterince hayata geçirilemiyor. Tekli muz gibi meyve seçeneklerinin daha yaygınlaşması çok değerli olur. Taze meyve satışı yaygınlaşmalı ve yağlı tohumlar ise kavrulmamış, çiğ şekilde sunulmalıdır. Ancak burada da dikkat edilmesi gereken noktalar var. Kuruyemiş tüketimi faydalı olsa da tuzlu ve kavrulmuş olmamalıdır. Çünkü çocuklar lezzeti nedeniyle daha fazla tüketmek isteyebilir ve bu durum sağlık açısından olumsuz olabilir. Ayrıca protein barlar gibi ürünlerin her gün tüketilmesini istemiyoruz; protein barlar yüksek protein içerir ancak içeriğine ‘şekersiz’ denilse bile şeker kuru meyveden gelebilir. Kuru meyveyi tüketmek değerli olsa da, her zaman mevsiminde taze meyve yemek en iyisidir. Taze meyve tüketiminde sınırı aşmamak da önemlidir.
Derneğin düzenlediği basın toplantısında, Yönetim Kurulu Başkanı Burak Duruman’ın yanı sıra Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Şener Cihan, Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Muhammed Taha Demirpolat, iş insanı Yağmur Kalyoncu ve sanatçı Betül Demir yer aldı. Katılımcılar, kadınlarda en sık görülen kanser türüne karşı bilinçlenmenin önemini vurgularken, erken teşhisin hayat kurtardığını bir kez daha hatırlattı.
TÜRKİYE’DE HER YIL YAKLAŞIK 25 BİN YENİ VAKASon 20 yılda dünyada meme kanseri vakalarının %40’a yakın arttığı bildirilmektedir. Türkiye’de ise her yıl yaklaşık 25 bin kadına meme kanseri teşhisi konulmakta. Meme kanseri 40 yaşından sonra daha sık görülse de her 5 hastadan 1’i 40 yaşın altında.
ERKEN TEŞHİS HAYAT KURTARIYOR“Olmaz Olmaz Deme Hiç” sloganıyla tüm kadınlara seslenen Türk Kanser Derneği, “Hiçbir zaman ‘benim başıma gelmez’ demeyin, kontrollerinizi ihmal etmeyin” çağrısında bulundu. Kanserle mücadelede en kritik adımın düzenli taramalar olduğunu belirten Türk Kanser Derneği Başkanı Burak Duruman şunları söyledi:
“Her 8 kadından biri meme kanserine yakalanma riski taşıyor. Erken teşhis sayesinde tam şifa mümkün. Buna rağmen meme kanseri vakalarının yalnızca %45’i erken evrede teşhis edilebiliyor ve mamografi taramalarına katılım oranı %30–35 seviyesinde kalıyor. Taramalarını ihmal eden birçok vatandaşımız olduğunu görüyoruz. Türk Kanser Derneği olarak, tüm kadınlarımızın taramalarını ücretsiz gerçekleştiriyoruz ve Türkiye’nin her il ve ilçesinde bu hizmeti sunuyoruz. Lütfen taramalarınızı yaptırın, birbirinizi bilinçlendirin ve taranmamış hiçbir kadınımız kalmasın. Unutmayın, erken teşhis hayat kurtarır.”
Toplantıya katılan Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Şener Cihan “Meme kanseri kadınlarımızda en sık görülen kanser türü olduğu için çok önemli. Ama biz meme kanserini korkmamamız gereken kanserler arasında tutuyoruz, çünkü erken teşhis edildiğinde basit bir cerrahi müdahale ile tedavisi tamamlanabiliyor. Mamografiyi, meme ultrasonunu, kendi kendine meme muayenesini ihmal etmek demek erken teşhis şansını yok etmek demektir.” diyerek erken teşhisin önemini vurguladı.
DÜZENLİ OLARAK MAMOGRAFİ VE ULTRASON YAPTIRILMALIGenel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Muhammed Taha Demirpolat da “Hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme alışkanlıklarındaki artış gibi faktörler meme kanseri ile karşılaşma oranlarını her geçen gün artırmaktadır. Bu oranı yaşam şeklimizde yapacağımız değişiklikler ile azaltmaya çalışabiliriz ama burada en önemli olan erken teşhis. Erken teşhisi de mümkün kılan taramalardır. Sağlıklı bireylerin 40 yaş itibariyle her yıl düzenli olarak mamografi ve ultrason yaptırması gerekir. Ailede meme kanseri hikayesi olanların ise taramalara çok daha erken başlaması gerekir.” sözleriyle taramaların aksatılmaması gerektiğinin altını çizdi.
Pop müziğin sevilen sesi sanatçı Betül Demir, Türk Kanser Derneği’nin çok kıymetli çalışmaları olduğuna da değinerek, "Geçen sene tanı alan ve erken teşhis sayesinde bu sene tamamen sağlığına kavuşmuş olan arkadaşımdan dolayı erken teşhisin önemini çok yakından biliyorum. Ve bu sebeple erken teşhis için canla başla çalışan derneğimize de destek olmanızı bekliyoruz.” mesajını verdi.
Derneğin uzun yıllardır gönüllüsü Yağmur Kalyoncu da “Farkındalık ilk adım, ikinci adım ise harekete geçmek. Nerede olursanız olun Türk Kanser Derneği sizin yanınızda ve sizi harekete geçirecek güce sahip, ücretsiz taramalarınız için lütfen derneğe başvurun. Öz muayenenizi ihmal etmeyin ve hekimlerinizin sözünün dışında başka hiçbir söze itibar etmeyin. Sosyal medyada reyting kaygılarıyla kurulan cümlelere kapılıp taramalarınızı ihmal etmeyin.” dedi. Kalyoncu ayrıca, farkındalığın yalnızca Ekim ayında sınırlı kalmaması, yıl boyunca bu konunun altının çizilmesi gerektiğini vurguladı.
Kaynak: Sami Efe Fidancan
Bu durumun, kıyaslama, kaygı, yalnızlık ve tükenmişlik gibi psikolojik sorunları tetiklediğine dikkat çeken Demir, parayla sağlıklı ilişki kurmak için anlamlı hedefler belirlemeyi, sosyal bağları güçlendirmeyi ve yaşamın finansal olmayan boyutlarına yatırım yapmayı önerdi.
ZENGİNLİK ARZUSU, LÜKSÜN ÖTESİNDE BİR ARAYIŞİnsanların ‘zengin olma’ hayalinin aslında sadece lüks bir ev, hızlı bir araba ya da tropik tatillerle ilgili olmadığını aktaran Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Daha derinde, güvenlik, saygı görme ve kabul edilme arzusu yatar.” dedi.
HEDONİK ADAPTASYON: BEYNİN KAZANCA ALIŞMA HIZI TATMİNİ GÖLGELİYORPsikolojide ‘Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi’ denen bir model olduğunu dile getiren Demir, “Bu modele göre para, önce yemek, barınma gibi temel ihtiyaçları karşılar; ama sonrasında saygınlık, statü ve özgürlük sembolüne dönüşür. Birçok kişi, ‘biraz daha fazla kazansam rahat edeceğim’ diye düşünür. Ama işin ilginç yanı insan beyni yeni gelir seviyesine hızla alışır. Bu duruma hedonik adaptasyon deniyor. Yani kazancınız artsa da bir süre sonra ‘yeter’ demek zorlaşır, sürekli daha fazlasını istemeye başlarsınız.” şeklinde konuştu.
MUTLULUĞUN ŞİFRESİ: PARA TEK BAŞINA YETMEZNobel ödüllü psikolog Daniel Kahneman’ın araştırmasına atıfta bulunan Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, yıllık gelirin belli bir seviyeye kadar mutluluğu artırdığını, ancak bu eşik aşıldığında paranın etkisinin azaldığını belirtti. “İyi ilişkiler, sağlık ve yaşamın anlamı olmadan servet tek başına yetmez” diyen Demir, paranın mutluluğun kapısını açabileceğini ama tek anahtar olmadığını vurguladı.
ZENGİNLİK YOLUNDA GÖRÜNMEYEN PSİKOLOJİK TUZAKLARZengin olma hedefinin insanı motive edebileceğini ancak bazı psikolojik riskler barındırdığını ifade eden Demir, “Kıyaslama en büyük tuzaklardan biri. ‘O daha çok kazanıyor’ düşüncesi insanı asla tatmin etmez. Sadece kariyer ve para odaklı yaşamak aileyi, sağlığı ve dostlukları gölgede bırakır. Kişi, değeri banka hesabındaki rakamla eşitlediğinde özgüven kırılgan hale gelir. Sürekli daha fazlası için çalışmak, ruhsal ve bedensel yorgunluğu beraberinde getirir” dedi.
PARAYI MERKEZDEN ÇEKMEK, YAŞAMIN TADINI ARTIRIYORAraştırmaların, para yerine öğrenmek, üretmek ve fayda sağlamak gibi içsel motivasyonlara odaklanan bireylerin daha mutlu olduğunu gösterdiğini belirten Demir, “İnsanları kalıcı şekilde motive eden şey, kendi değerleriyle uyumlu bir yaşamdır” dedi. Hobilerine zaman ayıran, sevdikleriyle kaliteli vakit geçiren bireylerde depresyon oranının daha düşük olduğunu vurgulayan Demir, toplumun başarıyı çoğu zaman maddi göstergelerle ölçtüğünü, sosyal medya ve reklamların bu algıyı pekiştirdiğini ifade etti. “Beynimiz hâlâ ‘para = güvenlik’ mesajını taşıyor. Bu yüzden birçok insan, mutluluğu maddi başarıyla eşit görme eğiliminde” diye ekledi.
SERVETLE GELEN YALNIZLIK VE KAYGI: GÖRÜNMEYEN BEDELLERYüksek servet sahibi bireylerde bazı psikolojik zorlukların yaygın olduğunu aktaran Demir, “Yalnızlık ve güvensizlik sık görülür. İnsanlar çevresindekilerin gerçek niyetinden şüphe duyar. Kaygı artar; yatırımlar, hukuki sorunlar ve serveti kaybetme korkusu büyür. Tükenmişlik hissi gelişir; hedefe ulaştıktan sonra ‘şimdi ne olacak?’ boşluğu yaşanır” dedi. Bu durumlarla başa çıkmak için terapi, sosyal bağları güçlendirme, gönüllü faaliyetlerde bulunma ve yaşamın finansal olmayan boyutlarına yatırım yapma gibi yollar önerdi.
PARAYLA SAĞLIKLI İLİŞKİ KURMANIN 5 TEMEL ADIMIUzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, parayla sağlıklı bir ilişki kurmak için şu önerilerde bulundu:
Amaçları çeşitlendirin: Yalnızca para değil, anlamlı hedefler belirleyin.Finansal farkındalık geliştirin: Planlı yaşayın ama hayatınızı rakamlara hapsetmeyin.Şükretme pratiği yapın: Sahip olduklarınızı takdir etmek, ‘daha fazlası’ tuzağını kırar.Dengeyi koruyun: İş, aile, sağlık ve hobiler arasında dengeli bir yaşam kurun.Değeri doğru tanımlayın: Para güçlü bir araçtır ama asıl mesele onu nasıl kullandığınızdır.Demir, “Bir ev satın alabilir, güvenlik sağlayabilir, fırsatlar sunabilir. Ama anlamlı bir yaşam, güçlü bağlar ve iç huzur olmadan zenginlik tek başına yeterli değildir. Mutluluğun gerçek kaynağı, çoğu zaman banka hesabında değil; değerlerimizde, ilişkilerimizde ve içsel yolculuğumuzdadır” diyerek sözlerini tamamladı.
Havalar artık soğudu ancak güneş yine de etkili. Peki böyle havalarda dışarı çıkarken güneş kremi sürüyor musunuz? Uzmanlar cilt sağlığı için güneş kremlerinin her mevsim kullanılması gerektiğini söylüyor.
Su kesintilerinin ardından musluklardan akan ilk şebeke suyunun sağlıklı olmayacağını belirten uzmanlar, özellikle çocuklar, hamileler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerin suyla bulaşan hastalıklara karşı daha savunmasız kalabileceğinin altını çizdi.
Adana'da hayali olan elektrik elektronik mühendisi olmak için üniversite sınavına hazırlanırken lenf kanseri olduğunu öğrenen Hasan Öcal, (22) belirlenen birtakım kriterler nedeniyle ilaçlarına ücretsiz olarak erişemiyor. Tedavisine devam edemeyen genç, yetkililerden yardım bekliyor.
Özellikle küçük yaştaki çocuklarda sıklıkla görülebilen orta kulak iltihabı, işitme kaybına yol açabilir. Peki orta kulak iltihabı nedir, belirtileri nelerdir?
Bakanlık, sağlığı tehlikeye düşürebilecek gıdaların ve taklit-tağşiş yapılan ürünlerin markalarını ve üreticilerini guvenilirgida.tarimorman.gov.tr adresinden paylaşmaya devam ediyor.
Güncel listeye eklenen ürünler arasında 2’si doğrudan sağlık riski taşıyan ürünler olarak belirlendi.
Zeytinyağı, bal, kıyma ve sucuk gibi günlük hayatta sık tüketilen ürünler de listede yer alıyor.
Yapılan denetimlerde bazı “dana kıyma” etiketli ürünlerin aslında kanatlı eti içerdiği tespit edildi.
Ayrıca pekmez ürünlerine şeker ilavesi yapılırken, bir bitkisel karışımlı macunda da ilaç etken maddesi bulunduğu belirlendi.
Bakanlık yetkilileri, tüketicileri etiketi ve içeriği dikkatle kontrol etmeleri konusunda uyarıyor.
İşte tağşiş ve tüketiciyi sağlığını tehlikeye atacak ürünler:
ABD Başkanı Donald Trump, otizmle bağlantılı olduğunu iddia ederek parasetamol kullanımının durdurulması çağrısında bulunmuştu. Nature dergisinde yayımlanan yeni bir makalede araştırmacılar bu bağlantıyı kanıtlayan güvenilir bir kanıt bulunmadığını vurguladı.
ABD'deki Mayo Clinic'te yapılan yeni bir araştırma, 65 yaşın altındaki kadınlarda görülen kalp krizlerinin yaklaşık yarısının geleneksel atardamar tıkanıklıklarından değil, bunların dışındaki mekanizmalardan kaynaklandığını ortaya koydu.
Dünya Kuduz Günü ile ilgili açıklamada bulunan Dr. Dilek Akıncı, kuduzun, sinir sistemini etkileyen en ölümcül hastalık olduğunu ve her yıl yaklaşık 59 bin kişinin ölümüne yol açtığını söyledi.
Ankara’nın Kahramankazan ilçesi, Halk Sağlığı Haftası kapsamında düzenlenen anlamlı bir etkinliğe ev sahipliği yaptı. İlçe Sağlık Müdürlüğü tarafından organize edilen ve Sağlık Parkı’nda gerçekleştirilen bu buluşma, “Kanserde erken teşhis hayat kurtarır” sloganıyla toplum sağlığına dikkat çekmeyi amaçladı. Etkinlik, yalnızca bilgilendirme değil, aynı zamanda sağlık çalışanlarının özverili çalışmalarının takdir edildiği bir platforma dönüştü. 2025 yılı boyunca en fazla kanser ve obezite taraması yapan aile hekimlerinin ödüllendirilmesi, bu çabanın somut bir göstergesi oldu.
PROTOKOLÜN KATILIMIYLA GÜÇLENEN FARKINDALIKEtkinliğe Belediye Başkan Vekili Atilla Atalay, Kaymakam Abdullah Selim Parlar, İlçe Milli Eğitim Müdürü Kemal Yıldırım, İlçe Sağlık Müdürü Uzman Dr. Zeynep Büşra Yürümez ve Başhekim Uzman Dr. Semih Canpolat gibi önemli isimler katıldı. Protokol üyeleri, vatandaşlarla birebir temas kurarak sağlık taramalarının önemini anlattı. Bu doğrudan iletişim, halkın sağlık konularına olan ilgisini artırmakla kalmadı, aynı zamanda kamu yöneticilerinin bu alandaki duyarlılığını da gözler önüne serdi. Katılımcılar, erken teşhisin hayat kurtarıcı etkisini vurgularken, toplumda sağlık bilincinin yaygınlaştırılması gerektiğini dile getirdiler.
SAĞLIK EMEKÇİLERİNE TEŞEKKÜR VE TAKDİREtkinlikte, sağlık alanında üstün gayret gösteren isimler de unutulmadı. Kaymakam Abdullah Selim Parlar tarafından Uzman Dr. Mehmet Fatih Fişenk, Uzman Dr. Tülay Bozdağ Yıldız, Ebe Tuğba Özcan ve Hemşire Nuray Özdemir’e teşekkür belgeleri takdim edildi. Bu belgeler, yalnızca birer ödül değil, aynı zamanda sağlık çalışanlarının fedakârlıklarının kamuoyu nezdinde görünür kılınmasının bir aracıydı. Özellikle kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu düşünüldüğünde, bu tür çalışmaların önemi daha da belirginleşiyor.
BİLGİLENDİRME VE TEST KİTLERİYLE EVDE SAĞLIK TAKİBİEtkinliğe katılan vatandaşlar, kanser hastalığı hakkında detaylı bilgilendirme aldı. Uzmanlar, erken teşhisin ve zamanında müdahalenin hastalığın seyrini nasıl değiştirdiğini örneklerle anlattı. Ayrıca, evde uygulanabilecek kalın bağırsak tarama testleri hakkında bilgi verildi ve test kitleri ücretsiz olarak dağıtıldı. Bu uygulama, bireylerin kendi sağlıklarını takip edebilmeleri açısından büyük önem taşıyor. Sağlık hizmetlerinin yalnızca hastane ortamında değil, bireyin kendi yaşam alanında da sürdürülebilir olması gerektiği fikri, bu dağıtımın temelini oluşturdu.
İSTATİSTİKLERLE ERKEN TEŞHİSİN GÜCÜİlçe Sağlık Müdürü Uzman Dr. Zeynep Büşra Yürümez, yaptığı açıklamada erken tanı ve teşhisin hayati önemine dikkat çekti. “Amacımız halk sağlığının korunması ve geliştirilmesine yönelik farkındalık oluşturmaktır,” diyen Yürümez, 2025 yılı verilerini paylaştı. Bu yıl içerisinde 818 kişiye rahim ağzı kanseri taraması yapıldığını ve bunlardan 11 kişinin test sonucunun pozitif çıktığını belirtti. Kolon kanseri taramasında ise 2515 kişiye ulaşılmış ve 74 pozitif vaka tespit edilmiş. Bu rakamlar, erken teşhisin ne denli etkili olduğunu gözler önüne seriyor. Pozitif çıkan vakaların büyük bir kısmının tedavi sürecine zamanında dahil edilmesi, hastalığın ilerlemesini önlemiş durumda.
HAFTA BOYUNCA SÜRECEK SAĞLIK TEMALI ETKİNLİKLERHalk Sağlığı Haftası kapsamında açılan stantlarda her gün farklı bir sağlık teması işleniyor. Etkinliklerin ilerleyen günlerinde sigara bağımlılığı ile mücadele kapsamında karbon monoksit ölçümleri yapılacak. Ayrıca sağlıklı beslenme, dijital dünyada bilinçli yaşam, çocuk sağlığı gibi konular da ele alınacak. “Sağlıklı hayata merhaba” temasıyla düzenlenen bu etkinlikler, bireylerin yaşam kalitesini artırmayı hedefliyor. Özellikle genç bireylerin dijital dünyada geçirdikleri zamanın yönetimi, ruhsal ve fiziksel sağlık açısından kritik bir konu olarak ele alınıyor.
Bağımlılık, toplumda çoğu zaman bireyin iradesiyle yaptığı bir tercih olarak görülse de, uzmanlar bunun bilimsel olarak bir beyin hastalığı olduğunu vurguluyor. Beyindeki biyolojik değişimlerin etkisiyle gelişen bağımlılık, yalnızca alışkanlık değil; tedavi gerektiren nörobiyolojik bir süreç. Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Onur Noyan, bağımlılıkla mücadelede genetik, çevresel ve psikolojik etmenlerin birlikte ele alınması gerektiğini belirtiyor.
BEYİNDEKİ DEĞİŞİM, İRADEYİ ZAYIFLATIYORPsikoaktif maddelerin beynin ödül ve karar verme sistemlerini etkileyerek kontrol kaybına yol açtığını aktaran Prof. Dr. Onur Noyan, “Karar alma ve dürtü kontrolünü sağlayan prefrontal korteks zayıfladığı için, birey zararlarını bilse bile madde kullanımını durduramaz.” dedi. Bu durum, bağımlılığın yalnızca bir tercih değil, beyindeki işlevsel bozulmalarla gelişen bir hastalık olduğunu ortaya koyuyor.
DOPAMİN SİSTEMİ BOZULUYOR, DOĞAL HAZLAR SİLİKLEŞİYORİlk kullanımın çoğu zaman bilinçli bir tercih olduğunu, ancak devam eden süreçte beynin ödül merkezi olan mezolimbik sistemdeki işleyişin bozulduğunu belirten Noyan, dopamin düzeylerindeki değişikliklerin kişinin yemek, sosyal ilişki gibi doğal haz kaynaklarına olan duyarlılığını azalttığını ifade etti. Bu değişim, bireyin maddeye karşı aşırı bir motivasyon geliştirmesine neden oluyor. Aynı zamanda prefrontal kortekste meydana gelen bozulmalar, dürtü kontrolünü ve sağlıklı karar almayı zorlaştırıyor. Sonuç olarak bireyin bilişsel işlevleri zayıflıyor ve madde kullanımı üzerinde kontrol kaybı yaşanıyor.
BEYNİN FREN MEKANİZMASI DEVRE DIŞI KALIYORUyuşturucu ve uyarıcı maddelerin, beynin haz alma, karar verme, öğrenme ve duyguları kontrol etme gibi önemli bölgelerini etkileyerek bağımlılığa yol açtığını vurgulayan Noyan, “Özellikle beynin ‘ödül sistemi’ olarak bilinen yapılar dopamin adlı kimyasalın aşırı salınmasıyla devreye girer ve kişiye yoğun bir haz duygusu verir. Zamanla bu sistem bozulur; kişi doğal yollarla mutlu olamaz hale gelir ve sürekli madde arayışına girer.” dedi. Amigdala ve hipokampus gibi bölgeler ise maddeyle ilgili anıları ve duygusal deneyimleri pekiştirerek bağımlılığı daha kalıcı hale getiriyor. Bu nörobiyolojik değişiklikler sonucunda kişi, maddeden başka hiçbir şeye ilgi duymamaya başlıyor ve kullanım üzerinde kontrolünü kaybediyor.
TEDAVİ SÜRECİNDE ANLAYIŞ, İYİLEŞMENİN TEMELİDİRBağımlılığın bir hastalık olduğunu anlamanın, kişinin sadece kendi iradesiyle bu durumdan kurtulmasının çoğu zaman mümkün olmadığını kabul etmeye yardımcı olduğunu belirten Noyan, “Bağımlı birey iyileşmek isteyebilir, ancak beyindeki değişimler nedeniyle tıbbi ve psikolojik destek olmadan bu süreçle başa çıkmakta zorlanacaktır. Bu noktada toplumda sıkça karşılaşılan ‘istersen yaparsın’ ya da ‘kendine hakim ol’ gibi ifadeler, hem kişide suçluluk ve yetersizlik duygusu yaratır hem de aile içinde anlaşmazlık ve tartışmalara yol açabilir.” dedi. Hastalık modeli, bağımlılığın kişinin iradesini zayıflatan nörobiyolojik temelleri olduğunu kabul ederek, daha anlayışlı, destekleyici ve profesyonel bir yaklaşımın önemini vurguluyor. Bu da hem tedavi sürecini kolaylaştırıyor hem de hasta ile ailesi arasındaki ilişkiyi iyileştiriyor.
GENETİK YATKINLIK, ÇEVRESEL TRAVMALAR VE PSİKOLOJİK ZEMİN BİRLİKTE ELE ALINMALIBağımlılığın sadece bireysel tercihlere değil; genetik, çevresel ve psikolojik etmenlerin bir araya gelmesine bağlı olarak gelişen çok yönlü bir hastalık olduğunun altını çizen Noyan, “Genetik yatkınlık, bazı bireylerin maddelere karşı daha duyarlı olmasına neden olurken; aile içi çatışmalar, çocukluk travmaları, arkadaş çevresi ve maddeye kolay erişim gibi çevresel etkenler de riski artırır. Ayrıca depresyon, anksiyete gibi psikiyatrik sorunlar, bireyin maddeyi bir baş etme aracı olarak kullanmasına zemin hazırlar.” dedi. Bu etmenlerin bir bütün olarak ele alınması, etkili, bireye özel ve sürdürülebilir bir tedavi yaklaşımı geliştirilmesini sağlıyor.
DAMGALAMA DEĞİL, BİLİM TEMELLİ EMPATİToplumda bağımlılığın ‘iradesizlik’ olarak damgalanmasının, hem bireylerin yardım aramasını engellediğini hem de tedavi sürecini zorlaştırdığını kaydeden Noyan, “Oysa bağımlılık, beynin ödül, karar verme ve dürtü kontrolü sistemlerinde meydana gelen nörobiyolojik değişimlerin sonucu ortaya çıkan bir beyin hastalığıdır.” dedi. Bu bilgilerin aktarılmasının, bağımlı bireylerin suçlanmadan, anlayışla karşılanmasını sağlayacağına ve onların tedaviye yönelme olasılığını artıracağına işaret etti.
SÜREKLİLİK, KARARLILIK VE GÜVENLİ ALANLAR İYİLEŞMEYİ DESTEKLİYORAilelerin daha yapıcı, destekleyici bir tutum benimsemelerinin önemine dikkat çeken Noyan, “Bağımlılıkla mücadelede iyileşme sürecinin başarılı olabilmesi için, bireylere karşı anlayışlı bir yaklaşım sergilemek kadar, aynı zamanda net, tutarlı ve sınırları belli bir tutum benimsemek de büyük önem taşır.” dedi. Bağımlılık davranışının çoğu zaman inkâr, kaçınma ve dirençle birlikte seyrettiğini belirten Noyan, tedavi sürecinde kararlılık, süreklilik ve düzenli profesyonel takibin hem bireyin motivasyonunu koruması hem de nüks riskinin azaltılması açısından kritik rol oynadığını ifade etti.
Toplumsal farkındalığı artırmak için bilim temelli kamu spotları, okullarda eğitim programları, medyada uzman görüşlerine yer verilmesi ve bağımlılık yaşayan kişilerin deneyimlerini paylaşabildiği güvenli alanların oluşturulması gerektiğini vurgulayan Noyan, damgalama yerine empati ve bilgiye dayalı bir yaklaşımın yaygınlaşmasıyla toplumun bağımlılıkla daha etkili bir şekilde mücadele edebileceğini söyledi.
Sağlık Bakanlığı, ‘cinsiyet değiştirme’ hususuna yönelik açıklama yaptı.
Önceden üç hekim tarafından düzenlenebilen raporlar artık 7 uzman hekimin yer aldığı tam teşekküllü kurul tarafından hazırlanabilecek.
Açıklamada, Türk Medeni Kanunu'na göre cinsiyet değişikliği kararının sadece mahkeme tarafından verildiği, bunun için kişinin 18 yaşını doldurmuş olması, evli olmaması ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunun resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş olması gerektiği vurgulandı.
Yeni düzenleme ise bu süreci daha denetimli hale getirmeyi hedefliyor. Artık mahkeme talebiyle alınacak raporlar, sadece ilgili branşlardan oluşan tam teşekküllü bir kurul tarafından hazırlanacak. Üstelik başvuran kişinin bu branş hekimleri tarafından tek tek muayene edilmesi zorunlu olacak. Böylece hatalı ya da eksik raporların önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Bakanlık, bu düzenlemenin yeni bir hak tanımadığını veya cinsiyet değişikliğini kolaylaştırmadığını vurguladı. Amaç, mevcut süreçteki kontrol ve denetimi güçlendirmek olduğu belirtildi.
“MERDİVEN ALTI” İDDİALARI: DENETİMLERE RAĞMEN BOŞLUKLAR
Son dönemde medyada, üniversite hastanelerindeki kliniklerin denetimi ve “merdiven altı” girişimler üzerine tartışmalar arttı. Ocak 2025’te ilgili kliniklerin “Cinsiyet Değişikliği Denetim ve Değerlendirme Bilimsel Komisyonu” tarafından izleneceğine dair haberler yer aldı. Bununla birlikte, kayıt dışı/izinsiz cerrahi müdahale iddiaları ağırlıkla yorum ve köşe yazıları ile sosyal medya paylaşımlarından oluşuyor; resmî bir istatistik kamuoyuna açıklanmış değil.
SAHADA DURUM CİDDİ!
Medyada; reşit olmayanlara müdahaleler, izinsiz operasyonlar ve hormonların kaçak satışı iddiaları sıkça yer alıyor. Fakat güvenilir bir resmî veri tabanı/istatistik yayımlanmadığı için “ne kadar yaygın” sorusuna net cevap vermek şu an mümkün değil. Bu durum, savcılık ve Sağlık Bakanlığı’nın birlikte yürüttüğü reçete ve fatura izleme mekanizmalarının şeffaflaştırılması çağrılarını güçlendiriyor.
AİLE VE TOPLUM TEHDİT ALTINDA
Vatandaşlar toplumu ve bilhassa da aile yapısını tehdit eden bu tür cinsi sapkınlıkların önünün alınması için yetkililerin denetimleri artımalarını talep ediyor. Sosyal medyada bu tür sapkın operasyonları yasal olmayan yollarla gerçekleştirdiklerini ifade eden kullanıcılar vatandaşların endişelerini arttırıyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Hülya Yiğit, aromalı sütlerin içerik ve tüketim miktarına dair önemli uyarılarda bulundu. Yüksek şeker oranı, katkı maddeleri ve aşırı tüketim, çocuklarda uzun vadeli sağlık sorunlarına zemin hazırlayabiliyor.
Çocuklar İçin Cazip Ama Her Zaman Sağlıklı Değil
Tatlı aromalar, çizgi film karakterli ambalajlar ve parlak renkler… Aromalı sütler, özellikle süt tüketmeyen çocuklar için cazip bir alternatif gibi görünse de uzmanlar bu ürünlerin içerik açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Hülya Yiğit, bu ürünlerin gazlı içecekler ve soğuk çaylara kıyasla daha besleyici olabileceğini kabul ediyor; ancak evde doğal malzemelerle hazırlanan sütlerle karşılaştırıldığında aynı güveni vermediğini vurguluyor.
Şeker ve Katkı Maddeleri Sağlık Risklerini Artırıyor
Ticari aromalı sütlerin kalsiyum, protein ve D vitamini gibi faydalı bileşenler içerdiğini belirten Yiğit, aynı zamanda bu ürünlerde yüksek miktarda eklenmiş şeker ve aroma vericilerin de bulunduğunu ifade ediyor. Bu içerikler, çocuklarda kilo artışı, diş çürükleri, insülin direnci gibi sorunlara yol açabiliyor. Tatlı aromalara alışan çocukların doğal gıdalara ilgisinin azalabileceğini ve beslenme alışkanlıklarının bozulabileceğini belirten Yiğit, fazla şeker tüketiminin hormonal dengeyi etkileyerek erken ergenlik riskini artırabileceğine dikkat çekiyor.
Aşırı Süt Tüketimi Kansızlığa Yol Açabilir
Sadece aromalar değil, süt miktarı da önemli. Günde 600 ml ve üzeri inek sütü tüketiminin demir emilimini azaltarak bazı çocuklarda kansızlık riskini artırabileceğini belirten Yiğit, süt tüketiminin miktarının da kontrol altında tutulması gerektiğini söylüyor.
Evde Hazırlanan Sütler Daha Güvenli ve Besleyici
Evde doğal meyvelerle ya da şekersiz kakao ile hazırlanan sütlerin çok daha sağlıklı ve güvenli olduğunu vurgulayan Yiğit, örnek olarak çilekle yapılan çilekli sütü ya da hurma özüyle tatlandırılmış kakaolu sütü öneriyor. Alerjik yapıya sahip çocuklar için keçi sütüyle hazırlanan tariflerin de uygulanabileceğini belirtiyor.
Beslenme Alışkanlıkları Evde Şekilleniyor
Çocukların sütle olumlu bir ilişki kurabilmesi için birlikte süt hazırlamanın, farklı meyve ve sunumlarla süreci eğlenceli hâle getirmenin önemine değinen Yiğit, bu yaklaşımın beslenme alışkanlıklarını da olumlu etkilediğini söylüyor. Aromalı sütlerin bazı koşullarda süt tüketimini teşvik edebileceğini kabul eden uzman, yine de içeriğindeki şeker, katkı maddeleri ve tüketim miktarının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Son söz ise net: Mümkün olduğunca evde hazırlanan, sade ve doğal içeriklerle zenginleştirilmiş sütler tercih edilmeli.
İlişkilerde kadınların partnerlerine karşı “koruyucu, yönlendirici ve düzenleyici” bir tutum sergileyerek ebeveyn rolü üstlenmesi, halk arasında “erkek dadılığı” olarak adlandırılıyor. Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın’a göre bu durum, sadece kadının fazladan sorumluluk alması anlamına gelmiyor; aynı zamanda ilişkide psikolojik bir dengesizliğe yol açıyor. Çocuklukta ebeveynine ebeveynlik yapan ya da duygusal ihtiyaçları karşılanmamış kadınların yetişkinlikte benzer rolleri üstlenmeye daha yatkın olduğuna dikkat çeken Taşkın, bunun hem kadın hem de erkek için olumsuz sonuçlar doğurduğunu kaydetti. Erkeklerin sorumluluktan kaçınmasına, öz-yeterlilik geliştirememesine ve pasif kalmasına neden olan bu dinamik; kadınlarda ise başlangıçta kontrol duygusu verse de zamanla tükenmişlik, yalnızlık ve romantik çekimin kaybı gibi sorunlara yol açıyor. Taşkın, özellikle Türkiye gibi toplulukçu kültürlerde kadınlara “idare eden, toparlayan, fedakâr olan” rollerin küçük yaşlardan itibaren yüklendiğini belirterek, bu nedenle “dadı” rolünün ilişkilere daha kolay sızabildiğini ifade etti.
ÇOCUKLUKTA ÜSTLENİLEN ROLLER, YETİŞKİN İLİŞKİLERİNE TAŞINIYORİlişkilerde kadınların partnerlerine karşı koruyucu, düzenleyici ve yönlendirici bir rol üstlenmesinin, halk arasında ‘erkek dadılığı’ şeklinde anıldığını dile getiren Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, “Bu, sadece kadınların fazladan sorumluluk üstlenmesi değil; aynı zamanda ilişkide psikolojik bir dengesizliğin ortaya çıkması anlamına gelir” dedi.
Temelde, bu tür dinamiklerin bireylerin geçmiş yaşantıları ve içselleştirdiği ilişki şemalarıyla yakından ilişkili olduğuna dikkat çeken Taşkın, “Özellikle bağlanma kuramı açısından incelediğimizde, ‘dadı’ rolünü üstlenen kadınların çoğu, çocuklukta ya kendi ebeveynine ebeveynlik yapmak zorunda kalmış ya da duygusal ihtiyaçları tam anlamıyla karşılanmamış bireylerdir. Bu da onları, yetişkinlikte ‘onarmaya’ çalıştıkları kişileri seçmeye ve bu rolleri normalleştirmeye götürebilir” şeklinde konuştu.
ERKEK SORUMLULUKTAN KAÇAR, KADIN TÜKENİRÖte yandan, bu rolü kabullenen ya da buna yönelen erkeklerin psikolojik değerlendirmesini yapan Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, “Bu tür erkeklerde sıklıkla duygusal sorumluluk almaktan kaçınma, öz-yeterlilik eksikliği ya da aşırı bakım görmüş olmanın getirdiği pasiflik gözlemlenebilir” dedi.
Bazı erkekler için bu ilişki modelinin, gelişimsel olarak geçemedikleri bir çocukluk evresinde kalmanın devamı gibi olduğunu kaydeden Taşkın, sözlerini şöyle sürdürdü:
“İlişkide duygusal olarak regüle edilmek, yönlendirilmek ve taşınmak isterler. Kadının bu rolü üstlenmesi ise, erkeğin bireysel gelişimini ve ilişki içinde eşit sorumluluk alma becerisini zayıflatır. Kadın açısından ise bu dinamik uzun vadede ağırdır. Başlangıçta kontrol duygusu ve işe yararlık hissi verse de zamanla yorgunluk, tükenmişlik, değersizlik ve hatta cinsel isteksizlik gibi sonuçlar doğurabilir. Çünkü psikolojik olarak, birine ebeveynlik yaptığınızda, o kişiye karşı romantik veya erotik bir çekim hissetmeniz giderek zorlaşır. Duygusal yükü sürekli üstlenen kadınlar, ilişkide yalnızlık duygusuyla da baş başa kalabilir.”
SAĞLIKLI İLİŞKİ EŞİTLİK VE SINIRLARLA MÜMKÜNDÜRTürkiye gibi toplulukçu kültürlerde bu durumun daha görünür hale gelebileceğini ifade eden Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, “Çünkü burada kadınlara küçük yaşlardan itibaren ‘idare eden, toparlayan, fedakâr olan’ roller biçilmiştir. Aynı zamanda erkek çocuklarının fazla el üstünde tutulduğu, sorumlulukla değil, ‘hakla’ büyütüldüğü aile yapılarında, bu dinamikler ilişkilere kolayca sızar” dedi.
Bu tabloyu değiştirebilmek için önce farkındalık gerektiğinin altını çizen Taşkın, sözlerini şöyle tamamladı:
“Kadınlar kendilerine sormalılar; ‘Ben bu ilişkide partnerimle eşit miyim, yoksa onun hayatını yöneten bir figür müyüm?’, ‘Yük paylaşımı var mı, yoksa sadece ben mi taşıyorum?’, ‘Bir partner mi arıyorum, yoksa bir çocuk mu büyütüyorum?’. Sağlıklı bir ilişki, iki yetişkinin birbirine alan tanıdığı, destek verdiği ama birbirini taşımadığı ilişkidir. Sınırlar koymak, rollerin farkında olmak ve gerektiğinde duygusal emek paylaşımını talep etmek, ilişkinin sürdürülebilirliği açısından kritiktir. Unutmayalım ki sevgi vermek bir seçimdir, ama bakım emeği vermek bir sorumluluktur ve bu sorumluluk çift yönlü olmalıdır.”
Yeni eğitim öğretim yılıyla birlikte, özellikle okul hayatına ilk kez adım atan çocuklarda gözlemlenen duygusal dalgalanmalar, birçok aileyi endişelendiriyor. Ağlama krizleri, mide bulantısı, karın ağrısı, titreme gibi belirtilerle kendini gösteren bu tepkiler, yalnızca geçici bir huzursuzluk değil; uzmanlara göre ayrılık anksiyetesi ve okul fobisi gibi daha derin psikolojik süreçlerin işareti olabilir.
Uzman Klinik Psikolog Ayşe Şahin, çocukların okula uyum sürecinde karşılaştığı zorlukları değerlendirerek, ebeveynlerin bu dönemde nasıl bir yaklaşım sergilemesi gerektiğine dair kapsamlı bilgiler verdi. Şahin, çocukların okula başlarken yaşadığı yoğun duygusal ve fizyolojik tepkilerin, güvenli bağlanma sorunlarıyla yakından ilişkili olduğunu vurguladı.
“ÇOCUK, EBEVEYNİN BAŞINA BİR ŞEY GELECEĞİNDEN ENDİŞE DUYABİLİR”Şahin’e göre, okul fobisinin temelinde çoğu zaman çocuğun okulu sevmemesi değil, ebeveyninden ayrılma korkusu yatıyor. “Bazı çocuklar, ebeveynlerinden ayrıldıklarında adeta yapışık bir şekilde kalmak istiyor. Bu durum ağlama krizleriyle birlikte mide bulantısı, karın ağrısı, titreme ve terleme gibi fizyolojik belirtilerle kendini gösterebilir. Bu belirtiler, ayrılık anksiyetesi olarak değerlendirilmelidir” diyen Şahin, çocukların ebeveynlerinin başına kötü bir şey geleceğinden endişe duyabileceğini ifade etti.
Bu noktada ebeveynlerin yaklaşımı büyük önem taşıyor. Şahin, çocuktan gizli ayrılmanın ya da yanıltıcı bilgiler vererek uzaklaşmanın çocuğun güven duygusunu zedeleyebileceğini belirterek, “Çocuğa açık ve net bir şekilde okula gitmesi gerektiği, belli bir saatte alınacağı bilgisi verilmelidir. Bu süreçte tutarlı ve kararlı bir tutum sergilemek, çocuğun kaygı düzeyini azaltır ve güven duygusunu pekiştirir” dedi.
AŞIRI KORUYUCU TUTUMLAR SÜRECİ DAHA DA ZORLAŞTIRIYORBazı ebeveynlerin çocuklarının üzülmemesi adına aşırı koruyucu bir tutum sergilediğini belirten Şahin, bu yaklaşımın süreci daha da zorlaştırabileceğini vurguladı. “Çocuğun birkaç gün okula gönderilmemesi, doktor raporlarıyla sürecin ertelenmesi gibi davranışlar, problemi geçici olarak bastırır ama kalıcı hale getirir. Hatta bazı ailelerde ‘bu dönem bitsin, sonraki dönem başlarız’ gibi yaklaşımlar görülebiliyor. Oysa amaç, çocuğun bir an önce okula başlamasını sağlamak olmalıdır” diye konuştu.
Şahin, okul uyum sürecinde yaşanan sorunların her zaman güvenli bağlanma ile ilgili olmayabileceğini de ekledi. Aile düzeninden kaynaklanan problemler de bu süreci etkileyebilir. “Evde geç saatlerde yatılıp kalkılıyorsa, ortam huzursuzsa, ebeveynler stresli ve yorgunsa çocuk bu süreci daha zor atlatabilir. Çocuklar, evdeki duygusal atmosferi çok iyi hisseder. Sürekli gergin, yorgun veya depresif bir ruh hali içinde olan ebeveynler, çocukların okula uyum sürecini olumsuz etkileyebilir” dedi.
Okul ortamında öğretmenlerin yaklaşımı da çocuğun bu süreci nasıl geçireceğini doğrudan etkileyebilir. Öğretmenin sıcak, sabırlı ve anlayışlı tutumu, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar. Özellikle ilk günlerde öğretmenin çocuğa birebir ilgi göstermesi, onun duygularını tanımasına yardımcı olması ve sınıf ortamına yavaş yavaş adapte etmesi, ayrılık anksiyetesinin etkilerini azaltabilir. Şahin, “Ebeveyn ile öğretmen arasında kurulan sağlıklı iletişim, çocuğun okula uyum sürecini hızlandırır. Öğretmen, çocuğun yaşadığı duygusal tepkileri fark ettiğinde bunu aileyle paylaşmalı ve birlikte çözüm yolları aranmalıdır” diyerek okul-aile iş birliğinin önemine dikkat çekiyor.
GÜVENLİ BAĞLANMA SORUNU NASIL ANLAŞILIR?Güvenli bağlanma sorunu yaşayan çocukların çevrelerine karşı güvensiz hissettiklerini ve kontrol ihtiyacı duyduklarını belirten Şahin, bu çocukların ebeveynden ayrılma anında ciddi duygusal tepkiler gösterebildiğini söyledi. “Çocuk ağlama krizleriyle kendini sakinleştiremiyor, ebeveynin varlığına rağmen rahatlayamıyorsa, bu güvenli bağlanma problemi olabilir. Bu durumda mutlaka uzman desteği alınmalıdır” uyarısında bulundu.
Şahin, ayrıca çocuğun ebeveyne tekrar kavuştuğu anda bile sakinleşememesi durumunun, güvenli bağlanma sorununun en belirgin göstergelerinden biri olduğunu ifade etti. “Güvenli bağlanan çocuklar da ayrıldıklarında huzursuzluk yaşayabilirler. Ancak burada önemli olan, tepkilerin şiddetidir. Eğer çocuk ebeveynine kavuştuğunda bile sakinleşemiyorsa, bu durum bağlanma problemi olarak değerlendirilmelidir” dedi.
GÜVENLİ BAĞLANMANIN TEMELİ ERKEN YAŞTA ATILIYORGüvenli bağlanmanın en kritik döneminin 0–5 yaş arası olduğunu vurgulayan Şahin, bu dönemde kurulan ilişkilerin bireyin yetişkinlikteki kişilik ve sosyal ilişkilerini şekillendirdiğini ifade etti. “Güvenli bağlanan çocuklar, çevrelerine karşı daha rahat ve açık olurlar. Yabancılarla ya da tanıdıklarıyla daha kolay iletişim kurabilir, kendilerini daha iyi ifade edebilirler. Öfke, agresyon ve şiddet eğilimleri daha az görülür” dedi.
Uzman Klinik Psikolog Ayşe Şahin, ayrılık anksiyetesi yaşayan çocukların bu süreci daha sağlıklı atlatabilmesi için ebeveynlerin sabırlı, anlayışlı ve destekleyici bir tutum sergilemesinin önemine dikkat çekiyor. Çocuğun duygularını anlamaya çalışmak, onu yargılamadan dinlemek ve yaşadığı kaygıyı küçümsememek, güvenli bağ kurma sürecini olumlu yönde etkileyebilir. Şahin, “Çocukların duygularını ifade etmelerine alan tanımak, onları cesaretlendirmek ve okulun güvenli bir yer olduğunu hissettirmek, bu geçiş dönemini kolaylaştırır. Ebeveynin sakinliği ve tutarlılığı, çocuğun içsel güvenini pekiştirir” diyerek, bu dönemde aile içi iletişimin ve duygusal desteğin kritik rol oynadığını vurguluyor.
Ancak Şahin, bu dönemde güvenli bağlanma kuramayan bireylerin ilerleyen yaşlarda bu durumu değiştirebileceğini de belirtti. “Yeni ilişki deneyimleri ve terapi desteğiyle güvenli bağlanma yeniden sağlanabilir. Bu süreç, bireyin duygusal gelişimi açısından oldukça değerlidir. Güvensiz bağlanma bir kader değildir; doğru destekle değiştirilebilir” diyerek sözlerini tamamladı.
Yaz mevsiminin gelmesiyle birlikte açık hava aktiviteleri ve kırsal alana ziyaretler artarken, uzmanlardan hayati bir uyarı geldi: Keneye asla zarar vermeyin! Uzmanlar, vücuda yapışan kenelere yanlış müdahalenin ölümcül olabilen Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığının bulaşma riskini artırabileceğini belirtiyor.
Dr. Dilek Leyla Mamçu hem vatandaşları hem de risk gruplarını bilinçlendirmek adına çok önemli bilgiler paylaştı. Özellikle kırsalda, çiftliklerde ve doğa içinde zaman geçiren kişilerin dikkatli olması gerektiğini söyleyen Mamçu, keneyle temasın ciddi sağlık sonuçları doğurabileceğini belirtti.
Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), Bunyaviridae ailesine bağlı, Nairovirüs grubundan bir virüsün neden olduğu, ateş, halsizlik, kas ağrısı, mide-bağırsak problemleri ve ağır vakalarda iç kanamalara yol açabilen ölümcül bir zoonotik hastalık.
Virüsün ana taşıyıcısı keneler olsa da hastalık yalnızca kene ısırığı yoluyla değil, virüs taşıyan sığır, koyun gibi çiftlik hayvanlarının kan ve dokularıyla temas yoluyla da bulaşabiliyor. Ancak hayvanlarda herhangi bir hastalık belirtisi ortaya çıkmıyor; hastalık yalnızca insanlarda etkili oluyor.
Dr. Mamçu, "Keneler virüsü taşıyabilir ancak kendileri hasta olmazlar. Bu durum hastalığın daha da sinsi ilerlemesine yol açar" diyerek, özellikle hayvancılıkla uğraşanların, veterinerlerin, kasapların, tarım işçilerinin, doğaya sık çıkan kampçıların ve piknik yapanların risk grubu içerisinde yer aldığını söyledi.
“SİGARA BASMAK, KOLONYA DÖKMEK ÖLÜMCÜL OLABİLİR”Dr. Mamçu, halk arasında yaygın olan yanlış müdahalelere de dikkat çekti. “Keneyi yakmak, üzerine kolonya, gaz yağı dökmek ya da patlatmak kesinlikle yapılmamalıdır” diyen uzman, bu tür uygulamaların kenenin içeriğini vücuda boşaltmasına ve virüsün kan dolaşımına çok daha hızlı karışmasına neden olduğunu vurguladı.
Doğru müdahale ise son derece hassas:
Kene, cımbız yardımıyla deriye en yakın yerden, sağa sola oynatılarak ve çivi söker gibi yavaşça çıkarılmalıArdından ısırılan bölge su ve sabunla yıkanmalı, daha sonra antiseptikle silinmeliKene çıkarılamıyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıMamçu, "Keneye yapılacak bilinçsiz her müdahale, hastalığın bulaşma riskini artırır. Vücuda yapışmış bir keneye panik halinde davranmak yerine, sakin ve bilinçli olunmalı" diye konuştu.
Semptomlar Erken Başlıyor, Ağır Vakalarda İç Kanamalar GelişebiliyorKKKA hastalığı virüsle temasın ardından 1 ila 13 gün arasında belirtilerini göstermeye başlıyor. Kene ısırıklarında bu süre genellikle 1-3 gün olurken, kan ya da doku temasıyla bulaşmalarda 3 ila 13 gün sürebiliyor.
Belirtiler şunları içeriyor:
AteşHalsizlikKas ve baş ağrısıBulantı, kusmaİshalİştahsızlıkAğır vakalarda ise;
Cilt altı, diş eti, burun ve mide-bağırsak kanamalarıBeyin ve iç organlarda kanamalarŞuur kaybıBöbrek yetmezliğiKoma ve ölüm gelişebiliyorHastalığın ölüm oranı yüzde 10 civarında. Mamçu, KKKA’nın tanısının klinik bulgular ve laboratuvar testleriyle konabildiğini ve tedavinin esasını destek tedavilerinin oluşturduğunu, bugüne kadar virüse karşı geliştirilmiş etkili bir ilaç ya da aşı bulunmadığını söyledi. Ancak Türkiye’de aşı geliştirme çalışmaları devam ediyor.
Korunmak İçin Ne Yapmalıyız? Uzman Uyarıyor: Açık Renkli ve Kapalı Giysiler Şart!
Dr. Mamçu, kırsal alanlara ve riskli bölgelere gidilirken koruyucu önlemler alınmasının hayati öneme sahip olduğunu söyledi. İşte uzman tavsiyeleri:
Açık alanlara giderken vücudu örten kıyafetler giyilmeliAçık renkli kıyafetler tercih edilmeli ki kene kolay fark edilsinPantolon paçaları çorapların içine sokulmalıOturulacak yerlere açık renkli örtü serilmeliEve dönüldüğünde, diz arkası, kasık, ense, kulak arkası gibi gizli bölgeler dahil vücut tamamen kontrol edilmeliElbiseler de dikkatlice incelenmeliEvcil hayvanların üzerindeki kenelere çıplak elle dokunulmamalıMamçu, kenelerin evcil hayvanlardan insanlara tırmalama veya ısırma yoluyla hastalık bulaştırmadığını, esas riskin hayvanın üzerindeki kene ya da kan-doku teması olduğunu kaydetti.
KKKA VAKALARINDA ARTIŞ YOK, ANCAK DİKKAT ELDEN BIRAKILMAMALISağlık Bakanlığı verilerine göre, şu an için Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi vakalarında endişe verici bir artış olmadığını belirten Dr. Mamçu, yine de yaz aylarında kırsal bölgelerde alınması gereken önlemlerin önemine dikkat çekti:
“Kene riski olan alanlara giderken, korunmaya yönelik tedbirler almak hayat kurtarıcı olabilir. Özellikle tarım ve hayvancılıkla uğraşan vatandaşlarımız, sağlık çalışanları ve doğa ile iç içe olan bireyler bu konuda daha dikkatli olmalı.”
Mamak Belediyesi ile Türk Kızılay’ı, toplumsal dayanışmayı artırmak ve kan ihtiyacına dikkat çekmek amacıyla kan bağışı kampanyası düzenleniyor. “İyilik Kanımızda Var” sloganıyla hayata geçirilen kampanya 13-14 Haziran tarihlerinde Musiki Muallim Mektebi önündeki Kızılay’ın mobil kan bağış aracında gerçekleştirilecek.
“İyilik Kanımızda Var” kan bağışı etkinliği, Musiki Muallim Mektebi önünde konumlandırılacak Kızılay mobil kan bağışı aracı ile yapılacak. 13-14 Haziran günleri saat 10.00 ile 19.00 arasında vatandaşların katılımına açık olacak. Kan bağışında bulunmak isteyen gönüllüler, bu saatler arasında alanda hazır bulunan sağlık ekipleri eşliğinde bağışlarını gerçekleştirebilecek.
Başkan Şahin’den kampanyaya destek çağrısı
Mamak Belediye Başkanı Veli Gündüz Şahin, kan bağışı kampanyasının önemine dikkat çekerek vatandaşlara çağrıda bulundu. Kan bağışının insan hayatını doğrudan etkileyen en anlamlı yardımlaşma biçimlerinden biri olduğunu belirterek tüm Mamaklıları bu anlamlı etkinliğe katılmaları için davet eden Şahin, Mamaklı hemşehrilerini kampanyaya destek olmaya davet ederek “Her bir bağış, hayata tutunmaya çalışan bir insanın umudu olabilir” dedi. Toplumsal dayanışmanın gücüne vurgu yapan Şahin, “Bu güzel dayanışmayı hep birlikte büyütelim, biz duyarlı ve yardımsever bir milletiz. Halkımızın gereken duyarlılığı göstereceğinden eminim” ifadelerini kullandı.
SMS ile de destek verilebilecek
Kan bağışı yapmak isteyen vatandaşlar, 13-14 Haziran tarihlerinde Musiki Muallim Mektebi önünde yer alacak Kızılay kan bağış aracına gelerek bağışta bulunabilecek. Etkinliğe katılamayan ancak destek vermek isteyenler ise cep telefonlarından 2868 numarasına “BAĞIŞ” yazarak SMS gönderebilir. Her bir SMS, 20 TL değerinde olup kampanyaya maddi katkı sağlamak isteyenler için alternatif bir destek imkânı sunuyor.
Kaynak: Haber Merkezi
Sanatçı, yazar ve siyasetçi kimliğiyle tanınan Zülfü Livaneli, Başkent Üniversitesi Kurucusu Prof. Dr. Mehmet Haberal’ı Ankara’da ziyaret etti. Livaneli, dünya genelinde aldığı ödüller nedeniyle Haberal’ı tebrik ederken, ona kendi kitaplarını hediye etti.
Ziyaret sırasında samimi bir atmosfer yaşanırken, Livaneli şu sözlerle duygularını paylaştı: “Haberal hocamız sadece tıp alanında değil, Türkiye'nin bilimsel itibarı açısından da çok önemli bir figür. Onun başarıları, sadece raflarda değil, zihinlerde de iz bırakıyor. Varlığıyla onur duyuyorum.”Prof. Dr. Haberal, geçtiğimiz aylarda Mısır’ın başkenti Kahire’de düzenlenen Üroloji-Nefroloji Zirvesi’nde Türkiye’yi uluslararası konuşmacı olarak temsil etmişti. Zirvede, Mısır’da bir bilim insanına ilk kez verilen “Yaşam Boyu Başarı Ödülü” Haberal’a takdim edilmişti.
Başarıları bununla sınırlı değil. 2024 yılında Dünya Organ Nakli Derneği’nin 30. Uluslararası Kongresi, Prof. Dr. Haberal’ın öncülüğünde İstanbul’da gerçekleştirilmiş ve bu prestijli organizasyon kapsamında Haberal’a organ nakli alanındaki en yüksek onur ödülü olan “Medawar Ödülü” sunulmuştu.Yunanistan'da ise tarihî bir gelişmeye imza atılmış; Atina’da 2400 yıllık bir gelenek bozulmuş ve Yunan olmayan ilk kişi olarak Prof. Dr. Mehmet Haberal’a Yunanistan Akademisi tarafından “Yüksek Şeref Ödülü” verilmişti.Livaneli’nin ifadesiyle, “İkinci bir Mehmet Haberal’ımız yok. Bu değerimizi yaşatmak ve korumak hepimizin sorumluluğudur.”
Kurban Bayramı’nda tatlı ikramları sofraların vazgeçilmezi olsa da, aşırı tüketim sağlık sorunlarını tetikleyebiliyor. Uzman Diyetisyen Ceren Turan, tatlıdan vazgeçmeden sağlıklı tüketim için porsiyon kontrolü, doğru zamanlama ve hafif alternatifler önerdi.İSTANBUL (İGFA) - Kurban Bayramı’nda kalabalık sofralar ve tatlı ikramları, mide problemlerinden kan şekeri dalgalanmalarına kadar riskler taşıyabilir.
Uzman Diyetisyen Ceren Turan, tatlıyı tamamen kesmek yerine ölçülü ve bilinçli tüketmenin önemini vurguladı.
PORSİYON KONTROLÜ ŞART
Diyetisyen Turan, “Sağlıklı bireylerde günlük kalorinin yüzde 10’undan azı ilave şekerden gelmeli. Bayramda bu, 1 küçük kase sütlü tatlı veya 1 dilim şerbetli tatlıyla sınırlı olmalı. 4 dilim baklava ile 1 dilim aynı değil, porsiyon her şeydir” dedi.
Şerbetli tatlılar yerine daha masum seçenekler öneren Turan, “İlave şekersiz sorbe, 1 top sade dondurma, 2 kare bitter çikolata, hurma özlü sütlü tatlılar veya yoğurt-meyve karışımları hem lezzetli hem sağlıklı” diye belirtti.
TATLININ DOĞRU ZAMANI: ÖĞLE SONRASI
Araştırmalara göre, tatlı öğle yemeğinden sonra tüketildiğinde vücut şekeri daha iyi tolere edildiğini belirten Uzman Diyetisyen Ceren Turan, “Gece metabolizma yavaşlar, tatlı yağ depolanmasını artırabilir. Öğle sonrası küçük bir atıştırmalık olarak tatlı tüketmek ideal,” dedi.
Tatlı sonrası şişkinlik ve mide yanması için Turan, “10 dakikalık yürüyüş kan şekeri dalgalanmalarını ve şişkinliği azaltır. Nane veya rezene çayı sindirime destek olur” önerisinde bulundu.
ÇAY-KAHVE TÜKETİMİNE DİKKAT
Turan, tatlıyla birlikte çay-kahve tüketiminde temkinli olunması gerektiğini belirterek, “Şekersiz çay veya kahve reflüyü tetikleyebilir. Etli yemekten sonra demir emilimini engellememek için çay-kahve içimi en az 1 saat ertelenmeli,” uyarısı yaptı.
Diyabet hastaları için Turan, “Ekmek veya pilav gibi karbonhidratlar azaltılarak tatlı dengelenebilir. Bitter çikolata, meyveli tatlılar veya küçük porsiyon kuru meyve tercih edilebilir. İnsülin kullananlar kan şekerini düzenli takip etmeli,” dedi.
ET VE TATLI AYNI ÖĞÜNDE OLMAMALI
Protein ve şekerin birlikte sindirimi zorlaştırdığını ifade eden Turan, “Etli yemekten sonra şerbetli tatlı mideyi yorar. Tatlıyı ara öğün olarak veya ayrı bir zamanda tüketmek daha sağlıklı” dedi.
Çocukluk çağında başlayan ve hayatın birçok alanında işlev kaybına neden olabilen Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), doğru tanı ve ayırıcı değerlendirme ile yönetilebiliyor. Uzmanlar, belirtilerin süresi ve kapsamına dikkat çekiyor.
BELİRTİLER EN AZ İKİ ALANDA SORUN YARATMALITanı konulmasında klinik görüşmenin esas olduğunu vurgulayan Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Murat Yusuf Hüseyin, “Klinik görüşmede kişiden, kişinin ailesi ve öğretmeninden bilgi toplanır. Ölçekler ve testler tanıya yardımcıdır.” dedi. Erişkinlikte hiperaktivite azalırken dikkat eksikliğinin ön planda kalabileceğini dile getiren Hüseyin, DEHB’in diğer psikiyatrik bozukluklarla karıştırılmaması için ayrıntılı bir değerlendirmenin de şart olduğuna dikkat çekti.
Dr. Öğr. Üyesi Murat Yusuf Hüseyin, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu’nun (DEHB) tanı kriterleri, belirtileri, tanı sürecinde kullanılan yöntemler ve diğer psikiyatrik bozukluklarla ayırt edilmesi gereken durumlar hakkında bilgi verdi.
KLİNİK GÖRÜŞME TANININ TEMELİDİRDikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu’nda (DEHB) temel belirtilerin dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik olduğunu ifade eden Hüseyin, “Dikkat eksikliği genellikle sürekli dikkatin çelinmesi, odaklanamama şikayetleri olarak kendini gösterir. Unutkanlık, kronik geç kalma, görevleri planlama, başlatma ve tamamlamada zorluk, konuşmaları takip edememe, okuduklarını takip etme zorluğu ve dış uyaranlar tarafından kolayca dikkatin dağılması şeklindedir.” dedi.
Hiperaktivite ve dürtüselliğin; hareketsiz oturma veya gevşeme zorluğu, sürekli bir huzursuzluk hissi, genellikle sabırsız hissetmek, sürekli bir şeyler yapmaya ihtiyaç duymak, can sıkıntısına veya hayal kırıklığına tahammülsüzlük, aşırı konuşkanlık veya çok gürültülü olma, insanların sözünü kesme, sinirli veya kızgın hissetmeden sırasını beklemekte zorlanma şeklindeki belirtilerle ortaya çıktığına işaret eden Hüseyin, “Belirtiler 12 yaşından önce başlamalı, altı aydan daha uzun süreli olmalıdır. Ayrıca belirtiler kişinin hayatında iki veya daha fazla alanda soruna sebep olmalıdır.” şeklinde konuştu.
ERİŞKİNLİKTE HİPERAKTİVİTE AZALIYORDEHB tanısında altın standardın klinik görüşme ve muayene olduğunu vurgulayan Hüseyin, “Klinik görüşmede kişiden, kişinin ailesi ve öğretmeninden bilgi toplanır. Bilişsel değerlendirmenin yapılabilmesi ve belirti şiddetinin daha iyi anlaşılabilmesi için nöropsikolojik testler, öz bildirim ölçekleri günlük pratikte yaygın olarak kullanılır. Ölçekler ve testler tanıya yardımcıdır.” dedi.
Hiperaktivite ve dürtüselliğin temel belirtilerinin çocukluk döneminden erişkinliğe geçerken azalma eğilimindeyken, dikkat eksikliği belirtilerinin devam ettiğinin görüldüğünü kaydeden Hüseyin, “Yaşam koşulları erişkinlikte daha karmaşık hale geldiğinden, dikkat eksikliği alanındaki sorunların, DEHB'i olan çoğu erişkin için hiperaktivite veya dürtüsellikten daha fazla işlevsel bozulmaya neden olduğu belirtilmiştir. Erişkinlerde hiperaktivite ve dürtüselliğin tipik olarak kıpırdanma ve iç sıkıntısı olarak kendini gösterdiği belirtilmiştir.” açıklamasını yaptı.
DİĞER BOZUKLUKLARLA KARIŞMAMALIDEHB’in diğer psikiyatrik durumlar ile karışmaması için ayrıntılı anamnez alınması gerektiğini dile getiren Hüseyin, “DEHB ayırıcı tanısı yapılırken belirtilerin depresyon, anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, yaygın gelişimsel bozukluk, alkol ve madde kötüye kullanımı, sınır kişilik bozukluğu ve mental retardasyon ile ilişkili olmadığına emin olmak gerekir.” dedi.
En karışık durumların ise DEHB’in diğer bozukluklar ile bir arada bulunduğu durumlar olduğuna dikkat çeken Hüseyin, sözlerini şöyle tamamladı:
“Yapılan araştırmalar gösteriyor ki DEHB’de psikiyatrik eş tanı neredeyse kuraldır. Muayenede olası eş tanıların sorgulanması genellikle yeterlidir. İnceleme sırasında ayırıcı tanılar ve eş tanılar için aile ile görüşme, nöropsikolojik testler, öz bildirim ölçekleri klinisyene yardımcı olabilmektedir. Ayrıca, DEHB’de sık görülen dalıp gitme şikayeti bazen epileptik nöbetlerle karışabilir. Bu noktada epilepsiyi dışlamak için ayrıntılı anamnez ve ihtiyaç halinde görüntüleme yöntemlerine başvurmak gerekir
Genç Sağlık Sendikası, 2024-2025 döneminde en çok büyüyen sendika olarak dikkatleri üzerine çekti. Sendika, farklı kurumlardaki kamu çalışanlarını bünyesine katarak etkisini artırdı.
ÜYELİK ARTIŞINDA ZİRVENİN YENİ SAHİBİ58 sendika arasında en fazla büyüyen sendika Genç Sağlık Sendikası oldu. Sağlık Bakanlığı bünyesinde 50.000 barajı aşılırken, üniversiteler ve diğer kurumlarla toplam üye sayısı 60 bine dayandı.
2024-2025 dönemi, Genç Sağlık Sendikası için tarihi bir başarıya sahne oldu. Türkiye genelinde faaliyet gösteren 58 sendika arasında üyelik sayısını en çok artıran sendika unvanını kazanan Genç Sağlık Sendikası, örgütlenme çalışmalarındaki kararlılığı ve sahadaki gücüyle dikkatleri üzerine çekti.
SAĞLIK BAKANLIĞI KADROLARINDA TARİHİ YÜKSELİŞGeçtiğimiz yıl yalnızca Sağlık Bakanlığı kadrolarında 43.701 olan sendika üye sayısı, bu yıl 48.417’ye ulaştı. Bu artışla birlikte sendika, 50.000 üye barajını aşarak tarihi bir eşiği geride bıraktı.
Genç Sağlık Sendikası’nın bu başarısı, yalnızca niceliksel bir büyüme değil; aynı zamanda sağlık emekçilerinin sendikaya duyduğu güvenin ve inancın somut bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
TOPLAM ÜYE SAYISI 60 BİNE YAKLAŞTIGenç Sağlık Sendikası, sadece Sağlık Bakanlığı ile sınırlı kalmayarak üniversite hastaneleri ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı başta olmak üzere farklı kurumlardaki kamu çalışanlarını da bünyesine kattı. Bu doğrultuda, sendikanın toplam üye sayısı 60 bine yaklaşarak sendikal alanda güçlü bir konuma ulaştı.
BAŞKAN OSMAN KAYA’DAN GENÇLİK VURGUSUGenç Sağlık Sendikası Genel Başkanı Osman Kaya, rekor büyümeye ilişkin yaptığı açıklamada şu değerlendirmelerde bulundu:
“Bu büyüme, sadece sayısal bir artış değil; gençlerin iradesinin, sahadaki emeğin ve kararlılığın bir sonucudur. Türkiye genelinde gençlerin sendikal alanda yetkiyi alacağından en küçük bir şüphemiz yok. Genç Sağlık Sendikası olarak yalnızca bugünün değil, geleceğin sendikasıyız.”
GENÇLİĞİN GÜCÜYLE GELECEĞE YÜRÜYORLARKısa sürede ulaşılan bu başarı; vizyoner liderlik, teşkilat bilinci ve gençliğin enerjisiyle harmanlanmış bir sendikal modelin sonucu olarak görülüyor. Genç Sağlık Sendikası, gelecekte yetkiyi devralma yolunda emin adımlarla ilerliyor.
Tırnak mantarı, toplumda yaygın görülen ancak çoğu zaman önemsenmeyen bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkıyor. Podolog Muharrem Tosun, bu enfeksiyonun en sık dermatofit mantarları nedeniyle geliştiğini belirtiyor. Bağışıklık sistemi zayıf bireyler, diyabet hastaları, yaşlılar, sporcular ve sürekli nemli ortamlarda çalışan kişilerin yanı sıra, son zamanlarda uzun yol şoförlerinde de tırnak mantarına sıkça rastlandığını ifade eden Tosun, hastalıktan korunmak ve tedavi sürecini başarıyla atlatmak için hijyenin ve sabrın büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.
TIRNAK MANTARINA KARŞI HİJYEN UYARISITırnak mantarının yayılmasını engellemek için ayakların günlük olarak yıkanması ve çok iyi şekilde kurulanması, evde ortak çorap ve terlik kullanımından kaçınılması, başkalarıyla tırnak bakımı araçlarının paylaşılmaması gerektiğini belirten Podolog Muharrem Tosun, “Tırnak mantarını önlemek için pamuklu, bambu ve gümüş içerikli çoraplar giyilmelidir. Ayrıca, ayakkabılar iyi havalandırılmalı aynı ayakkabı uzun günler aralıksız giyilmemelidir” dedi.
TIRNAK MANTARININ SEBEBİ: DERMATOFİTLERTırnak mantarına genellikle "Dermatofitler" adı verilen mantar türlerinin neden olduğunu belirten Podolog Muharrem Tosun, en yaygın olanlarının Trichophyton rubrum ve Trichophyton mentagrophytes olduğunu, bu mantarların tırnağın altına yerleşerek enfeksiyon oluşturduğunu söyledi.
TIRNAK MANTARINDA RİSK GRUBU KİMLERDİR?Tırnak mantarına daha yatkın olan kişilerin bağışıklık sistemi zayıf olanlar, diyabet hastaları, yaşlılar, sporcular ve sürekli ıslak ortamlarda çalışmak zorunda kalan meslek grupları (örneğin, temizlik işçileri) olduğunu dile getiren Podolog Muharrem Tosun, “Ayrıca son zamanlarda klinik uygulamalarımızda uzun yol şoförlerinde de sıkça tırnak mantarıyla karşılaşmaktayız" diyerek yeni bir risk grubuna dikkat çekti.
TIRNAK MANTARINDA ETKİLİ TEDAVİTırnak mantarının tedavisinde en yaygın yöntemlerin topikal antifungal kremler (cilalar), oral antifungal ilaçlar, lazer tedavisi ve frezelerle yapılan küretaj adı verilen mekanik temizlik işlemi olduğunu söyleyen Podolog Muharrem Tosun, "Podologlar, tırnak mantarını tedavi etmek için frezelerle mekanik temizlik yapar, medikal tedavi yöntemleri uygularlar. Buradaki amacımız mantarlı dokuyu tırnaktan temizlemek ve kalan tırnağımızın sağlıklı bir şekilde uzamasını sağlamaktır. İlgili hekimlerle yapılacak multidisipliner çalışmada sürecin çok daha hızlı ve sağlıklı ilerlemesini sağlayacaktır" ifadelerini kullandı.
TIRNAK MANTARINDA HİJYEN HAYAT KURTARIYORTırnak mantarının çoğunlukla ayaklarda görüldüğünü belirten Podolog Muharrem Tosun, yayılmayı önlemek için hijyen kurallarına titizlikle uyulması gerektiğini vurguladı. Tosun, "Ayaklar günlük olarak yıkanmalı ve çok iyi şekilde kurulanmalıdır (özellikle parmak araları). Evde ortak çorap ve terlik kullanımından kaçınılmalı, başkalarıyla tırnak bakımı araçları paylaşılmamalıdır. Tırnak mantarını önlemek için ayaklar ve eller düzenli olarak yıkanmalı, nemli ortamlarda uzun süre kalmaktan kaçınılmalıdır. Tırnaklar hijyenik şekilde kesilmeli bu konuda Podologlardan destek alınmalıdır. Pamuklu, bambu ve gümüş içerikli çoraplar giyilmelidir. Ayrıca, ayakkabılar iyi havalandırılmalı aynı ayakkabı uzun günler aralıksız giyilmemelidir” diye konuştu.
ORTAK KULLANIM ALANLARINA DİKKATSauna, spor salonu, havuz gibi ortak kullanım alanlarında tırnak mantarından korunmak için her zaman kişisel terlik kullanılması, havuz ve sauna sonrası ayakların iyice kurulanması ve hijyenik alanların tercih edilmesi gerektiğini vurgulayan Podolog Tosun, "Ayrıca, ortak duşlarda çıplak ayakla yürümekten kaçınılmalıdır" uyarısında bulundu.
TEDAVİ EDİLMEYEN TIRNAK MANTARI YAŞAM KALİTESİNİ DÜŞÜRÜYORUzun süre tedavi edilmeyen tırnak mantarının kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebileceğini belirten Podolog Muharrem Tosun, "Tedavi edilmeyen tırnak mantarı sonucu kalınlaşan tırnaklar, tırnak yatağının bozulmasına ve böylece tırnaklarda deformasyona ve tırnak batmasına yol açabilmektedir. Bu durum kişinin parmağında ağrı hissetmesine ve yürüyüşünün bozulmasına neden olup sosyal yaşantısını olumsuz yönde etkiler. Ayrıca tırnaklardaki bu kötü görüntü özgüven kaybına da neden olabilir. Tırnak mantarının deriye bulaşma riski de bulunduğundan tedavi geciktirilirse ayaklarda ve parmak aralarında kaşıntı durumuyla da karşılaşılabilir bu da yaşam kalitesini düşürür" dedi.
TIRNAK MANTARI TEDAVİSİ SABIR GEREKTİRİYORPodolog Muharrem Tosun, tırnak mantarının ayaklarda daha sık görülmesinin sebebinin mantarların karanlık ve nemli ortamlarda daha rahat yaşama imkanı bulması olduğunu belirterek, ayakları nemli bırakmamaya özen gösterilmesi gerektiğini söyledi. Tosun "Özellikle belirtmek isterim ki tırnak mantarı tedavisi sabır gerektiren uzun bir süreçtir. Kimi zaman bu süreç 1-1,5 yılı dahi bulabilir. Bu süreçte kişisel bakımlarına çok dikkat etmeli, doktor ve podologların vermiş olduğu ödev ve sorumlulukları yerine getirmelidirler" ifadeleriyle sözlerini tamamladı.
Beş yıl önce Çin'in Wuhan kentinde görülen virüs yakın tarihteki en ciddi salgınlardan birine yol açtı. Aradan geçen beş yılda virüs ve yol açtığı hastalıkla ilgili hala bilinmeyen noktalar bulunuyor
Dünya Akciğer Kanseri Farkındalık Günü kapsamında açıklamalarda bulunan Nev Sağlık Grubu Göğüs Cerrahisi Bölümünden Doç. Dr. Serhat Yalçınkaya, “Akciğer kanserinin ana nedeni sigara” uyarısında bulundu.BURSA (İGFA) - Akciğer kanserinin tüm dünyada en yaygın ve ölümcül kanser türlerinden biri olduğuna dikkat çeken Nev Sağlık Grubu Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Serhat Yalçınkaya, Dünya Akciğer Kanseri Farkındalık Günü kapsamında önemli açıklamalarda bulundu.
Dr. Yalçınkaya, “Sigara ve akciğer kanseri arasındaki ilişki, dünya çapındaki epidemiyolojik çalışmalarla kanıtlanmıştır. Akciğer kanserlerinin yüzde 80-90’ı sigara içenlerde ortaya çıkmaktadır. Sigara içenlerde akciğer kanseri gelişim riski, hiç sigara içmemiş kişilere göre 10-65 kat artmaktadır. Pasif sigara içicilerinde ise normal popülasyona göre bu riskin yüzde 20 arttığı bilinmektedir” dedi.
“Sigara, akciğer kanserinin en önemli ve en yaygın nedenlerinden biridir”
“Kanser, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve her yıl milyonlarca yeni vaka ile karşı karşıya kalınan bir hastalıktır” diyen Doç. Dr. Serhat Yalçınkaya, “2020 yılında Türkiye'nin nüfusu 84.339.067 olarak kaydedilmişken, yıllık yeni kanser vaka sayısı 233.834 ve kansere bağlı yaşam kaybı sayısı 126.335 olarak bildirilmiştir. 2018 yılına kıyasla artış göstermektedir. Türkiye nüfusu 81.916.866 iken, yeni vaka sayısı 210.537 ve kansere bağlı yaşam kaybı sayısı 116.710 olarak kaydedilmiştir” ifadelerinde bulundu.
Doç. Dr. Serhat Yalçınkaya, “Dünyada tütün ürünü kullanan kişi sayısının en çok olduğu ülke Çin’dir. Bu ülkeyi Hindistan, Endonezya, Rusya ve ABD izlemektedir. Türkiye dünyada en çok tütün kullanan ülkeler arasında onuncu sırada yer almaktadır. Dünya genelinde yetişkin yaş grubunda erkeklerin yaklaşık yarısı, kadınların da altıda biri sigara içmektedir. Sigaranın akciğer kanseri gelişimindeki kesin rolü, 1960’lardan itibaren açık bir şekilde ortaya konmuştur. Sigara, akciğer kanserinin yüzde 90’ından sorumludur, ancak her sigara içen kişide akciğer kanseri gelişmemektedir. Yapılan çalışmalar, çevresel faktörlerin yanı sıra, genetik faktörlerin de kansere duyarlılıkta önemli rol oynadığını ortaya koymuştur. 05 aileden 973 kişide yapılan bir araştırmada sigara içme alışkanlığı ile kromozom 5q üzerindeki bir lokus arasında yakın ilişki saptanmıştır” dedi.
“Akciğer kanserinin primer nedeni sigara içiciliğidir”
Doç. Dr. Serhat Yalçınkaya, “Sigara dumanına maruz kalan dokularda çeşitli morfolojik değişiklikler oluşmaya başlar. Sonra bu değişiklikler geri dönüşü olmayan bir hal alır ve kanser gelişimi başlamış olur. İşte bu aradaki değişimi genetik özellikler etkiler. Akciğer kanserinin primer nedeni sigara içiciliğidir. Sigara dumanındaki major karsinojenler; polisiklik hidrokarbonlar, aromatik aminler, nitrozaminler, piridin alkaloidler ve radyoaktif bileşenlerdir. Bunların içinde nitrozamin 4 (metilnitrozamin)-1-(3 piridil)-1-butanon (NNK) en potent ve mutajen karsinojendir ve nikotinin nitrozasyonundan oluşur” dedi.
“Erken tanı ve tedaviyle 5 yıllık sağ kalım oranı yüzde 50 civarındadır”
Tedavi şeklini anlatan Yalçınkaya, “Öncelikli tedaviler kemoterapi, radyoterapi ve cerrahidir. Diğer tedaviler ise terapi, İmmünoterapi/akıllı ilaç gen tedavisi sayılabilir” dedi.
Yalçınkaya, “Akciğer kanserinin tedavisi, hastalığı her zaman tam olarak ortadan kaldıramaz. Tedavinin ne kadar başarılı olacağı kanserin tipine ve evresine bağlıdır. Erken tanı ve tedaviyle 5 yıllık sağ kalım oranı yüzde 50 civarındadır. Dolayısıyla sizin için şu anda hiçbir şey, sigarayı hemen bırakmanızdan daha önemli ve öncelikli değil” şeklinde uyarıda bulundu.
ABD’de bilim insanları Singulair adlı ilacın, bazı hastalar için ciddi zihinsel sağlık sorunlarıyla bağlantılı olabileceğini buldular. İlaçla ilgili intihar düşüncesi uyarısı halihazırda vardı. Üretici firma milyonlarca yetişkin ve çocuğa reçete edilen ilacın güvenliğinden emin olduğunu bildirdi
McDonald's kolibasili salgınının çiğ soğandan kaynaklanma olasılığı, sebzeleri arındırmanın ete kıyasla daha zor olduğunu yeniden ortaya koydu. Etin pişmiş, sebzelerinse çiğ servis edilmesi, tarlalarda sulama suyunda mikrop olabilmesi ve etle ilgili düzenlemelerin daha sıkı olması, en büyük farklar
Birçok alanda oldukça önemli araştırmalarda bulunan ve sağlıklı beslenmeyle ilgili yaptığı her açıkalmayla adından söz ettiren Canan Karatay, bu kezde gizli silahının ne olduğunu açıkladı. Karatay vücuda inanılmaz etkileri olan o besinin yumurta olduğunu belirterek günde 2 adet tüketilmesi gerektiğinin altını çizdi.
SAĞLIKLI YAŞAMIN SIRRI YUMURTADAN GEÇİYOR
Prof. Dr. Canan Karatay, haşlanmış yumurtanın vücuda olan inanılmaz faydalı olduğunu özellikle köy yumurtasının artılarından bahseden Canan Karatay, günde 2 tane haşlanmış yumurta ile hastalıklara yakalanma riskini azıltabileceğini vurguladı. Canan Karatay ayrıca yüksek oranda kalsiyum ve protein barındıran yumurtanın orta miktarda haşlanması gerektiğini söyledi. Canan Karatay, sağlıklı yaşamın sırrı olarak yumurtayı işaret etti.
Çocuklar hayatları boyunca rehberlik ve teşvik için ebeveynlerini örnek alır. Bu nedenle ebeveynlerin kendilerine bazı olumlu onaylar göndermeleri önemli. Çocuklar bu zorluklarla olumlu şekillerde mücadele eden anne babalarını gördüğünde problem çözme becerileri daha da gelişir ve kolaylaşır.
Ebeveynlik Koçu Swati Gupta da bu konuya değindi. Ona göre kendine güvenen çocuklar yetiştirmek için çocuğunuz bir görevi yerine getiremiyorsa uygun bir kelime dağarcığı seçerek moralini yükseltmeniz çok önemli.
ÇOCUK BİR ŞEYİ YAPAMAYACAĞINI SÖYLEDİĞİNDE...
Örneğin, çocuk bir şey yapamayacağını söylüyorsa, bununla başa çıkmanın ideal yolu ebeveynlerin onlara başarısızlıklarına öfkelenmemesini öğretmesi olacaktır. Gupta ailelere şu tavsiyede bulunuyor:
"Çocuğunuz 'Bunu yapamam' dediğinde sorunu çözmenin iki yolu var. Onlara 'Henüz yapamam' demeyi öğretmek veya 'yapamayacağını anlıyorum ama tekrar deneyelim' demek."
"HADİ BİRLİKTE DENEYELİM"
Ebeveynlik koçu ayrıca, çocuk bir şeyi çok zor bulduğunda ebeveynlerin onlara "Kolaylaşana kadar zor" veya "Hadi birlikte deneyelim" diyebileceğini söylüyor. Bu şekilde çocukların göreve ilgilerini artırmış oluyorlar.
Çocuğunuz 'Bunu doğru yapamıyorum' dediğinde ise anne babaların 'Hala öğreniyorsun' demesi faydalı bir olumlama olur. Veya 'Bir ara verip daha sonra tekrar denemek ister misiniz?' diye bir tavsiyede bulunabilirsiniz.
HATA YAPMAKTAN KORKMASINLAR
Eğer çocuk hata yapmaya devam ettiğini söylüyorsa ona nazikçe şöyle denilebilir: "Hatalar beyninizin büyümesine yardımcı olur" veya "Denediğine sevindim... fena değil!"
Uzmana göre anne-babanın kullandığı kelimeler çocuğun cesaret verici iç sesi haline geliyor. Onlara başarısızlığa tahammül etmeyi ve zorluklardan sonra toparlanmayı öğretiyor.
Yüksek tansiyon olarak da bilinen hipertansiyon, dünya çapında milyarlarca insanı etkileyen ciddi bir sağlık sorunu. Bu durum kalp krizi ve felce neden olabilirken gelecekte demans gelişimi için bir risk faktörü bile olabilir.
Yapılan bazı çalışmalar, fiziksel aktivitenin hipertansiyonu azalttığını göstermişti, ancak yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre genç yetişkinlik döneminde önerilenden daha yüksek seviyelerde sık fiziksel aktivite hipertansiyonun önlenmesi için özellikle önemli.
Araştırmacılar 5.100'den fazla yetişkin gönüllüyü incelemeye aldı ve otuz yıl boyunca yaptıkları fiziksel egzersiz türünün yanı sıra sigara veya alkol kullanıp kullanmadıklarına ilişkin değerlendirmeler ve anketler yoluyla sağlıklarını takip etti. Her klinik değerlendirmede araştırmacılar gönüllülerin kan basıncını üç kez ölçtü.
18-40 YAŞ ARASI FİZİKSEL AKTİVİTE DÜŞÜYOR
Katılımcılar daha sonra ırklarına ve cinsiyetlerine göre dört gruba ayrıldı. 18 ila 40 yaşları arasında fiziksel aktivitede bir düşüş olduğu, sonraki yıllarda hipertansiyon oranlarının arttığı ve fiziksel aktivite oranlarının azaldığı tespit edildi.
Araştırmacılara göre orta yaşta yüksek tansiyona yakalanma olasılığını azaltmak için genç yetişkinlerin fiziksel aktiviteyi teşvik eden programları takip etmesi önemli.
Genç Yetişkin Tıbbı Uzmanı Jason Nagata çalışmayla ilgili şunları söyledi:
"Katılımcıların neredeyse yarısının genç yetişkinlik döneminde optimalin altında fiziksel aktivite düzeyleri vardı ve bu da hipertansiyonun başlangıcıyla önemli ölçüde ilişkiliydi. Bu, minimum fiziksel aktivite standardını yükseltmemiz gerektiğini gösteriyor"
HAFTADA 5 SAAT EGZERSİZ RİSKİ AZALTIYOR
Ekip, erken yetişkinlik döneminde haftada beş saat egzersiz yapan kişileri incelediklerinde, özellikle de insanlar ergenlik çağının sonlarına kadar egzersiz yapmaya devam ederse, yüksek tansiyon riskinin önemli ölçüde azaldığını buldu.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre her 4 erkekten 1'i ve her 5 kadından 1'i bu hastalıktan muzdarip. Hipertansiyona "sessiz katil" deniyor çünkü çoğu zaman hiçbir belirti göstermiyor.
Sindirim sistemi, besinleri parçalayarak vücuda gerekli besin maddelerini sağlarken atık maddelerin uzaklaştırır. Bilinçsiz besin tüketimi insan sağlığını olumsuz yönde etilerken metabolizmayı yavaşlatıp, yaşam kalitemizi düşürüyor.
Sinirim sorunlarınızı azaltmak için uzmanlar yeme alışkanlıklarını en üst seviye tutulmasını öneriyor.
Özellikle belirli besin gruplarına dikkat edilmediği taktirde, bağırsaklarda büyük hasarlara ve genel sağlığı büyük oranda bozabileceği ön görülüyor.
İşte bağırsak düşmanı o besinler...
HAMUR İŞİ
Hamur işleri en yoğun işlenmiş gıdalar arasında yer alırken, bağırsak sağlığını tetikleyen besinler arasında ilk sırada geliyor.
Yoğun kaloriye sahip hamur işleri (poğaça,simit,açma...) aynı zamanda tok tutmabilme kapasitesi en düşük besindir.
Bu gıdaların yapımında kullanılan ilave şeker bağırsakta bakteri dengesizliğine yol açar.
KIZARMIŞ BESİNLER
Kızrmış besinler yağlı besinlerle hemen hemen aynı zararı vermektedir.
Sindirilemez, sinirim sisteminde çok uzun süre kalabilir hazımsızlığa ve şişkinliğe yol açar.
Kızarmış gıdalar lif bakımından zayıflardır.
Kızartılmış besinler yerine ızgara ve fırında pişirilme seçeneklerini tercih etmeniz bağırsak sağlığınız icin uygun olacaktır.
DİYET BESİNLER
Herkesin bildiği düşük kalorili ''sağlıklı'' diye adlandırdığımız diyet besinlerin için yapay tatlandırıcı bulunmaktadır.
Bu durum bağırsak florasının bozulmasına neden olur.
Gerçekten sağlıklı beslenme alışkanlığı yakalamak için her zaman ''doğal'' ürünlere yönelmemiz gerekmektedir.
İŞLENMİŞ GIDALAR
En çok sevdiğimiz alışkanlıklar arasında bulunan paketli gıdalar insan sağlığını en çok etileyen ürünler arasında yer almaktadır.
İşlenmiş gıdaların bağırsak bakterilerini ve bağırsak sağlığını iyileştirebilecek lif oranına sahip olmaması, bağırsakların büyük oranda zarar görmesine neden oluyor.
Cips gibi atıştırmalıklar yerine meyve ve çiğ kuruyemişleri tercih edebiliriz.
Yeni yıla girerken kalabalık ortamları tercih eden vatandaşlara uzmanlardan uyarı gecikmedi.
Prof. Dr. Vedat Turhan'a göre pandemi dönemi etkisi olmasa da koronavirüsün yeni varyantları yaygınlaşmaya devam ediyor.
Son dönemde adını sıkça duyuran Omicron varyantının yeni bir türü olan JN1 virüsü yayılmaya devam ediyor.
Prof. Dr. Turhan: ''Kapalı ve kalabalık yerlerde zaman geçirmemek, maske kullanımına devam etmek ve el hijyenine dikkat edilmesi'' gerektiğini söyledi.
1 MİLYONA YAKIN YENİ KORONAVİRÜS VARYANTI GÖRÜLDÜ
Koronavirüs gibi virüslerin yılbaşı gibi kalabalık etkinliklerde daha hızlı yayıldığının önemine vurgu yapan Turhan, ''Sağlık Bakanlığı'nın yeni verilerine göre dünya üzerinde 850 binden fazla yeni koronavirüs vakası görülmüştür. Bu nedenle de dikkatli olunmalıdır'' dedi.
ANTİBİYOTİK KULLANIMINA DİKKAT
Kış aylarında sıkça karşılaşılan nezle ve soğuk algınlığının da arttığını söyleyen Prof. Dr. Turhan ''Viral enfeksiyonda antibiyotik kullanılmaz. Antibiyotiklerin viral enfeksiyonda etkisi yoktur. Bu tip hastalıklarda antibiyotik hiçbir işe yaramayacağı gibi antibiyotik direnci gelişmesine de sebep olabilir'' dedi.
YENİ VARYANTIN BELİRTİLERİ NELER?
Prof. Dr. Turhan JN1'in açıklanan belirtilerinde “Kas ve eklem ağrıları, boğaz ağrısı, geniz akıntısı gibi semptomlar bildirilmektedir. Henüz ölümcül ya da ağır geçirilebilecek bir hastalık olduğuna dair bir veri bulunmamaktadır.'' dedi.
YENİ YILA EVİNİZDE GİRİN UYARISI
Koronavirüsün hayatımıza girmesinin ardından grip vakalarının daha fazla karşımıza çıktığına vurgu yaptı.
Turhan, ''Koronavirüs salgınının ardından grip vakaları da artış göstermektedir. Ayrıca çeşitli bakteriyel enfeksiyonlar da bu süreçte sıklıkla görülmektedir. Bu enfeksiyonların tamamı damlacık yoluyla bulaşmaktadır. Yani öksürme, hapşırma ya da konuşma sırasında ağızdan ve burundan çıkan vücut sıvıları farklı bir kişiye bulaşmaktadır'' dedi.
DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ UYARDI
Dünya Sağlık Örgütü de koronavirüsün yeni varyantı olan JN1 virüsüne dikkat edilmesi gerektiğini söyleyerek, şu anda dünyada en çok Çin, ABD ve Hindistan'da görüldüğünü açıkladı.
Birçoğumuz adımlarımızı saat veya telefonlardaki uygulamalar sayesinde ölçüyoruz ama sağlığımıza fayda sağlamak için tam olarak kaç adım atmamız gerektiğini biliyor muyuz?
Bu noktada günde 10.000 adımın ideal olduğunu okumuş olabiliriz, ancak bu o kadar kolay değil. Özellikle de yoğun bir günlük programımız varsa.
GÜNDE 7000 ADIM ÖMRÜ UZATIYOR
Yapılan bir araştırma ise adım sayısı ile ilgili daha gerçekçi bir hedef öne sürüyor. Günde 7.000 adım atmanın erken ölüm riskini azalttığı söyleniyor.
Massachusetts Üniversitesi'nden bilim adamları, 2005'ten 2018'e kadar ortalama yaşları yaklaşık 45 olan kadın ve erkek 2.110 kişi üzerinde uzun vadeli bir çalışma yürüttü. Çalışmanın sonunda katılımcıların yüzde 3'ü öldü. Uzmanlar, günde yaklaşık 7.000 adım atanların, fazla yürümeyenlere göre yüzde 50-70 daha düşük erken ölüm riskine sahip olduğunu gözlemledi.
10 BİNDEN FAZLASI EK YARAR SAĞLAMIYOR
Günde 10.000'den fazla adım atan kişilerin ise uzun ömür açısından herhangi bir ek fayda sağlamadığı görüldü. Yani her gün ne kadar çok yürürsek o kadar iyi ama aşırıya kaçmak gerekmiyor.
Öte yandan yapılan bir araştırma, haftada minimum dört saat yürüyen insanların, yaşları ilerledikçe hareket etmeyenlere göre ortalama 4,5 kilo daha az kilo aldığını ortaya koyuyor.
GÜNDE 1 SAAT TEMPOLU YÜRÜYÜŞLE 1.5 KİLO VEREBİLİRSİNİZ
Günde 1 saat orta tempolu yürüyüş ile ayda 1- 1,5 kilogram verilebilir. Düzenli olarak yapılan yürüyüş programına yeterli ve dengeli bir beslenme programı eklenirse ayda 3-4 kilogram verilmesi sağlanabilir.
SABAHLARI YÜRÜMEK DAHA ÇOK YAĞ YAKAR
Sabahları aç karnına yapılan yürüyüşlerle daha fazla yağ yakımı sağlayabilirsiniz. Erken saatlerinde yağlar kanımızda daha küçük parçacıklar şeklinde kullanıma hazır bir şekilde bulunuyor. Gün içinde farklı saatlerde yürüyüş yapacaksanız aç karnına değil, hafif bir öğünden 1 saat sonra yapmalısınız.
30 DAKİKA YÜRÜ DEPRESYONDAN KORUN
Bu arada yapılan çalışmalar depresyon geçiren kişilerin haftada dört gün 30 dakika yürümelerinin, ruh hallerini geliştirdiğini gösteriyor. Yürüyüşlerinize bir de ağırlık eklerseniz kemik erimesi için de önlem almış oluyorsunuz.
Yürüyüş, özel bir salon veya üyelik de gerektirmiyor. Yapılması gereken tek şey psikolojik olarak hazır hissetmek, zayıflama konusunda kararlı olmak ve giyinip çıkmak. Yürüyüşe çıkarken yanınıza su almayı ihmal etmeyin...
Koronavirüs salgını dünyada milyonlarca insanın ölümüne yol açarken son 10 yılda görülen virüsler insanlığın adeta kabusu olmuşken Japon bilim insanlarından endişelendiren bir keşif haberi geldi.
Japon Bilim insanlarının uzun süredir çalıştığı ve tırtıllar üzerine deney yaptığı bu çalışma sonucunda elde edilen verilere göre, virüsün sadece erkekleri etkileyecek şekilde evrimleştiği ortaya çıktı. İngiliz bir uzmanın yaptığı açıklamaya göre, bu virüs zararlı böcek popülasyonunu da etkileyerek, böcek türlerini yok edeceğini duyurdu.
Japonya Ulusal Tarım ve Gıda Araştırma Örgütü'nden araştırmacı ve çalışmanın yazarlarından biri olan Daisuke Kageyama, 'Yakın gelecekte bunun gibi çok daha fazla vakanın keşfedileceğini umuyorum' dedi.
VİRÜS NASIL BULUNDU?
Minami Kyushu Üniversitesi'nde araştırma teknisyeni olan Misato Terao, virüsün üniversitenin terasında hava alırken tırtılların bitkileri daha farklı şekilde kemirdiğini görmesi sonucu bulduğunu açıkladı.
Shintani, tırtıllar üzerinde yaptığı çalışmalarda böceklerin hepsinin ilginç bir şekilde dişi olduğunu fark etti. Çalışma alanındaki erkek tırtıllarla bu dişileri çiftleştiren Shintani, 13 nesil sonra bile bu tırtılların büyük çoğunluğunun dişi olduğunu yalnızca 3 adet erkek tırtılın hayatta kaldığını belirledi. Shintani, bu durumla birlikte ellerinde 'Erkek katili' bir virüsün olduğunu hemen anladı.
Geçmiş tecrübelerine dayanarak tırtıl hücrelerinin sitoplazmasını inceleyen Shintani bu anlaşılamayan mikropların anneden çocuklarına geçtiğini belirledi.
Virüsün tırtılların üremesine müsade ettiğini ancak erkekleri 'işe yaramaz bir hale' soktuğunu kaydeden Shintani, dişilerin doğal seçilimde büyük bir avantaj kazandığını açıkladı.
Kilo vermek isteyenlerin ilk başvurdukları besinlerin başında son yıllarda yulaf geliyor. Meyveli, sütlü ya da yoğurtlu yulaf, zayıflama söz konusu olduğunda diyetlerin vazgeçilmez bir parçası adeta.
TOK TUTUYOR, YAĞLANMAYI ÖNLÜYOR
Bel çevresindeki yağlanmayı önleyen yulaf uzun süre tok hissetmenizi sağlıyor. Spor yaparken direnci artırıyor. Sağlıklı bir şekilde kilo verdiriyor ve bölgesel yağları ortadan kaldırıyor
FARKLI ŞEKİLLERDE TÜKETİLEBİLİYOR
Yulaf diyeti ile zayıflamak için doğal yoğurt harika bir tercih. Bunun yanında yulaf bal ile karıştırılabilir. Salataların içine serpilebilir. Süt ve tarçınla birlikte tüketilebilir. Kahvaltılarda harika bir tost tabanı bile olabilir.
KABIZLIĞA YOL AÇABİLİYOR
Yulaf tüketiminde bazı noktalara dikkat etmek gerekiyor. Çünkü yulaf bazı insanlarda kabızlığı neden olabiliyor. Bunu ortadan kaldırmak için bol bol su içmeye özen göstermek lazım.
Hızlı kilo vermek için her gün bir ana öğün yerine bir kase diyet yulaf ezmesi tüketilebilir. Yulaf diyeti uygularken spor yapmaya özen göstermek bu süreçte ekstra fayda sağlayabilir.
Fermente bir ürün olduğu için sütten daha faydalı olan yoğurt kemik sağlığı için oldukça önemli. Kalsiyum, potasyum, fosfor, riboflavin, iyot, çinko, A, E ve B vitaminleri içeren doğal yoğurt hastalıklara da şifa olma özelliğine sahip.
2020 yılına ait Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de kişi başı yoğurt tüketimi günlük 112,7 gram, yıllık ise 41,1 kilogram. İnsanlar yemeklerde, ara öğünlerde, eti marine etmede bile yoğurdu sık tüketiyor.
Peki her gün yoğurt yemenin faydalarını ve yan etkilerini biliyor musunuz?
PROTEİN TAKVİYESİ SAĞLAR
Yoğurt, düşük şeker ve yağ seviyeleriyle protein takviyesi sağlamak için harika bir seçenek. Protein, açlık hormonlarını azaltarak ve iştahı en aza indirerek tok kalmanıza yardımcı olabileceğinden, yoğurt gibi yüksek proteinli bir yiyecek, üzerine meyve, granola veya fındık ekleyebileceğiniz bir sabah yemeği veya ikindi atıştırmalıkları olarak ideal olabilir.
KAN BASINCINI DÜŞÜRÜR
Araştırmalar yoğurdun kalbe iyi geldiğini ve kan basıncını düşürmeye yardımcı olabileceğini gösteriyor. 2018 yılında yayınlanan bir araştırma, daha yüksek süt ürünleri tüketiminin yetişkinlerde daha az yüksek tansiyon vakasıyla bağlantılı olduğunu buldu. Başka bir çalışma, daha yüksek protein alımının aynı zamanda düşük kan basıncı seviyeleriyle de ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
KÖTÜ KOLESTEROLÜ İNDİRİR
Yoğurt, kan basıncınızı düşürme potansiyelinin yanı sıra, kandaki kolesterol seviyelerini de yönetmeye yardımcı olarak kalbinize de yardımcı olabilir. Yapılan bir çalışmada probiyotik yoğurdun tip 2 diyabetli katılımcılar üzerindeki etkileri araştırıldı. Buldukları şey, bu yoğurdun günlük tüketiminin düşük LDL ve toplam kolesterol ile ilişkili olduğuydu.
KALSİYUM DESTEĞİ SAĞLAR
Yoğurt da dahil olmak üzere tüm süt ürünleri zengin kalsiyum kaynakları. Bu nedenle düzenli olarak yoğurt tüketmek vücudunuza yeterli miktarda kalsiyum almanın etkili bir yolu.
SİNDİRİM SİSTEMİNİ DÜZENLER
Bakteri kelimesi genellikle olumsuz çağrışımları tetikleyebilirken, sindirim sisteminizin düzgün çalıştığından emin olmak için gerekli olan iyi bakteriler de var. Bu iyi bakterilerin düzeylerini artırmanın bir yolu ise probiyotik tüketmek. Tüketilecek probiyotik kaynağı yoğurtlar sayesinde bağırsak düzeni desteklenir ve şişkinlik azalır.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ DESTEKLER
Yoğurt sağlıklı bir bağırsak oluşturan probiyotikler onu tüketmek bağışıklığı geliştirebilir.
AKIL SAĞLIĞINI İYİLEŞTİRİR
Yoğurt gibi probiyotikler sadece fiziksel sağlığınızı değil aynı zamanda zihinsel sağlığınızı da olumlu yönde etkiler. Bazı araştırmalar probiyotiklerin kaygıyı, depresyonu, stresi, ruh halini ve hafızayı iyileştirdiğini ortaya koyuyor.
BEYNE TOKLUK SİNYALİ GÖNDERİR
Protein oranı yüksek bir yoğurdu tercih ettiğiniz sürece, onu yedikten sonra kendinizi tok hissetmenizin ihtimali oldukça yüksek. Protein, yağ ve karbonhidratlarla dolu olan yoğurt; uzun süreli tokluk ve enerjinin en sağlıklı yolu.
VÜCUT İÇİN GEREKLİ MADDELERİ SAĞLAR
Yoğurt, probiyotiklerin yanı sıra vücudunuzun yararlanabileceği birçok başka besin maddesiyle dolu. Fosfor, magnezyum, ve potasyum yoğurt sayesinde en etkili şekilde alınabilir.
YOĞURDUN YAN ETKİSİ VAR MI?
Yoğurt vücudunuza bol miktarda protein ve diğer yararlı besinleri sağlayabilir, ancak marketten satın alınan birçok yoğurt çeşidi fazla miktarda ilave şekerle dolu. Uzmanlar özellikle tatlı tüketimini sınırlamaya çalışanların, sade yoğurdu denemesini ve taze meyve veya az miktarda bal ile tatlandırmasını öneriyor.
En sık görülen ve korkulan hastalık olan kanser teşhisi geç konulduğunda ne yazık ki ölüme sebep oluyor. Peki çok sık konuşulan bu hastalıkta hücreler nasıl oluyor?
DNA'dan oluşan insan genleri, anormal davranışlara yol açan değişiklikler göstermeye başladığında kanser hücreleri oluşmaya başlıyor. Bu mutasyonlara, sigara içmek ve güneşe maruz kalmak gibi dış kanserojenler neden olabilirken bazen ebeveynlerden çocuklara aktarılabiliyor veya tamamen rastgele olabiliyor. Ancak bir kişinin kansere genetik yatkınlığı mutlaka kansere yakalanacağı anlamına gelmiyor.
Normal hücrelerin kanserli hücrelere mutasyon süreci, hücrelerin giderek anormal görünüm kazandığı birkaç aşamadan geçiyor. Bu aşamalar arasında hiperplazi (bir dokudaki hücre sayısında patolojik artış) ve displazi (hücrelerin anormal büyümesi) yer alıyor. Erken evrelerde kanser hücreleri normal hücrelere çok benziyor ve yukarıdaki değişiklikler daha sonra ortaya çıkmaya başlıyor.
Kanserli ve normal hücreler arasında 5 önemli farklılıklar var.
GELİŞİM
Vücudumuzda normal koşullarda diğerlerinden daha sık çoğalan hücreler var. Örneğin sürekli yenilenen kan hücreleri, mide-bağırsak sistemi hücreleri veya saç kökleri. Sinir hücreleri gibi çok yavaş çoğalan hücreler de var. Genel olarak, normal hücrelerin insan gelişimi sırasında, yani çocukluk döneminde veya bir yaralanma sonrasında, yaralı dokuyu onarmak ve ortaya çıkan hücre eksikliğini telafi etmek için görevlendirildikleri dönemde geliştiğini söyleyebiliriz. Tersine, vücudun bir kısmı daha fazla hücreye ihtiyaç duymasa bile kanser hücreleri büyümeye devam eder.
YAKIN DOKULARA YAYILMA
Normal hücreler büyüme ve başlangıçta büyüdükleri yerde kalma eğilimindeyken kanser hücreleri kontrolsüz bir şekilde çoğalma ve yakındaki dokulara yayılma yeteneğine sahip.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNDEN KAÇABİLME
Kanser hücreleri, bazen normalde anormal veya hasarlı hücreleri tanıyan ve yok eden bağışıklık sistemi tarafından tespit edilmekten kurtulabiliyor.
UZAK ORGANLARA ULAŞIM
Normal hücreler, adezyon molekülleri adı verilen ve yakındaki hücrelere ve hücre dışı maddeye bağlı kalmalarına neden olan belirli maddeler üretiyor. Ancak kanser hücreleri bu yeteneğe sahip değil ve bu nedenle serbest kalıyor, vücudun diğer bölgelerine, yakındaki dokulara veya kan dolaşımı veya lenfatik sistem yoluyla vücudun uzak bölgelerine gidebiliyor. Örneğin bir akciğer kanseri hücresi lenf düğümlerine, beyne, karaciğere, dalağa, böbreklere veya kemiklere gidebilir.
ÖLÜMSÜZLÜK
İnsanlar gibi çoğu normal hücrenin de sınırlı bir ömrü var. Belli bir yaşa geldiklerinde ölüyorlar. Kanser hücreleri ise tam tersine ölüme meydan okumanın bir yolunu bulmuş. Her kromozomun sonunda bulunan telomer adlı bir yapı bir hücrenin her bölünüşünde kısalıyor. Telomerler yeterince kısaldığında hücreler ölüyor. Ancak kanser hücreleri, kısalmayı durduran ve sonuç olarak söz konusu hücreleri ölümsüz hale gelen telomerlerini onarmanın bir yolunu bulmuş.
KANSER HANGİ BELİRTİLERE NEDEN OLUR?
Öte yandan vücudun kanserden etkilenen kısmına bağlı olarak bazı belirtiler ortaya çıkıyor. Bunlar arasında en sık görüleni ise tükenmişlik, vücudun kanserin büyüdüğü bölgesinde deri altında hissedilebilen topaklar, istenmeyen kilo kaybı veya kilo alımı gibi vücut ağırlığındaki değişiklikler, yemekten sonra hazımsızlık veya rahatsızlık, yutma güçlüğü, bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler veya idrara çıkma değişiklikleri, cildin sararması, koyulaşması, kızarması ve iyileşmeyen vücut yaraları gibi cilt değişiklikleri, kalıcı öksürük, vücudun eklemlerinde ve kaslarında ağrı, açıklanamayan kanama, açıklanamayan morluklar, açıklanamayan ateş, gece terlemeleri, ses kısıklığı ve nefes alma zorluğu gibi.
ÖLÜMCÜL HASTALIK NASIL TEŞHİS EDİLİYOR?
Kanseri teşhis etmek için ise doktorlar bazı testler yapıyor.
Fizik muayene: Fizik muayene yoluyla, doktor vücudun bazı bölgelerini topaklar açısından elle muayene eder veya derideki değişiklikleri veya organların genişlemesini inceler.
Laboratuvar testleri: İdrar ve kan testleri gibi laboratuvar testleri, doktorun kanserin neden olduğu anormallikleri tespit etmesine yardımcı olur. Örneğin, tam kan sayımı lösemiye işaret eden yüksek beyaz kan hücresi sayısını ortaya çıkarabilir.
Görüntüleme testleri: Görüntüleme testleri, doktorun muayenesine dokunarak erişilemeyen kemikleri ve vücudun iç organlarını incelemesine olanak tanır.
Biyopsi: Doktor hücre örneği alır ve bunu laboratuvar ortamında inceler. Her hasta için uygun olan biyopsi türü kanserin türüne ve lokasyonuna bağlı.
Dondurulmuş pizza, hazır yemekler ve çikolataların sağlıksız olduğu herkes tarafından biliniyor. Ancak tam buğday ekmeği, kepekli tahıl ve şekersiz yoğurt gibi sıklıkla sağlıklı kabul edilen gıdalar bile aşırı işlenmiş gıdalar kategorisine girebilir.
Ultra işlenmiş gıdalar, raf ömrünü veya çekiciliğini artırmak için genellikle koruyucu maddeler veya yapay tatlar eklenmesi ile doğal hallerinden oldukça fazla uzaklaşıyor. Çok sayıda çalışma bu gıdaları obezite, diyabet ve kanserle ilişkilendiriyor.
Aşırı işlenmiş gıdaları tüketenler, yüksek kalori yoğunlukları nedeniyle daha fazla kalori tüketme eğiliminde oluyor ve bu da potansiyel olarak bağımlılık yaratan yeme alışkanlıklarına yol açıyor. Hatta aşırı işlenmiş gıdalar ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi araştıran bazı çalışmalar COVID-19 salgını sırasında artan bu tarz gıda tüketiminin depresyon ve anksiyete ile bağlantılı olduğunu ortaya çıkardı.
ŞEKERLİ TAHILLAR
Şekerli tahıllar aşırı işlenmiş gıdalar olarak kabul ediliyor. Bu ürünler şeker ve diğer doğal olmayan bileşenler gibi katkı maddeleri içeriyor. Ancak, zenginleştirilmiş tahılların yaygın besin eksikliklerini gidermek üzere tasarlandığını unutmamak gerekiyor. Kırmızı kan hücresi üretimi ve oksijen taşınması için hayati önem taşıyan demir, kalp ve sinir sistemi sağlığı için gerekli vitaminler gibi temel besinlerle zenginleştirilmiş olanlar da var.
EKMEKLER
Market raflarındaki ekmekler de ultra işlenmiş olarak kabul ediliyor. Ev yapımı ekmek genellikle yalnızca un, su ve maya içerdiğinden işlenmiş ekmek olarak sınıflandırılıyor. Ancak ticari ekmekler genellikle raf ömrünü uzatmak için emülgatörler ve koruyucular içeriyor. Bununla birlikte tam buğday ekmekleri, yüksek lif içeriğinden dolayı sağlık açısından bazı faydalar sunuyor. Lif, sindirim sağlığında hayati bir rol oynuyor ve kalp hastalığı, felç, tip 2 diyabet ve bağırsak kanseri riskini azaltıyor.
YOĞURT
Kas ve kemik sağlığı için gerekli olan sağlıklı bir protein ve kalsiyum kaynağı olan yoğurtlar da eğer marketten alınıyorsa güvenli sayılmıyor. Burada satılan yoğurtlar ultra işlenmiş gıdalar kategorisine giriyor. Çünkü tadı, rengi ve görünümü geliştirmek için yapay bileşenler içerebiliyor.
MEYVE VE PROTEİN BARLARI
Kullanışlı ve sağlıklı görünse de meyve ve protein barları yüksek oranda işleniyor. Bunlar genellikle işlenmiş içerik olan dondurularak kurutulmuş meyve ve nişasta içeriyor. Ek olarak dokularını ve raf ömrünü uzatmak için koyulaştırıcılar, asitlik düzenleyiciler ve koruyucular içerebiliyor.
KONSERVE BAKLAGİLLER
Baklagillerin besleyici protein ve lif kaynakları olduğu bilinse de konserve fasulye veya humuslar aşırı işlenmiş gıda kategorisine giriyor. İlave tuz ve şeker içeren bu gıdalar sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Kendisi küçük ama faydası büyük olan bir meyve iğde. Mis gibi kokusu ve ağızda dağılan yapısı, onu yerken insana hayli keyif veriyor.
Dünya genelinde birçok çeşidi olan iğdenin ülkemizde en çok tüketileni kuş iğdesi. Dalından taze koparıp yemenin yanında bu meyveyi aktar ve kuruyemişçilerden bulmak mümkün.
KALBİ KORUYOR, BAĞIŞIKLIĞI GÜÇLENDİRİYOR
A, B1, B12, C, E, K, P vitaminlerinden zengin olan iğde, güçlü bir antioksidan ve bu özelliği sayesinde kardiyovasküler sistemi ve bağışıklığı güçlendiriyor. Yaşlanmaya, iltihaba, mide bağırsak ülserlerine, kansere ve radyasyonun etkilerine karşı koruyucu.
OMEGA 7 KAYNAĞI
İğde omega 7 yani palmitoleik asit kaynağı bir meyve. Omega 7 adı pek duyulmayan ama Tibetliler ve Moğollar tarafından geleneksel ilaç olarak kullanılan bir besin maddesi. Özellikle akciğerler, mide, dalak, kan dolaşımı üzerine önemli etkileri var.
CİLDE, SAÇA VE TIRNAĞA DESTEK OLUYOR
Omega 7 ayrıca cildi nemlendiriyor ve onarıyor. Yanık ve iyileşmeyen yaraların tedavisinde ve egzama gibi hastalıkların tedavisinde kullanılıyor. Yapılan çalışmalar, Omega 7'nin saç ve tırnak üzerinde de olumlu etkileri olduğunu ortaya koyuyor.
KİLO KONTROLÜNE YARDIMCI OLUR
Adı geçen Omega 7 yağ asidi insülin seviyesinin düzenlenmesini sağlayarak kilo kontrolüne yardımcı oluyor. Bu mucizevi madde aynı zamanda metabolizmayı hızlandırarak vücudun insülin hassasiyetini artırıyor.
MİDE BULANTISI VE KUSMAYI ÖNLÜYOR
İğdenin diğer önemli özelliği bağırsak düzenini sağlaması. Özellikle ishal tedavisinde sık kullanılıyor.
ÖKSÜRÜĞÜ KESME ETKİSİNE SAHİP
İğde çiçeklerini kaynatıp balla tatlandırarak içmek öksürüğü azaltıyor. C vitamini deposu olan bu lezzetli meyve Eylül-Ekim aylarında tüketilebilir.
Son üç yılda hayatımıza işleyen COVİD-19 ile birlikte "koku kaybı" ifadesini daha sık duyar olduk. Yeni bir araştırmaya göre spesifik anosmi olgusu adı verilen koku alamama, viral hastalıklar dışında farklı bir sağlık durumuyla da bağlantılı olabilir.
KOKU KAYBI İLE ALZHEIMER ARASINDA BAĞLANTI VAR
Chicago Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından yakın zamanda yürütülen bir araştırma, Alzheimer hastalığıyla ilişkili bir gen ile 65 yaş civarındaki kişilerde koku kaybı arasında olası bir bağlantı olduğunu ortaya çıkardı. Ekip koku kaybının demans ve Alzheimer gibi hastalıkların erken uyarı işareti olabileceği sonucuna vardı.
Araştırma, her beş yılda bir çeşitli kokuları tespit etme yeteneklerini ölçen özel bir testle analiz edilen 865 kişiyi içeriyordu. Araştırmacılar onlardan hangi kokuyu kokladıklarını bildirmelerini istedi. Bilim adamları ayrıca Alzheimer hastalığı için bilinen bir risk faktörü olan APOE4 genini kimin taşıdığını görmek için katılımcılardan bir DNA örneği topladı.
Bilim insanları verilerini analiz ettikten sonra, belirli bir geni taşıyan kişilerin, kendilerine verilen kokuları algılama olasılıklarının, belirli bir gene sahip olmayan kişilere kıyasla yüzde 37 daha az olduğunu buldu. Bu geni taşıyan kişiler 75 yaşına geldiklerinde kokuları tanıma yeteneklerinin neredeyse tamamını kaybetmeye başladı.
APOE e4 GENİ KOKU ALAMAMADA ETKİLİ
Doktor Matthew GoodSmith, çalışmasının bulgularının yalnızca APOE e4 genine sahip kişilerde koku algılama yeteneğinin azalması arasında bir korelasyon tespit ettiğini açıklayarak, gelecekte bu kokular arasındaki bağlantıyı daha ayrıntılı bir şekilde incelemek için daha fazla çalışma yapılacağı umudunu dile getirdi.
Araştırmaya göre, Alzheimer tanısı alan kişilerin çoğunda koku alma bozukluğu var ancak bunun neden olduğu tam olarak belli değil. Ancak bilim insanları, Alzheimer hastalığının erken evrelerinde beynin kokudan sorumlu kısımlarında bulunan bazı sinir proteinleri ve nörotransmiterlerde meydana gelen değişikliklerin önemli bir rol oynadığına inanıyor.
Öte yandan Alzheimer hastalığının yanı sıra koku duyusunu etkileyebilecek başka hastalıklar da var.
Parkinson hastalığı
Hafif kognitif bozukluk
Huntington hastalığı
Multipl Skleroz (MS)
BAŞKA HANGİ DURUMLARDA KOKU ALMADA SORUN YAŞANIR?
Bunların dışında koku alma bozukluğu, COVID-19 ve diğer viral hastalıklar gibi çeşitli sağlık durumlarının bir sonucu olabilir . Bilim adamlarına göre tat ve koku kaybı, birçok viral hastalığın ve diğer sağlık durumlarının karakteristik bir belirtisi.
Yaşlılık
Alerjiler
Viral hastalık sonrası bozukluklar
Burun veya kafa travması
Soğuk
Metabolik bozukluklar
Burun polipleri
Nezle
Burun tıkanıklığı
Sinüs enfeksiyonları
Tümörler de koku alamama sorununa yol açabilir.
Uzmanlar koku duyunuzda değişiklikler fark ederseniz panik yapmamanız gerektiğini ancak bunun uzun süre devam etmesi durumunda kesinlikle göz ardı edilmemesini tavsiye ediyor.
Uyurken çoraplarınızı çıkaramıyor musunuz? İngiltere'de yapılan araştırmanın detayları sizi bu alışkanlıktan vazgeçirecek. Yeni araştırma kirli çoraplarda hamamböcekleri ve onların dışkılarıyla aynı bakterilerin bulunduğunu gösteriyor.
ÇORAPLARINI ÇIKARMAYA TENEZZÜL ETMEYENLER VAR
Uzmanlar 1.017 kişiden uyku alışkanlıklarını anlatmalarını istedi ve yüzde 18'inin uyurken çorap giydiğini ortaya koydu. Uyurken çorap giydiğini söyleyenlerin yüzde 70'inin yatmadan önce çoraplarını çıkarmaya tenezzül bile etmediği belirlendi.
AERUGINOSA BAKTERİSİ ENFEKSİYONA YOL AÇIYOR
Araştırmacılar, katılımcıların sabah 7'den akşam 23'e kadar giydiği çorapların yarısının enfeksiyona neden olan aeruginosa bakterisini içerdiğini buldu. Bu bakteri hava yolunu ve idrar sistemini etkileyerek akciğer enfeksiyonuna neden oluyor. Kolayca yayılan bu bakteri çoraplar yoluyla yatağa geçebilir ve enfeksiyon ciddi boyutlara ulaşabilir.
AYNI BAKTERİ HAMAMBÖCEKLERİNDE DE VAR
Öte yandan bazı sağlık kuruluşları aeruginosa bakterisinin hamamböceklerinde ve onların dışkılarında yaygın olarak bulunduğunu belirtiyor.
ÇORAPLARIN 60 DERECEDE YIKANMASI GEREKİYOR
Uzmanlar ayrıca ayaklarda yaklaşık 250.000 ter bezinin bulunduğunu, bunun da dermatofit olarak bilinen mantarlara neden olabileceğini dile getiriyor. Bakterilerin ölmesi için kirli çorapların 60 derecede yıkanması gerekiyor.
Öte yandan uzmanlar kirli olmasa da çorapla uyumanın birçok sağlık sorununa yol açacağı yönünde uyarıyor. Kan dolaşımını olumsuz etkileyen çoraplar egzama ve mantara sebep olabiliyor, kaşıntı ve kızarmalara yol açıyor. Gece boyu ayakta kalan çoraplar kas ağrısına neden olurken ayak şişkinliklerine de zemin hazırlayabiliyor.
Çok fazla şeker mi yoksa çok fazla yağ mı daha zararlı? Bu tartışma geçmişte birçok kişi tarafından incelendi, ancak yeni bir çalışma, az yağlı bir diyeti olumlu yönde bir adım daha öne çıkarıyor.
20. yüzyılın sonlarında ve 21. yüzyılın başlarında, yağ rutin olarak kalp hastalığı ve yüksek kolesterol ile ilişkilendiriliyordu, ancak son araştırmalar vücutta şekere dönüşen karbonhidratların sağlığın düşmanı olduğunu gösteriyor.
DÜŞÜK YAĞLI DİYET ÖLÜM RİSKİNİ AZALTIYOR
Son çalışma, araştırmacıların düşük yağlı bir diyetin ölüm riskini her yıl %34'e kadar azaltabildiğini, düşük şekerli diyetlerin ise ölüm riskini % 34'e kadar artırabildiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar, çalışmanın başlangıcında 50 ila 71 yaşları arasındaki 371.159 kişi hakkında 1990'lardan veri topladı. Yaşlı yetişkinler arasında diyet ve kronik hastalık arasındaki ilişkileri ölçmeye başlayan 1995 tarihli bir anket kullanıldı. Diyet ve uzun ömür arasındaki bağlantı arandı.
KATILIMCILARIN BESLENME ALIŞKANLIKLARI NOT EDİLDİ
Katılımcılara 124 farklı besini ne sıklıkta yedikleri soruldu ve bu bilgileri kullanan araştırmacılar, bir kişinin ne sıklıkta karbonhidrat ve yağ yediğini hesapladı. Katılımcılardan, az miktarda karbonhidrat yiyenlerin %20'si kontrol grubuna yerleştirilirken, fazla karbonhidrat alanların %20'si başka bir gruba alındı.
Daha sonra, yiyecekleri yüksek kaliteli veya düşük kaliteli kaynaklardan alıp almadıklarına bağlı olarak, düşük yağlı veya düşük karbonhidratlı bir diyet yemeleri sağlıklı veya sağlıksız olarak sınıflandırıldı. Örneğin, az yağlı bir diyet uygulayan ve çok fazla yağsız et ve sebze yiyen biri "sağlıklı" bir diyet uygularken, rafine şekerler ve işlenmiş yiyecekler yiyen biri "sağlıksız" bir diyet olarak kabul edildi.
KARBONHİDRAT ALIMI YÜKSEK OLANLARDA ERKEN ÖLÜM RİSKİ ARTIYOR
Araştırmanın sonuçları, sağlıklı olsun ya da olmasın, az yağlı gıda alan kişilerin, yüksek yağlı beslenenlere göre erken ölme olasılığının önemli ölçüde azaldığını buldu. Düşük yağlı herhangi bir diyet uygulayan kişilerde risk %21 oranında düştü.
Çalışma, özellikle orta yaşlı ve yaşlı insanlar arasında ölümleri önlemek için daha az doymuş yağ içeren sağlıklı bir diyet sürdürmenin önemine işaret ediyor.
Yaz aylarının en sevilen meyvelerinden biri üzüm. Semt pazarları birkaç ay sonra yeşil ve kırmızı üzümlerle dolup taşacak. Ancak çoğunlukla Hindistan'da yetişen bir üzüm çeşidi var ki genel sağlık, cilt ve saçlar için oldukça önemli faydalar sağlıyor.
Bölgede Amla olarak da bilinen Bektaşi üzümü, besin değeri açısından oldukça zengin. C vitamini deposu olan meyvenin suyu içilebiliyor veya turşusu yapılabiliyor.
KEMİKLERİ GÜÇLENDİRİYOR
Uykusuzluk sorununa iyi gelen Bektaşi üzümü, kanseri önleyici bir özellikte. Kalsiyum içeriği oldukça yüksel olduğundan kemikleri güçlendiriyor ve güçlü antioksidanlara sahip.
KANI DOĞAL YOLLARLA TEMİZLİYOR
Ağız sağlığını da destekleyen Bektaşi üzümü, dişlere iyi geliyor ve kötü ağız kokusunu önlüyor. Kalp sağlığını koruyan bu sevimli meyve diyabeti önlerken mide hastalıklarını da tedavi edici özelliklere sahip. Bektaşi üzümü aynı zamanda doğal bir kan temizleyici.
KİLO VERMEYE YARDIMCI OLUYOR
Bektaşi üzümü ayrıca metabolizmanızı hızlandırır ve vücudunuzdaki kötü toksinleri temizler. Aynı zamanda gıdaların sindirilmesine de yardımcı olur, bu da yiyecekleriniz ne kadar hızlı sindirilirse, kendinizi o kadar aç hissedebileceğiniz anlamına gelir. Böylece bu da sizi tok hissettirerek iştahınızı azaltır.
Cilt için de oldukça önemli faydalar sağlayan meyve bal ile tüketebileceği gibi doğrudan cilde de uygulayabilir.
YAŞLANMA ETKİLERİNİ GECİKTİRİYOR
Bektaşi üzümü suyu tüketmek cildinizin yavaşça yaşlanmasına yardımcı olabilir. Bu içeceğin içinde cildinizin daha iyi görünmesine ve yaşlanan hücreleri yenmesine yardımcı olabilecek bir sürü antioksidan var. İçerisindeki C vitamini cildin parlamasına yardımcı olurken düzenli kullanımı ince çizgileri, koyu lekeleri ve kırışıklıkları önler.
DOĞAL BİR AKNE İLACI
Bektaşi üzümü ile yapacağınız macun da sivilcenin neden olduğu yara izlerini azaltmaya yardımcı olur. Bu macunu yüzünüzün etkilenen bölgesine uygulayın ve 15 dakika kurumaya bırakın. Sivilceleri ve sivilce sonrası etkileri uzak tutan doğal bir kan temizleyici etkisini kısa zamanda göreceksiniz.
CİLDİ SIKILAŞTIRIYOR
Cildinizdeki yüksek miktarda kolajen sıkılaşmaya yardımcı olur ve cildinizin yumuşak görünmesini sağlar. Düzenli Bektaşi üzümü suyu tüketimi, C vitamini seviyelerini yükseltir ve cildinizdeki kollajen seviyesinin üretimini artırmaya yardımcı olur. Bu, cildinizin yumuşak ve genç görünmesini sağlar.
ÖLÜ DERİ HÜCRELERİNİ TEMİZLİYOR
Meyvenin suyu cildinizi gençleştirir ve parlaklık verir. Ayrıca cilt temizleyici olarak kullanıldığında ölü hücrelerin çıkarılmasına yardımcı olur.
Bektaşi üzümü, pürüzsüz ve ipeksi görünmesini sağlayarak saçınıza da iyi gelebilir.
SAÇLARI DÜZLEŞTİRİYOR
Bektaşi üzümü ezmesi doğal bir saç düzleştiricidir. Tek yapmanız gereken kafa derinize biraz suyundan eklemek ve 30 dakika kurumaya bırakmak. Kuruduktan sonra biraz ılık su ile durulayabilirsiniz.
ERKEN BEYAZLAMAYI ÖNLÜYOR
Bektaşi üzümü suyunu saçınıza sürüp 30 dakika kurumaya bıraktığınızda içindeki C vitamini ve antioksidanlar sayesinde erken beyazlamayı önlemeniz mümkün.
Meyvenin suyu aynı zamanda doğal bir saç kremi vazifesi görüyor. Suyunu biraz kına ile karıştırın ve nazikçe saç derinize uygulayın. Bu, saçınızın yumuşacık olmasını sağlayacaktır.
Bektaşi üzümü taze tüketilirse faydaları daha da artar. Ancak aşırı tüketiminden kaçınmak gerekiyor. Kan pıhtılaşmasında sorunlara neden olabilen meyve kanın pıhtılaşmasını engelleyebilecek antiplatelet özelliklere sahip. Kan rahatsızlığı olan veya kan sulandırıcı kullanan kişiler onu yerken dikkatli olmalı. Ayrıca Bektaşi üzümü vücuttaki kan şekeri seviyesini de azaltabilir. Kan şekerini kontrol etmeye çalışan Tip 1 veya Tip 2 diyabetli kişiler dikkatli tüketmeli.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), duyanları şoke edecek bir karara imza attı ve çok ilginç bir madde ile üretilen hapın kullanımına onay verdi.
İNSAN DIŞKISINDAN ÜRETİLEN İLK İLAÇ DEĞİL AMA...
Vowst isimli ilacın etken maddesi insan dışkısı. Sağlıklı insan bakterisi içeriyor. Aslında bu, insan dışkısından üretilip onay alan ilk ilaç değil. 2022 yılında lavman bazlı rektum yoluyla kullanılan bir tedavi de onay alarak kayıtlara geçmişti. Vowst'u ilginç kılan, aynı yollarla üretilip ağızdan kullanılabilecek ilk ilaç onayı alması.
Seres Therapeutics isimli şirket tarafından geliştirilen Vowst'u 18 yaş ve üzeri insanlar kullanabilecek. Haziran 2023’te ABD’de çıkış yapması beklenen ilacın üretim amacı "Clostridioides difficile” isimli bir enfeksiyonun tekrarlamasını engellemek. Klinik deneyler, ilacı kullananlarda enfeksiyon tekrarlama olasılığının üç kattan daha az olduğunu gösteriyor.
Söz konusu enfeksiyon, hastalar farklı bir enfeksiyon için antibiyotik aldıktan sonra ortaya çıkıyor. Antibiyotikler, normalde bağırsağı dolduran bakterilerin dengesini bozabiliyor ve Clostridioides difficile'in çoğalmasına yol açıyor. Bu çoğalma neticesinde ise karın ağrısı, ishal vb sindirim sistemisorunları ortaya çıkıyor.
CLOSTRIDIOIDES DIFFICIEL ÖLÜMCÜL BİR ENFEKSİYON
Bahsi geçen rahatsızlıkları göz ardı etmemek gerekiyor. Zira bu hızlı çoğalma organ yetmezliği ve ölüme bile neden olabiliyor. Öyle ki Amerika'da her yıl 15 bin ila 30 bin insan bu enfeksiyonlar yüzünden yaşamını yitiriyor.
"Clostridioides difficile” ortalama 5 haftada bir yenileyen bir özelliğe sahip ve her tekrarlamasında tehlikenin boyutu daha da artıyor. İnsan dışkısından üretilen Vowst isimli ilaç işte bu enfeksiyonun tekrarlamasını engelliyor.
GÜNDE 4 DEFA, 3 GÜN ÜST ÜSTE KULLANMAK LAZIM
Hap, üç gün üst üste ve günde 4 kapsül şeklinde ağız yoluyla alınabilecek. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'ne göre ilk dozun antibiyotik tedavisi bittikten dört gün sonra alınması lazım.
VOWST'UN YAN ETKİSİ VAR MI?
Herkesin merak ettiği soru ise Vowst'un yan etkilere yol açıp açmayacağı. Yapılan deneyler, ilacın bazı hassas bünyeli kişilerde karında şişkinlik, titreme, hâlsizlik, ishal gibi yan etkilere yol açabileceğini gösteriyor.
Karşı cinse duyulan ilginin herkese göre farklı kıstasları var. Kimi dış güzelliğe önem veriken kimi ise zekaya ve entellektüelliğe karşı koyamıyor. İşte ikinci kategoride yer alan kişiler sapyoseksüel adı veriliyor.
Terim aslında bilge anlamına gelen Latince 'sapien' ve cinsel anlamına gelen 'sexualis' kelimesinden türemiş. İlk kullanımı 2004'te olduğu için hala oldukça yeni olduğunu söylemek mümkün.
Yapılan araştırmalara göre, 18 ila 35 yaş arasındaki insanların %1 ila %8'i sapyoseksüel. Bu insanlar için, başka bir kişinin düşünme şekli oldukça çekici bir özellik. Yani cinsel çekiciliği harekete geçiren akıl. Bu da, vücut şekli, boyutu veya yüz hatları gibi yüzeysel niteliklerin arka planda kaldığı anlamına geliyor.
Sapyoseksüel olanların bazı ortak özelliklerinden bahsedelim.
DERİN SOHBETLERİ TERCİH EDİYORLAR
Karşı cinsle derin ve teşvik edici bir sohbete girmekten çok keyif alanlar genellikle sapyoseksüel oluyor.
ZEKANIN BEDENDEN DAHA ÇEKİCİ OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYORLAR
Sapyoseksüeller, zeki bir zihne fiziksel olarak çekici bir bedenden daha çok değer veriyor. Dolayısıyla, bir kişinin inançlarının ne olduğu, neyi temsil ettiği ile daha fazla ilgilenenler, onların ahlakı, değerleri, ilgi alanları hakkında bilgi edinmekten heyecan duyanlar sapyoseksüel olarak tanımlanabiliyor.
Karşı cinsle zorlayıcı bir sohbete girebilmek için dikkatlerinin dağılmadığı veya kesintiye uğramadığı sessiz randevuları tercih ediyorlar. İlk buluşma için bir bar veya salon yerine daha küçük ve samimi bir ortamı tercih ediyorlar.
Sapyoseksüel olmak ilişkinin dinamiğini de oldukça etkiliyor.
Cazibe, entelektüel olarak uyarılmış hissetmeye dayandığından, zihinsel olarak çekici faaliyetlere katılmak, ilişkinin önemli bir parçası haline gelir.
Tüm dünyada yaygın olarak kullanılan aromatik bir bitki olan fesleğen, Akdeniz mutfağının olmazsa olmazı.
Kokusunun güzelliği, bitkinin güçlü tıbbi özellikler sergileyen kısımları olan yapraklarında ve çiçekli üst kısımlarında bulunan uçucu yağdan kaynaklanıyor.
Salataya, cacığa ve hatta bazı soğuk içeceklere eklenebilen bu bitki, K vitamini kaynağı olmasının yanında kalsiyum, A vitamini, beta karoten ve lutein açısından oldukça zengin. Bu yararlarıyla da sağlığı olumlu yönde etkiliyor.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ GÜÇLENDİRİYOR
Fesleğendeki bazı kimyasallar, T hücrelerinin aktivasyonunu teşvik ederek vücudun bağışıklık tepkisini güçlendirmede önemli bir rol oynuyor.
KANSER ÖNLEYİCİ ETKİYE SAHİP
Son yıllarda fesleğenin anti-kanser özellikleri, içerdiği polisakkaritler nedeniyle çokça incelenmiş durumda. Çalışmalar, yumurtalık ve karaciğer kanserinin metastazını önlemede fesleğen polisakkaritlerinin özellikle önemli bir etkisi olduğunu gösteriyor.
ANTİBAKTERİYEL ÖZELLİK TAŞIYOR
Hem fesleğen esansiyel yağı hem de polisakkaritler ve fenolik asitler açısından zengin özleri, çok çeşitli bakterilere karşı önemli antimikrobiyal aktivite sergiliyor.
DİYABET TEDAVİSİNE YARDIM EDİYOR
Çalışmalar, fesleğen ekstraktının hiperglisemiyi hafifletebildiğini gösteriyor. Bu etki içerisindeki rosmarinik asit ve kateşin içeriğinden kaynaklanıyor.
KAN BASINCINI DÜŞÜRÜYOR
Fesleğen ekstraktının hipertansif farelere uygulanmasının kan basıncını etkili bir şekilde düşürdüğü ve aynı zamanda böbrek fonksiyonunu iyileştirdiği gözlemlendi. İnsanlardaki etkisini doğrulamak için ise daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.
FESLEĞENİN YAN ETKİLERİ NELERDİR?
Peki bunca faydası bulunan fesleğeni tüketirken nelere dikkat edilmeli?
Fesleğen yaprakları, kanın pıhtılaşmasına yardımcı olan K vitamini açısından zengindir, bu nedenle onları büyük miktarlarda kullanmak, varfarin gibi çeşitli antikoagülan ilaçların etkisini engelleyebilir.
Ayrıca fesleğen özü kullanımı kanın incelmesine katkıda bulunabilir, bu nedenle kanama bozukluğu olan veya ameliyat olmak üzere olan kişiler tarafından özel dikkat gösterilmesi gerekiyor.
Diyabet ve hipertansiyon için ilaç kullanan kişiler de, aralarında etkileşim olabileceğinden tedavi amaçlı fesleğen kullanmadan önce doktorlarına danışmalı.
Sucuk; şişirilen ve kurutulan bağırsağın içerisine özel baharatla katılarak hazırlanan et kıymasının, doldurulması ve sonrasında fermente işleminin gerçekleştirilmesi ile elde edilen bir besin. Fermente edilmiş sucuk ısıl işlem görmez, kendi haline bırakılır ve olgunlaşması beklenir. Fakat ısıl işlem görmüş sucuk pişirilmiştir.
SUCUKLAR PİŞİRİLİP TÜKETİLMELİ
Isıl işlem görmüş olan sucuklar her ne kadar pişirilmiş olsa da yemeden önce tekrardan pişirilmesi gerekir. Bu ürünü çiğ tüketmek, yapılabilecek en büyük hata. Her ne şekilde yapılırsa yapılsın sucuğun pişirilerek mutlaka pişirilerek tüketilmesi gerekiyor.
BAĞIRSAKLARDA KURT OLUŞUMUNA SEBEP OLUR
Çiğ sucuk tüketmek, bağırsaklarda kurt oluşumuna yol açar. Bağırsak kurtları ilaçlarla tedavi edilebilse de ddevamlı olarak çiğ sucuk yemek, zaman içerisinde bağırsağın zarar görmesine neden olur.
MİDE PARAZİTLERİ GÖRÜLÜR
Çiğ sucuk yemek en büyük zararı mideye verir. Kramp oluşur, yaralanmalar bile görülür. Mide parazitleri de çiğ et tüketme sonucunda ortaya çıkar.
CİLDİN KURUMASINA YOL AÇAR
Cilt üzerinde de sağlık problemlerine sebep olan çiğ sucuk tüketimi, cildin kurumasına ve dökülmesine neden olabilir. Sucuğun pişirilmeden tüketilmesi durumunda egzama oluşabilir.
İÇ KANAMAYA BİLE NEDEN OLABİLİR
İçerisinde canlı mikroorganizmalar bulunan çiğ sucuk hücrelerde hasara yol açar. İç kanamaya sebep olarak kişinin hayatını riske sokabilir.
Eğer ilk defa ve tek seferlik çiğ sucuk yediyseniz endişelenmenize gerek yok. Fakat sürekli olarak yediğiniz zaman bağırsak, mide zarar görür. Çiğ sucuk yedikten sonra kendinizi iyi hissetmezseniz mutlaka bir sağlık kuruluşuna gitmeniz gerekir. Pişmiş bile olsa her gün sucuk yemenin zararlı olabileceği asla unutulmamalı.
Bir kişinin erken yaşlanması ile karakterize edilen, oldukça nadir görülen bir genetik durum olan Progeria, bebeklik veya ergenlik döneminde teşhis edilebiliyor.
Progeria ile doğan çocuklar ilk bakışta normal görünüyor ancak 1-2 yıl sonra büyüme geriliği ve saç dökülmesi gibi erken yaşlanmanın ilk belirtilerini göstermeye başlıyorlar. Zamanla, daha fazla vücut sistemini etkiliyor ve sonunda erken ölüme yol açıyor.
Progeria her iki cinsiyeti de eşit derecede etkileyebiliyor ve dünya çapında 4 milyon kişiden 1'inde görülüyor. Şu anda dünya çapında sadece yaklaşık 400 çocuk ve genç yetişkinin progeria ile yaşadığı tahmin ediliyor. Progerianın 2 ayrı türü var.
HUTCHINSON- GILFORD SENDROMU
Çocukluk döneminde başlayan bu sendroma sahip bebekler genellikle normal bir görünümde oluyor, ancak birkaç aylık yaşamdan sonra kısa boy ve kilo ile sonuçlanan büyüme gecikmeleri göstermeye başlıyorlar. Zamanla, erken yaşlanmanın diğer özellikleri de gelişiyor ve bu çocukların karakteristik bir yüz görünümü kazanmasına neden oluyor.
Hutchinson-Gilford sendromlu kişilerde progeria belirtileri genellikle yaşamlarının ilk yıllarında ortaya çıkmaya başlıyor. Bu belirtiler çocuğun normal kalan zekasını değil, fiziksel gelişimini ilgilendiriyor. Kısa boy, dişlerin anormal gelişimi, verilen boy için düşük vücut ağırlığı, yüzün başa göre çok daha küçük görünmesine neden olan az gelişmiş kemikler, bacaklarda ve karın bölgesinde sert cilt, 2 yaşına kadar kelliğe yol açan saç dökülmesi, işitme sorunları, tiz ses, büyük gözler ama küçük dudaklar, burun ve kulaklar gibi belirtiler oluyor. Durum ilerledikçe artrit, katarakt, damar sertliği, kısmi işitme kaybı, iskelet anormallikleri ve kalça çıkığı gibi sağlık sorunları ortaya çıkabiliyor.
WERNER SENDROMU
Werner sendromu ise ilk olarak erken ergenlik veya genç erişkinlik döneminde ortaya çıkıyor. Bundan muzdarip insanlar, erken yaşlanmanın bazı olağandışı özellikleri ortaya çıkana kadar normal bir şekilde gelişiyor. Gösterge olarak, Werner sendromlu kişilerin büyümesi genellikle ergenlik döneminde duruyor ve 25 yaşına gelindiğinde saç dökülmesi ve saç beyazlaması gibi belirtiler çoktan ortaya çıkmaya başlamış oluyor. Durum ilerledikçe daha fazla semptom ortaya çıkmaya başlıyor, ancak bu kişilerde kanser riski de artıyor.
Werner sendromunda da semptomlar Hutchinson-Gilford ile benzer. Werner sendromlu kişilerde katarakt, tip 2 diyabet, ateroskleroz, osteoporoz, kardiyovasküler hastalık, doğurganlığın azalması ve çeşitli kanser türleri gibi genellikle yaşlıları etkileyen hastalıklara yakalanma riski yükseliyor.
PROGERIA NASIL TEŞHİS EDİLİR?
Durumun karakteristik semptomlarını gösteren biri için progeria teşhisinin doğrulanması, LMNA veya WRN mutasyonları için genetik test yoluyla yapılıyor. Hutchinson-Gilford sendromu, semptomları bir kişinin hayatında daha erken ortaya çıktığı için Werner sendromundan daha erken teşhis ediliyor.
SÖZ KONUSU SENDROMLAR TEDAVİ EDİLEBİLİYOR MU?
Kasım 2020'de ABD Gıda ve İlaç İdaresi, Hutchinson-Gilford sendromunun tedavisi için lonafarnib adı verilen ilk ilacı onayladı. Lonafarnib başlangıçta kanseri tedavi etmek için geliştirildi, ancak daha sonraki araştırmalar, kullanımının bu özel progeria sendromu olan çocuklarda daha düşük ölüm oranı ile ilişkili olduğunu gösterdi. Bu ilaç dışında progeria için bilinen başka bir tedavi ise yok. Progeria için çoğu tedavi yaklaşımı, semptomlarının bir kısmını hafifletmeyi veya geciktirmeyi amaçlıyor.
DOKTOR BAZI KONTROLLER ÖNEREBİLİR
Kişinin yaşadığı semptomlara bağlı olarak doktor bazı önerilerde bulunabilir.
İlerleyebilen ve katarakt gelişimine yol açabilen ileri görüşlülük ve kuru göz gibi görme problemlerini kontrol etmek için düzenli göz muayeneleri.
İşitme kaybı durumunda işitme cihazı kullanımı.
Olası diş problemlerinin erken tedavisi ve takibi için diş hekimine düzenli ziyaretler.
Kardiyovasküler hastalıkların oluşmasını önlemek için özel ilaçlar almak.
Kalça problemlerini ve eklem sertliğini daha iyi yönetmek için fizyoterapi.
Tip 2 diyabet ve kanser gibi progeria nedeniyle ortaya çıkması muhtemel çeşitli durumlar için düzenli tarama testleri.
Günlük gerekli tüm besin maddelerinin alımını sağlamak için besin takviyeleri almak.
PROGERIA'LI İNSANLAR UZUN YAŞAMIYOR
Progeria'lı insanlar, sağlıklı insanlardan ne yazık ki önemli ölçüde daha kısa bir yaşam beklentisine sahip oluyor. Hutchinson-Gilford sendromlu kişiler için ortalama ölüm yaşı 14,6 iken, Werner sendromlu kişiler genellikle 40'lı ve 50'li yaşlarına kadar yaşıyor. Hutchinson-Gilford sendromundan ölümlerin çoğu kalp yetmezliğinden kaynaklanırken, Werner sendromlu kişilerde kanser ve ateroskleroz başlıca ölüm nedenleri.
Tuz, hayatımızın olmazsa olmazı. Yemeklere tat veren en önemli besin öğesi olan tuzun iki türü var. Biri marketten satın alınan rafine tuz, diğeri ise doğrudan kaynaktan çıkarılan veya buharlaştırılan deniz suyundan alınan doğal tuz.
RAFİNE TUZ YÜKSEK SICAKLIKTA İŞLENİYOR
Rafine tuz yeraltı madenciliğiyle çıkarılır. Topaklanmasını önlemek ve akışkan hale getirmek için yoğun bir şekilde işlenir. Market raflarındaki rafine tuzlara yot eklenir. Bu, tuzdaki olası toksinleri uzaklaştırmak ve sağlıklı tiroit fonksiyonunu sürdürmek için kullanılan bir mineral. Ayrıca rafine tuz raflara gelmeden önce yüksek sıcaklıkta işlendiği için, doğal tuzdaki minerallerin birçoğu kaybolur.
DOĞAL TUZ MİNERAL YÖNÜNDEN ZENGİN
Rafine edilmemiş tuzlara ise doğal tuz deniyor. Bu tuzlar ya doğrudan kaynaktan çıkarılarak veya buharlaştırılmış deniz suyundan alınarak elde ediliyor. Rafine tuz gibi işlenmediği için, doğal rengini ve doğal formunu çok daha fazla koruyor. Doku olarak daha kaba olsa da doğal tuzun tadı, diğerlerinden farksız. Ayrıca her ikisi de aynı miktarda sodyuma sahipken doğal tuz mineral yönünden daha zengin.
VÜCUDA HAREKET KAZANDIRIYOR
Peki tuzun vücut için ne gibi faydaları var? Bu besin, organ ve eklem fonksiyonu için gerekli olan sodyum ve klorür içeriyor. Sodyum ve diğer elektrolitler vücudun hareket etmesine yardımcı olma görevini üstleniyor.
SOLUNUM VE DİYABETE OLUMLU ETKİLERİ VAR
Solunum yolu hastalıklarında tuz tüketilerek zararlı bakterilerin sayısı azaltılabilir. Diyabet hastalarının insülin değerinin düşmesine yardım eder.
TUZ TÜKETİMİNDE AŞIRIYA KAÇMAMAK LAZIM
Tuz tüketiminde dikkat edilmesi gereken noktalar var. Çünkü aşırı tüketiminde tuz faydadan çok zarar verici etkilere yol açabilir. Fazla tuz tüketilmesi halinde kişide inme ihtimali ve hipertansiyona yatkınlık artar. Böbrek hastalıklarına sebep olur. Ödem oluşmasına yol açar, osteoporoz adlı bir kemik hastalığına neden olur.
Genellikle yaşlanmayla ilişkilendirilen demans hastalığı, beyin işlevindeki düşüşten kaynaklanıyor. Hafıza, davranış ve hareketlilik ile ilgili değişiklik veya sorunlara neden olan bu durum, uzmanlara göre MCT isimli bir yağ türü tüketmekle önlenebilir.
MCT YAĞI NEDİR?
MCT yağı, hindistancevizi yağından çıkarılıyor. Sadece beyin sağlığına yardımcı olmakla kalmıyor, aynı zamanda iyi bir enerji kaynağı.
2013 yılında yayınlanan bir çalışma, dört haftalık bir süre boyunca sekiz yetişkin üzerinde MCT kullanımını denedi. Kişiler bir hafta boyunca toplam 20 gram ve üç hafta boyunca günde 30 gram olmak üzere günde dört kez bir MCT takviyesi tüketti. Yağın, beyin enerji metabolizmasının yüzde sekiz ila dokuzuna kadar katkıda bulunduğu görüldü.
DEMANSLI HASTALARDA GELİŞME GÖRÜLDÜ
2022'de yapılan bir çalışma ise, en yaygın bunama türü olan Alzheimer hastalığı olan 20 kişide MCT yağının kullanımını analiz etti. Katılımcılar ortalama olarak, günde 1,8 yemek kaşığı MCT yağı tüketti. Altı veya 12 ay boyunca, deneklerin yüzde 80'i bilişte gerilememe veya gelişme gösterdi.
Demans hafıza kaybı, konsantrasyon zorluğu, tanıdık günlük görevleri yerine getirmekte zorlanmak, bir sohbeti takip etmekte veya doğru kelimeyi bulmakta zorlanmak, zaman ve yer konusunda kafa karışıklığı, ruh hali değişiklikleri gibi belirtilerle kendisini gösteriyor.
Kafein ve atletik dayanıklılık yıllardır birbirini destekleyen iki konu. Çok sayıda çalışma da, kafein tüketiminin koşma, bisiklete binme veya yüzme gibi yüksek yoğunluklu egzersizler sırasında fiziksel dayanıklılığı artırabileceğini ortaya koyuyor.
SADE KAHVE PERFORMANSI ARTIRIYOR
Özellikle espresso ve sade kahvenin performansı artırdığı bilinirken, latte ve cappuccino gibi sütlü veya şekerli kahve içeceklerinin kafein alımı açısından pek bir katkısı olmadığını unutmamak lazım.
Araştırmacılar, kahve ve kafeinin spor performansımızı artırabilmesinin nedeninin, kafeinin sinir sistemindeki çeşitli maddelerin reseptörlerine bağlanması olduğuna inanıyor.
KASLARIN TOPARLANMASINA YARDIMCI OLUYOR
Çalışmalar ayrıca kafeinin fiziksel eforun ardından kasların toparlanmasına yardımcı olduğunu ve böylece yüksek yoğunluklu egzersizden kaynaklanabilecek kas ağrısını azalttığını gösteriyor. Bu nedenle uzmanlar, antrenmandan veya yarıştan önce bir fincan kahve içmenin daha uyanık ve zinde olmanızı sağlayacağını söylüyor.
Uluslararası Sporcu Beslenme Derneği tarafından yayınlanan bir tavsiye, 1 kg vücut ağırlığı başına 3-6 mg arasında kafein tüketilmesi gerektiğini belirtiyor. Araştırmalar da, yarıştan 60 dakika önce kahve içmenin kafeinden maksimum fayda sağlamak için en uygun zaman olduğunu gösteriyor.
Uzak doğu ülkelerinde faydasıyla nam salmış Aspirin çiçeğinin faydaları sebebiyle birçok tıbbi alanda kullanılıyor. Vatandaşlar böyle faydalı bir bitkinin yararlarını araştırmaya başlamış durumda.Aspir çiçeği nedir? Aspir çiçeğinin faydaları neler? Aspir Çiçeği hangi hastalıkların tedavisinde kullanılır?
ASPİR ÇİÇEĞİ NEDİR?
Aspir çiçeği, yaz aylarında çiçek açan ve olağanüstü dekoratif vasıflar ile donatılmış, koroner arterler korumak için bitkisel çay şeklinde tüketilmektedir. Hipokolesterolemik ve kardiyoprotektif özelliklere sahip bir bitkisel yağ üretmek için kullanılan esansiyel yağ asitleri bakımından zengin tohumları barındırır.
Yemeklerinizi süslemek ve renklendirmek, aynı zamanda kumaşlarınızı renklendirmek ve potpuri oluşturmak mümkündür.
ASPİR ÇİÇEĞİNİN FAYDALARI
Aspir tohumlarının bitkisel yağının müshil özelliği vardır. Bu nedenle çocuklar ve hamile veya emziren kadınlar için şiddetle kontrendikedir. Antiplatelet tedavisi gören veya antikoagülan kullanan kişiler de kullanımından kaçınmalıdır. Son olarak, aspir yağınızın son kullanma tarihini kontrol etmeyi unutmayın ve tüm özelliklerini kaybetme riski altında ısıtmaktan kaçının.
Aspir Çiçeği aynı adlı bitkiden elde edilen, sunduğu etkili Fitoterapötik erdemlerini cilt koşullarına karşı savaşmak için uygundur. Çeşitli şekillerde tüketilebilir, salatada veya çabuk bitki çayı olarak tüketilmesi yaygındır. Boya bitkisi mükemmel olan aspir çiçeği, kumaşların renklendirilmesinde olduğu kadar kullanılır.
ASPİR ÇİÇEĞİNİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Yenilebilir olmasına ve pek çok besleyici ve iyileştirici özelliğe sahip olmasına rağmen, aspir yağı, çiçeği gibi dikkatli kullanılmalıdır. Gerçekten de, onu oluşturan omega-6 yağ asitleriyle bağlantılı sağlık yararları oldukça paradoksaldır.
Doğru oranlarda tüketilir - omega-3'leri tamamlar, kolesterolü düşürmeye yardımcı olur ve kardiyovasküler patoloji riskini azaltır. Omega 6 bakımından zengin, aynı zamanda E ve K vitaminleri bakımından da zengin olan aspir yağı, olgun ciltler, tahriş olmuş ciltler, lekeli, kızarıklığa meyilli ve aynı zamanda besleyici faydaları nedeniyle yutulması için idealdir.
Diyabet, vücudun yeterince insülin üretememesi veya insüline tepki vermemesi ile ortaya çıkan bir durum. Bu, kanda yüksek şeker seviyelerine neden oluyor, çünkü düşük insülin seviyesi, şekerlerin kan dolaşımından ihtiyaç duyan hücrelere taşınmaması anlamına geliyor.
Artan idrara çıkma ve susama, yorgunluk, kilo kaybı, görme kaybı veya bulanık görme gibi diyabetin bazı belirtileri olsa da saç dökülmesi de az bilinen semptomlardan.
KANDA BİRİKEN ŞEKER SAÇ DÖKÜLMESİNE YOL AÇABİLİR
Diyabetin saç köklerinin büyüme döngüsünü bozarak saç dökülmesine yol açabilmesinin birkaç yolu var. Birincisi, diyabet kanda şeker birikmesine neden olabilir ve bu da kan damarlarına zarar verebilir. Bu hasarlı kan damarları artık saç köklerine yeterli oksijen getiremez ve bu da saç büyüme döngüsünü kesintiye uğratabilir ve durdurabilir. Saç kökleri büyüme evresi yerine dinlenme ve dökülme evresine girer. Bu da saçların büyümeyi durdurduğu, saçların incelmesine ve kafa derisinde dökülmesine neden olduğu anlamına gelir.
İNSÜLİN ÜRETİMİ YOKSA SAÇLAR DÖKÜLEBİLİR
Diyabetin saç dökülmesine neden olmasının bir başka yolu da insülin üretiminin olmaması. İnsülin, şekeri kan damarlarınızdan ve ihtiyacı olan hücrelere taşıyan bir hormondur. Bu hücreler şekeri enerjiye ayırır ve bu da hücrelerin normal işlevlerini yerine getirmelerini sağlar. Saç kökleri söz konusu olduğunda, bu saç oluşturmak anlamına gelir. Dolayısıyla, yeterli insülin üretemiyorsanız, şeker saç köklerine taşınmaz ve saç uzamaz. Bunun yerine, saç kökleri dökülmeden önce tekrar saç büyüme döngüsünün dinlenme aşamasına girer.
NE YAPMALI?
Diyabet nedeniyle saç dökülmesini önlemenin en iyi yolu, kan şekeri seviyenizi kontrol altında tutmak. Düzenli egzersiz yaparak ve stresli durumlardan kaçınarak da saç dökülmesini önlemeye yardımcı olabilirsiniz. Egzersiz, kan dolaşımında bulunan şeker seviyesini azaltır ve aynı zamanda saç kökleri de dahil olmak üzere vücudunuzun hücrelerine oksijen iletimini geliştirir. Öte yandan belirli bir renkteki meyve ve sebzeler diyabet riskinizi azaltabilir.
Yemek hazırlama ve yemeden sonra yapılan ilk iş kirlenen yerleri temizlemek oluyor. Ancak çoğu insan, hazırlama sürecinde kullandığı baharat kaplarını olduğu gibi rafa koyuyor, yani temizlemeden.
MUTFAKTAKİ EN KİRLİ EŞYA BAHARAT KAPLARI
Yapılan araştırmalar bu baharat konulan rafların ve kavanozların, zararlı patojenlerle dolu olabileceğini ve bunun da o bölümü, mutfaktaki en mikroplu yer haline getirdiğini gösteriyor.
Baharat rafının, mutfaklardaki en mikroplu yer olmasının nedeni çapraz bulaşma. Bu, mikropların bir madde veya nesneden diğerine aktarılması demek.
Yapılan araştırmaya göre mutfaktaki diğer yüzeyler zamanın yüzde 20'sinden daha azında bulaşma kanıtı gösterirken, baharat kapları neredeyse yarı yarıya bulaşmaya zemin hazırlamış durumda.
Çalışma kapsamında katılımcılardan hindi burger köftesi ve salata yapmaları istendi ve çapraz kontaminasyon incelendi. Gönüllüler, yemeği hazırlayana kadar araştırmacıların gıda güvenliği davranışlarını inceleyeceklerini bilmiyordu. Araştırmacılar, bir mutfak ortamında patojenlerin hareketini göstermesi için ete önceden MS2 olarak bilinen bir bakteriyofaj bulaştırdı. Bunlar bakterileri enfekte eden ve insanlar üzerinde hiçbir etkisi olmayan virüsler.
Yemek hazırlığından sonra araştırmacılar, MS2'nin varlığını test etmek için mutfak araç gereçlerini, temizlik alanlarını ve mutfak yüzeylerini sildi. Ekip, deneklerin yemek pişirme seansları sırasındaki davranışlarına dayanarak baharat kaplarına, lavabo musluklarına ve kulplara da bakmaya karar verdi. Baharat kavanozlarınının yüzde 48'i MS2 ile bulaşmış olduğu görüldü.
BUZDOLABI KULPLARI DA PİS NOKTALARDAN
Diğer yaygın olarak kirlenmiş yüzeyler arasında buzdolabı kulpları, çöp kutuları ve kesme tahtaları var. Musluk kulpları ise en az kirli nesne oldu.
Arsenik yani fare zehiri, benzin, kadmiyum, hidrojen siyanid, tiner, amonyak ve propilen glikol olmak üzere 4000'in üzerinde kanserojen ve toksik madde barındırıyor ama insanlar bunlara rağmen onu ellerinden düşürmüyor.
Kanser başta olmak üzere çoğu hastalığın müsebbibi olan sigara içinde bulunan zararlı maddeler her nefeste sağlığı yok ediyor. Nikorin de başta ciğerler olmak için tüm organlar için büyük bir tehdit.
Sigarayı bıraktıktan sonra bile varlığını sürdüren nikotini vücuttan arındırmak mümkün. Hem de beslenme yoluyla... Çünkü bazı yiyecekler nikotinin hızlıca atılmasını sağlıyor.
SU
Vücudun susuz kalmasına sebep olan nikotini, yine su içerek atabilirsiniz.
KEREVİZ
Kabak, patlıcan, fasulye, kereviz ve salatalık nikotinin zararlı etkilerini yok eder. Bu sebzeleri sık tüketmek nikotine olan bağımlılığı da azaltır. Özellikle demir yüklü olan ısırgan otu, nikotinin yarattığı enfeksiyonla savaşmada oldukça etkili
BROKOLİ
Yüksek oranda B5 ve C vitaminleri içeren brokoli ile C vitamini takviyesi yapabilir ve metabolizmanızı yüksek tutabilirsiniz. Brokoli, akciğerleri toksin kaynaklı hasarlardan korur.
ISPANAK
Ispanak da, vitaminler ve folik asit açısından zengin. Bu nedenle nikotini vücuttan atmada da etkili olarak kullanılabilir.
ÇAM İĞNESİ
Ağzı ve boğazı dezenfekte etmek için kullanıla çam iğnesi çayı akciğer sağlığını iyileştirmek için de tüketilebilir.
PORTAKAL
Nikotin vücuttaki C vitaminini önemli ölçüde azaltır. Bunun için C vitamini içeren portakal tüketilmeli. Portakal metabolizmanızı hızlandırır ve stresi azaltır.
KİVİ
Kivi, nikotini vücuttan atmanıza ve sigara içmenin azalttığı A, C ve E Vitaminlerini yenilemenize yardımcı olur.
HAVUÇ SUYU
Havuç suyunda bulunan A, B, C, K vitaminleri nikotini vücuttan atmaya yardımcı olur. Aynı zamanda cilde hasar veren nikotinin bıraktığı izleri yok eder.
Öte yandan sigaranın geride bıraktığı olumsuz etkileri azaltmak için akciğerleri güçlendirmek gerekiyor. Pancar bu noktada büyük bir öneme sahip. Nitrat bakımından zengin olan pancar,
kan damarlarını gevşetmeye, kan basıncını düşürmeye ve oksijen alımını optimize etmeye yardımcı olur. Pancar yeşillikleri ise, tümü akciğer sağlığı için gerekli olan magnezyum, potasyum, C vitamini ve karotenoid antioksidanlarla dolu.
Araştırmalar, düzenli olarak elma yemenin de akciğer fonksiyonunu geliştirmeye yardımcı olabileceğini gösteriyor. Haftada beş veya daha fazla elma tüketmek, akciğer fonksiyonu artırır ve KOAH gelişme riskini düşürür.
Sağlıklı bir yaşamın ön şartı kaliteli ve faydalı gıdalar tüketmek. Ancak günümüzde paketlenmiş durumda ve tadı bağımlılık yaratan o kadar çok yiyecek var ki, bunlara karşı koymak imkansız hale gelebiliyor.
Uzun ve hastalıklardan uzak yaşamak için evlerimize asla sokmamamız gereken bazı gıda maddeleri var.
SALAM, SOSİS, SUCUK...
İşlenmiş ette bulunan doymuş yağ oranı, kalp başta olmak üzere çoğu hastalığa sebep olabiliyor. Yapılan bir araştırma, işlenmiş et tüketmenin, yaşam süresini kısalttığını ortaya koyuyor. Dünya Sağlık Örgütü, günde sadece 50 gram işlenmiş et tüketmenin ölüm riskini %34 oranında artırabileceğini belirtiyor. Ölümün yanı sıra bu tarz gıdalar kansere de neden olabiliyor.
HAZIR MEYVE SULARI
Gazlı ve şekerli içecekler de kalori deposu olmasının yanı sıra diş çürümesine ve obeziteye yol açabiliyor. Uzmanlar su veya çayın en sağlıklı içecekler olduğunu belirtiyor.
ENERJİ İÇECEKLERİ
Enerji içecekleri, kafein ve diğer uyarıcılar yönünden zengin. Bu durum da, kalp problemlerine, kaygı bozukluğuna ve başka sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Enerjinizi artırmak için
bitki çayı veya sade kahve en iyi seçenekler.
KIZARMIŞ YİYECEKLER
Sağlıksız yağ ve kolesterol riski taşıyan kızartılmış yiyecekler de kalp hastalığının birincil sebeplerinden.Bu yüzden yiyecekleri mümkün olduğunca kızartmaktan kaçınmak gerekiyor.
DONDURMA VE DİĞER ABUR CUBURLAR
Şeker, obezite, kalp hastalığı ve tip II diyabet gibi sağlık sorunlarına neden olabilir. Bunlar yerine taze meyve, kuruyemiş veya tam tahıllı krakerler gibi daha sağlıklı atıştırmalıklar seçebilirsiniz.
İŞLENMİŞ TAHIL ÜRÜNLERİ
Beyaz ekmek, makarna gibi yoğun rafine tahıl içeren yiyecekler, kilo alımına ve diğer sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu yüzden tam tahıllı ürünler tercih etmek lazım.
KONSERVELER
Konserve çorbalar, yüksek miktarda tuz ve şeker içeriyor. Üstelik bedeniniz için de hiç faydalı değil.
Bu sayılan gıda ürünlerinin yanı sıra çok sayıda paketli gıdada bulunan koruyucular, yapay tatlandırılar, gıda boyaları ve bozulmayı önleyen sodyum nitrat gibi bileşenler kanser hastalıklarına sebep olabildiğinden tüketimini tamamen kesmek veya belirli sınırlar koymak gerekiyor.
Balık mevsimi geldi, sofralarda farklı çeşitleriyle balıklar yerini almaya başlar. Buğulaması, ızgarası, tuzda pişirilmiş hali, kızartması... Her biri yanına birkaç çeşit meze, biraz salatayla nefis bir hale akşam yemeği sofrasına dönüşüyor.
Mezelerin içerisinde ise yoğurt mutlaka oluyor. Özellikle peynir ve yoğurt gibi süt ve süt ürünlerini tüketenler çok. Ancak akıllara "Ya zehirlenirsem?" endişesi gelmiyor değil.
Peki bu sorunun kaynağı ne? "Balıkla yoğurt yedim, zehirlendim" cümleleri sadece bir efsaneden mi ibaret yoksa gerçeklik payı çok mu yüksek?
Aslında birçok sebze, meyve ve et ürününü birlikte yoğurt tüketmekten çekinmiyoruz. Tavuğun yanına yoğurt, etin yanına ayranı afiyetle tüketirken, peynirle beyaz et ya da kırmızı eti afiyetle tüketirken konu balık olduğunda biraz mesafeli davranıyoruz. O gün balık yenecekse gün boyu süt ve süt ürünleri tüketmeyenler, balıkla yoğurt tüketmenin insanı zehirleyeceğini düşünenler hayli fazla.
BALIK VE YOĞURT ÇABUK BOZULAN GIDALAR
Gıda ürünleri bazı durumlarda sağlıklı bir şekilde korunmaz ve bozulmalara sebebiyet verir. Balık ve yoğurt, yapıları nedeniyle çabuk bozulan yiyecekler oldukları için beraber tüketilmeleri zehirlenmelere sebebiyet verebiliyor. İşte, tam olarak bu nedenden dolayı beraber tüketilmesi sakıncalı besinler olarak adlandırılıyorlar. Ancak balık ve yoğurdun beraber tüketilmesi halinde zehirli olduğuna dair kesin bir bilimsel bilgi yok.
İKİSİ DE TAZEYSE ENDİŞELENMEYE GEREK YOK
Yapılan bir araştırmaya göre balık da yoğurt da tazeyse endişelenmeye gerek yok. Balığın, marine edildiği sütün tazeliği ya da yanında yenilen peynirin tazeliği de oldukça büyük önem taşıyor. Bu koşullar sağlandığında zehirlenme gerçekleşmiyor.
Balık ve yoğurt gibi bazı besinler birlikte tüketildiklerinde yeni kimyasal maddeler ortaya çıkarabiliyor. Bu ortaya çıkardıkları maddeler insanları zehirleyici özellikler taşıyabiliyor. Nadiren asidik ortam oluşturuyorlar ve meydana gelen bu durum sindirim sisteminde bozulmalara neden olabiliyor.
NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
İnsanların özellikle dondurulmuş balıkları seçerken ve tüketirken özenli olması lazım. Son kullanma tarihlerinin yeni olmasına dikkat edilmeli. Yoğurtları dolabınızda saklarken kapaklarının açık olmamasına dikkat edin. Bu şekilde bozulmalarının daha da hızlanması muhtemel. Bozulduğundan şüphelendiğiniz süt ve süt ürünlerini, balıkları tüketmemeye dikkat edin. Balıkların taze olduğunu solungaç ve gözlerinin parlaklığından anlayabilirsiniz.
Birçok virüs aynı anda kendisini göstermeye başlayınca acil servislerde yüzde yüz yoğunluk arttı.
"EK KLİNİKLER AÇILDI"
Avrupa yakasının büyük hastanelerinden Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Gökhan Tolga Adaş, mevsimsel hastalıklardan kaynaklı bu tabloyu kasım ayından öngördüklerini ifade etti. Bu nedenle ek klinikler açtıklarını söyledi. Bu düzenlemelerle yoğunluğun olumsuzluk yaşatmadığını vurguluyor.
Başhekim Prof. Dr. Adaş, solunum yolu enfeksiyonlarının acil servislere başvuru sayısını arttığını şu sözlerle ifade etti;
“Örneğin yazın çocuk dahil tüm acil servislere başvuru ortalama bin-bin 500 kadarken bugün 3 bin’i bulabiliyor. Yani yüzde 100 bir artış oluyor. Bizde 3 bin 200, 3 bin 300’lere kadar çıktığı oldu. Tabii burada hem erişkin acile gelen enfeksiyon hastalıkları hem de çocuk bölümüne gelen çocuk enfeksiyonu hastalıkları bunu artırıyor.”
Anadolu yakasının en büyük hastanelerinden Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Doç. Dr. Alpaslan Tanoğlu, hem yetişkin hem çocuk acil servislerinde yoğunluğun arttığını vurgulayan Tanoğlu, “Son iki aydır 3’lü bir salgın gibi bahsediyoruz ama yakın zamandaki gözlemlerimiz aslında bu üst solunum yolu enfeksiyonunun sadece 3 virüsten kaynaklanmadığı, 4-5 virüse de çıktığı yönünde” dedi.
Doç. Dr. Tanoğlu, yetişkin ve çocuk olmak üzere günlük ortalama 3 binin üzerinde hastanın acil servislere başvurduğunu söyledi. “Bu hastaların büyük çoğunluğunu solunum yolu hastalıkları şikayetiyle gelenler oluşturuyor. Yaz aylarına göre hasta sayımızda yüzde 40 civarında bir artış olmuştur” dedi.
"HASTALAR ACİL SERVİSE KOŞUYOR"
İstanbul’un köklü hastanelerinden Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Özgür Yiğit, kasım ayı ile birlikte yoğunluğun başladığını belirtiyor. “Üst solunum yolu enfeksiyonları şikayetiyle gelen hasta sayısında yüzde 20 civarında artış var. Hastaların durumu ağır olduğu için poliklinik randevusu bekleyemiyorlar ve acil servise koşuyorlar. Yazın acil servise 40-50 hasta gidiyorsa, şimdi 100-200 civarında üst solunum yolu şikayetiyle başvuran hasta var. Sayı artmış durumda. Yaza göre 2-3 kat daha fazla tabii.” diyor.
VİRÜSLERDEN KORUNMANIN YOLU TEDBİRLERDEN GEÇİYOR
Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Adaş, sevindirici bir gelişme olarak COVID-19’un eskisi kadar ağır görülmediğini ve ölüme yol açmadığını ifade ediyor. Onun dışında görülen iki virüse dikkati çekiyor:
“Nezle yapan rinovirüs (rhinovirus) dediğimiz virüs ailesi var. Bu eskiden beri bilinen bir şey. Bir de influenza yani bildiğimiz grip var. Bunun A ve B formu var. İkisi de şu an hastalarda görülüyor. Şimdi bizim belki burada biraz daha farklı gördüğümüz bunların birleşik bir şekilde de karşımıza çıkması.”
Sancaktepe Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Doç. Dr. Tanoğlu da COVID-19’da anlamlı bir artış görülmemesini sevindirici bir gelişme olarak açıklıyor. Mevsimsel olarakta influenza A ve B virüsünün ön planda görüldüğünü, daha sonra ise RSV virüsü ile rinovirüs (rhinovirus) ile karşılaştıklarını söyledi.
Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Yiğit ise kendilerine en çok rinovirüs (rhinovirus) şikayetiyle gelen hastalar olduğunu söylüyor. Ardından en çok influenza A ve B hastalarının başvurduğunu söyledi.
Solunum yolu hastalıklarının önüne geçmenin başlıca yolu da tedbirlerden geçiyor. Adaş’a göre salgın bir plato çizdi. “İnsanlar tedbirlere dikkat etse o plato otomatik olarak düşer. Bu hasta grubu yüzde 47 azalır” dedi.
Tanoğlu’na göre de şubat ayından itibaren rahatlama olabileceğine anacak onun için de ocak ayında kişisel tedbirlerin gözden geçirilmesinde fayda olacağını söylüyor.
Yiğit ise hastalığın süresine dikkat çekerek, önceki yıllarda 5 gün ila 1 hafta süren hastalığın bu sene 2 hafta sürebildiğinin altını çizdi. Yiğit, “Çok daha kötü olacağını zannetmiyorum ama yine de tedbirli olmak, önlem almak lazım” dedi.
Bir kişinin olabildiğince çabuk kilo vermek istemesi normaldir, ancak en iyisi yavaş ve sabit bir hızda kilo vermek. Çünkü yavaş kilo kaybı daha az sağlık riski demek.
Birçok uzmana göre haftada 0,45-0,9 kilo vermek sağlıklı ve güvenli bir kilo verme oranıdır. Bundan daha fazla kilo vermek çok hızlı kabul ediliyor ve beslenme eksiklikleri, metabolizmanın yavaşlaması, safra taşları gibi sorunlara yol açıyor.
İnsanların hızlı bir şekilde kilo vermeye çalıştıkları en yaygın yollar ise, aşırı fiziksel aktivite ve çok düşük kalorili bir diyet.
Yeni bir diyet veya egzersiz programını benimsemenin ilk haftasında hızlı kilo kaybı tamamen normal kabul ediliyor. Bu vücudun enerji için yanan glikojene geçmesi ve bunun da vücuttan su salınmasına neden olması nedeniyledir. Vücut glikojen depolarını tükettiğinde, kilo kaybı haftada 0,45-0,9 kg'da sabitlenmeli.
VERİLEN KİLOLAR 1 YILDA GERİ ALINIYOR
Kilo verme diyetleri uygulayan çoğu insanın, sadece bir yıl sonra kaybettikleri ağırlığın yarısını geri alması ise oldukça yaygın. Hatta bazı durumlarda 3-5 yıl sonra verilen tüm kiloların geri alınması gözlemlenebiliyor. Bu nedenle uzmanlar
yavaş ve istikrarlı bir tempoda kilo vermeyi öneriyor.
Çoğu çalışma, yavaş ve sabit bir oranda kilo veren kişilerin, bu kilo kaybını uzun vadede sürdürme olasılıklarının daha yüksek olduğunu gösteriyor. Bunun nedeni kısmen, yavaş ve düzenli kilo vermeyi amaçlayan programların genellikle sağlıklı beslenme davranışları oluşturmaya yardımcı olması.
Hızlı kilo vermeyi teşvik eden diyetler genellikle kalori ve besin açısından çok düşüktür ve özellikle bir seferde haftalarca takip edilirse birçok sağlık sorunu riskini artırır.
KAS KÜTLESİ KAYBI
Kilo kaybı her zaman yağ kaybı anlamına gelmez. Bu nedenle, çok düşük kalorili bir diyet, hızlı bir şekilde kilo vermenize yardımcı olabilir, ancak bu ağırlığın çoğu muhtemelen sudan veya kastan gelir.
METABOLİZMANIN YAVAŞLAMASI
Çok hızlı kilo vermek metabolizmayı yavaşlatabilir ve kişinin gün boyunca daha az kalori yakmasına neden olabilir. Birkaç çalışma, daha az kalori tüketerek hızlı kilo vermenin günde %23'e kadar daha az kalori yakılmasına neden olabileceğini gösteriyor. Çok düşük kalorili bir diyetin metabolizmayı yavaşlatmasının iki nedeni, kas kütlesi kaybı ve tiroid hormonu gibi metabolizmayı düzenleyen hormonların azalması.
BESLENME EKSİKLİKLERİ
Her gün çok az kalori almak, çeşitli beslenme eksiklikleri riskini artırabilir. Bunun nedeni, düşük kalorili bir diyetle demir, folik asit ve B12 vitamini gibi birçok besini yeterli miktarda tüketmenin zor olmasıdır. Çoğu beslenme eksikliğinin sonuçlarından bazıları saç dökülmesi, aşırı yorgunluk, zayıf bağışıklık sistemi işlevi, zayıf ve kırılgan kemiklerdir.
Çok düşük kalorili bir diyeti benimsemekten kaynaklanan hızlı kilo kaybı, açlık, kas krampları, baş dönmesi, kabızlık veya ishal, dehidrasyon, sinirlilik ve soğuğa duyarlılık gibi diğer birçok yan etkiyle ilişkilendiriliyor.
Sağlıklı bir tempoda kilo vermek için daha fazla protein tüketin, şeker ve nişastalı gıdaların tüketimini azaltın, yavaş yemek yiyin, yeşil çay tüketin, iyi kalitede ve miktarda uyuyun egzersiz yapın...
Sınırlı bir zaman aralığında yemek yemek veya sadece öğünleri atlamak anlamına gelen aralıklı oruç, 2010'ların başındaki en sıcak diyet trendlerinden biri haline geldi. Bu yöntem kilo vermelerine yardımcı olduğunu iddia eden birçok ünlü arasında çok popüler kabul ediliyor.
Araştırmalar tarafından lanse edilen ana faydalardan biri ise, uzun ömür ve birkaç farklı hastalığa yakalanma riskini azaltması.Ancak yeni bir çalışma, bunun vücutta strese ve hastalıklara neden olabileceğini gösteriyor.
ARALIKLI ORUÇ ÖLÜM RİSKİNİ ARTIRIYOR
40 yaşın üzerindeki 24.000 Amerikalı üzerinde yapılan bir araştırma, her gün üç öğün yerine sadece tek bir öğün yiyen kişilerin 15 yıl içinde herhangi bir nedenle ölme olasılığının %30 daha fazla olduğunu keşfetti.
Katılımcıların yüzde kırkı ortalama olarak günde üç öğünden az yemek yedi. Toplamda, 878'i kalp sorunları nedeniyle ölenler de dahil olmak üzere, çalışmanın sonunda katılımcıların 4.175'i öldü. Günde üç öğün yemek yiyen katılımcılarla karşılaştırıldığında, günde sadece bir öğün yemek herhangi bir nedenden ölme olasılığını %30 ve kalp hastalığından ölme riskini %83 artırdı.
KAHVALTIYI ATLAMAK TEHLİKELİ
Çalışma sonucunda, kahvaltıyı atlamak kalp hastalığından ölme olasılığını artırırken, öğle yemeğini atlamak genel ölüm oranlarını artırdı. Araştırmacılar, insanlar egzersiz yapsa, sağlıklı beslense, sigara ya da alkol kullanmasa bile bu sonuçların değişmediğini iddia ediyor.
Araştırmacılar ayrıca, aralıklı oruç diyetine bağlı kalan kişilerin genellikle bir kerede nispeten büyük miktarda yiyecek yediklerini ve bunun zamanla vücuda zarar verebilecek bir şey olduğunu belirtiyor.
3 ÖĞÜN YEMEK EN SAĞLIKLISI
Çalışmaya imza atan ekip, uzun yaşamın anahtarının günde üç öğün yemek olduğu sonucuna vardı. Tabi bu öğünleri birbirine çok yakın yemek, erken ölme olasılığının artmasıyla bağlantılı.
Tıpkı aralıklı oruç hakkındaki teorilerinde olduğu gibi, araştırmacılar çok fazla ve çok hızlı yemek yemenin vücuda metabolik bir baskı uyguladığını düşünüyor.
Araştırmacılar, öğün atlamanın genellikle bir kerede çok fazla enerji tüketmek anlamına geldiğini, bunun da glikoz metabolizmasını düzenleme yükünü şiddetlendirerek müteakip metabolik bozulmaya yol açabileceğini açıkladı.
Papatya, sinirleri yatıştırma ve vücudu sakinleştirme yeteneği ile meşhur olsa da aslında daha az bilinen güçlü sağlık yararları da var.
Doğal bir ilaç olarak papatya, uykusuzluk veya sinirlerin ötesinde, adet semptomları, iltihaplanma, ishal, mide bulantısı ve gaz gibi çeşitli durumların semptomlarını azaltabilir.
Faydalarına katkıda bulunan 100'den fazla biyoaktif madde ile papatya, zengin bir antioksidan kaynağı ve hatta antimikrobiyal özelliklere sahip. Bilimsel olarak kanıtlanmış 9 ayrı yararı var.
ANTİOKSİDANLAR HÜCRELERİ GENÇLEŞTİRİR
Papatya çiçekleri flavonoidler, fenoller ve terpenoidler gibi yüksek düzeyde antioksidanlar içerir. Papatyadaki antioksidanlar, hücrelerin genç kalmasına yardımcı olur ve kalbi, beyni ve diğer hayati organları kronik hastalıklardan korur.
İSHALLE SAVAŞIR
Papatya geleneksel olarak ishal için doğal bir ilaç olarak kullanılır. Modern araştırmalar da bu özelliği doğruluyor gibi görünüyor. Bir laboratuvar çalışmasında, papatya özünün, antioksidan enzim eylemleri yoluyla sıçanlarda ishali durdurduğu bulundu. Bu arada, ishalli çocuklarda yapılan bir klinik araştırma, papatya özünün semptomları iyileştirdiğini gösterdi.
ANKSİYETE VE DEPRESYONA KARŞI ETKİLİ
Papatya, kaygıyı hafifleten ve artan stres durumlarında sinirleri yatıştıran hafif bir yatıştırıcı etkiye sahip. Depresyon ve anksiyetesi olan 57 katılımcı üzerinde yapılan bir çalışmada, günde 220 mg papatya tüm katılımcılarda semptomları plasebodan önemli ölçüde daha iyi azalttı.
UYKU KALİTESİNİ ARTIRIR
Papatyadaki bir antioksidan, sakinleştirici etkiler üretmek için beyindeki benzodiazepin reseptörlerine bağlanır. Uykusuzluk hastalarında yapılan 28 günlük bir çalışmada, günde iki kez 270 mg papatya alınmasının uyku kalitesini ve gündüz işleyişini iyileştirdiği görüldü. Uykusuzluk yaşamasanız bile, papatya daha iyi bir gece uykusu çekmenize yardımcı olabilir.
İLTİHAPLANMAYI AZALTIR
Bir araştırmaya göre, papatya vücudun inflamatuar yanıtını düzenleyen reseptörlere bağlanır. Vücuttaki kronik iltihaplanma, kanserden kalp hastalığına kadar çok çeşitli hastalıklarla bağlantılı. İltihabı azaltan papatya gibi bitkiler potansiyel olarak bu hastalıklara yakalanma riskinizi azaltabilir.
ADET KRAMPLARINI HAFİFLETİR
Papatya tüketmek adet gören kadınlara yardımcı olabilir. Günde 250 ila 500 mg arasında değişen günlük dozlarda papatya, ağrıyı ve kanama hacmini etkili bir şekilde azaltır.
GAZ VE ŞİŞKİNLİĞİ ÖNLER
Papatyanın popüler bir faydası, gazı, şişkinliği ve hazımsızlığı giderme yeteneğidir. Bir ila iki fincan papatya çayı, gastrointestinal rahatsızlığın çoğu semptomunu hafifletmeye yardımcı olabilir.
KANSERİ ÖNLEMEYE YARDIM EDER
Papatya prostat, kemik, akciğer, meme ve kolon kanseri gibi birçok kanser türünde geniş bir anti-kanser aktivitesi göstermiştir. Şimdiye kadar ilgili araştırmalar sadece laboratuvar koşullarında yapılmış olsa da papatyada bulunan apigenin'in sağlıklı kişilerde kanserin önlenmesine katkı sağlamasının mümkün olduğu tahmin ediliyor.
METABOLİK SAĞLIĞI KORUR
Araştırmalar, papatyanın tip 2 diyabetli kişilerde yüksek kan şekerini azaltabildiğini gösteriyor. Bir çalışmada, günde üç bardak papatya çayının iki ay içinde kan şekerini iyileştirdiği gösterildi.
Bu arada çiçeğin antioksidanlarını tutması için papatya çiçeği kaynatılmamalı, sıcak suda bekletilmeldikten sonra tüketilmeli.
Soğuk bir kış akşamında güzel bir sıcak çikolata içmeyi seviyorsanız, sonrasında sağlığınız ve kilonuz için kötü hissetmemenin bir yolu var.
İçecekteki çikolata ve şeker miktarı konusunda endişe taşıyorsanız, bunu daha sağlıklı hale getirecek bazı basit ipuçlarını deneyebilirsiniz.
BİTTER ÇİKOLATA KULLANIN
Her şeyden önce, kalp ve damar hastalıklarına karşı korunmaya yardımcı olan "flavonoller" adı verilen antioksidanlar açısından zengin olduğu için bitter çikolata kullanın. Bitter çikolata, genellikle süt tozu veya yoğunlaştırılmış sütle karıştırılan sütlü çikolata veya beyaz çikolatadan çok daha az şeker ve kalori içerir.
Araştırmalar da, her gün küçük bir parça bitter çikolata yemenin kalp sağlığı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabileceğini ve diyabet riskini azaltabileceğini gösteriyor.
Ancak bitter, kafeinle ilgili bilinen bir sinir sistemi uyarıcısı olan teobromin adı verilen bir bileşik içerir. Çalışmalar, büyük miktarlarda yemek yemenin kalp atış hızını artırabileceğini ve ruh halini bozabileceğini ortaya koymuş durumda.
TARÇIN EKLEYİN
İçeceğinize tarçın ekleyin çünkü bu baharat vücut hücrelerini insülin hormonunu kullanmaya teşvik ederek kan şekeri düzeylerini düşürmeye yardımcı olur.
FAZLA ŞEKERE GEREK YOK
Çok fazla şekerden kaçının. Ortalama bir küçük fincan çikolata, beş çay kaşığı şeker içerir. Şekersiz bitter çikolata kullanarak ve az yağlı ılık süt, bitki bazlı süt veya su ekleyerek daha sağlıklı bir içecek yapabilirsiniz.
Yağlar faydalı ve faydasız olmak üzere ikiye ayrılıyor. En sağlıklı olan ise kuşkusuz zeytinyağı. Zeytinde bulunan kalp sağlığını destekleyici yağ, E vitamini ve antioksidan deposu.
Düzenli olarak zeytin ve yağını tüketmek uzun vadede büyük faydaları beraberinde getiriyor.
KALP SAĞLIĞINI DESTEKLİYOR
Sağlıklı beslenme programlarının çoğu, zeytinyağını yemeklik yağ olarak kullanmanızı teşvik eder. Çünkü zeytinyağı iyi kolesterolü artırır, hipertansiyonu azaltır.
FAYDALI YAĞLAR BARINDIRIYOR
Yağ, karbonhidratlardan veya proteinlerden daha fazla kaloriye sahip. Kalp sağlığı söz konusu olduğunda, yediğiniz yağın türü de büyük önem taşıyor. Zeytinyağı işte bu noktada çok etkili çünkü sağlığı olumlu yönde etkiliyor.
BİTKİSEL LİFLER SAĞLIYOR
Çoğumuz beslenmede yeterince lif alamıyoruz. Zeytin ise yaklaşık yarım fincanda 1,5 gram lif içerdiğinden iyi bir besin kaynağı. Bu, daha iyi sindirim, daha düşük kalp hastalığı riski demek. Lifler ayrıca bizi daha uzun süre tok tutuyor.
E VİTAMİNİ İLE KANSERİ ÖNLÜYOR
E vitamini, hücreleri kanser ve Parkinson hastalığı gibi ciddi hastalık riskini artırabilecek türden hasarlardan koruyan bir antioksidandır ve bu zeytinde bol miktarda var. E vitamini iltihabı azaltıyor, damarların sertliğini önlüyor.
TOKLUK HİSSİ VERİYOR
Zeytin doyurucu bir atıştırmalık. Bunun nedeni, yağın sindirilmesinin daha uzun sürmesi. Bu nedenle daha tok hissetmenize yardımcı olur.
KAN ŞEKERİNİ DENGELİYOR
Farelerde yapılan bir araştırma, zeytinlerde bulunan oleik asidin etkilerini hurma yağı ve tereyağında bulunan doymuş bir yağ ile karşılaştırdı. Tereyağı, oleik asit ile karşılaştırıldığında insülin direnci ile daha fazla ilişkiliydi.
Zeytin ve zeytinyağı birçok sağlıklı özelliği paylaşır. Her ikisi de kalp dostu yağlar, E ve K vitaminleri gibi diğer besin maddelerinin yanı sıra bazı temel mineralleri içerir. Her ikisi de kötü kolesterolü düşürmeye ve iyi kolesterolü artırmaya yardımcı olabilir.
Her insanın vücut tipi ve görünüşü farklı farklı. Çevremizde zayı olanlar da var kilolu olanlar da. Selülit sorunu yaşayan kişiler ise en dertli kesim.
Son zamanlarda yapılan yeni bir çalışma, uyluklardaki fazla yağın ve selülitin aslında sağlık için faydalı olabileceğini ortaya çıkardı. Bu, aşırı yağın kalp hastalığı, tip 2 diyabet, inme veya koroner arter hastalığı riskinin artmasıyla bağlantılı olduğuna dair yaygın inanışla taban tabana zıt.
SELÜLİT FELÇ VE BUNAMADAN KORUR MU?
ABD'li uzmanlara göre, kalça, baldır ve kaba et çevresinde yağ biriken kadınlar felç ve bunamaya karşı daha iyi korunuyor. Uzmanlar, selülite neden olan deri altı yağın iltihaplanma ile ilişkili bozukluklara karşı koruma sağlayabileceğini ortaya koydu.
Fareler üzerinde yapılan testler, bu deri altı yağının kalp hastalığı da dahil olmak üzere iltihaplanma ile ilişkili bozukluklara karşı koruduğunu gösterdi. Araştırmacılar, bu tür yağların yüksek seviyelerine sahip dişi farelerin, erkek farelere göre daha düşük beyin iltihabı seviyelerine sahip olduğunu keşfetti. Dişilere liposuction yapıldığında yani yağ emildiğinde iltihaplanma seviyeleri arttı.
Uzmanlar, deri altı yağının neden koruyucu özelliklere sahip olduğundan emin değil, ancak önceki çalışmalar, onu doğal bir anti-enflamatuar görevi gören östrojen ile ilişkilendirdi.
Arıların, bitkilerin yaprak, sap ve tomurcuklarından topladığı antioksidan ve antimikrobiyal etkilere sahip bir ürün olan propolis sağlık için şifa kaynağı.
BAĞIŞIKLIĞI GÜÇLENDİRİYOR
Arılar tarafından, kovandaki mikropları yok etmek ve kovanın sterilizasyonu için kullanılan propolis virüs ve bakterileri yok ederek vücudun hastalıklarla savaşmasına yardımcı olur. Düzenli tüketildiğinde bağışıklığı güçlendirir, hastalanma sıklığını ve antibiyotik kullanımını azaltır.
KANSERE SAVAŞ AÇIYOR
Propolisin en önemli görevi birtakım kanser türleriyle savaşıyor olması. Bu mucize besin, kanserli hücrelerin vücut içerisinde çoğalmasının önüne geçiyor, sağlıklı olarak vücutta yer alan hücrelerin kanserli hücrelere dönüşmesini engelliyor. Aynı zamanda kanserli hücrelerin birbirleri ile olan iletişim ağlarını bloke ediyor.
Dünyada bilinen en güçlü antioksidanlar arasında yer alan propolis antibakteriyel, antiviral, antifungal, antitümör, antienflamatuvar etkilere sahip. En büyük görevi antikor üretimini arttırmak.
UÇUK TEDAVİSİNDE KULLANILABİLİYOR
Damla veya ham bal ile karışım halinde tüketilebilen propolis, uçuk gelişimine sebep olan Herpes virüsüne karşı etkili olduğundan uçukları tedavi etmekte de kullanılabilir.
DİŞ ÇÜRÜKLERİNİ ÖNLÜYOR
Ağız içinde bakteri üremesinin önüne geçebilen ve böylece diş çürükleri önlemeye yardımcı olan propolis, diş etlerindeki ödeme karşı da oldukça etkili. Ağız gargaralarına ya da diş macunlarına propolis katılması bu noktada faydalı olacaktır.
Mucize içeriklere sahip olan bu gıda maddesinin içinde bulunan flavonoid grubu ise yaraların kapanmasını da hızlandırmakta.
Propolis ağızdan alındığında veya cilde uygun şekilde uygulandığında güvenli olur ancak arılara veya arı ürünlerine alerjisi olan kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Propolis içeren pastiller tahrişe ve ağız ülserlerine neden olabilir.
Hamile veya emziren kişilerde propolis almanın güvenilirliği hakkında yeterli güvenilir bilgi yok. Uzmanlar propolisin içindeki bazı kimyasalların ise astımı daha da kötüleştirebileceğine inanıyor. Propolisteki belirli bir kimyasal, kanın pıhtılaşmasını yavaşlatabilir. Propolis almak, kanama bozukluğu olan kişilerde kanama riskini artırabilir. Propolisteki belirli bir kimyasal kanın pıhtılaşmasını yavaşlatabilir. Propolis almak ameliyat sırasında ve sonrasında kanama riskini artırabilir. Ameliyattan 2 hafta önce propolis almayı bırakmak lazım.
Patates, biber, patlıcan, kabak ve kuru soğan. Bu harika beşli ile yapılan kızartmaya kim hayır diyebilir? Elbetteki sağlığını düşünenler. Evet, kızartma dünyanın en güzel yiyeceklerinden biri olabilir ancak bu yine de onun sağlıksız olduğu gerçeğini değiştirmiyor.
Yiyecekleri pişirmemizin amacı sindirimi kolaylaştırmak ise neden zararlı olanı seçiyoruz?
SICAKLIK 150 DERECEYİ GEÇİYOR
Kızartma işleminde sıcaklık 150 derecenin üstüne çıkıyor, bu durumda sıcaklıkla fonksiyonel yapısı bozulacak besleyici öğeler etkileniyor ve besin değeri düşüyor. Tabi derin kızartma olarak adlandırılan, “fast food” endüstrisinde kendisine yer bulan pişirmede daha yüksek sıcaklıklar gerekiyor.
Sadece bu değil üstelik, sağlık açısından çok ciddi bir başka sorun daha var, bu da yağın kendisinin yanma süreci.
Su bazlı bir tencere yemeği kaynama, buharlaşma nedeniyle 100 derecenin üzerine çıkamaz, ancak kızartma yağları çok daha yüksek sıcaklıklara çıkabilmesine rağmen yağda kaynama olmaz, kimyasal dönüşüm ortaya çıkar. Bu durumda doğada bulunmayan, sindirim sistemimizin tanımadığı ya da mikroorganizmaların parçalayamadıkları doğa dışı moleküller oluşur.
Kızartma yapılmamış yağ toprağa döküldüğünde herhangi bir çevre sorunu oluşturmaz, çevredeki mikroorganizmalar tarafından enerji kaynağı olarak kullanılır, geri dönüştürülür. Buna karşılık çok fazla kullanılmış kızartma yağları çevre için ciddi bir sorundur, çevre kirliliği yaratır.
Patates kızartması, bazı sağlık problemlerine neden olan tuzla dolu. Yüksek oranda tuza sahip olan yiyecekleri tüketmek ise yüksek tansiyon riskini artırır. Dolaşım sistemine zarar veren bu beslenme, aynı zamanda kalp ve böbrek rahatsızlıklarına neden olabilir.
KANSER RİSKİNİ ARTIRIYOR
Bilimsel araştırmalar, patates kızartması gibi kızarmış yiyeceklerin kanser riskinizi artırabileceği söylüyor. İnsanlar üzerinde henüz kanıtlanmasa da denek hayvanları üzerinde yapılan son bir araştırma patates kızartması içindeki akrilamidin kansere neden olabileceğini ortaya koydu.
Amerikan Klinik Beslenme Dergisi'nde yayınlanan bir çalışmada; araştırmacılar, 45 ila 79 yaşları arasındaki 4.400 kişiden gelen verilere baktı ve sekiz yıl boyunca beslenme düzenlerini ve sağlıklarını takip etti. Çalışmanın sonunda, katılımcıların 236'sı öldü. Ekip sık sık patates kızartması tüketiminin ölüm riskinin artmasıyla ilişkili olduğunu ortaya koydu.
HİÇ Mİ KIZARTMA YAPMAYACAĞIZ?
Uzmanlar kızartma konusunda şunları öneriyor.
Kızartma yağının aşırı kızgın olmaması.
Kızartılacak gıdaların ince dilimlenmiş, çabuk kızarabilir olması.
Daha hacimli şeylerin önce bir miktar haşlanması ve sadece lezzet için kızartılması.
İnsanların duygularını yaşama şekli farklı farklı. Kimi yakınını kaybedince bile ağlayamazken kimi yolda bir kedi görünce duygulanıp gözyaşı dökebiliyor.
Ağlamak toplumumuzda zayıflık göstergesi olarak algılanıp ufacık erkek çocuklarına "erkek adam ağlar mı?" şeklinde dayatmalar yapılsa da aslında ağlamak bir yerde terapi olarak görülebilir.
Doğarken ağlayan insanoğlu yetişkinlikte de bazı sebeplerden gözyaşı dökerken vücuduna sağladığı yararları bilse herhalde ya hep ağlar veya ya da psikolojik destek almaya hiç yanaşmazdı.
BEBEKLERİN İLK AĞLAMASI SAĞLIĞI NASIL ETKİLİYOR?
Ağlamanın faydaları, dünyaya gözlerin açıldığı ilk anda başlıyor aslında. Çünkü bu ilk ağlama, bebeğin akciğerlerinin anne karnının dışındaki dünyaya alışmasını sağlıyor.
Özellikle hıçkırarak ağlamak, ruh hali üzerinde çok önemli etkilere sahip. Hıçkırırken kısa aralıklarla alınan nefesler, beynin derecesini dengeler. Hıçkırarak ağlayan insanlar bu yüzden kendilerini daha iyi hisseder.
BİR NEVÎ İLETİŞİM ARACI
Bebekler duygu ve ihtiyaçlarını nasıl ağlayarak anlatıyorsa yetişkinlikte de ağlamak, çevredeki insanlarla iletişim ve bağ kurmanın bir yolu. Kendini ağlayarak ifade eden insanlara "sulu göz" yakıştırması yapılması ise hiç doğru değil.
Duygusal olaylar karşısında dökülen gözyaşında stres hormonu ve toksin maddeler bulunur. Bu yüzden duygulanıp ağlandığında vücut bu maddelerden arınır. Gözlerin yaşarmasının diğer nedenleri, reflekse maruz kalmak ve enfeksiyonlara karşı bu organı sürekli nemlendirmek olarak sıralanabilir.
OKSİTOSİN VE ENDORFİN SALGILATIYOR
Uzun süreli ağlamak vücutta oksitosin ve endorfin gibi kimyasalların salgılanmasına neden olur. Bu kimyasallar hem fiziksel hem de duygusal acının hafiflemesine ve geçmesine yardımcı olduğu için vücuda fayda sağlar. Endorfin vücut uyuşuk bir hale bürünebilirken oksitosin ise, kişi sakinleşir ve iyi hisseder.
Öte yandan yapılan araştırmalar, kadınların ayda ortalama 3.5, erkeklerin ise 1.9 kere ağladığını ortaya koyuyor.
Gebe kalmak istemeyen kadınların tercih ettiği en yaygın yöntem, doğum kontrol hapları. Gebelik oluşmasını engellemeye yönelik hormon içeren bu ilaçlar, yumurtlamayı durdurur ve rahim ağzından rahim içine sperm geçişini önler.
REGLİNİN İLK GÜNÜ BAŞLANIR
21 ya da 28 tane hap içeren kutulara adetin ilk günü başlanır, her gün aynı saatlerde bir tane alınır. Kutu bittikten sonra kanama başlar. 7 gün aradan sonra yeni kutuya başlanır. Yani 21 gün hap kullanılır, 7 gün ara verilir.. Bu sistem gebe kalmak istenmeyen süre boyunca tekrar edilir.
AKNE VE DIŞ GEBELİĞİ ÖNLÜYOR
Doğum kontrol hapları gebelikten 7 gün 24 saat koruma sağlar. Adet düzenleyici etkisi olan haplar ayrıca akne, dış gebelik, kemiklerde zayıflama, anemi, ağrılı adet görme, aşırı adet kanaması gibi durumlarda yarar sağlar.
İlk kutudan itibaren korumaya başlayan doğum kontrol haplarının kısırlık yapıcı gibi bir etkisi kesinlikle yok. Hapı kullanmayı bıraktıktan sonraki 1-2 ay içinde gebelik planlanabilir.
BU HAPLAR KİLO ALDIRMIYOR
İlk çıkan doğum kontrol hapları iştah açıcı ve su tutucu etkisinden dolayı kişide kilo artışına sebep olabiliyordu. Günümüzde kullanılan doğum kontrol hapları ise içerdiği düşük hormondan dolayı kiloya sebep olmaz.
Gebeliği önleyen bu hapları kullanan kadınlarda bulantı, ara kanama, baş ağrısı, cinsel istekte azalma, meme hassasiyeti ve duygu-durum değişiklikleri yaşanabilir.
DOĞUM KONTROL HAPLARI TÜY DÖKER Mİ?
Öte yandan toplum içinde yaygın olan "doğum kontrol hapları tüylenme yapar" şeklindeki düşünceler gerçeği yansıtmaz. Bu haplar tüylenme artışını önleyici etkiye sahiptir.
Hipertansiyon, diyabet, damar tıkanıklığı, inme, kalp kapak hastalığı olan kişiler ve meme kanseri tanısı olanlar, doğum kontrol hapı kullanmamalı. Ayrıca, bazı nörolojik hastalıkların varlığında da doğum kontrol hapı kullanımı önerilmiyor.
Demans, çoğu 70 yaş ve üstü olmak üzere dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen ilerleyici bir nörolojik hastalık.
Bu nedenle, bilişsel işlev bozulur, düşünceyi işleme becerisi yok olur.
Demansın ortaya çıkması, yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıklarıyla ilişkili. Yani yapılacak bazı günlük rutinlerle demans riskini azaltmak ya da artırmak mümkün.
MEDENİ DURUM DEMANS RİSKİNİ AZATIYOR
Kasım 2022'nin başlarında yapılan bir çalışma ise, medeni durumun bir kişinin yaşamının ilerleyen dönemlerinde bunama geliştirip geliştirmemesi konusunda belirleyici bir faktör olabileceğini öne sürüyor.
Araştırmacılar, klinik olarak bunama veya hafif bilişsel bozukluk teşhisi konan bireyleri içeren temsili bir popülasyon örnekleminden elde edilen verilere baktı.
Kişiler 44-68 yaşları arasındaki medeni durumlarına göre bekar, sürekli boşanmış, aralıklı boşanmış, dul, sürekli evli ve aralıklı evli olmak üzere altı kategoriye ayrıldi.
Bir kişi 44 yaşından önce boşanmışsa ve bir daha hiç evlenmemişse "sürekli boşanmış", 44 yaşından önce evlenip hiç boşanmamış olanlar da aynı şekilde "sürekli boşanmamış" sayıldi. Bu 24 yıl içinde herhangi bir zamanda medeni durumu değişenler "aralıklı" kategorisine giriyor. Boşandılarsa "aralıklı boşanmış",boşanmış veya bekar olup evlenmişler ise “aralıklı evliler” kategorisinde yer alıyor.
Analizler daha sonra eğitim, çocuk sayısı, sigara içme, hipertansiyon, obezite, fiziksel hareketsizlik, diyabet, zihinsel sıkıntı ve orta yaşta yakın arkadaşı olmamasını hesaba katacak şekilde ayarlandı.
SÜREKLİ EVLİ OLANLARDA VAKALAR ÇOK DÜŞÜK
Toplamda, katılımcıların %11,6'sına demans ve %35,3'üne hafif bilişsel bozukluk tanısı kondu. Sürekli evli olanlar arasında demans teşhisi vakaları en düşük, %11,2'ydi.
Araştırmacılar, 40-70 yaşları arasında evli kalmanın yaşlılıkta daha düşük bunama riski ile ilişkili olduğu ve boşanmış bireylerin bunama vakalarının önemli bir yüzdesini oluşturduğu sonucuna vardı.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, şu anda dünya çapında 55 milyondan fazla insan bunama ile yaşıyor ve her yıl yaklaşık 10 milyon yeni vaka var. Kurum bunamanın, beyni etkileyen çeşitli hastalık ve yaralanmaların sonucu olabileceğini, Alzheimer hastalığınin, bunamanın en yaygın şekli olduğunu ve vakaların %60-70'inden sorumlu olabildiğini belirtiyor.
Sağlık Bakanı Dr. Fahrettin Koca, yeni yıla sağlık çalışanlarıyla birlikte Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesinde girdi.
Koca yeni yılın ilk bebeklerinin ailelerini tebrik etti.
Hastane koridorlarında gezdiği ve basın mensuplarının sorularını yanıtladığı sırada Portekiz'den geldiğini söyleyen bir vatandaş, Bakan Koca'nın yanına yaklaştı.
"ON NUMARA HASTANE"
Bakan ile hatıra fotoğrafı çektiren vatandaş, "On numara hastane. Portekiz Lizbon'dan geldik. Kan değerlerim düşmüş, onun için geldim." diye konuştu.
Bakan'ın, "Var mı yapacağımız bir şey" sorusuna yanıt veren vatandaş, "Size ne kadar dua etsem azdır. Portekiz'deki doktorlara ne diyorum biliyor musunuz? 'Çam Sakura Hastanesini bilir misiniz?' dediğimde 'harika' diyorlar. Allah razı olsun sizden" ifadelerini kullandı.
FAHRETTİN KOCA'YA SARILIP AYRILDI
Vatandaş, Koca'ya sarıldıktan sonra o noktadan ayrıldı. Söz konusu anlar izleyenleri gülümsetti.
ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'nde (NIH) araştırmacılar, yaş ortalaması 62,5, bir kısmının ek hastalığı olan ve Kovid-19 nedeniyle hayatını kaybeden 44 kişinin otopsi sonuçlarını inceledi.
Tamamı Kovid-19'a karşı aşı yaptırmayan bu kişilere ait cesetlere Nisan 2020 ila Mart 2021'de otopsi yapıldı.
Cesetlerden aldıkları kan örnekleri inceleyen araştırmacılar, 38 cesedin kan plazmasında Kovid-19'a yol açan SARS-CoV-2 virüsü tespit etti.
KALP PLAZMASINDA TESPİT EDİLEMEDİ
Araştırmacılar, 3 cesedin kan plazmasında SARS-CoV-2 tespit edilmediği, kalan 3'ünde ise kan plazmasının mevcut olmadığı sonucuna ulaştı.
Yeni bir güç, yeni bir performans, yeni bir tasarım.Yeni DS 7 çok yakında Türkiye’de.DS Automobiles
Diğer yandan, araştırmacılar, cesetlerin farklı bölgelerinde veya sıvılarında RNA tespit etti.
Araştırmada, cesetlerden 11'inin sinir sistemine ait dokulardan kapsamlı örnekler alındı.
SARS-CoV-2 RNA, cesetlerden birinde hipotalamus ve beyincikte, ikisinde de omurilik ve bazal ganglionda tespit edildi.
Öte yandan, bulunan SARS-CoV-2 RNA'ların beyne verdiği zararın "az" olduğu sonucuna ulaşıldı.
VİRÜS SOLUNUMLA İLGİLİ OLMAYAN BİRÇOK BÖLGEDE ÇOĞALIYOR
Bu arada araştırmada, Kovid-19'un ilk olarak solunum yolları ile akciğer dokusuna zarar verdiği de doğrulandı.
Araştırmacılar, Kovid-19 belirtilerinin görüldüğü ilk iki haftada, virüsün solunumla ilgili olmayan birçok bölgede çoğaldığını ifade etti.
Araştırmanın sonuçları, "Nature" dergisinde yayınlandı.
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 2022 yılında MHRS randevu sistemi üzerinden alınan ve gelinmeyen randevulara ilişkin bir paylaşım yaptı.
"BU TABLO DÜŞÜNDÜRÜCÜ"
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, “2022’de Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden, önceden planlanarak yapılacak muayeneler için toplam 142 milyon 858 bin 107 randevu alındı. Bu randevulardan sadece 109 milyon 654 bin 808’i gerçekleşti” dedi.
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, sosyal medya hesabından gelinmeyen randevularla ilgili, “Son 15 gün hariç, 2022’de MHRS üzerinden, önceden planlanarak yapılacak muayeneler için toplam 142 milyon 858 bin 107 randevu alındı. Bu randevulardan sadece 109 milyon 654 bin 808’i gerçekleşti. Yani 2022’de en az 33 milyon 203 bin 299 randevuya gelinmedi. Bu tablo düşündürücü” ifadelerini kullandı.
Kabızlık zaman zaman herkesin başına gelebilen bir sağlık sorunu. Şiddetli olduğu durumlarda kanamalara bile yol açan dışkıdaki zorlanma durumu beslenme ile de doğru orantılı.
KİVİ DIŞKIYI YUMUŞATIYOR
2002 yılında yayımlanan bir çalışmada kivi meyvesinin kabızlık şikâyetlerinde bağırsak yumuşatıcı olarak etkili olduğu bulgusu yer alıyordu. Az sayıda yaşlı gönüllülerde yürütülen bu araştırmada kivi meyvesinin, dışkı miktarını artırdığı, yumuşamasını sağladığı bildiriliyordu. 2007 yılında Çinli ve 2009 yılında Japon araştırıcılar tarafından yürütülen iki klinik çalışmada da benzer olumlu sonuçlar alınması bu etkinin rastlantısal olmadığını ve doğruluğunu gösteriyor.
Araştırmacılar Yeni Zelanda, İtalya ve Japonya'da fonksiyonel kabızlık veya hassas bağırsak sendromu olan yetişkinleri ve sağlıklı insanları incelemeye aldı. Katılımcılar 136 kadın ve 48 erkekten oluşuyordu. 2 hafta boyunca, katılımcılar bağırsak hareketlerini sıklık, dolgunluk, kendiliğindenlik, dışkı şekli, müshil kullanımı ve ıkınma derecesi ile ilgili olarak kaydetmeye alıştı. Daha sonra rastgele 1 ay boyunca günde iki olgun kivi tüketmeleri için görevlendirildiler. Bir ay sonra tedavi bir ay daha durduruldu. Hastalar daha sonra bir ay daha bir tedaviden diğerine geçirildi.
DENEKLERİN BAĞIRSAK HAREKETLERİ ARTTI
1 aylık tedavi dönemlerinin sonunda kivi tüketen fonksiyonel kabızlığı olan denekler, bağırsak hareketinde artış yaşadı. Hassas bağırsak sendromu olanlarda da 1.73'lük bir artış vardı. Sağlıklı katılımcılarda bağırsak hareketlerinin sıklığı artmadı.
Kivi yiyen katılımcılar ayrıca, dışkı kıvamının yumuşadığını, ıkınmanın azaldığını ve yaşam kalitesinin arttığını bildirdi.
Uzmanlara göre günde iki kivi tüketimi, kabızlık için etkili bir tedavi olarak güvenle önerilebilir.
Alzheimer hastalığı, beyinde plak birikimi, beyin bağışıklık hücrelerinde artış ve bozulmuş sinir sinyali sonucu oluşuyor.
Yapılan araştırmalara göre, herpes simpleks virüsünün yeniden harekete geçmesi sonucu hastalığın semptomları ortaya çıkıyor. 14-49 yaşlarındaki insanların büyük bir yüzdesi, beynin nöronlarında onlarca yıl uykuda kalabilen herpes simpleks virüsünü taşıyabiliyor.
BİTKİSEL BİLEŞİKLER BEYİN ÜZERİNDE ETKİLİ
Araştırmacılar, bazı bitkisel bileşiklerin beyin üzerindeki etkilerini inceleyebilmek için, herpes simpleks virüsü kaynaklı Alzheimer hastalığı olan insan beyin dokusunun 2D ve 3D modellerini oluşturdu.
Çalışmada, beyinde plak oluşumunu azaltma ve sinir ağı işlevini koruma yetenekleri açısından yaklaşık 100 bitkisel ilaç ve takviyeyi incelendi. En etkileyici sonuçlar kateşinler ve resveratrol kullanımında gözlemlendi.
2D modelde 3 gün sonra ve 3D modelde 1 hafta sonra β-amiloid plak birikintileri, bağışıklık hücrelerinin artışı ve beyinde nöroinflamasyonun ortaya çıkışı gözlendi.
BİLİŞSEL İŞLEV BOZUKLUĞUNU AZALTIYOR
Gözlemsel çalışmalar, yeşil çay içmenin beyindeki bilişsel işlev bozukluğunu azaltma potansiyeline sahip olduğunu gösterdi. Yeşil çay yaprağı kateşinleri, Alzheimer hastalığında yaygın bir mekanizma olan β-amiloid proteininin yanlış katlanmasını önlüyor. Bu kateşinler ayrıca bağışıklık sistemini güçlendirerek, oksidatif hasarı azaltıyor ve iltihapla savaşıyor.
Öte yandan üzüm, fındık ve diğer gıdalarda bulunan resveratrol de son yıllarda Alzheimer hastalığında hayli etkili.
Fitness yolculuğunda ilerlemek için kan, ter ve gözyaşı döktünüz. Ama "Şimdi ne olacak?" diye merak ediyor olabilirsiniz. Bu kadar uzun süre çok çalıştıktan sonra, koyduğunuz hedefe ulaştığınıza göre, yön duygunuzu kaybetmiş gibi hissetmeniz gayet normal. Zayıflamadan sonra gelen adım, kas kütlesi oluşturmak ve gücünüzü artırmak olmalı.
Antrenör Rachel MacPherson'a göre kilo verdikten sonra kas geliştirmek en doğru karar. Kalori açığı verdikten sonra, vücut doğal olarak kilo almaya hazır olur. Bu zamanlamayı kas kütlesi kazanmaya odaklanmak için kullanırsanız, koyacağınız vücut yağ miktarını sınırlayacak ve bunun yerine yağsız kütle ekleyeceksiniz. Bu da kilo verme sırasında yavaşlamaya alıştıktan sonra metabolizmanızın artmasına yardımcı olacaktır.
KALORİYİ YAVAŞ YAVAŞ ARTIRIN
Her gün fazladan protein ve karbonhidrat tüketin. Daha önce kalori saydıysanız, bir hafta boyunca günde 100 ila 200 kalori eklemeyi deneyin. Ardından 100 ila 200 kalori daha ekleyin.
KAS GELİŞTİREN AĞIRLIKLARI KALDIRIN
Hipertrofi eğitimi, gücün aksine kas kütlesi oluşturmaya öncelik verir. Güç kaldırma veya düşük tekrar aralıklarında ağır ağırlık kaldırmak yerine, 8 ila 15 tekrar aralığında gerçekleştirebileceğiniz orta ağırlıklara daha fazla odaklanın.
PROTEİNE ÖNEM VERİN
Yeterli protein tüketmek, kas büyümesi, doku onarımı, iyileşme ve sağlıklı bir bağışıklık sistemi dahil olmak üzere çeşitli vücut fonksiyonları için kritik öneme sahip. Vücut ağırlığının kilogramı başına günlük 1,2 ila 2,0 gram protein tüketmeyi hedefleyin.
ANTRENMAN SONRASINA DİKKAT!
Antrenmanlardan sonra yüksek kaliteli karbonhidrat tüketin. Karbonhidratlar, antrenmanlarınızı güçlendirmek için vücudunuzun ideal yakıt kaynağıdır. Onlar olmadan, vücudunuz sıkı çalışmak ve kas inşa etmek için enerjiye sahip olamaz.
KARDİYOYU KISA BİR SÜRE AZALTIN
Kardiyo seanslarında aşırıya kaçmak, kas kazanımlarını engelleyebilir. Kardiyoyu haftada bir veya iki seansa indirmeyi düşünün.
Mitokondri, genel sağlığımız ve uzun ömürlülüğümüzün yanı sıra vücudumuzun düzgün çalışması için hayati öneme sahip. Hücrenin bu küçük parçaları yediğimiz besinleri enerjiye dönüştürüyor. Mitokondri, proteinleri, yağları ve şekerleri vücudun yaşamak için ihtiyaç duyduğu yakıta çeviriyor.
Yapılan bir araştırma, egzersizin hücresel düzeyde kas sağlığını nasıl iyileştirebileceğine dair yeni bir pencere açıyor.
FARELER ÜZERİNDE ARAŞTIRMA YAPILDI
Egzersiz farelerde mitofajiyi teşvik ediyor mu? sorusu üzerine bilim insanlarının yaptığı yeni çalışmanın verdiği cevap "mitofaji" üzerinden. Mitofaji, bir stres döneminden sonra, hasarlı veya kusurlu mitokondrilerin seçilip çıkarıldığı süreci tanımlıyor. Kas durumunda mitofaji, iskelet kasını sağlıklı ve güçlü tutmaya yardımcı oluyor.
Araştırmacılar egzersizin mitofajiyi nasıl tetiklediğini göstermek için, fiziksel aktivitenin etkilerini bildirmeye yardımcı olan pMitoTimer isimli bir geni taşıyan fareleri genetik olarak tasarladı. Fareler 90 dakikalık koşu bandına tabi tutuldu. Koşudan üç ila on iki saat sonra, araştırmacılar mitokondrinin stres belirtileri gösterdiğini fark etti. 6 saat sonra et yeme belirtileri gördüler.
EGZERSİZ KUSURLU MİTOKONDRİLERİ UZAKLAŞTIRIYOR
Egzersizin mitokondri üzerindeki etkisi, kusurlu arabaları yollardan kaldırmak olan bir trafik kontrolü gibi. Aerobik egzersiz, hasarlı mitokondriyi iskelet kasından uzaklaştırır. Bunu tekrar tekrar yaparsanız, hasarlı olanları çıkarmaya devam edersiniz. Daha kaliteli mitokondri ile daha iyi kaslara sahip olursunuz.
30 ay ile 5 yaş arasında, çocuğunuz dil becerilerinde bir sıçramanın ortasındadır. Bu nedenle akıcı bir şekilde cümle kurmakta zorluk çekmesi çok doğal. Çünkü hızla gelişen beyni, doğru kelimeleri doğru sırada bulmakta zorlanıyor. Bu süreçte, kelimenin tamamını veya ilk heceyi tekrarlayabiliyor.
Konuşurken bazı kelimelerde tökezleme, gerçek bir kekemelik probleminden farklı. Çocukların sadece %5'ini etkileyen ve okul öncesi çocuklarda nadir görülen bir durum.
KELİMEDEKİ İLK SES ŞŞŞŞT OLUR
Çocuğunuz gerçekten kekeliyorsa bir kelimedeki ilk sesi “şşşt” diyerek çıkarabilir. Ayrıca bir şey söylemek için ağzını açıp herhangi bir ses çıkmadan ağzını kapatabilir. Bu "engelleme" ile birlikte, çenesinde veya yanaklarında gerginlik görebilir veya gözlerini başka yöne çevirebilir veya gergin bir şekilde yumruğunu sıkabilir, tekrar tekrar göz kırpabilir, surat asabilir veya kelimeleri ağzından çıkarmaya çalışmanın hüsranıyla ayağını yere vurabilir. .
Okul öncesi çocuklar üzüldüklerinde, kızdıklarında, rahatsız olduklarında ve hatta heyecanlandıklarında kekeleme eğilimi gösterir. 3 veya 4 yaşındaki çocuğunuz sadece bu zamanlarda kekeliyorsa ve kekemeliği hafifse, değerlendirilmek için acele etmeyin. Çoğu çocuk, 5 veya 6 yaşına kadar herhangi bir müdahale olmaksızın büyür.
YUMUŞAK TONDA KONUŞUN
Kekeleyen bir çocuğa yardım etmek için evde de bazı adımlar atabilirsiniz. Okul öncesi çocuğunuz ister normal bir zorluk aşamasından geçiyor ister gerçek bir kekemelik yaşıyor olsun, nasıl tepki verdiğiniz önemli. Sesinizi yumuşak ve rahat tutun, konuşmanızı yavaş yapın. Hızlı konuşursanız, yavaşlamaya çalışın, böylece çocuğunuz benzer bir şekilde yanıt verme ihtiyacı hissetmez. Göz temasını koruyun, gülümseyin ve sabırlı olun. Geri çekilir ve aceleci davranırsanız, okul öncesi çocuğunuz "dışarı çıkmak" için baskı hissedecek ve bu onun kekemeliğini daha da kötüleştirecektir.
İleri düzeyde kekemelik varsa da tedavide kullanılan birkaç farklı yaklaşım mevcut. Bireysel farklılıklar ve ihtiyaçlar nedeniyle bir kişi için faydalı olan bir yöntem bir başkası için etkili olmayabilir.
Yaşlandıkça vücudunuzun birçok değişiklik yaşadığı bir sır değil. Uzmanlara göre insanların yaşlandıkça daha az aktif olmaları ve daha az kalori yakmaları bunun en büyük sebebi.
50 yaşından sonra kilo vermenizi engelleyen bazı yiyecekler de var.
SODYUM VE DOYMUŞ YAĞI YÜKSEK GIDALAR
24 ila 44 yaş arasındaki bireyler üzerinde yapılan bir araştırma, erkeklerin vücut ağırlıklarını her 10 yılda bir %3,4 oranında artırdıklarını ve kadınların aynı zaman diliminde vücut ağırlıklarının %5,2'sini aldıklarını buldu. Bu kilo artışları, elbette 20 yıllık süre boyunca diyet veya egzersizde önemli bir gelişme kaydedilmediğini varsayıyor.
Uzmanlar yaşlı yetişkinler için en uygun yeme kuralının, sodyum, doymuş yağlar ve eklenmiş şekerler açısından yüksek gıdaları azaltmak ve daha fazla tam tahıl, meyve tercih etmek olduğunu öne sürüyor.
HAZIR MEYVE SULARI
İlave şeker içeren meyve içeceklerini hayatınızdan çıkarın. Güne hazır meyve suyuyla başlamak çok lezzetli görünebilir. Ancak şeker ilaveli şeyler tüketmek boş kalori ve az besin tüketmeye neden olabilir. Bunun yerine, %100 meyve suyunu tercih edin. Araştırmalar, %100 portakal suyu tüketen çocukların veya yetişkinlerin, tüketmeyenlere kıyasla fazla kilolu veya obez olma olasılığının daha yüksek olmadığını bildiriyor.
UNLU MAMULLER
Atıştırmalık olarak lezzetli bir pastayı veya taze pişmiş çikolatalı kurabiyeleri kim sevmez ki? Aceleniz varken kahvaltı için hızlı bir çörek almak ne kadar kolay? Ancak bu karbonhidratlar arkadaşınız değildir ve onları günlük rutininize dahil etmek kilo almanıza neden olur. Tariflerde eklenen şekeri veya yağı azaltmanın kolay bir yolu, kuru erik püresi kullanmak.
REÇELLER
50'li yaşlarındaki çoğu kişi, sabah tostunun üzerine reçel sürmenin, günün başlangıcında bir veya iki büyük yemek kaşığı ek kalori olduğunun farkında değil. İşleri kontrol altında tutmanın kolay bir yolu, yemeğe sıfır kalori ekleyecek sukraloz içeren bir reçel satın almak olabilir. Böylece tatlı tadının keyfini sağlıklı bir şekilde çıkarabilirsiniz.
Giriş yap
ahaber.com.tr
Takvim Gazetesi
medyascope.tv
Diriliş Postası
trthaber.com
haberglobal.com.tr
gzt.com
habervakti.com
Balkan Günlüğü Gazetesi
voaturkce.com
trhaber.com
