Sentyabrın 15-də yeni tədris ilinin başlaması ilə Bakıda nəqliyyat sıxlığının daha da artacağı gözlənilir. Şagird və tələbələrin məktəb və universitetlərə gediş-gəlişi, valideynlərin övladlarını şəxsi avtomobillərlə təhsil müəssisələrinə aparması paytaxt yollarına əlavə yük yaradacaq. Artıq yeni dərs ili başlamamış şəhərin bir sıra küçə və prospektlərində ciddi sıxlıq müşahidə olunur.Bəs sentyabrın 15-də Bakıda nəqliyyatın iflic vəziyyətinə düşməməsi üçün hansı tədbirlər görülməlidir? Valideynlər şəxsi avtomobillərdən imtina etməlidirlərmi?Oxu24.com xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Yasin Mustafayev bildirib ki, yeni dərs ilinin başlaması ilə paytaxtda nəqliyyat sıxlığı daha da arta bilər.Sürücülərin NƏZƏRİNƏ: İşıqforlar bu cür işləyə bilər…Ekspertin sözlərinə görə, sıxlığın qarşısını almaq üçün ilk növbədə ictimai nəqliyyatdan, xüsusilə avtobuslardan daha geniş istifadə olunmalıdır:“Bunun qarşısını almaq üçün mümkün qədər ictimai nəqliyyatdan, xüsusilə avtobuslardan istifadə etmək lazımdır. İnsanlar imkan daxilində məktəbləri evlərinə yaxın seçsinlər. Eyni zamanda iş yeri, məktəb və yaşayış yeri bir-birinə yaxın olmalıdır. İnsan hər gün şəhərin bir başından digər başına getməyə məcbur qalırsa, bu, təbii olaraq yollardakı yükü artırır”.Yasin Mustafayevin fikrincə, şəxsi avtomobillərdən istifadənin azalması da nəqliyyat sıxlığının qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər. Xüsusilə valideynlərin övladlarını məktəbə aparıb-gətirərkən alternativ nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verməsi paytaxt yollarında avtomobil sayının azalmasına kömək edə bilər.Beləliklə, sentyabrın 15-də Bakıda nəqliyyat sıxlığının kritik həddə çatmaması üçün həm aidiyyəti qurumların qabaqlayıcı tədbirlər görməsi, həm də vətəndaşların mümkün qədər ictimai nəqliyyatdan istifadə etməsi vacibdir.

Göy üzündə, televiziya verilişlərində və ya kosmosla bağlı xəbərlərdə tez-tez eşitdiyimiz peyklər əslində kosmosda hərəkətsiz şəkildə “asılı qalmırlar”. Onlar daim böyük sürətlə hərəkət edir və Yer ətrafında müəyyən orbit üzrə dövr edirlər. İlk baxışdan bu proses sadə görünə bilər. Lakin peykin orbitdə qalmasının arxasında fizikanın ən maraqlı qanunlarından biri dayanır.Oxu24.com-un məlumatına görə, mütəxəssislərin izahına görə, süni peyk kosmosa göndərilərkən onu daşıyan raket peykə çox böyük sürət qazandırır. Məhz bu başlanğıc sürəti peykin gələcək hərəkətində əsas rol oynayır. Raket peyki lazımi hündürlüyə və sürətə çatdırdıqdan sonra peyk artıq Yer ətrafında müstəqil hərəkət etməyə başlayır.Burada ən maraqlı məqam isə odur ki, peyk müəyyən mənada daim Yerə doğru düşür. Bu fikir ilk baxışdan qəribə səslənə bilər. Axı Yerə doğru düşən bir obyektin nə vaxtsa Yerə çırpılması gözlənilir. Peyklərdə isə vəziyyət fərqlidir.Yer kürəsinin cazibə qüvvəsi peyki daim özünə doğru çəkir. Lakin peyk eyni zamanda o qədər böyük sürətlə irəli doğru hərəkət edir ki, Yerə çırpılmaq əvəzinə onun ətrafında dövr etməyə başlayır. Başqa sözlə desək, peyk davamlı olaraq Yerə doğru “düşür”, amma Yer kürəsinin səthi onun altında əyildiyi üçün heç vaxt birbaşa Yerə çatmır.Məhz bu hərəkət orbit, yəni yörüncə adlanır.Peykin orbitdə qalması üçün raket mühərrikinin fasiləsiz şəkildə işləməsi lazım deyil. Bir çox insan düşünür ki, peyklər kosmosda hərəkət etmək üçün daim yanacaq sərf edir və mühərriklərini işlək vəziyyətdə saxlayırlar. Əslində isə əsas sürəti peykə məhz kosmosa buraxıldığı anda raket verir.Kosmosun ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri havanın olmamasıdır. Yer üzündə hərəkət edən avtomobil, təyyarə və ya digər nəqliyyat vasitələri hava müqaviməti və sürtünmə ilə qarşılaşır. Buna görə də hərəkəti davam etdirmək üçün enerji sərf etmək lazımdır.Kosmosda isə vəziyyət tamamilə fərqlidir.Orada atmosfer olmadığı üçün hava müqaviməti demək olar ki, yoxdur. Bu səbəbdən bir obyekt müəyyən sürət qazandıqdan sonra onun sürəti dərhal azalmır. Peyk də məhz bu fiziki xüsusiyyətdən istifadə edərək uzun illər boyunca hərəkətini davam etdirə bilir.Yəni peyklər avtomobil kimi daim “qaz vermirlər”.Onlar bir dəfə lazımi sürət qazandıqdan sonra böyük ölçüdə həmin hərəkəti davam etdirirlər. Lakin bu, peyklərin tamamilə yanacaqsız olduğu anlamına gəlmir. Müasir peyklərin daxilində kiçik mühərriklər və xüsusi hərəkət sistemləri mövcuddur.Bu mühərriklər əsasən peykin istiqamətini dəyişmək, orbitində kiçik düzəlişlər aparmaq və onu düzgün vəziyyətdə saxlamaq üçün istifadə edilir. Kosmosda müxtəlif qüvvələrin təsiri nəticəsində peykin orbitində zaman-zaman kiçik dəyişikliklər baş verə bilər. Belə hallarda peykin idarəetmə sistemi işə düşür və orbitə lazımi düzəlişlər edilir.Xüsusilə Yerə daha yaxın orbitlərdə hərəkət edən bəzi peyklər atmosferin çox seyrək qatlarının təsirini hiss edə bilər. Bu isə zaman keçdikcə peykin sürətinə və orbitinə müəyyən təsir göstərə bilər. Belə vəziyyətlərdə orbitin qorunması üçün əlavə manevrlər lazım olur.Peyklərin digər mühüm ehtiyacı isə enerjidir. Axı peykin kameraları, rabitə sistemləri, kompüterləri və digər elektron avadanlıqları işləməlidir.Bu enerji əksər müasir peyklərdə Günəş panelləri vasitəsilə əldə edilir.Peykin üzərində yerləşdirilən Günəş panelləri Günəşdən gələn işıq enerjisini elektrik enerjisinə çevirir. Bu enerji peykin rabitə sistemlərinin, kameralarının, elmi cihazlarının və digər avadanlıqlarının işləməsini təmin edir.Beləliklə, peyk hərəkət etmək üçün əsasən davamlı yanacaq sərf etməsə də, öz sistemlərinin işləməsi üçün enerji mənbəyinə ehtiyac duyur. Günəş enerjisi bu baxımdan kosmos üçün ideal mənbələrdən biridir.Peyklərin fəaliyyəti müasir həyatımız üçün düşündüyümüzdən daha vacibdir. Televiziya yayımı, telefon rabitəsi, internet bağlantıları, hava proqnozları, GPS naviqasiyası və Yer səthinin müşahidəsi kimi bir çox sistem peyklərin köməyi ilə həyata keçirilir.Hətta gündəlik istifadə etdiyimiz xəritə proqramlarında yerimizi müəyyən etməyimiz də kosmosdakı peyklərlə əlaqəlidir.Deməli, göy üzündəki peyklər əslində sakit və hərəkətsiz şəkildə dayanmırlar. Onlar saatda minlərlə kilometr sürətlə hərəkət edir, Yer kürəsinin cazibə qüvvəsi ilə öz sürətləri arasında yaranan mükəmməl tarazlıq sayəsində orbitdə qalırlar.Bu baxımdan peykin hərəkəti fizikanın ən gözəl nümunələrindən biridir: o, Yerə doğru düşür, lakin heç vaxt Yerə çatmır.Bir dəfə lazımi sürət qazanan peyk kosmosun böyük boşluğunda uzun illər hərəkətini davam etdirə bilir. Kiçik mühərriklər yalnız istiqamət və orbit düzəlişləri üçün istifadə olunur, enerji isə əsasən Günəş panelləri vasitəsilə əldə edilir.Yəni, kosmosdakı peyklər davamlı şəkildə “qaz verərək” hərəkət etmirlər. Onlar ilk buraxılış zamanı qazandıqları böyük sürətin və kainatın fizika qanunlarının sayəsində Yer ətrafında illərlə öz yollarına davam edirlər.Turan

Xəzər dənizinin dərinlikləri uzun illərdir ki, müxtəlif sirli hadisələr və müəmmalı iddialarla gündəmə gəlməkdə davam edir. Xüsusilə Nargin adası ətrafında gecə yarısı suyun altından parlaq diskformalı obyektlərin çıxması və səmaya doğru hərəkət etməsi barədə iddialar böyük maraq doğurur. Bildirilir ki, həmin naməlum obyektlər ortaya çıxan anda yaxınlıqdakı bütün gəmilərin radar və əlaqə cihazları eyni anda tamamilə sıradan çıxır. Hətta Sovet kəşfiyyatının gizli sənədlərinə əsasən, dənizin insan ayağı dəyməyən ən dərin nöqtələrində izah oluna bilməyən nəhəng sahələrin mövcudluğu qeyd olunur. Bəziləri bu hadisələri yadplanetlilərin gizli bazası ilə əlaqələndirsə də, bunun keçmiş Sovet dövrünə aid bir hərbi uydurma olma ehtimalı da irəli sürülür.Oxu24.com xəbər verir ki, Xəzər dənizinin dibində yadplanetlilərin bazasının olması haqqında yayılan fikirlər daha çox mifologiya və uydurma xarakter daşıyır. Bu cür iddiaların böyük hissəsi Sovet dövründən qalan hərbi gizlilik, sınaqlar və ya müxtəlif psixoloji mühitlərin təsiri ilə formalaşıb. Nargin adası və ətraf ərazilərdə müşahidə edildiyi deyilən vizual effektlər, radiolokasiya sistemlərindəki pozuntular və cihazların sıradan çıxması halları elmi baxımdan tamamilə fərqli izahlara malikdir. Xəzər dənizi geoloji və tektonik baxımdan çox mürəkkəb quruluşa malikdir. Dəniz dibindən qaz çıxıntıları, palçıq vulkanlarının aktivliyi və güclü elektromaqnit dalğalanmaları bəzən vizual olaraq işıq effektləri yaradır, həmçinin gəmilərin naviqasiya cihazlarına müvəqqəti təsir göstərə bilir. Arxivlərdə yer alan və 'gizli sənəd' kimi təqdim edilən məlumatlar haqqında danışarkən unudulmamalıdır ki, həmin illərdə müxtəlif hərbi sınaqlar həyata keçirilirdi. Bu sınaqların məxfiliyini qorumaq üçün belə əfsanələrin və anomaliya xəbərlərinin dövr etməsi hərbi taktikaların bir hissəsi də ola bilərdi. Yadplanetlilərin varlığı və ya onların dəniz dibində baza qurması haqqında hələlik heç bir real elmi sübut yoxdur. Ona görə də bu cür hadisələri yadplanetlilərlə deyil, təbiət anomaliyaları, geoloji proseslər və ya keçmiş hərbi məxfiliklərlə izah etmək daha məntiqəuyğundur.

Beynin qocalması qadınlarda və kişilərdə eyni şəkildə baş vermir. Bunun əsas səbəblərindən biri hormonal dəyişikliklərin beynin fəaliyyətinə və maddələr mübadiləsinə təsiridir.Tədqiqatlar göstərir ki, qadın və kişi beyninin yaşlanma prosesi müəyyən bioloji fərqlərə malikdir. Qadınlarda yaşla əlaqədar hormonal dəyişikliklər daha kəskin baş verə bildiyi halda, kişilərdə testosteron səviyyəsinin azalması adətən daha tədricən gedir. Hər iki cinsin beyin sağlamlığı baxımından özünəməxsus bioloji üstünlükləri və riskləri var.Qadınlarda hormonal dəyişikliklər beynə necə təsir edir?Qadınlarda yaşla əlaqədar hormonal dəyişikliklər beynin qocalma prosesində mühüm rol oynaya bilər. Bu dövrdə estrogen hormonunun səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması beynin enerji mübadiləsinə, sinaptik əlaqələrə və iltihabi proseslərə təsir göstərə bilər.Estrogen yaddaş və öyrənmədə mühüm rol oynayan hipokampusdakı sinaptik əlaqələri dəstəkləyir. Həmçinin sinir hüceyrələrinin inkişafı və fəaliyyətində iştirak edən BDNF zülalının istehsalına, eləcə də hüceyrələrin enerji istehsal edən strukturları olan mitoxondrilərin fəaliyyətinə təsir göstərir. Estrogenin iltihabəleyhinə xüsusiyyətləri də məlumdur.Bu səbəbdən yaşla bağlı hormonal dəyişikliklər zamanı estrogen səviyyəsinin azalması bəzi qadınlarda yaddaş və digər koqnitiv funksiyalarla bağlı dəyişikliklərin daha nəzərəçarpan olmasına səbəb ola bilər.Lakin bu, qadınların kişilərdən daha tez qocalması demək deyil. Beynin qocalmasına genetika, metabolik sağlamlıq və həyat tərzi də ciddi təsir göstərir.Qadınlarda demensiya riski niyə daha yüksəkdir?Alzheimer xəstələrinin təxminən üçdə ikisinin qadınlardan ibarət olduğu bildirilir. Bu fərqin yalnız qadınların orta hesabla daha uzun yaşaması ilə izah edilməsi mümkün deyil.Hormonal dəyişikliklər, beyin metabolizmasındakı fərqlər və bəzi genetik risk faktorlarının qadınlara fərqli təsir göstərməsi mümkün səbəblər arasında qeyd olunur. Xüsusilə estrogen səviyyəsinin azalmasının beyin metabolizmasına təsir göstərə biləcəyi düşünülür. Bununla belə, Alzheimer xəstəliyinin inkişafı çoxfaktorlu prosesdir və onun yaranmasını yalnız hormonal dəyişikliklərlə əlaqələndirmək düzgün deyil.Kişilərdə hormonal dəyişikliklər necə baş verir?Kişilərdə yaş artdıqca testosteron səviyyəsi tədricən azalır. Qadınlarda baş verən daha kəskin hormonal dəyişikliklərdən fərqli olaraq, kişilərdə bu proses adətən daha yavaş inkişaf edir.Testosteron motivasiya, enerji səviyyəsi, diqqət və beynin mükafat sistemi ilə əlaqələndirilir. Buna görə hormon səviyyəsinin azalması bəzi kişilərdə motivasiyanın zəifləməsi, zehni yorğunluq və diqqəti cəmləməkdə çətinlik kimi özünü göstərə bilər.Demensiyanın növlərində də müəyyən fərqlər müşahidə olunur. Bəzi araşdırmalara görə, Alzheimer tipli demensiya qadınlarda daha çox, damar xəstəlikləri ilə əlaqəli koqnitiv pozuntular isə kişilərdə daha çox rast gəlinə bilər.Cütlüklərin beyin sağlamlığı da önəmlidirBeyin sağlamlığı yalnız fərdi xüsusiyyətlərlə məhdudlaşmır. Uzun müddət birlikdə yaşayan cütlüklər adətən oxşar həyat tərzinə malik olurlar.Qidalanma, yuxu, fiziki aktivlik və stressin idarə olunması kimi vərdişlər illər ərzində hər iki insanın sağlamlığına təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən sağlam həyat tərzinin birlikdə formalaşdırılması beyin sağlamlığının qorunmasında əlavə üstünlük yarada bilər.Beyin sağlamlığını necə qorumaq olar?Mütəxəssislərin fikrincə, cinsindən asılı olmayaraq, müəyyən həyat tərzi vərdişləri beynin sağlam qocalmasına kömək edə bilər.Mütəmadi fiziki aktivlik, balanslı qidalanma, keyfiyyətli yuxu, zehni aktivliyin qorunması və stressin düzgün idarə olunması əsas qoruyucu amillər sırasındadır. Bu vərdişlər beynin adaptasiya qabiliyyətinin qorunmasına və BDNF kimi beyin funksiyaları üçün vacib olan zülalların dəstəklənməsinə kömək edə bilər.Ümumilikdə, beynin qocalmasını yalnız hormonlarla izah etmək mümkün deyil. Metabolik vəziyyət, damar sağlamlığı, iltihabi proseslər, bağırsaq mikrobiotası, genetika və həyat tərzi də bu prosesdə mühüm rol oynayır.Qadın və kişi beyni fərqli bioloji proseslərdən keçsə də, sağlam qocalmanın əsas prinsipləri hər iki cins üçün oxşardır. Beyin sağlamlığını qorumaq üçün yalnız hormonal dəyişikliklərə deyil, bütün orqanizmin sağlamlığına kompleks yanaşmaq vacibdir.

Elm xəstəliklərin müalicəsində yeni üsulların, tibbi prosedurların və daha effektiv qidalanma imkanlarının inkişafına böyük töhfə verərək insanların ömrünü uzadıb və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırıb. Bəzi alimlərin kəşfləri isə milyonlarla, hətta milyardlarla insanın həyatının xilas edilməsində mühüm rol oynayıb.Tarixdə kəşfləri ilə insan sağlamlığına ən böyük töhfələr verən alimlər arasında aşağıdakı beş tədqiqatçının adı xüsusi qeyd olunur.Maurice HillemanAmerikalı virusoloq Maurice Hilleman elmi fəaliyyəti ərzində təxminən 40 peyvənd hazırlayıb. Onun hazırladığı peyvəndlər arasında parotit, suçiçəyi, meningit və qızılcaya qarşı vaksinlər də var.Hillemanın peyvəndlərinin 130 milyondan çox insanın həyatını xilas etdiyi təxmin edilir.Alim həmçinin qrip viruslarının mutasiyaya uğradığını və immun sisteminin virusu tanımasına təsir edən zülalların dəyişdiyini müəyyən edib. Bu kəşf hər il yenilənən qrip peyvəndlərinin hazırlanmasının əsasını təşkil edən mühüm elmi addımlardan biri olub.1957-ci ildə Hilleman mümkün qrip pandemiyasını əvvəlcədən müəyyən edib və qısa müddətdə yeni peyvənd hazırlayaraq epidemiyanın miqyasının və təsirinin azalmasına töhfə verib.Aleksandr Fleminq1928-ci ildə şotlandiyalı mikrobioloq Ser Aleksandr Fleminq təsadüfən penisilini kəşf edib.Fleminq tətildən qayıtdıqdan sonra bakteriyalar yerləşdirilmiş Petri qablarından birinin kiflə çirkləndiyini görüb. O, kifin ətrafında bakteriyaların inkişaf etmədiyini müşahidə edərək bunun səbəbinin bakteriyaların böyüməsini dayandıran bir maddə olduğunu müəyyənləşdirib.Alim həmin maddəni penisilin adlandırıb. Lakin Fleminq onu tibbi istifadə üçün kifayət qədər miqdarda təmizləyə bilməyib.Daha sonra avstraliyalı farmakoloq Hovard Florey və onun həmkarları penisilinin təmizlənməsi və praktik tibbi istifadəsi üçün üsullar hazırlayıblar. Bu antibiotikin indiyədək 200 milyondan çox insanın həyatını xilas etdiyi təxmin edilir.Ser Frederik BantinqDiabet uzun müddət xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr üçün ölümcül xəstəliklərdən biri olub. 1921-ci ildə kanadalı alim Ser Frederik Bantinq və həmkarlarının insulinin diabetin müalicəsində istifadə oluna biləcəyini göstərməsi tibbdə böyük dönüş yaradıb.Bantinq bədənin qlükozadan istifadəsini tənzimləyən hormon olan insulinin rolunu müəyyənləşdirib. Onun həmkarı Ceyms Kollip isə insulinin təmizlənərək insanlar üçün istifadəyə yararlı hala gətirilməsi üzərində işləyib.Onların fəaliyyəti nəticəsində diabet xəstələri üçün effektiv müalicə imkanları yaranıb. Bantinq və həmkarlarının işinin 200 milyondan çox insanın həyatını xilas etdiyi hesab olunur.Alimlərin insulinin patentini cəmi 1 dollara satması isə müalicənin mümkün qədər geniş insanlar üçün əlçatan olmasını təmin etmək məqsədi daşıyıb.Professor Norman Ernest BorlauqAmerikalı aqronom Norman Ernest Borlaug 1950-1960-cı illərdə yüksək məhsuldar və xəstəliklərə davamlı buğda sortlarının yaradılmasına böyük töhfə verib.O, yeni sortları Meksika, Pakistan və Hindistandakı fermerlər arasında yayaraq kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasına kömək edib.Borlaug müxtəlif bitki sortlarını çarpazlaşdıraraq xəstəliklərə daha davamlı və yüksək məhsuldarlığa malik yeni növlərin yaradılmasına nail olub.Onun fəaliyyəti təxminən 245 milyon insanın həyatını xilas etməklə əlaqələndirilir. Borlaug bu səbəbdən “Yaşıl inqilab”ın əsas simalarından biri hesab olunur.Professor Karl LandşteynerXX əsrin əvvəllərində qan itkisi nəticəsində xəsarət alan və xəstələnən insanların müalicəsində qan köçürülməsi ciddi risklər daşıyırdı. Donor qanı ilə xəstənin qanının uyğunsuzluğu ölümcül reaksiyalara səbəb ola bilirdi.1901-ci ildə avstriyalı-amerikalı bioloq Karl Landşteyner insanların qanının müxtəlif xüsusiyyətlərə malik olduğunu müəyyənləşdirərək qan qruplarını kəşf edib.Bu kəşf təhlükəsiz qan köçürmələrinin elmi əsasını yaradıb. Daha sonra belçikalı həkim Albert Justin qanın saxlanması və daşınması zamanı laxtalanmasının qarşısını alan üsul hazırlayıb.Nəticədə qan köçürülməsi müasir tibbin mühüm və geniş tətbiq olunan prosedurlarından birinə çevrilib. Landşteyner və Justinin elmi töhfələrinin bir milyarddan çox insanın həyatının xilas edilməsinə imkan verdiyi qeyd olunur.Bu alimlərin kəşfləri göstərir ki, elmi tərəqqi yalnız yeni biliklərin əldə olunması deyil, eyni zamanda milyonlarla insanın həyatının dəyişdirilməsi və xilas edilməsi deməkdir. Peyvəndlərdən antibiotiklərə, insulindən qan köçürülməsinə və daha məhsuldar kənd təsərrüfatına qədər bu kəşflər müasir həyatın təməl daşlarına çevrilib.

İnsanların gündəlik həyatda tez-tez yaşadığı, lakin səbəbi üzərində çox düşünmədiyi maraqlı reaksiyalardan biri də üzə, xüsusilə iki qaşın arasındakı nahiyəyə yaxınlaşan obyekt qarşısında yaranan gərginlik hissidir. Barmaq həmin nahiyəyə toxunmasa belə, insan bəzən alnında təzyiq, qıdıqlanma və ya narahatlıq hiss edə, hətta qeyri-ixtiyari olaraq başını geri çəkə və gözlərini qırpa bilər.Oxu24.com-un məlumatına əsasən, bu reaksiyanın əsas səbəblərindən biri insanın sinir sisteminin üz və göz ətrafından gələn siqnallara qarşı yüksək həssaslığıdır. Alın və göz ətrafında çoxsaylı hissi sinir ucları yerləşir. Xüsusilə üçlü sinirin budaqları bu nahiyələrin hissiyyatının beyinə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Buna görə üzə yaxınlaşan hər hansı obyekt beynin diqqətini çox sürətlə həmin istiqamətə yönəldə bilər.İnsan beyni təhlükəni yalnız obyekt bədənə toxunduqdan sonra müəyyənləşdirmir. Yaxınlaşan obyektin sürəti, istiqaməti və məsafəsi də beyin tərəfindən qiymətləndirilir. Məsələn, kimsə qəfil əlini üzünüzə doğru uzatdıqda, barmaq hələ dərinizə çatmamış gözlərinizi qırpmağınız və başınızı geri çəkməyiniz mümkündür. Bu, orqanizmin mümkün zədələnmənin qarşısını almağa yönəlmiş avtomatik müdafiə reaksiyalarından biridir.İki qaşın arasındakı nahiyədə hiss edilən gərginlik də bu proseslə əlaqəli ola bilər. İnsan həmin bölgəyə nəyinsə toxunacağını gözlədikdə beyin gələcək stimulu əvvəlcədən proqnozlaşdırır və bədəni buna uyğun hazırlayır. Buna görə də real toxunuş baş vermədən belə insanda həmin nahiyədə qəribə hiss yarana bilər.Bu reaksiyanın təkamül baxımından da izahı var. İnsan üçün gözlər və baş nahiyəsi zədələnməyə qarşı xüsusilə həssas bölgələrdir. Buna görə də üzə doğru sürətlə hərəkət edən obyektlərə qarşı gözləri qırpmaq, başı geri çəkmək və əzələləri gərmək kimi müdafiə reaksiyalarının formalaşması orqanizmin qoruyucu mexanizmləri ilə əlaqələndirilir.Gözlər bağlı olduqda belə üzə yaxınlaşan obyekti müəyyən dərəcədə hiss etmək mümkün ola bilər. Lakin bu, insanın “görmədən obyekti dəqiq müəyyənləşdirən xüsusi radara” sahib olması demək deyil. Burada toxunma, eşitmə, bədənin mövqeyi, əvvəlki təcrübə və gözlənti kimi müxtəlif məlumatların beyn tərəfindən birlikdə qiymətləndirilməsi rol oynayır.Beləliklə, iki qaşın arasına yaxınlaşdırılan barmağın yaratdığı qəribə narahatlıq təsadüfi deyil. Bu hiss insanın sinir sisteminin üz nahiyəsinə qarşı həssaslığını və beynin potensial təhlükəni baş verməmişdən əvvəl qiymətləndirmək qabiliyyətini göstərən maraqlı nümunələrdən biridir.

Fransada 43 il ərzində demək olar ki, toxunulmadan saxlanılan 1982-ci il istehsalı Renault 5 avtomobili hərracda gözlənilməz qiymətə satılıb. Odometrində cəmi 12 kilometr olan avtomobil 64 453 avroya alıcı tapıb.Avtomobil Fransanın Burqon bölgəsindəki bir kənddə, tövlədə saxlanıldığı yerdə aşkarlanıb. İki ay əvvəl Saône-et-Luara şəhərində tapılan avtomobil Parisdə keçirilən yaz hərracında satışa çıxarılıb.Hərracdan əvvəl avtomobilin 5-10 min avro arasında qiymətə satılacağı gözlənilirdi. Lakin alıcılar arasında maraq böyük olub və yekun qiymət bütün xərclərlə birlikdə 64 453 avroya çatıb.1982-ci ildə avtomobilin ilk satış qiyməti təxminən 40 min frank olub. İnflyasiya nəzərə alındıqda bu məbləğin bugünkü qarşılığı təxminən 15 880 avro təşkil edir.Avtomobilin tarixçəsi də olduqca maraqlıdır. İlk sahibi 1982-ci ilin oktyabrında 1108 kubsantimetr mühərrikli, dörd pilləli sürət qutusu və beş qapısı olan Renault 5 sifariş edib.Lakin sahibi sürücülük imtahanından keçə bilməyib. Avtomobil ona müvəqqəti nömrə nişanı ilə təhvil verildikdən sonra tövləyə aparılıb və uzun illər orada saxlanılıb.Beləliklə, avtomobil 1982-ci ildən hərraca çıxarıldığı günə qədər demək olar ki, eyni vəziyyətdə qalıb. Odometrdəki 12 kilometrlik göstərici də onun nə qədər az istifadə edildiyini ortaya qoyur.43 il sonra isə tövlədə unudulan köhnə Renault 5 kolleksiyaçıların diqqətini çəkərək ilkin təxminindən dəfələrlə baha qiymətə yeni sahibini tapıb.

Danimarkanın Qladsaks şəhərində gecə saatlarında yolun bir hissəsi qırmızı rəngə bürünür. İlk baxışda qeyri-adi görünən bu işıqlandırmanın səbəbi isə dekorasiya deyil. Bələdiyyə ərazidə yaşayan yarasaları qorumaq üçün ənənəvi ağ küçə lampalarını qırmızı işıqlarla əvəz edib.Frederiksborgvej küçəsinin Skovbrynet yaxınlığındakı hissəsində indiyədək yeddi fərqli yarasa növü qeydə alınıb. Təmir işləri zamanı bələdiyyə gecə heyvanlarının fəaliyyətinə işıqlandırmanın təsirini azaltmaq üçün xüsusi sistem tətbiq edib.Yarasalar gecələr ov edir və süni işıq onların hərəkətinə, qidalanmasına və digər davranışlarına təsir göstərə bilər. Xüsusilə mavi, yaşıl və ağ kimi qısa dalğalı işıqların bəzi yarasa növlərinə daha çox təsir etdiyi bildirilir.Qırmızı işığın isə daha uzun dalğa uzunluğuna malik olması səbəbindən bir çox yarasa növünün fəaliyyətinə daha az müdaxilə etdiyi qeyd olunur.Bələdiyyənin məqsədi yolu tamamilə qaranlıqda saxlamaq deyil, həm yol hərəkətinin təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də gecə canlılarına təsiri minimuma endirməkdir.Təhlükəsizlik baxımından yolun kəsişmələrində və velosipedçilərin keçid məntəqələrində isti ağ işıqlardan istifadə olunur. Bu ərazilərdə görünürlüğü artırmaq üçün daha hündür işıq dirəkləri də quraşdırılıb.Beləliklə, küçədə vahid işıqlandırma əvəzinə, ərazinin xüsusiyyətlərinə uyğun iki fərqli işıqlandırma sistemi yaradılıb: yarasaların yaşadığı hissələrdə qırmızı, insanların daha çox görünürlüğə ehtiyac duyduğu yerlərdə isə isti ağ işıq.Qırmızı işıq yalnız yarasaları qorumaq üçün seçilməyib. Layihənin müəlliflərinə görə, bu rəng yoldan keçənlərin diqqətini ətrafdakı təbii əraziyə yönəltmək və onların burada xüsusi qorunan təbiət zonasının olduğunu anlamasına kömək etmək məqsədi də daşıyır.Qladsaks şəhərində daha böyük işıqlandırma layihəsi çərçivəsində təxminən 5000 işıqlandırma qurğusunun dəyişdirilməsi planlaşdırılıb.Nəticədə, gecə saatlarında Frederiksborgvej-in bir hissəsinin qırmızı rəngə boyanması sadəcə qeyri-adi görüntü yaratmır. Bu, yol təhlükəsizliyi ilə vəhşi təbiətin qorunmasını bir araya gətirən fərqli şəhərsalma yanaşmasıdır.

Bəzi qurbağa növlərinin qış aylarında yaşadığı hadisə təbiətin ən heyrətamiz uyğunlaşma nümunələrindən biridir. Havanın temperaturu kəskin aşağı düşəndə bu canlıların bədənindəki proseslər demək olar ki, tamamilə dayanır. Onlar ilk baxışdan ölü kimi görünürlər, lakin əslində bu, onların soyuqdan sağ çıxmaq üçün istifadə etdiyi xüsusi bioloji mexanizmdir.Oxu24.com xəbər verir ki, xüsusilə Şimali Amerikada yaşayan odun qurbağası (wood frog) bu xüsusiyyəti ilə məşhurdur. Qışın sərt dövründə onun bədən temperaturu ətraf mühitin temperaturuna qədər düşə bilər. Bədəninin böyük hissəsində su donaraq buz kristallarına çevrilir. Qurbağanın ürək döyüntüsü dayanır, nəfəs alması və maddələr mübadiləsi isə demək olar ki, tamamilə kəsilir. Bu vəziyyətdə heyvan həftələrlə, hətta daha uzun müddət hərəkətsiz qala bilər.Lakin burada ən maraqlı məqam qurbağanın donması deyil, donarkən hüceyrələrinin məhv olmasının qarşısını ala bilməsidir. Adi canlılarda hüceyrələrin daxilində və ətrafında suyun donması ciddi zədələnməyə, hüceyrə membranlarının parçalanmasına və nəticədə ölümə səbəb ola bilər. Odun qurbağası isə qışa hazırlaşarkən qanında və toxumalarında xüsusi qoruyucu maddələrin miqdarını artırır.Bu canlıların orqanizmində xüsusilə qlükoza mühüm rol oynayır. Temperatur aşağı düşməyə başlayanda qaraciyərdə toplanmış qlikogen parçalanaraq böyük miqdarda qlükozaya çevrilir. Qlükoza toxumalara yayılır və hüceyrələrin donma nəticəsində zədələnməsini müəyyən qədər məhdudlaşdıran təbii “antifriz” rolunu oynayır. Bunun sayəsində qurbağanın bədəninin müəyyən hissələri donsa belə, bütün hüceyrələr məhv olmur.Qış boyunca qurbağanın ürəyi döyünmür, ağciyərləri fəaliyyət göstərmir və heyvan enerji sərf edən normal fizioloji prosesləri dayandırır. Bədən sanki müvəqqəti olaraq “söndürülür”. Lakin temperatur yüksəldikcə buz kristalları tədricən əriməyə başlayır. Bədən yenidən normal temperaturuna yaxınlaşdıqca ürək döyüntüsü bərpa olunur, qan dövranı başlayır və tənəffüs sistemi yenidən fəaliyyətə keçir.Ən təəccüblüsü isə budur ki, bu proses başa çatdıqdan sonra qurbağa yenidən hərəkət etməyə və normal həyatına davam etməyə başlayır. Sanki bütün qış ərzində donmuş vəziyyətdə olmayıb.Əlbəttə, bu xüsusiyyət bütün qurbağa növlərinə aid deyil. Hər bir növün soyuğa davamlılığı və yaşaya bildiyi temperatur həddi fərqlidir. Odun qurbağası isə donmaya qarşı ən məşhur uyğunlaşma nümunələrindən biridir. Onun bu qabiliyyəti alimlər üçün də böyük maraq doğurur və canlıların ekstremal şəraitə necə uyğunlaşa bildiyini öyrənmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.Təbiətdə bəzən bir canlının yaşaması üçün ən inanılmaz mexanizmlər formalaşır. Bir qurbağanın ürəyinin dayanması, bədəninin donması və aylar sonra yenidən fəaliyyətə başlaması ilk baxışda inanılmaz görünsə də, bunun arxasında milyonlarla illik bioloji uyğunlaşmanın yaratdığı mürəkkəb mexanizmlər dayanır.Qışın sərt soyuğunda sanki həyatını itirən bu kiçik canlı yazın ilk istiləri ilə yenidən hərəkətə gəlir. Bu hadisə təbiətin nə qədər mürəkkəb və heyrətamiz olduğunu bir daha göstərir.

Bu gün mətbəxdə konserva qabını açmaq bizim üçün adi və çox sadə bir prosesdir. Konserva açacağını götürür, qabın kənarına yerləşdirir və bir neçə saniyə ərzində qidanın qapağını açırıq. Lakin bu sadə mexanizmin arxasında olduqca maraqlı bir tarix dayanır. Çünki konserva qabı ilə konserva açacağının tarixləri arasında uzun illər fərq var.Ən maraqlısı isə budur ki, insanlıq qidaları uzun müddət saxlamağın effektiv üsulunu tapdıqdan sonra həmin qidaların yerləşdirildiyi möhkəm metal qabları necə açacağını dərhal düşünməyib. Nəticədə konserva qabları ortaya çıxandan sonra insanlar təxminən 40-45 il ərzində onları açmaq üçün müxtəlif primitiv üsullardan istifadə etməli olublar.Oxu24.com-un məlumatına əsasən, bu hekayənin başlanğıcı XIX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. 1809-cu ildə fransız ixtiraçı Nikolas Apper qidaların uzun müddət xarab olmadan saxlanılması ilə bağlı üsul hazırladı. O, qidaları şüşə qablara yerləşdirir, qabları bağlayır və istilik vasitəsilə qidaların daha uzun müddət qorunmasını təmin edirdi. Bu üsul sonradan konservləşdirmə texnologiyasının inkişafına böyük təsir göstərdi.1810-cu ildə isə ingilis taciri və ixtiraçısı Piter Durand konservləşdirilmiş qidaların saxlanılması üçün qalayla örtülmüş dəmir qablardan istifadə ideyasını patentləşdirdi. Beləliklə, qidaların daha davamlı və daşınması asan olan metal qablarda saxlanılması mümkün oldu.Bu yenilik xüsusilə hərbi və dənizçilik sahəsində böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Əsgərlər uzun səfərlərə çıxarkən tez xarab olmayan qidalara ehtiyac duyurdular. Dənizçilər isə həftələrlə, hətta aylarla qurudan uzaqda qalırdılar. Konservləşdirilmiş qidalar bu baxımdan böyük üstünlük yaradırdı. Qida xarab olmadan uzun müddət saxlanılır, daşınması asanlaşır və müxtəlif şəraitlərdə istifadə edilə bilirdi.Amma burada gözlənilməz problem ortaya çıxdı: bu konservləri necə açmaq lazım idi?İlk konserva qabları bugünkü qablarla müqayisədə olduqca qalın və ağır idi. Onları adi mətbəx bıçağı ilə açmaq mümkün deyildi. Buna görə də insanlar çəkic, kəsici alətlər, bıçaq və digər sərt vasitələrdən istifadə edirdilər. Bu proses həm çətin, həm də təhlükəli idi. Qabın metal hissələrinin qırılması və iti kənarların yaranması insanın yaralanmasına səbəb ola bilərdi.Hətta bəzi ilkin konserva qablarının üzərində açılması üçün “kəsici alətdən istifadə edin” məzmununda göstərişlər verilirdi. Yəni konserva qabı artıq mövcud idi, içindəki qida uzun müddət qorunurdu, lakin onu rahat şəkildə açmaq üçün xüsusi mexanizm hələ yox idi.Sonradan ixtiraçılar bu problemi həll etmək üçün müxtəlif mexanizmlər üzərində işləməyə başladılar. 1855-ci ildə ingilis Robert Yates konserva açacağı ilə bağlı patent aldı. Bu, konservlərin daha rahat açılmasına imkan verən mexanizmlərin inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.Lakin bu da son nöqtə deyildi. Konserva açacaqları zaman keçdikcə daha da təkmilləşdirildi. Əvvəlcə sadə kəsici mexanizmlərdən istifadə olunurdusa, sonralar qutunun kənarına bərkidilən və fırladıldıqca metalı kəsən modellər meydana çıxdı. Beləliklə, istifadəçinin əllə böyük qüvvə tətbiq etməsinə ehtiyac azaldı.Burada daha bir maraqlı məqam var. Konservləşdirmə texnologiyasının ilk dövrlərində konserva qablarının hazırlanması ilə onların açılması arasında yaranan bu böyük zaman fərqi texnologiyanın inkişafında tez-tez rast gəlinən bir problemi göstərir: bir ixtiranın yaranması onun bütün problemləri həll etdiyi anlamına gəlmir.İnsanlar əvvəlcə qidanın xarab olmasının qarşısını almağa fokuslanmışdılar. Daha sonra qablaşdırmanın möhkəmliyi, daşınması və saxlanması məsələləri həll edildi. Yalnız bundan sonra həmin qablaşdırmanın istifadə rahatlığı ön plana çıxdı.Bu gün isə konserva açacağının sadə görünən mexanizmi bizə o qədər adi gəlir ki, onun arxasında belə uzun bir inkişaf tarixinin dayandığını çox vaxt düşünmürük. Halbuki həmin kiçik alət qida sənayesinin, hərbi təchizatın və gündəlik məişətin inkişafında mühüm rol oynayan ixtiralardan biridir.Beləliklə, tarixdəki bu maraqlı hadisə bizə göstərir ki, bəzən ən böyük texnoloji yeniliklərin yanında ən sadə görünən problemlər uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilər. İnsanlıq qidanı aylarla və illərlə qorumağın yolunu tapdı, lakin həmin qabın qapağını rahat açmaq üçün təxminən yarım əsr gözləməli oldu.Bu gün konserva açacağını əlimizə alanda isə sadəcə bir qapağı açmırıq. Əslində, iki əsrdən artıq davam edən texnoloji inkişafın nəticəsi olan kiçik, lakin olduqca praktik bir ixtiradan istifadə edirik.

Dünyadakı quşlar müxtəlif mahnılar oxusalar da, hamısı eyni 8 əsas səs növündən istifadə edir.Oxu24.com  xəbər verir ki, bu barədə tədqiqatın nəticələri “Science” jurnalında dərc olunub.Belə ki, Fransa və ABŞ alimləri 3160 sərçəkimilər növünün 117 minə yaxın səs yazısını təhlil edərək bu qənaətə gəliblər.İnsan nitqindəki hecalara bənzəyən bu səslərə müxtəlif sürətli cəvəlləmələr, fitlər və harmonik notlar daxildir. Bir quş növü ortalama 4-5 səs tipini kombinasiya edir.Alimlər müəyyən ediblər ki, səs seçimi quşun yaşadığı mühitdən və bədən ölçüsündən asılıdır. Sıx tropik meşələrdə uzağa çatması üçün sadə fitlər, mülayim iqlimdə isə daha mürəkkəb və sürətli səslər üstünlük təşkil edir. İri quşlar sadə, kiçik quşlar isə daha sürətli və mürəkkəb səslər çıxarmağa meyillidir.

Quşların hərəkət tərzi təsadüfi deyil. Onların yeriməsi və ya hoppanması milyonlarla il ərzində yaşadıqları mühitə uyğunlaşmalarının nəticəsidir. Bir çox insan sərçələrin, çiliklərin və digər kiçik quşların niyə iki ayağını eyni anda irəli ataraq hoppandığını, göyərçin, qarğa, qağayı və toyuq kimi quşların isə addım-addım yeridiyini düşünmür. Halbuki bunun arxasında maraqlı bioloji və anatomik səbəblər dayanır.Hoppanaraq hərəkət edən quşlar, əsasən, həyatlarının böyük hissəsini ağaclarda keçirən növlərdir. Sərçə, ispinoz və onlara bənzər quşlar gün ərzində davamlı olaraq budaqdan budağa tullanır, qısa məsafələrdə sürətlə yer dəyişirlər. Bu həyat tərzi onların əzələ və skelet sisteminin də məhz hoppanmağa uyğun formalaşmasına səbəb olub. Hər iki ayağın eyni anda güclü şəkildə hərəkət etməsi həm budaqlar arasında tarazlığı qorumağa, həm də daha az enerji sərf etməklə sürətli hərəkət etməyə imkan verir.Belə quşlar yerə endikdə də eyni hərəkət formasını davam etdirirlər. Çünki onların bədəni və sinir-əzələ koordinasiyası artıq bu hərəkət modelinə uyğunlaşıb. Yəni onlar üçün hoppanmaq sadəcə vərdiş deyil, anatomik baxımdan ən səmərəli hərəkət üsuludur.Yeriyən quşlar isə tamamilə fərqli həyat tərzinə malikdirlər. Göyərçinlər, qarğalar, qağayılar, toyuqlar, hinduşkalar və digər bu tip quşlar vaxtlarının əhəmiyyətli hissəsini torpaq üzərində keçirirlər. Onlar qida axtarmaq, uzun məsafələr qət etmək və təhlükədən uzaqlaşmaq üçün addım-addım yeriməyə üstünlük verirlər. Bu səbəbdən onların ayaq quruluşu, çanaq sümükləri və əzələləri bir ayağı digərinin ardınca hərəkət etdirməyə uyğun inkişaf edib.Yerimək bu quşlara uzun məsafələrdə daha az enerji sərf etməyə, tarazlığı daha rahat qorumağa və qidanı axtararkən ətraf mühiti daha diqqətlə izləməyə imkan verir. Xüsusilə açıq ərazilərdə yaşayan növlər üçün bu hərəkət forması daha əlverişlidir.Alimlərin fikrincə, quşların hərəkət tərzi onların yaşadıqları mühit, qidalanma üsulu və həyat strategiyası ilə sıx bağlıdır. Ağaclarda yaşayan növlər üçün budaqdan budağa tullana bilmək həyati əhəmiyyət daşıdığı halda, yerdə yaşayan quşlar üçün uzun məsafələri rahat addımlamaq daha böyük üstünlük yaradır.Deməli, sərçənin hoppanması da, göyərçinin yeriməsi də təsadüfi davranış deyil. Hər iki hərəkət forması milyonlarla il davam edən təkamül prosesinin nəticəsi olaraq formalaşıb və quşların yaşadıqları mühitdə daha rahat, təhlükəsiz və səmərəli həyat sürməsinə xidmət edir. Bu kiçik fərq belə təbiətin canlıları yaşadıqları şəraitə necə mükəmməl uyğunlaşdırdığını göstərən maraqlı nümunələrdən biridir.

Müasir təbabətdə alternativ müalicə üsullarına, xüsusən də arı sancması ilə həyata keçirilən apiterapiyaya maraq günbəgün artır. Oynaq ağrıları, artroz və müxtəlif xroniki xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan bu üsul düzgün tətbiq edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, arı zəhərindən yararlanarkən dozalanma və orqanizmin reaksiyası nəzarətdə saxlanılmalıdır. Bir çox hallarda vətəndaşlar həkim məsləhəti olmadan bu prosesi özbaşına həyata keçirməyə çalışırlar ki, bu da anafilaktik şok riskini artırır. Məhz bu səbəbdən müalicənin addım-addım və müəyyən fasilələrlə aparılması vacib şərt hesab olunur. Oxu24.com xəbər verir ki, arı sancması ilə müalicəyə birdən-birə çox sayda arı ilə başlamaq olmaz. Arı müalicəsinə pilləli şəkildə başlamaq lazımdır. Birinci gün bir arı, ikinci gün iki arı tətbiq olunur, daha sonra bir gün fasilə verilir. Dördüncü gün üç arı, yenə bir gün fasilə verməklə altıncı gün dörd arı sancdırılır. Bu qayda ilə dozanı günaşırı olmaqla 6 arıya qədər çatdırılmalıdır.Əgər xəstənin dizində artroz varsa, götürülən 6 arının 3-ünü bir dizə, 3-ünü isə digər dizə etməklə xəstəlik tam keçənədək müalicə davam etdirilməlidir. Əgər bir ay müddətində xəstədə heç bir allergik problem yaşanmazsa, arı sayını günaşırı 7-yə, növbəti ayda isə 8-ə qaldırılmalıdır.

Yaponiyanın Beppu şəhərində yerləşən Qan Gölü Cəhənnəmi (Çinoike Jigoku) qeyri-adi görünüşü ilə dünyanın ən maraqlı təbii isti bulaqlarından biri hesab olunur. Oxu24.com xəbər verir ki, tünd qırmızı rəngi ilə qanı xatırladan bu geotermal gölməçə təxminən 1300 ildir mövcuddur.Bulağın fərqli rəngi yeraltı təbii proseslər nəticəsində yaranır. Dəmir oksidi və digər minerallarla zəngin isti palçığın səthə çıxması nəticəsində su qırmızı rəng alır. Yeraltından davamlı olaraq yüksək temperaturlu su və palçıq gəldiyi üçün gölməçə daim qaynayan görüntü yaradır.Temperaturu təxminən 78 dərəcə Selsiyə çatan Qan Gölü Cəhənnəmi üzmək üçün uyğun deyil. Təhlükəli istilik səbəbindən gölməçəyə yaxınlaşmaq və suya girmək qadağandır.Təxminən 1300 kvadratmetr ərazini əhatə edən bu təbii möcüzədən hər gün təqribən 1800 ton isti su səthə çıxır. Gölməçənin dərinliyi isə palçıq qatlarının çoxluğu səbəbindən dəqiq müəyyən edilmir.Qan Gölü Cəhənnəminin tarixi Nara dövrünə qədər uzanır. VIII əsrə aid mənbələrdə bu ərazi "Qırmızı İsti Bulaq" kimi qeyd olunur. Geoloji və mədəni əhəmiyyətinə görə Yaponiya tərəfindən milli təbii gözəllik məkanı elan edilib.Hazırda Çinoike Jigoku Beppunun məşhur "Cəhənnəm Turu" (Ciqoku Mequri) marşrutunun ən çox ziyarət edilən dayanacaqlarından biridir. Minlərlə turist hər il bu qeyri-adi qırmızı isti bulağı görmək üçün bölgəyə səfər edir.

İranın Şərqi Azərbaycan əyalətində yerləşən Kəndovan kəndi dünyanın ən qeyri-adi yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur. Oxu24.com xəbər verir ki, təxminən 700 ildir ki, kənd sakinləri sönmüş vulkanın yaratdığı qaya konuslarına oyulmuş evlərdə yaşayırlar.Təbriz şəhərindən təxminən 60 kilometr cənub-qərbdə yerləşən kənddə yüzlərlə insan bu təbii qaya evlərində həyatını davam etdirir. Yumşaq vulkanik tuf qayalarının əsrlər boyu yonulması nəticəsində formalaşdırılan evlər bu gün də yaşayış üçün istifadə olunur.Qaya evlərin ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri təbii istilik izolyasiyasıdır. Vulkanik süxurlar sayəsində evlər yay aylarında sərin, qışda isə isti qalır. Bu xüsusiyyət əsrlər boyu əlavə izolyasiya materiallarına ehtiyac olmadan rahat yaşayış şəraiti yaradıb.Kənddəki bəzi evlər bir neçə mərtəbədən ibarətdir. Aşağı hissələr anbar və tövlə kimi istifadə olunur, yuxarı mərtəbələr isə yaşayış sahəsi kimi xidmət göstərir. Qayalara oyulmuş dar küçələr və daş pilləkənlər Kəndovanın özünəməxsus memarlığını tamamlayır.Mütəxəssislərin fikrincə, vulkanik qaya formasiyaları milyonlarla il əvvəl baş verən püskürmələr nəticəsində yaranıb. İnsanlar isə təxminən XIII əsrdən etibarən bu təbii strukturları yaşayış evlərinə çevirməyə başlayıblar.Hazırda Kəndovan dünyada insanların hələ də fasiləsiz yaşadığı nadir qayalıq yaşayış məntəqələrindən biri sayılır. Hər il minlərlə turist bu qeyri-adi kəndi ziyarət etsə də, yerli sakinlər əsrlərdir davam edən ənənəvi həyat tərzini qoruyub saxlayırlar.

Qurdlar haqqında ən çox yayılan fikirlərdən biri onların yalnız vəhşi və amansız ovçu olmasıdır. Lakin zooloqlar bildirirlər ki, qurdların ən böyük üstünlüyü gücləri deyil, yüksək təşkilatlanmaları, səbirli davranışları və komanda şəklində hərəkət etmələridir. Onlar təbiətin ən ağıllı sosial yırtıcılarından hesab olunurlar.Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, qurdlar ov zamanı tələsik qərar vermirlər. Onlar bəzən saatlarla ovlarını uzaq məsafədən izləyir, onun davranışını, sürətini, zəif tərəflərini və sürüdən ayrılıb-ayrılmadığını diqqətlə müşahidə edirlər. Ən uyğun anı gözlədikdən sonra isə planlı şəkildə hərəkətə keçirlər.Araşdırmalar göstərir ki, qurdlar əsasən sübh tezdən və gün batdıqdan sonra daha fəal olurlar. Bu saatlarda işıq zəif olduğundan onların inkişaf etmiş görmə və eşitmə qabiliyyəti üstünlük qazanır. Qaranlıq şəraitdə onlar bir çox heyvanlardan, hətta insanlardan daha yaxşı istiqamət götürə bilir və ovlarını daha rahat izləyirlər.Qurdlar nadir hallarda tək ov edirlər. Onlar adətən sürü halında hərəkət edir və hər üzvün öz vəzifəsi olur. Bəzi qurdlar ovun izini tapır, digərləri pusqu qurur, bəziləri isə qaçış istiqamətini bağlayır. Sürünün lideri və ya təcrübəli fərdlər hücumun nə vaxt başlanacağını müəyyənləşdirirlər. Bu əməkdaşlıq onların uğurlu ov etməsində əsas rol oynayır.Alimlərin fikrincə, qurd sürüsü əsl komanda işi nümayiş etdirir. Onlar bir-birilərinin hərəkətlərini əvvəlcədən anlayır, vəziyyətə uyğun mövqelərini dəyişir və ov zamanı demək olar ki, səhvsiz koordinasiya nümayiş etdirirlər.Qurdların fiziki gücü də diqqətəlayiqdir. Güclü çənə əzələləri və iti dişləri sayəsində onlar iri heyvanların qalın sümüklərini belə parçalaya bilirlər. Bu xüsusiyyət qurdlara qidanın yalnız yumşaq hissələrini deyil, sümüklərin içindəki qida maddələrini də əldə etməyə imkan verir.Lakin onların ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri səssiz ünsiyyət bacarığıdır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, ov zamanı qurdlar çox vaxt ulama və ya yüksək səslərdən istifadə etmirlər. Onlar bədən duruşu, quyruq hərəkətləri, qulaqların vəziyyəti, baxış istiqaməti və mimikalar vasitəsilə bir-birilərinə məlumat ötürürlər. Bu səssiz ünsiyyət ovun qaçmasına imkan vermədən koordinasiyanı qorumağa kömək edir.Qurdlar yalnız instinktlə hərəkət edən heyvanlar deyil. Elmi müşahidələr göstərir ki, onlar əvvəlki ovlardan nəticə çıxarır, yeni strategiyalar öyrənir və müxtəlif vəziyyətlərə uyğun planlarını dəyişə bilirlər. Məhz bu öyrənmə qabiliyyəti onların milyonlarla il ərzində təbiətdə uğurla yaşamasını təmin edib.Zooloqlar qeyd edirlər ki, qurd sürüsündə sosial nizam-intizam da yüksək səviyyədədir. Hər fərd sürünün qaydalarına uyğun davranır, balalara birlikdə qulluq edilir, zəif və yaralı üzvlər müəyyən hallarda qorunur. Bu xüsusiyyətlər onları yalnız güclü ovçu deyil, həm də mürəkkəb sosial davranışlara malik canlıya çevirir.Mütəxəssislərin fikrincə, tək bir qurd müəyyən təhlükə yarada bilsə də, əsl güc sürünün birlikdə hərəkət etməsindədir. Planlı davranış, səbir, koordinasiya və qarşılıqlı əməkdaşlıq qurdları təbiətin ən uğurlu yırtıcılarından birinə çevirib. Onların ov zamanı nümayiş etdirdiyi taktika isə bu gün də bioloqlar tərəfindən maraqla öyrənilməyə davam edir.

İlk baxışdan adi, kiçik bir dəniz canlısını xatırladır. Lakin alimlər onu okeanların ən heyrətamiz canlılarından biri hesab edirlər. Söhbət mantis krevetindən (mantis shrimp) gedir. Cəmi bir neçə santimetr uzunluğunda olmasına baxmayaraq, bu canlı həm qeyri-adi gücü, həm də bənzərsiz görmə qabiliyyəti ilə elm dünyasını illərdir heyrətləndirir.Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, mantis krevetinin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun zərbə vurma mexanizmidir. Bu canlı xüsusi quruluşa malik ön ətraflarını yay kimi gərərək bir anda irəli atır. Zərbənin sürəti saniyədə onlarla metrə çatır və bu hərəkət o qədər sürətlidir ki, insan gözü onu demək olar ki, görə bilmir.Alimlər bildirirlər ki, mantis krevetinin yumruğunun sürəti güllənin hərəkətinə yaxın hesab olunur. Zərbə zamanı suyun içində ani təzyiq dəyişikliyi yaranır və kavitasiya adlanan fiziki hadisə baş verir. Bu zaman suyun daxilində mikroskopik hava qabarcıqları əmələ gəlir. Həmin qabarcıqlar bir an sonra partlayaraq ikinci zərbə effekti yaradır. Beləliklə, ov təkcə ilk zərbədən deyil, onun ardınca yaranan güclü təzyiq dalğasından da zədələnir.Məhz buna görə mantis kreveti sərt qabıqlı xərçəngkimiləri, ilbizləri, molyuskları və digər dəniz canlılarını bir neçə saniyə ərzində ovlaya bilir. Onun zərbəsi bəzi hallarda o qədər güclü olur ki, nazik şüşələri və akvariumların divarlarını belə çatlada bilir.Lakin bu canlı yalnız fiziki gücü ilə deyil, görmə sistemi ilə də rekordçudur.İnsan gözü əsasən üç rəng reseptoru vasitəsilə – qırmızı, yaşıl və mavi rəngləri qəbul edir. Mantis krevetinin gözlərində isə alimlərin müəyyən etdiyi məlumata görə, 10-dan çox, bəzi növlərdə isə 16 fərqli rəng reseptoru mövcuddur. Bu, ona insanların görə bilmədiyi ultrabənövşəyi və polarizə olunmuş işıq dalğalarını da ayırd etməyə imkan verir.Başqa sözlə, mantis krevetinin gördüyü dünya insanın gördüyü dünyadan tamamilə fərqlidir. Alimlər hesab edirlər ki, onun gördüyü rəng çalarlarını insan təsəvvür etməkdə belə çətinlik çəkər. Maraqlıdır ki, elm bu mürəkkəb görmə sisteminin bütün sirlərini hələ də tam aça bilməyib.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu qeyri-adi görmə qabiliyyəti mantis krevetinə ovunu daha dəqiq müəyyənləşdirmək, düşmənlərini vaxtında görmək və digər mantis krevetləri ilə ünsiyyət qurmaq üçün lazımdır.Bəs bu qədər güclü canlı niyə kiçik ölçüdə qalıb?Alimlərin fikrincə, bunun əsas səbəbi təkamül prosesidir. Kiçik bədən ölçüsü mantis krevetinə dəniz dibindəki yarıqlarda və qayaların arasında gizlənməyə, ovuna gözlənilmədən hücum etməyə və enerji sərfiyyatını minimum səviyyədə saxlamağa imkan verir. Böyük bədən isə bu üstünlükləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilərdi.Bu gün mantis kreveti biomexanika, materialşünaslıq və optika sahəsində çalışan alimlər üçün də maraq obyektidir. Onun zərbə mexanizmi gələcəyin daha davamlı materiallarının hazırlanmasında, göz quruluşu isə yeni nəsil optik cihazların yaradılmasında nümunə kimi öyrənilir.Beləliklə, cəmi bir neçə santimetr uzunluğunda olan mantis kreveti göstərir ki, təbiətdə güc həmişə ölçü ilə müəyyən olunmur. Kiçik görünüşünün arxasında həm inanılmaz fiziki qüvvə, həm də elm üçün hələ də tam açılmamış mürəkkəb bioloji sistem gizlənir.

NASA Yer kürəsinin cazibə qüvvəsindəki fərqləri göstərən yeni geoid modelini yayımlayıb. Oxu24.com xəbər verir ki, model 15 il ərzində toplanmış məlumatlar əsasında hazırlanıb və planetin səthindəki cazibə dəyişikliklərini vizual şəkildə əks etdirir.Alimlərin sözlərinə görə, Yer ideal kürə formasında deyil. Planetin daxili quruluşunda kütlənin qeyri-bərabər paylanması səbəbindən bəzi bölgələrdə cazibə qüvvəsi daha güclü, bəzi ərazilərdə isə daha zəif olur.Bu fərqlər yeni modeldə müxtəlif yüksəkliklər və çökəkliklər formasında göstərilir. Buna görə də Yer modeli ilk baxışdan kartofa bənzəyə bilər.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu görüntü planetin həqiqi formasını göstərmək üçün deyil, cazibə qüvvəsindəki kiçik dəyişiklikləri daha aydın nümayiş etdirmək üçün hazırlanıb. Modeldəki qeyri-bərabərliklər insan gözünün görə bilməsi üçün təxminən 10 min dəfə böyüdülüb.NASA-nın bu geoid modeli alimlərə okean səviyyəsinin dəyişməsi, Yer kürəsinin daxili quruluşu və qlobal geofiziki proseslərin daha yaxşı öyrənilməsinə kömək edir.

İqlim dəyişikliyinin təbiətə təsiri ilə bağlı aparılan yeni qlobal araşdırma göstərib ki, dünyanın müxtəlif bölgələrində kəpənəklər yaşayış yerlərini dəyişməyə başlayıblar. Alimlər müəyyən ediblər ki, bir çox növ coğrafi areallarını genişləndirir və ya daraldır, bəziləri isə daha sərin iqlim axtarışı ilə daha yüksək hündürlüklərə miqrasiya edir.Oxu24.com xəbər verir ki, "Nature Ecology & Evolution" jurnalında dərc olunan tədqiqat çərçivəsində 105 ölkədən 1 758 kəpənək növü üzrə məlumatlar təhlil edilib. Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, təxminən hər 10 kəpənək növündən birinin yaşayış mühiti son dövrlərdə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib."The Guardian" qəzetinin məlumatına görə, uzun illərdir ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərin əsas göstəricilərindən hesab edilən kəpənəklər hazırda qlobal istiləşmənin təsiri ilə demək olar ki, bütün qitələrdə yeni yaşayış ərazilərinə doğru hərəkət edirlər.Tədqiqatın aparıcı müəllifi Dr. Şavan Çovdhuri bildirib ki, əldə olunan nəticələr iqlim dəyişikliyi və ekstremal hava hadisələrinin biomüxtəlifliyə təsirinin miqyasını açıq şəkildə nümayiş etdirir.Alimin sözlərinə görə, kəpənəklər təbiətdə baş verən dəyişikliklərin erkən xəbərdarlıq göstəricilərindən biridir."Onlar bütün planetə xəbərdarlıq siqnalı göndərirlər. Əgər onların yaşayış mühiti bu qədər kəskin şəkildə dəyişirsə, bu, həmin ekosistemlərdə dərin dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir", – deyə Dr. Çovdhuri qeyd edib.Mütəxəssislər hesab edirlər ki, kəpənəklərin miqrasiya istiqamətlərinin və populyasiya dəyişikliklərinin izlənməsi iqlim dəyişikliyinin ekosistemlərə təsirini qiymətləndirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Yaponiyalı 72 yaşlı mühəndis Satoşi Nakaqava üzvi maddələrdən elektrik enerjisi istehsal edən innovativ texnologiyası ilə diqqətləri öz üzərinə çəkib.Oxu24.com xəbər verir ki, o, şərab, çörək, kompost və torpaqdan enerji əldə etməyə imkan verən sistemi "Mikro Enerji Yığımı" (Microbial Power Collection – MPC) adlandırıb.Nakaqavanın hazırladığı texnologiya şəbəkədən kənar enerji mənbəyi kimi fəaliyyət göstərir və karbon emissiyası yaratmır. Bundan əlavə, sistem günəş və külək enerjisindən fərqli olaraq hava şəraitindən asılı olmadığı üçün fasiləsiz enerji təmin etmək potensialına malikdir. Bu xüsusiyyəti ilə texnologiyanın fəlakət bölgələrində, ucqar yaşayış məntəqələrində və kənd təsərrüfatı sahələrində tətbiq oluna biləcəyi bildirilir.Mühəndis Yaponiyanın Hitaçi-ota şəhərində yerləşən, şüşə ilə örtülmüş "Ku-An" adlı sınaq laboratoriyasında 1500 taxta qutuda yerləşdirilən torpaqdan əldə olunan enerji ilə eyni vaxtda 800 LED lampanı işıqlandırmağa nail olub.Nakaqava daha sonra layihəsini inkişaf etdirərək "Lu-An" adlı yeni sistem hazırlayıb. Bu layihədə 2000-dən çox torpaqla doldurulmuş plastik silindrdən təxminən 100 vatt elektrik enerjisi istehsal edilib. Alim bildirir ki, bu güc düyü bişirən elektrik cihazını işlətmək üçün kifayət edir.Mütəxəssislərin fikrincə, texnologiya hələ inkişaf mərhələsində olsa da, üzvi tullantılardan və torpaq mikroorqanizmlərindən enerji əldə edilməsi gələcəkdə ekoloji cəhətdən təmiz və dayanıqlı alternativ enerji mənbələri arasında mühüm yer tuta bilər.

Hollivudda yerləşən Florida restoranı olan C.L.A.S.S. Soirée Steakhouse qonaqlarına qeyri-adi bir kulinariya təcrübəsi - tamamilə çılpaq nahar etmək imkanı təqdim edir. Artıq hər ayın ilk bazar ertəsi günü müəssisədə dəbdəbəli tədbirlər keçirilir.Oxu24.com-un xəbərinə görə, aşpaz və səkkiz ildir müəssisənin sahibi olan Murad Əli bildirib ki, belə bir cəsarətli format ideyası bir qrup nudist restoranı şam yeməyi üçün icarəyə götürdükdən sonra ağlına gəlib. Şiddətli rəqabətlə üzləşən aşpaz bu cür toplantıları müntəzəm olaraq keçirmək qərarına gəlib."Restoran biznesində sadəcə işinizi yaxşı görmək artıq kifayət deyil. Hər kəsin Nyu-York steyki, hər kəsin ribeye əti, hər kəsin əla yeməkləri var. Biz fərqlənməli idik", - restoran sahibi izah edib.Qiymət siyahısı: kişilər üçün niyə daha bahalıdır?Çılpaq nahar etmək istəyən 20 cəsarətli qonaq üçün xüsusi menyu mövcuddur. Buraya yüngül qəlyanaltılar, sörf və surf 'n' turf (ət və dəniz məhsullarının qarışığı) və bir stəkan şampan daxildir.• Kişilər üçün: 250 dollar.• Qadınlar üçün: 150 dollar.• Cütlüklər üçün: 300 dollar.Qanunilik və əxlaqilikYerli hakimiyyət orqanları artıq restoranın təşəbbüsü ilə bağlı şərh verib və müəssisənin heç bir qaydanı pozmadığını təsdiqləyib. Hollivud şəhərinin sözçüsü Coann Hassi izah edib ki, format tamamilə qanunidir, çünki bütün xidmət işçiləri geyinməlidirlər.Gigiyena və rahatlığı təmin etmək üçün hər çılpaq qonağa giriş zamanı stul yastığı, kiçik bir dəsmal və xalat verilir. Lakin aşpazın sözlərinə görə, qonaqların əksəriyyəti xalatlarını girişdə atır və ya tez bir zamanda atırlar."Bu, çox populyar bir formata çevrilib. Bizim etdiyimiz iş, həqiqətən də, xüsusi bir şeydir", - Əli yekunlaşdırıb. Lent.az

Nikah dövründə əldə edilmiş daşınmaz əmlakın boşanmadan sonra satılması ilə bağlı vətəndaşları maraqlandıran suallardan biri də keçmiş həyat yoldaşının razılığının tələb olunub-olunmamasıdır. Xüsusilə boşanmadan uzun müddət keçdikdən sonra bu məsələnin necə tənzimləndiyi tez-tez müzakirə olunur.Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən vəkil Lalə Salmanova bildirib ki, nikah dövründə əldə olunan əmlak, adətən, ər-arvadın birgə mülkiyyəti hesab edilir. Bununla belə, boşanmadan sonra əmlak bölgüsü ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən müddətlər nəzərdə tutulub.Vəkilin sözlərinə görə, əgər tərəflər boşandıqdan sonra əmlak bölgüsü ilə bağlı məhkəməyə müraciət etməyiblərsə və qanunla müəyyən edilmiş müddət keçibsə, bu hal sonrakı hüquqi münasibətlərə təsir göstərə bilər.“Əgər vətəndaş bildirirsə ki, nikah dövründə mənzil alınıb, daşınmaz əmlak onun adına rəsmiləşdirilib və boşanmadan artıq dörd il keçib, eyni zamanda keçmiş həyat yoldaşı bu müddət ərzində əmlak bölgüsü ilə bağlı hər hansı iddia qaldırmayıbsa, bu məsələ hüquqi baxımdan ayrıca qiymətləndirilir. Çünki qanunvericilikdə əmlak bölgüsü ilə bağlı iddia müddəti nəzərdə tutulub”, – deyə Lalə Salmanova bildirib.Vəkil qeyd edib ki, ümumi qaydaya əsasən, boşanmadan sonra əmlak bölgüsü barədə iddia müəyyən olunmuş müddət ərzində qaldırılmalıdır. Əgər həmin müddətdə keçmiş həyat yoldaşı öz hüququndan istifadə etməyibsə və məhkəməyə müraciət etməyibsə, gələcəkdə bu məsələnin hüquqi nəticələri fərqli ola bilər.Lalə Salmanovanın sözlərinə görə, daşınmaz əmlakın satışı zamanı əsas məsələ əmlakın hüquqi statusunun və konkret vəziyyətin qiymətləndirilməsidir.“Əgər əmlak hazırda həmin şəxsin adına dövlət qeydiyyatındadır və boşanmadan sonra uzun müddət ərzində əmlak bölgüsü ilə bağlı heç bir məhkəmə mübahisəsi olmayıbsa, satış zamanı əlavə razılıq məsələsi konkret hüquqi sənədlər əsasında qiymətləndirilir. Hər bir işin özünəməxsus xüsusiyyətləri olduğundan, satışdan əvvəl hüquqi vəziyyətin dəqiq araşdırılması vacibdir”, – deyə vəkil bildirib.Mütəxəssis vurğulayıb ki, daşınmaz əmlakla bağlı əməliyyat aparmazdan əvvəl çıxarış, nikah və boşanma tarixləri, əmlakın əldə olunma vaxtı, eləcə də əvvəlki tərəfin hər hansı iddiasının olub-olmaması mütləq araşdırılmalıdır.Vəkil əlavə edib ki, bu cür hallarda vətəndaşlar tələsmədən hüquqi məsləhət almalı və yalnız bütün sənədlər yoxlanıldıqdan sonra alqı-satqı əməliyyatını həyata keçirməlidirlər.Lalə Salmanova sonda qeyd edib ki, nikah dövründə əldə edilmiş əmlakla bağlı yaranan mübahisələr fərdi xarakter daşıyır. Buna görə də hər bir vəziyyət qanunvericiliyin tələbləri və mövcud sənədlər əsasında ayrıca qiymətləndirilməli, zərurət yarandıqda isə hüquqi yardım alınmalıdır.

Uzun illərdir insanların çoxu balıqlar haqqında eyni fikri təkrarlayır: guya onların yaddaşı cəmi üç saniyə davam edir. Bu iddia o qədər geniş yayılıb ki, artıq bir çox insan bunu elmi fakt kimi qəbul edir. Lakin son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu fikir tamamilə yanlışdır. Əksinə, bəzi balıq növləri düşündüyümüzdən qat-qat ağıllıdır və hətta sadə riyazi hesablamalar aparmaq qabiliyyətinə malikdir.Oxu24.com xəbər verir ki, Almaniyanın Bonn Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərib ki, müəyyən balıq növləri toplama və çıxma əməliyyatlarını yerinə yetirə bilir. Araşdırma zamanı alimlər balıqlara müxtəlif rəngli fiqurlar nümayiş etdiriblər. Mavi rəng “bir əlavə et”, sarı rəng isə “bir çıx” mənasını daşıyıb. Balıqlar əvvəlcə göstərilən obyektlərin sayını yadda saxlayıb, daha sonra isə rəngə uyğun olaraq nəticəni hesablayaraq düzgün cavabı seçiblər.Bu təcrübə göstərib ki, balıqlar sadəcə rəngləri ayırd etmir, eyni zamanda həmin rəngləri müəyyən riyazi əməliyyatlarla əlaqələndirməyi də bacarırlar. Yəni onlar əvvəl gördükləri say üzərində zehni əməliyyat apararaq doğru nəticəyə gəlirlər.Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu nəticə balıqların idrak qabiliyyətinin əvvəl düşünüldüyündən xeyli yüksək olduğunu sübut edir. Onlar yalnız instinktlərlə hərəkət edən canlılar deyil, həm də öyrənə, yadda saxlaya və əldə etdikləri məlumatlardan istifadə edə bilirlər.Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, bəzi balıq növləri müəyyən marşrutları aylarla yadda saxlaya bilir, təhlükəli yerləri tanıyır, onları ovlayan canlıları xatırlayır və təhlükə hiss etdikdə həmin ərazilərdən uzaq dururlar. Hətta uzun müddət görmədikləri digər balıqları və insanları tanıya bildiklərini göstərən elmi müşahidələr də mövcuddur.Alimlərin fikrincə, “üç saniyəlik yaddaş” anlayışının heç bir elmi əsası yoxdur. Bu, illər əvvəl yaranmış və sonradan geniş yayılmış yanlış təsəvvürdür. Müasir tədqiqatlar balıqların yaddaşının günlərlə, həftələrlə, hətta bəzi hallarda aylarla davam edə bildiyini göstərir.Bəzi eksperimentlərdə balıqlar müəyyən siqnallara öyrəşdirilib və aylar sonra belə həmin siqnallara düzgün reaksiya verdikləri müşahidə olunub. Bu isə onların uzunmüddətli yaddaşa malik olduqlarını bir daha təsdiqləyir.Mütəxəssislər hesab edirlər ki, balıqların riyazi bacarıqları insanların hesabladığı kimi mürəkkəb olmasa da, onların beyninin say anlayışını formalaşdıra bilməsi olduqca maraqlı elmi faktdır. Bu xüsusiyyət onlara təbiətdə qida axtarmaq, sürü halında hərəkət etmək və təhlükələri qiymətləndirmək üçün kömək edir.Alimlər bildirirlər ki, heyvanların intellekti barədə stereotiplər getdikcə dəyişir. Bir vaxtlar yalnız insanlara və bəzi məməlilərə aid hesab olunan bir çox idrak xüsusiyyətlərinin balıqlarda da müşahidə edilməsi təbiətin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Deməli, akvariumda sakitcə üzən balığa baxarkən onun sadəcə yemək gözlədiyini düşünmək düzgün olmaz. Ola bilsin ki, o, ətrafını müşahidə edir, öyrəndiklərini yadda saxlayır, rəngləri fərqləndirir, sadə hesablamalar aparır və düşündüyümüzdən daha mürəkkəb zehni proseslər həyata keçirir. Balıqların “üç saniyəlik yaddaşı” isə artıq elm tərəfindən təkzib olunmuş ən məşhur miflərdən biri hesab edilir.

İnsan təkamülü ilə bağlı aparılan yeni genetik araşdırma elm dünyasında böyük maraq doğurub. Oxu24.com xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələrinə əsasən, müasir insanların DNT-sində indiyədək məlum olmayan iki qədim əcdadın genetik izləri ola bilər.Alimlərin bildirdiyinə görə, sözügedən genetik izlər nə Neandertallara, nə də Denisovanlara məxsusdur. Buna görə də tədqiqat müəllifləri onları şərti olaraq "xəyal əcdadları" (ghost ancestors) adlandırırlar. Bu termin fosil qalıqları hələ aşkar edilməmiş, lakin mövcudluğu genetik analizlər vasitəsilə ehtimal olunan qədim insan qruplarını ifadə edir.Araşdırma zamanı müasir insan genomu təhlil edilib və bəzi DNT fraqmentlərinin indiyədək tanınan qədim insan növlərinin genetik materialı ilə uyğun gəlmədiyi müəyyən olunub. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu fərqlər bəşəriyyətin təkamülü zamanı indiyədək məlum olmayan iki qədim populyasiya ilə genetik mübadilənin baş verdiyini göstərə bilər.Bununla belə, alimlər əldə olunan nəticələrin hələlik ilkin xarakter daşıdığını vurğulayırlar. Hazırda bu ehtimal olunan qədim insan qruplarına aid heç bir fosil qalıqları aşkar edilməyib və onların kimliyi barədə qəti elmi nəticə mövcud deyil. Mütəxəssislər bildirirlər ki, gələcək genetik və paleontoloji tədqiqatlar bu sirli əcdadlar haqqında daha dəqiq məlumat əldə etməyə imkan verə bilər.

Müasir dövrdə dünyanın demək olar ki, bütün əraziləri xəritələşdirilib və müəyyən dövlətlərin nəzarəti altındadır.Oxu24.com xəbər verir ki, buna görə də yeni bir dövlət yaratmaq demək olar ki, mümkünsüz hesab edilir. Lakin Xorvatiya ilə Serbiya arasında, Dunay çayının sahilində yerləşən kiçik bir ərazi bu düşüncəyə fərqli yanaşma ortaya qoyur.Söhbət iki ölkə arasında sərhəd mübahisəsinə səbəb olan ərazilərdən birində elan edilmiş Azad Verdis Respublikasından gedir. Layihə 2019-cu ildə həmin vaxt yetkinlik yaşına çatmayan Daniel Cekson tərəfindən təsis edilib.Əvvəlcə internet zarafatı kimi ortaya çıxan təşəbbüs sonradan daha ciddi layihəyə çevrilib. Təşkilatçılar Verdis üçün bayraq, himn, konstitusiya və digər dövlət atributları hazırlayıb, onu müstəqil dövlət kimi təqdim etməyə çalışıblar.Bununla belə, Verdis bu günə qədər nə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, nə də dünyanın hər hansı dövləti tərəfindən rəsmi şəkildə tanınıb. Bu səbəbdən layihə beynəlxalq hüquq baxımından müstəqil dövlət statusuna malik deyil.Buna baxmayaraq, Azad Verdis Respublikası müasir dünyada yeni dövlət yaratmaq ideyasının ən qeyri-adi nümunələrindən biri kimi diqqət çəkməyə davam edir. Layihə həm sərhəd mübahisələri, həm də alternativ dövlətçilik təşəbbüsləri ilə maraqlananların diqqət mərkəzindədir.

Avstraliyanın Kimberli bölgəsində yerləşən Bungle Bungle dağ sistemi özünəməxsus görünüşü ilə dünyanın ən maraqlı təbiət möcüzələrindən biri hesab olunur. Oxu24.com xəbər verir ki, Purnululu Milli Parkında yerləşən və uzaqdan baxdıqda nəhəng arı pətəklərini xatırladan bu qaya günbəzləri milyonlarla illik eroziya nəticəsində formalaşıb.Narıncı və qara üfüqi zolaqlarla seçilən qaya formasiyalarının narıncı rəngi dəmir oksidi ilə zəngin qumdaşından, tünd zolaqları isə qayaların səthində yaşayan siyanobakteriya təbəqəsindən yaranır. Alimlərin sözlərinə görə, bu bioloji təbəqə qayaları eroziyadan qismən qoruyur.Tədqiqatlara əsasən, Bungle Bungle silsiləsinin əsasını təşkil edən qumdaşı təbəqələri yüz milyonlarla il əvvəl yaranmağa başlayıb. Lakin bu gün görünən günbəz formalı relyef külək, yağış və temperatur dəyişikliklərinin təsiri ilə təxminən 20 milyon il ərzində formalaşıb. Bəzi qaya qüllələrinin hündürlüyü ətraf düzənlikdən 250 metrə qədər yüksəlir.Geoloqlar Bungle Bungle formasiyalarını qumdaşı üzərində inkişaf etmiş konus formalı karst quruluşlarının dünyadakı ən təsirli nümunələrindən biri hesab edirlər. Bu ərazi Yer səthinin uzunmüddətli geoloji dəyişikliklərini öyrənmək baxımından da mühüm elmi əhəmiyyət daşıyır.Qərbi Avstraliyanın ən ucqar bölgələrindən birində yerləşən Purnululu Milli Parkı uzun illər geniş ictimaiyyət üçün naməlum qalıb. Ərazi yalnız 1980-ci illərdə hava tədqiqatları nəticəsində beynəlxalq diqqət çəkib. Park 2003-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib və hazırda dar kanyonları, mövsümi şəlalələri və zolaqlı qaya günbəzləri ilə minlərlə turistin maraq göstərdiyi məkanlardan biridir.

Sarımsağın sağlamlığa faydaları ilə bağlı illərdir müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Xüsusilə onun xolesterini aşağı saldığı, ürək-damar xəstəliklərindən qoruduğu, immuniteti gücləndirdiyi və müxtəlif xəstəliklərə qarşı təsirli olduğu barədə cəmiyyətdə geniş yayılmış inanclar mövcuddur. Bəs bu iddiaların elmi əsası varmı?Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a danışan dermatoloq-androloq Vüqar Məmmədov bildirib ki, sarımsağın təsiri ilə bağlı ən çox yol verilən səhvlərdən biri onun bütöv halda udulmasının faydalı hesab edilməsidir.Həkimin sözlərinə görə, bütöv şəkildə udulan sarımsaq orqanizmdə gözlənilən bioloji təsiri göstərmir. Bunun səbəbi isə sarımsağın əsas aktiv maddəsi olan allisinin yalnız müəyyən şəraitdə yaranmasıdır.“Sarımsağın faydalı hesab edilən əsas maddəsi allisindir. Bu maddə sarımsaq bütöv halda olduğu zaman mövcud olmur. Allisin yalnız sarımsaq doğrandıqda, əzildikdə və ya sıxıldıqda fermentativ reaksiya nəticəsində əmələ gəlir. Buna görə də sarımsağı bütöv şəkildə udmaqla həmin maddəni əldə etmək mümkün deyil”, – deyə Vüqar Məmmədov bildirib.Mütəxəssis qeyd edib ki, sarımsaq doğrandıqdan və ya əzildikdən sonra təxminən 5 dəqiqə gözləmək lazımdır. Bu müddətdə fermentativ proses baş verir və allisin formalaşır. Məhz bundan sonra sarımsağın bəzi bioloji təsirləri ortaya çıxır.Həkimin sözlərinə görə, allisinin müəyyən antibakterial və antimikrob xüsusiyyətləri olsa da, cəmiyyətdə yayılan bir çox iddialar elmi baxımdan təsdiqlənməyib.“İnsanlar düşünür ki, sarımsaq xolesterini aşağı salır, damarları təmizləyir və ürək xəstəliklərini müalicə edir. Bu doğru yanaşma deyil. Bu günə qədər xolesterinin effektiv şəkildə aşağı salınmasında elmi cəhətdən sübut olunmuş vasitələr xolesterin əleyhinə dərman preparatlarıdır. Sarımsağın bu baxımdan təsiri klinik olaraq təsdiqlənməyib və onu dərman əvəzi kimi qəbul etmək düzgün deyil”, – deyə həkim vurğulayıb.Vüqar Məmmədov bildirib ki, sarımsağın əsas təsirlərindən biri tərkibində olan kükürdlü birləşmələr hesabına azot oksidi sisteminə müəyyən təsir göstərməsi və damarların qismən genişlənməsinə kömək etməsidir.“Bu səbəbdən sarımsaq bəzi hallarda çuğundurla birlikdə istifadə olunur. Çuğundur da azot oksidinin yaranmasını dəstəkləyən məhsullardan biridir. Hər iki məhsul birlikdə qəbul edildikdə damarların genişlənməsinə müəyyən təsir göstərə bilər. Məhz buna görə insanlar arasında bunun müxtəlif təsirləri barədə fikirlər formalaşıb. Lakin bu, heç bir halda tibbi preparatların əvəzi hesab edilə bilməz”, – deyə o bildirib.Həkim əlavə edib ki, bazarda satılan bəzi sarımsaq kapsulları da məhz əvvəlcədən əzilmiş və emal olunmuş sarımsaq ekstraktı əsasında hazırlanır. Bu preparatlarda aktiv maddənin qorunmasına çalışılır. Bununla belə, onların istifadəsi də yalnız həkim məsləhəti ilə aparılmalıdır.Vüqar Məmmədovun sözlərinə görə, sarımsağın müəyyən hallarda mikroorqanizmlərə qarşı köməkçi təsiri ola bilsə də, onun bütün xəstəlikləri sağaltması, damarları təmizləməsi, xolesterini normallaşdırması və ya ciddi ürək-damar problemlərini aradan qaldırması barədə deyilənlər elmi faktlarla təsdiqlənmir.Mütəxəssis vətəndaşlara sağlamlıqla bağlı qərarlarını sosial şəbəkələrdə yayılan məsləhətlərə deyil, elmi sübutlara əsaslandırmağı tövsiyə edib.“Sarımsaq faydalı qida məhsulu ola bilər. Lakin onu möcüzəvi müalicə vasitəsi kimi təqdim etmək doğru deyil. Xüsusilə xolesterin yüksəkliyi, ürək-damar xəstəlikləri və digər ciddi sağlamlıq problemlərində yalnız xalq təbabətinə güvənmək təhlükəli nəticələrə səbəb ola bilər. Belə hallarda mütləq həkim müayinəsindən keçmək və sübut olunmuş müalicə üsullarına üstünlük vermək lazımdır”, – deyə dermatoloq-androloq Vüqar Məmmədov bildirib.

Təbiət bəzən elə müdafiə mexanizmləri yaradır ki, insanı heyrətə salır. Dünyanın ən maraqlı və təhlükəli ağaclarından biri hesab edilən Hura crepitans ağacı da məhz belə bitkilərdəndir. İlk baxışdan adi tropik ağacı xatırlatsa da, onun həm gövdəsi, həm meyvələri, həm də ifraz etdiyi maddələr özünü qorumaq üçün olduqca qeyri-adi xüsusiyyətlərə malikdir. Məhz buna görə bu ağac dünyanın müxtəlif ölkələrində “dinamit ağacı”, “qumbara ağacı” və ya “partlayan ağac” kimi tanınır.Oxu24.com xəbər verir ki, bu ağac əsasən Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrində, xüsusilə Amazon hövzəsində geniş yayılıb. Hündürlüyü 40-50 metrə qədər çata bilir. Onun gövdəsi iri, iti tikanlarla örtüldüyündən insanlar və heyvanlar ağaca yaxınlaşmaqdan çəkinirlər. Tikanlar ağacı ot yeyən heyvanlardan qoruyan ilk müdafiə xəttidir.Lakin Hura crepitans-ı məşhur edən əsas xüsusiyyət onun meyvələridir. Balqabağı xatırladan dairəvi meyvələr yetişmə dövrünün sonunda daxilində böyük təzyiq toplayır. Günəşin istisi və meyvənin quruması nəticəsində daxili gərginlik o qədər artır ki, müəyyən anda meyvə qəfil partlayır. Bu partlayışın səsi bəzən onlarla metr uzaqdan belə eşidilir və kiçik bir partlayışı xatırladır.Ən maraqlısı isə budur ki, partlayış zamanı toxumlar inanılmaz sürətlə ətrafa səpələnir. Alimlərin müşahidələrinə görə, toxumlar saatda 200 kilometrdən artıq sürətlə ətrafa atıla bilir və 30-40 metr, bəzi hallarda isə daha uzaq məsafəyə qədər çata bilir. Bu səbəbdən ağacın yaxınlığında dayanmaq təhlükəli hesab olunur. Toxumun yüksək sürətlə insana və ya heyvana dəyməsi ciddi xəsarət yarada bilər.Bioloqlar bildirirlər ki, bu mexanizm ağacın nəslini qorumaq üçün milyonlarla il ərzində formalaşıb. Meyvə partladıqda toxumlar ana ağacdan uzağa düşür və yeni ərazilərdə cücərmək şansı qazanır. Əgər toxumlar yalnız ağacın dibinə tökülsəydi, günəş işığı və qida maddələri uğrunda rəqabət onların inkişafına mane olardı. Buna görə də təbiət bu ağacı sanki “toxum atan katapult” sistemi ilə təchiz edib.Ağacın təhlükəli xüsusiyyətləri bununla da bitmir. Hura crepitans-ın gövdəsindən və budaqlarından axan ağ süd rəngli qətran son dərəcə zəhərlidir. Bu maye dəriyə toxunduqda güclü qıcıqlanma, yanıq, allergik reaksiyalar və iltihab yarada bilər. Gözə düşərsə, ciddi zədələnmələrə, hətta müvəqqəti və ya daimi görmə problemlərinə səbəb ola bilər.Amazon bölgəsində yaşayan yerli qəbilələr bu xüsusiyyəti yüz illərdir yaxşı tanıyırlar. Onlar ağacın zəhərli qətranından ov zamanı istifadə edərək oxların uclarını zəhərləyirlər. Belə oxlarla yaralanan heyvanlar qısa müddətdə hərəkət qabiliyyətini itirdiyi üçün ov daha asan başa gəlir. Bu, qədim dövrlərdən bəri təbiətin insan tərəfindən istifadə olunan ən maraqlı müdafiə mexanizmlərindən biri hesab edilir.Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, Hura crepitans ağacına yaxınlaşarkən xüsusilə meyvələrin yetişmə mövsümündə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Çünki meyvənin nə vaxt partlayacağını əvvəlcədən müəyyən etmək mümkün deyil. Tropik meşələrdə çalışan tədqiqatçılar belə bu ağacların yaxınlığında uzun müddət dayanmaqdan çəkinirlər.Bütün təhlükəli xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, Hura crepitans ekosistem üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Onun yaratdığı sıx kölgə tropik meşələrdə bir çox canlı növünün yaşamasına şərait yaradır, toxumları isə meşənin müxtəlif hissələrinə yayılaraq biomüxtəlifliyin qorunmasına töhfə verir.Hura crepitans bir daha göstərir ki, təbiətdə görünüşcə sakit görünən hər canlı əslində özünü qorumaq üçün heyrətamiz mexanizmlərə malik ola bilər. İti tikanları, zəhərli qətranı və sözün əsl mənasında partlayaraq toxumlarını ətrafa səpələyən meyvələri ilə bu ağac dünyanın ən qeyri-adi və ən təhlükəli bitkilərindən biri hesab olunur. Onun “dinamit ağacı” adlandırılması isə heç də təsadüfi deyil – çünki bu ağacın meyvəsi həqiqətən də kiçik bir partlayıcı qurğu kimi fəaliyyət göstərir.

İsveç enerji istehsalını dəstəkləmək məqsədilə hər il müxtəlif Avropa ölkələrindən milyonlarla ton təkrar emal olunmayan tullantı idxal edir. Son məlumatlara görə, ölkəyə hər il təxminən 3,86 milyon ton tullantı gətirilir və xüsusi enerji bərpa müəssisələrində emal olunur.Oxu24.com xəbər verir ki, tullantılar əsasən Birləşmiş Krallıq, Norveç və İtaliyadan İsveçə göndərilir. Bu ölkələr tullantıların utilizasiyası üçün ödəniş edərkən, İsveç həmin tullantıları enerji mənbəyinə çevirərək həm iqtisadi gəlir əldə edir, həm də enerji istehsalını artırır.Təkrar emal olunmayan tullantılar yüksək temperaturda yandırılır. Proses nəticəsində əldə edilən elektrik enerjisi milli elektrik şəbəkəsinə ötürülür, yaranan istilik isə mərkəzi istilik sistemi vasitəsilə milyonlarla sakinin istifadəsinə verilir.İsveçdə hər il məişət və sənaye mənbələrindən 20 milyon tondan çox tullantı yaranır. Yandırılmağa yararlı tullantıların əhəmiyyətli hissəsi enerji bərpa müəssisələrində emal edilir. Bu sistem hesabına təxminən 1,2–1,5 milyon ev təsərrüfatı mərkəzi istiliklə təmin olunur, istehsal edilən elektrik isə istifadə olunan hesablama metodundan asılı olaraq 250 min–900 min ev təsərrüfatının enerji tələbatını qarşılaya bilir.İsveçdə təkrar emal səviyyəsinin yüksək olması səbəbindən poliqonlara göndərilən tullantıların həcmi olduqca aşağıdır. Bununla belə, tullantıların enerjiyə çevrildiyi müəssisələrin tam gücü ilə işləməsini təmin etmək üçün ölkə mütəmadi olaraq digər Avropa dövlətlərindən tullantı idxal edir.Mütəxəssislərin fikrincə, bu model poliqonlara göndərilən tullantıların həcmini azaltmaqla yanaşı, fosil yanacaqlardan asılılığın da azalmasına kömək edir. Nəticədə tullantıları göndərən ölkələr utilizasiya problemini həll edir, İsveç isə həmin tullantıları elektrik və istilik enerjisinə çevirərək iqtisadi və enerji baxımından əlavə fayda əldə edir.

Boliviyanın cənub-qərbində, Potosi və Oruro bölgələrini əhatə edən Salar de Uyuni dünyanın ən böyük duz səhrası hesab olunur. Oxu24.com xəbər verir k, təxminən 10 500 kvadrat kilometr ərazini əhatə edən bu təbii möcüzə quru havalarda sonsuz ağ duz səhrasını xatırlatsa da, yağışdan sonra səthində yaranan nazik su təbəqəsi onu nəhəng güzgüyə çevirir.Dəniz səviyyəsindən təxminən 3 650 metr yüksəklikdə yerləşən Salar de Uyuni hər il minlərlə turistin üz tutduğu məşhur məkanlardan biridir. Burada üfüq xətti demək olar ki, görünməz olur, səma ilə yer bir-birinə qarışaraq valehedici mənzərə yaradır.Alimlərin məlumatına görə, Salar de Uyuni təxminən 30–40 min il əvvəl bölgədə mövcud olmuş nəhəng tarixdən əvvəlki göllərin quruması nəticəsində formalaşıb. Həmin göllərin geridə qoyduğu qalın duz təbəqəsi zamanla bu gün dünyanın ən böyük duz səhrasına çevrilib.Bölgənin səthi təbii şəkildə yaranmış altıbucaqlı duz naxışları ilə örtülüb. Yağışlı mövsümdə burada bir neçə santimetr qalınlığında su toplanır və tamamilə düz səth səmanı demək olar ki, qüsursuz şəkildə əks etdirən təbii güzgü rolunu oynayır.Salar de Uyuni yalnız möhtəşəm mənzərəsi ilə deyil, həm də zəngin litium ehtiyatları ilə diqqət çəkir. Elektrikli avtomobillərin akkumulyatorlarının istehsalında istifadə olunan litiumun dünya üzrə mühüm hissəsinin bu bölgədə yerləşdiyi təxmin edilir. Bu səbəbdən ərazi həm elmi tədqiqatlar, həm də enerji və mədən sənayesi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Qarabaşaq, "qreçka"son illərdə sağlam qidalanmada ən çox tövsiyə olunan taxıl məhsullarından biridir. Tərkibində yüksək miqdarda lif, B qrup vitaminləri, maqnezium, dəmir və bitki mənşəli zülallar olduğu üçün həm pəhrizlərdə, həm də gündəlik qidalanmada geniş istifadə edilir.Oxu24.com xəbər verir ki,mütəxəssislərin qeyd etdiyinə görə, qarabaşağın hazırlanma üsulu onun qida dəyərinə birbaşa təsir göstərə bilər. Ənənəvi olaraq qarabaşaq uzun müddət qaynadılaraq bişirilir, lakin bəzi yanaşmalarda onun sadəcə isti su ilə dəmlənməsi daha faydalı hesab edilir.Bunun əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, uzun müddətli istilik təsiri zamanı bəzi vitaminlər, xüsusilə də həssas B qrupu vitaminləri müəyyən dərəcədə parçalanaraq azalır. Eyni zamanda nişastanın strukturu dəyişir və bu, karbohidratların daha sürətli həzm olunmasına gətirib çıxara bilər.Qida mütəxəssislərinin fikrincə, qarabaşağın üzərinə qaynar su əlavə edib dəmləmə üsulu ilə hazırlanması onun təbii strukturunu daha çox qoruyur. Bu zaman taxıl öz faydalı komponentlərini daha yaxşı saxlayır və orqanizm tərəfindən daha balanslı şəkildə mənimsənilir.Uzun müddət bişirilmiş qarabaşaq isə daha yumşaq struktur alır və bu, bəzi hallarda qanda şəkərin daha sürətli yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də xüsusilə insulin müqaviməti, şəkər balansı və pəhriz rejimi olan şəxslər üçün hazırlanma üsulu daha diqqətlə seçilməlidir.Bununla yanaşı, qeyd etmək lazımdır ki, qarabaşağın tamamilə bişirilməsi onun zərərli olması demək deyil. Əksinə, düzgün bişirildikdə o, hələ də çox dəyərli və faydalı qida olaraq qalır. Sadəcə hazırlanma üsulu onun qida dəyərinin qorunmasında mühüm rol oynayır.Nəticə olaraq, qarabaşaqdan maksimum fayda əldə etmək üçün onun həm bişirmə, həm də dəmləmə üsulları düzgün balanslaşdırılmalı, fərdi qida ehtiyacları nəzərə alınmalıdır.Jalə

Asma körpülər müasir mühəndisliyin ən möhtəşəm nümunələrindən biri hesab olunur və onların quruluşu ilk baxışda sadə görünsə də, əslində çox mürəkkəb fiziki hesablamalar, material texnologiyası və dəqiq inşaat mərhələlərindən ibarətdir. Bu tip körpülərə ən yaxşı nümunələrdən biri İstanbulda yerləşən 15 İyul Şəhidlər Körpüsü və Fatih Sultan Mehmet Körpüsüdür. Bu körpülər təkcə nəqliyyat vasitəsi deyil, eyni zamanda mühəndislik düşüncəsinin real həyatda tətbiq olunmuş simvollarıdır.Oxu24.com xəbər verir ki,asma körpülərin əsas konstruktiv sistemi dörd əsas hissədən ibarətdir: nəhəng polad daşıyıcı kabellər, hündür qüllələr, yol hissəsi və torpağın altında yerləşən iri beton anker blokları. Körpünün yol hissəsi birbaşa qüllələrin üzərində dayanmır. Əksinə, yol platforması yüzlərlə, bəzən minlərlə incə polad troslar vasitəsilə yuxarıdakı əsas kabellərə asılır. Bu sistem nəticəsində körpünün bütün ağırlığı tədricən yuxarıya ötürülür və əsas yükü daşıyan element məhz həmin böyük kabellər olur.Əsas kabellərin özəlliyi onların tərkibindədir. Bu kabellər tək bir qalın metal çubuqdan ibarət deyil, minlərlə nazik polad telin birləşməsindən formalaşır. Bu texnologiyanın seçilmə səbəbi poladın dartılmaya qarşı çox yüksək müqavimət göstərməsi və eyni zamanda elastik davranış sərgiləməsidir. Minlərlə telin birlikdə işləməsi sayəsində həm yüksək yükdaşıma qabiliyyəti əldə olunur, həm də külək, zəlzələ və temperatur dəyişiklikləri zamanı yaranan gərginliklər sistem tərəfindən daha rahat udulur.Tikinti prosesində ən kritik mərhələlərdən biri iki qüllə arasında ilkin əlaqənin yaradılmasıdır. Körpü tikilərkən əvvəlcə heç bir əsas daşıyıcı sistem olmadığı üçün çox incə pilot kabellər istifadə olunur. Bu kabellər bəzən qayıqlar vasitəsilə, bəzən helikopterlə, müasir layihələrdə isə dron və xüsusi hava sistemləri ilə bir sahildən digərinə ötürülür. İlk incə xətt qurulduqdan sonra onun köməyi ilə daha qalın kabellər çəkilir və bu proses mərhələli şəkildə davam edərək əsas daşıyıcı sistemin formalaşmasına gətirib çıxarır.Daha sonra “hava toxunması” kimi tanınan xüsusi bir texnoloji üsul tətbiq olunur. Bu mərhələdə mexaniki sistemlər iki qüllə arasında davamlı hərəkət edərək minlərlə incə polad teli bir-birinin üzərinə əlavə edir. Bu proses dəfələrlə təkrarlanır və nəticədə nəhəng, yüksək möhkəmliyə malik əsas kabellər yaranır. Həmin kabellər körpünün bütün yükünü daşıyan əsas skelet rolunu oynayır.Körpü sisteminin digər vacib elementi isə beton anker bloklarıdır. Bu nəhəng konstruksiyalar körpünün hər iki sahilində, torpağın dərin qatlarında yerləşir və əsas kabellərin ucları məhz bu blokların içərisində xüsusi mexanizmlərlə bərkidilir. Ankerlərin əsas funksiyası kabellərdən gələn nəhəng gərginliyi torpağa ötürmək və körpünün sabitliyini təmin etməkdir. Bu bloklar bəzən on minlərlə ton ağırlığında və çox böyük həcmə malik olur.Məsələn, 15 İyul Şəhidlər Körpüsü təxminən 1560 metr uzunluğa malikdir. İki əsas qüllə arasındakı məsafə 1074 metrdir. Qüllələrin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü təxminən 165 metr, körpünün su səthindən yüksəkliyi isə 64 metrə çatır. Bu ölçülər asma körpülərin nə qədər nəhəng və eyni zamanda dəqiq planlaşdırılmış mühəndislik layihəsi olduğunu göstərir.Əsas kabellərin niyə minlərlə incə teldən ibarət olması isə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər bu sistem tək bir qalın metal çubuqdan ibarət olsaydı, o zaman külək və seysmik təsirlər zamanı yaranan enerjini udmaq mümkün olmazdı və körpü daha kövrək hala gələrdi. İncə tellərin birlikdə işləməsi isə həm yükü bərabər bölüşdürür, həm də sistemə elastiklik qazandırır.Nəticə etibarilə asma körpülər sadəcə nəqliyyat infrastrukturu deyil, insan zəkasının, mühəndislik düşüncəsinin və texnoloji inkişafın birləşdiyi möhtəşəm strukturlardır. Hər bir detal – pilot kabeldən beton ankerə qədər – bu sistemin təhlükəsiz və uzunömürlü olmasını təmin edən mühüm bir hissədir.Jalə

Dünya coğrafiyasında ölkələrin ərazisi həm iqtisadi potensial, həm də təbii resurslar baxımından mühüm göstəricilərdən biri hesab olunur. Ərazisi böyük olan dövlətlər adətən müxtəlif iqlim zonalarını, zəngin təbii sərvətləri və geniş əhali məskunlaşma sahələrini özündə birləşdirir.Oxu24.com xəbər verir ki,sahəsinə görə dünyanın ən böyük 10 ölkəsini təqdim edir:10-cu yer – Əlcəzair (2,4 milyon km²)Afrikanın ən böyük ölkəsi olan Əlcəzair geniş səhra əraziləri ilə seçilir. Sahara səhrasının böyük hissəsi bu ölkənin ərazisinə daxildir. Əhali əsasən şimal sahil zolağında cəmləşib.9-cu yer – Qazaxıstan (2,7 milyon km²)Mərkəzi Asiyanın ən böyük dövləti olan Qazaxıstan həm Asiya, həm də qismən Avropa hissəsinə uzanır. Çöllük ərazilər, neft və qaz ehtiyatları ilə zəngindir.8-ci yer – Argentina (2,8 milyon km²)Cənubi Amerikanın ikinci ən böyük ölkəsi olan Argentina Andes dağlarından Atlantik okeanına qədər geniş ərazini əhatə edir. Kənd təsərrüfatı və maldarlıq ölkə iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır.7-ci yer – Hindistan (3,3 milyon km²)Asiyanın ən sıx məskunlaşmış ölkələrindən biri olan Hindistan ərazi baxımından da dünyanın ən böyükləri sırasındadır. Burada iqlim və coğrafi müxtəliflik olduqca genişdir.6-cı yer – Avstraliya (7,7 milyon km²)Tamamilə bir qitəni əhatə edən Avstraliya dünyanın ən böyük ada-dövləti hesab olunur. Ərazisinin böyük hissəsi quraq və yarımsəhra zonalardan ibarətdir.5-ci yer – Braziliya (8,2 milyon km²)Cənubi Amerikanın ən böyük ölkəsi olan Braziliya Amazon meşələri ilə məşhurdur. Bioloji müxtəliflik baxımından dünyanın ən zəngin bölgələrindən biridir.4-cü yer – ABŞ (9,6 milyon km²)Şimali Amerikanın böyük hissəsini əhatə edən ABŞ müxtəlif iqlim zonalarına və güclü iqtisadi resurslara malikdir. Alyaska və Havay kimi fərqli regionları da daxildir.3-cü yer – Çin (9,7 milyon km²)Asiyanın nəhəng dövlətlərindən biri olan Çin həm dağlıq, həm düzənlik, həm də səhra ərazilərinə sahibdir. Dünya iqtisadiyyatında aparıcı rol oynayır.2-ci yer – Kanada (10,1 milyon km²)Şimali Amerikanın ən böyük ölkəsi olan Kanada geniş meşəliklər, göllər və soyuq iqlim zonaları ilə seçilir. Əhali sıxlığı çox aşağıdır.1-ci yer – Rusiya Federasiyası (17,1 milyon km²)Dünyanın ən böyük ölkəsi olan Rusiya həm Avropa, həm də Asiya qitəsinə yayılır. Tundra, tayqa, çöl və dağlıq əraziləri özündə birləşdirən nəhəng coğrafiyaya malikdir.Mütəxəssislərin fikrincə, bu ölkələrin ərazisinin böyüklüyü onların təbii resurs potensialını, iqlim müxtəlifliyini və geosiyasi əhəmiyyətini birbaşa müəyyən edən əsas faktorlardan biridir.Nigar

Azərbaycan kino tarixində xüsusi yer tutan “Yeddi oğul istərəm” filmi 1970-ci ildə “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında istehsal olunub. Ekran əsəri rejissor Tofiq Tağızadənin quruluşunda, ssenarisi isə yazıçı Yusif Səmədoğlunun qələmindən çıxıb. Film Səməd Vurğunun məşhur “Komsomol poeması” əsasında ekranlaşdırılıb və dövrün ictimai-siyasi hadisələrini bədii dillə əks etdirən ən güclü kino nümunələrindən biri hesab olunur.Oxu24.com xəbər verir ki,filmin əsas süjet xətti 1920-ci illərdə Azərbaycanda baş verən dəyişikliklər, sovet hakimiyyətinin qurulması prosesi və bu proses fonunda gənclərin yaşadığı ideoloji və mənəvi sınaqlar üzərində qurulub. Ekran əsərində yeddi gəncin taleyi vasitəsilə dostluq, fədakarlıq, inam və qarşıdurmalar ön plana çıxarılır.Filmin ən yaddaqalan obrazlarından biri Cəlal obrazıdır. Bu obrazı Xalq artisti Ənvər Həsənov canlandırıb. Cəlalın taleyi və onun faciəvi ölümü filmə xüsusi dramatizm qatır və tamaşaçı yaddaşında dərin iz buraxır.Məhz Qobustan ərazisində çəkilən Cəlalın ölüm səhnəsi Azərbaycan kino tarixində ən çox danışılan çəkiliş epizodlarından biri kimi yadda qalıb. Kino ilə bağlı yayılan xatirələrə görə, həmin səhnə çəkilərkən ciddi təhlükəli vəziyyət yaranıb. Səhnənin tələbinə uyğun olaraq aktyor Ənvər Həsənovun əlləri və ayaqları bağlanmış vəziyyətdə atın üzərinə oturdulması planlaşdırılıb. Atın isə sakit və idarəolunan şəkildə hərəkət etməsi nəzərdə tutulub.Lakin çəkiliş zamanı gözlənilməz hadisə baş verib. Ətrafda hərəkət edən bir kərtənkələ atı qorxudub və heyvan qəfil panikaya düşərək idarədən çıxıb. At uçurum istiqamətində qaçmağa başlayıb və bu an aktyor üçün real ölüm təhlükəsi yaranıb. Vəziyyətin kritik olduğu həmin saniyələrdə çəkiliş qrupundan bir işıqçı operativ reaksiya göstərərək aktyorun həyatını xilas edib. Onun cəld müdaxiləsi sayəsində böyük faciənin qarşısı alınıb.Bu hadisədən sonra rejissor Tofiq Tağızadə riskləri nəzərə alaraq həmin səhnənin yenidən çəkilməsinə icazə verməyib. Buna görə də filmdə Cəlalın at üzərində ölü vəziyyətdə görünən kadrı məhz həmin yeganə çəkilişdən istifadə olunaraq montaj edilib. Bu da səhnəyə daha təbii və real dramatik təsir qatıb.Filmdəki digər simvolik səhnələrdən biri də Cəlalın ölümündən sonra komsomolçuların çıraq başında şeir söylədiyi epizoddur. Bu səhnə həm ideoloji, həm də emosional baxımdan filmin ən güclü anlarından biri kimi dəyərləndirilir və Azərbaycan kinosunun poetik üslubunu əks etdirən nümunələrdən sayılır.“Yeddi oğul istərəm” filmi yalnız bir dövrün hadisələrini əks etdirən ekran işi deyil, həm də aktyor ifaları, musiqisi, rejissor həlli və dramatik səhnələri ilə Azərbaycan kinosunun qızıl fonduna daxil olmuş əsərdir. Bu film illər keçsə də tamaşaçılar tərəfindən maraqla izlənilir və milli kino yaddaşında xüsusi yerini qoruyur.Hazırladı: Jalə

Təyyarə ilə səyahət edənlər çox zaman pəncərəyə yaxın oturarkən şüşənin aşağı hissəsində yerləşən kiçik bir dəliyi müşahidə edirlər. İlk baxışda əhəmiyyətsiz görünən bu detal əslində müasir aviasiya mühəndisliyinin ən vacib təhlükəsizlik elementlərindən biridir.Oxu24.com xəbər verir  ki,mütəxəssislərin sözlərinə görə, həmin kiçik dəlik həm təyyarənin struktur dayanıqlığını qoruyur, həm də sərnişinlərin təhlükəsiz uçuşunu təmin edən kritik rol oynayır.Aviasiya mühəndisliyi üzrə mütəxəssislər bildirir ki, təyyarə pəncərələri adi bir şüşə parçası deyil. Onlar bir neçə qat xüsusi materialdan – adətən akril və ya polikarbonat təbəqələrdən ibarət kompleks bir sistemdir. Bu sistem üç əsas hissəyə bölünür: xarici qat, orta qat və daxili qat. Hər bir təbəqə uçuş zamanı fərqli fiziki yüklərə qarşı xüsusi funksiyanı yerinə yetirir.Xarici qat təyyarənin uçuş zamanı qarşılaşdığı ən sərt şərtlərə – aşağı temperatur, yüksək külək sürəti və atmosfer təzyiqinə birbaşa məruz qalır. Orta qat isə ehtiyat və yük paylama funksiyası daşıyır. Daxili qat isə sərnişinlərin toxunduğu və kabin daxilində təhlükəsizliyi təmin edən son qoruyucu səddir.Məhz bu strukturun içərisində yerləşən kiçik dəlik isə sistemin “təzyiq balans klapanı” kimi fəaliyyət göstərir. Aviasiya texnikası üzrə ekspertlərin izahına görə, təyyarə yüksəkliyə qalxdıqca kabin daxilində süni şəkildə təzyiq yaradılır ki, sərnişinlər üçün nəfəsalma şəraiti normal saxlanılsın. Lakin xarici atmosfer təzyiqi ilə daxili təzyiq arasında böyük fərq yaranır. Bu fərq düzgün idarə olunmazsa, şüşə qatlarına ciddi yük düşə bilər.Kiçik dəliyin əsas funksiyası da məhz burada ortaya çıxır. O, orta və xarici qatlar arasında hava təzyiqinin balanslaşdırılmasına imkan verir və nəticədə bütün yük birbaşa ən möhkəm olan xarici qata ötürülür. Bu isə daxili və orta şüşənin həddindən artıq təzyiq altında qalmasının qarşısını alır.Mütəxəssislər bildirir ki, əgər bu kiçik dəlik olmasaydı, təyyarə pəncərələri uçuş zamanı daha tez sıradan çıxa bilərdi və təhlükəsizlik riski xeyli artardı. Yəni bu sadə görünən detal əslində milyonlarla sərnişinin təhlükəsizliyini təmin edən mühəndislik həllidir.Digər mühüm funksiyası isə temperatur və rütubət balansının tənzimlənməsidir. Uçuş hündürlüyündə xarici temperatur mənfi 50 dərəcəyə qədər düşə bilər, kabin daxilində isə 20–22 dərəcə isti saxlanılır. Bu kəskin fərq şüşə səthində buxarlanma, dumanlanma və hətta buzlanma yarada bilər. Kiçik dəlik isə qatlar arasında hava dövranını təmin edərək rütubətin toplanmasının qarşısını alır və pəncərənin şəffaf qalmasına şərait yaradır.Aviasiya mühəndislərinin fikrincə, bu sistem “sadə, lakin kritik” mühəndislik nümunəsidir. Onların sözlərinə görə, sərnişinlərin çoxu bu detala fikir verməsə də, təyyarənin təhlükəsiz uçuş fəlsəfəsində ən vacib balans elementlərindən biri məhz həmin kiçik dəlikdir.Nəticə etibarilə, təyyarə pəncərəsindəki kiçik dəlik sadəcə texniki bir boşluq deyil, uçuş təhlükəsizliyinin qorunmasında əsas rol oynayan, diqqətlə hesablanmış mühəndislik həllidir. Bu detal həm təzyiq balansını qoruyur, həm də sərnişinlərin səmanın üzərindəki mənzərəni təhlükəsiz şəkildə izləməsinə imkan yaradır.Hazırladı: Jalə

1947-ci ilin dekabrında bir ərəb snayperi Qüds şəhərində iki yəhudi işçini güllədi. Bir saatdan sonra ərəblər olan bir sərnişin avtobusu partladıldı və bir həftə ərzində yüzlərlə ərəb öldürüldü. Bu prosesə Tel-Əviv şəhərində olan qərargahından bir şəxs nəzarət edirdi və o, qurbanların sayı haqqında deyil, sərhədlər haqqında düşünürdü. Əsas məsələ beynəlxalq ictimaiyyətin yəhudilərə ayıracağı ərazilərin bölünməsinə qədər daha çox ərazini ələ keçirmək məsələsi idi. Bu şəxsin adı David Benqrion idi. Məhz o, XX əsrin ən qanlı bölgüsünü həyata keçirən siyasi şəxsiyyət oldu.Bu şəxsin kimliyi haqqında məlumatlar çox olsa da geniş ictimaiyyətə təqdim edilməyib və onun dini fanatik, sionist, sosialist, millətçi və ya sadəcə bir vətənpərvər olması haqqında konkret bir düşüncə yoxdur. Bu şəxs nasionalizmi, sosializmi, İngiltərə imperializmi və alman hərbi repressiyasını özünün bir və əsas məqsədinə yönəltməyi bacardı. Yəhudilər onu vahid millətin yaradıcısı, millət atası kimi təqdim edirlər. Lakin tərcümeyi-halı və bir çox arxiv sənədləri Benqrionun son dərəcə ziddiyyətli bir şəxsiyyət olduğunu göstərir. O, Rusiya imperiyasına daxil olan Polşanın Plonski şəhərində 1886-cı ildə anadan olub. Onun atası vəkil olaraq çalışıb və inanclı sionistlərdən idi. Şərqi Avropada “Sionu sevənlər cəmiyyətinin” aktiv üzvlərindən olub. David kiçik yaşlarında ( 11 yaşında) anasını itirir və yaxşı təhsil ala bilmir.Macar jurnalist Teodor Hertsel 1896-cı ildə “Yəhudi dövləti” proqram sənədini çap etdirir. O sionist hərəkatının ideoloqu olsa da yəhudi dilini bilmirdi və əsərlərini alman dilində çap etdirirdi. O, yazırdı: "Antisemitizm bir xəstəlik deyil ki, müalicə olunsun, antisemitizm Avropa dövlət modelinin struktur xüsusiyyətidir”.Yəhudilər üçün qurulacaq dövlətin harada olması mövzusu uzun müddət açıq olaraq qaldı. Bir müddət Argentinada, Uqandada, sonralar isə Fələstində qurulması qərarına gəldilər. 1904-cü ildə T.Hertsel vəfat etdikdə hələ də dövlət haqqında qəti bir mövqe yox idi. 18 yaşlı David Qrino (Ben Qrion) Fələstinə mühacirət etmək qərarına gəlir. Polşada mexanik ixtisası üçün texniki-peşə məktəbinə daxil olmaq istəyir, lakin bacarmır. "Sion fəhlələri” partiyasına daxil olur və gizli siyasi fəaliyyətə görə iki dəfə həbs olunur. 1906-cı ildə Yaffa limanına gələndə Fələstin rəsmi olaraq Osmanlı imperiyasına daxil idi. Bu illərdə Fələstinin yarım milyona yaxın əhalisi var idi. Onların 75 faizi ərəb müsəlmanlar, 10 faizi xristianlar idi. Əksəriyyəti ərəblər idi və cəmi 5 faiz yəhudi yaşayırdı.1909-cu ildə David Qüds şəhərinə, yeni açılan sionist qəzetinə redaktor işləmək üçün dəvət edilir. Məhz bu illərdə David Qrion özünə yeni Benqrion təxəllüsü götürür. Benqrion yəhudi dilində aslanın oğlu mənasını daşıyır. Birinci yüzillikdə yəhudilərin romalılara qarşı mübarizəsində fəal iştirak etmiş döyüşçü - Yosef Benqrionun şərəfinə bu təxəllüsü götürür.1911-ci ildə İstanbula hüquq təhsili almaq üçün gedir. Universitetə saxta məktəb attestatı düzəldərək daxil olur. Bu fakt onun gənc yaşlarından məqsədə çatmaq üçün bütün vasitələrdən istifadə etməyə hazır olduğunu göstərir. Bu illərdə türk və ərəb dillərini öyrənir.1915-ci ildə Osmanlı dövləti Benqrionu sionist fəaliyyətinə görə Fələstindən Misirə deportasiya edir. O, Misirdən Nyu-York şəhərinə gəlir. Bu illərdə artıq Nyu-York yəhudilərin böyük icmasının yaşadığı bir şəhər idi. Nyu-York şəhərində Polo Munveys adlı Rusiya yəhudisi olan bir xanımla tanış olur və 1917-ci ildə onlar evlənirlər. Bu evlilikdən üç uşaqları olur.1918-ci ildə Benqrion Fələstinə İngiltərə qoşunlarının əsgəri kimi qayıdır. Müharibə artıq bitmişdi və İngiltərə bu ərazilərin sahibi idi. Benqrion heç kimi gözləmədən dövlət içində dövlət qurmağa başlayır. Bu məqsədlə 1920-ci ildə “Qistatrud” ( İsrail torpaqlarının işçiləri federasiyası) təşkilatını yaradır. Kağız üzərində bu həmkarlar təşkilatı, həqiqətdə isə paralel dövlət funksiyalarını yerinə yetirirdi.   Qistatrud yəhudilər üçün yeni iş yerləri açır, ərəbləri boykot edir, onları işə götürənləri təqib edir, ərəb yaşayış məntəqələrinə hücumlar edir və yerli əhalini sıxışdırır, yəhudi köçkünlərinə şərait yaratmağa çalışır, ən başlıcası “Xaqana” hərbi birliklərinin təşkil edirdi. Benqrion 14 il bu təşkilata rəhbərlik edir. Xaqana hərbi birləşmələri ingilislər tərəfindən hərbi əməliyyatlarda iştirak edir və ərəblərin tarixi yerlərindən köçürülməsi, sıxışdırılması prosesində aktiv iştirak edirdilər.D.Benqrion 1930-cu ildə sol yönümlü “Mapay” (İsrailin fəhlə partiyası) partiyasının lideri olur. Bu partiya İsrail dövlətinin 40 il müddətində rəhbər siyasi təşkilatına çevrilir və 1948-1977-ci illərdə İsrail dövlətinə rəhbərlik edir.1936-cı ildə yəhudilərin Fələstinə böyük axınına etiraz edən ərəblər İngilis işğal qüvvələrinə qarşı qiyam qaldırırlar. İngilislər bu qiyamları amansızlıqla yatırır və nəticədə beş min ərəb öldürülür. Bu qırğınlar, həbslər və sürgünlər Fələstinin ərəb əhalisinin siyasi, təşkilati və mədəni aktiv hissəsini, milli qüvvələrin rəhbərliyini yox edir və xalq hərəkatına uzunmüddətli əks təsir qoyur.1937-ci ildə ingilis hökuməti Fələstini ilk dəfə bölməyə cəhd göstərdi. Bu bölgüyə əsasən yəhudilər Fələstinin üçdə birinə sahib olur, ərəblərə isə üçdə iki qalırdı. Benqrion bu təklifi qəbul etdikdə silahdaşları tərəfindən böyük müxalifətlə qarşılandı. Üçdə bir ərazinin yəhudilər üçün çox az olduğunu iddia edənlərə Benqrion cavab verirdi:"Bu gün balaca dövlət, gələcəkdə böyük dövlət olmaq üçün genişlənməyin əsasını qoyur". Benqrion 1937-ci ildə oğlu Amosa yazdığı məktubda qeyd edirdi ki, silahlı qüvvələrin böyüyüb gücləndiyindən sonra biz bütün Fələstinə yayılacağıq.İkinci dünya müharibəsi başladıqdan sonra vəziyyət bir qədər də mürəkkəbləşdi. İngiltərə işğal qoşunları yəhudi köçünü tənzimləmək üçün “ağ kitab” adlı sənəd qəbul etdilər. Bu sənədə əsasən növbəti beş ildə yalnız 75 min yəhudinin Fələstində yerləşdirilməsinə icazə verirdi. Bu illərdə Benqrion tərəfdarlarına deyirdi ki, Biz Hitlerlə elə vuruşacağıq ki, sanki, “ağ kitab” yoxdur, “ağ kitabla” da elə mübarizə aparacağıq ki, sanki Hitler yoxdur. Yəhudilərin Avropada böyük qırğınlarını araşdıran mütəxəssislər hesab edirlər ki, almanları yəhudi qırğınlarının qarşısını almaq onların ABŞ-yə köçürülməsi hesabına mümkün ola bilərdi. Lakin Benqrion və sionist liderlər bunu istəmirdilər. Ərəbistanda demoqrafik əksəriyyət yaratmaq üçün onların Fələstinə köçürülməsi lazım idi. Sionist layihəsi üçün ABŞ-yə köçən yəhudilər itirilmiş əhali hesab edilirdi. Bu barədə Benqrion 1938-ci ildə yazırdı:“Mən bilsəydim ki, Almaniyadan bütün yəhudiləri sağ-salamat ABŞ-yə aparmaq və ya yarısını öldürmək bahasına Fələstinə gətirmək olar... mən ikinci variantı seçərdim”. II Dünya muharibəsindən sonra vəziyyət kökündən dəyişdi. Xalakost yəhudilərin Fələstindəki əməllərinə legitimlik qazandırdı. Avropada onların evlərinə qayıtmaq imkanları məhdud idi. Yəhudilər yenə də ABŞ-yə köçməyə üstünlük verirdilər. Benqrion isə İngiltərənin məhdudiyyətlərinə baxmayaraq qaçaq gəmilərlə yəhudiləri Fələstinə daşımağa çalışırdı. İngilis hərbi dəniz qüvvələri qaçaq yəhudi köçkünlərini dənizdə qarşısını kəsib geri qaytarır, Benqrion isə ABŞ-nin yəhudi lobbisi ilə İngilislərə təsir etməyə çalışırdı. İngilis ordusu tərəfində müharibədə iştirak edən “Xaqana” yəhudi silahlıları artıq İngiltərə hərbi bazalarına hücumlar etməyə başlayır və hər imkandan istifadə edərək yəhudi köçkünləri məskunlaşdırmağa çalışırdılar. 1946-cı ilin avqustunda “İrqun” adlı hərbi-terrorçu təşkilat Qüds şəhərində bir hoteli partladır. Bu terrorçu qrupa sonralar İsrailin Baş naziri olacaq Minaxem Beqin rəhbərlik edirdı. Benqrion Beqinlə yaxın dost olsalar da o, bu terror hadisəsini pislədi. 1947-ci ildə İngiltərə Fələstin məsələsinin həllini Birləşmiş Millətlər Təşkilatına həvalə edildiyini bildirdi. Həmin ildə BMT-də 181 nömrəli qətnamə qəbul olunur. Bu qətnamə Fələstinin bölünməsi planını nəzərdə tuturdu. Bölgüyə əsasən əhalinin üçdə birini təşkil edən yəhudilərə ərazinin 55 faizi, ərəblərə isə 45 faizi müəyyən edilmişdi. Qüds şəhəri beynəlxalq nəzarətdə qalması nəzərdə tutulurdu. Yenə də yəhudilər bu planı qəbul etdilər. Ərəblər qəbul etmədilər və bununla da müharibə başlandı. Siyasi ədəbiyyatda hesab edilir ki, BMT-də keçirilən səsvermədən sonra Fələstində vətəndaş müharibəsi başlandı. Lakin bu vətəndaş müharibəsindən daha çox bir etnik qrupun daha çox ərazi işğalına oxşayırdı.1948-ci ildə D.Benqrion hərbi əməliyyat təşkil etdi. Məqsəd İngilis qoşunlarının Fələstin ərazisindən çıxmasına qədər mümkün olan böyük əraziləri ələ keçirmək idi. Ərəb yaşayış məntəqələrinə hücum nəticəsində yüzlərlə insan həlak oldu. Benqrion bu xəbərlərin ərəblər arasında yayılması və xəbəri eşidənlərin könüllü şəkildə oradan köçməsini təmin etmək istəyirdi. Məhz belə də oldu. Minlərlə fələstinli tarixi yurd yerlərindən köçməyə məcbur oldular.  1948-ci ilin 14 mayında, Tel-Əviv şəhərinin incəsənət muzeyində D.Benqrion İsrail dövlətini elan edəndə 62 yaşı var idi. Deyilənlərə görə ABŞ prezidenti telefonda İsrail dövlətinin elan olunması gözləyirdi və bir saaatdan sonra bu dövləti tanıdı. Bir neçə gündən sonra Sovet İttifaqı da İsrail dövlətini tanıdı.İsrail dövlətinin elan olunması məntəqədə müharibə və gərginlikləri bitirmədi, əksinə, daha da genişləndirdi. Bu hadisələrdə Avropa ölkələrinin yəhudilərə vətən yaratmaq hesabına onların avropadan köçünü təmin etmək arzuları da uğur qazanmadı. Yüz il əvvəl olduğu kimi, yəhudilər Avropa və ABŞ-də yaşamağı daha üstün hesab edirlər. Eləcə də ərəb ölkələri də yüz il əvvəl olduğu kimi mütəşəkkil deyillər və hər an xəyanətlərə açıqdılar.Mənbə:crossmedia

ABŞ-nin Massaçusets ştatı yaxınlığında yerləşən və ölkənin ən lüks yaşayış məkanlarından sayılan Nantaket adasında təxminən 3 milyon dollar dəyərində olan bir ev pulsuz olaraq yeni sahibinə veriləcək.“Qafqazinfo” xəbər verir ki, bunun üçün müraciət edən şəxs əsas şərti qəbul etməlidir – ev ən gec altı ay ərzində hazırkı yerindən başqa əraziyə köçürülməlidir.Məlumata görə, təşəbbüs Nantaket bölgəsində tətbiq edilən “Söküntünün təxirə salınması” proqramı çərçivəsində həyata keçirilir. Proqramın məqsədi istifadəyə yararlı köhnə evlərin sökülməsinin qarşısını almaq və onların başqa ərazilərə köçürülərək qorunmasını təmin etməkdir.Pulsuz verilən evdə üç yataq otağı və iki vanna otağı var. Təxminən 161 kvadratmetr sahəyə malik tikili bir akrdan (təxminən 0,4 hektar) böyük torpaq sahəsində yerləşir.Bildirilir ki, Nantaketdə əsas dəyər evdən çox torpaqla bağlıdır. Çünki adada boş torpaq tapmaq, demək olar ki, mümkün deyil. Bu səbəbdən bəzi alıcıların yalnız torpaq əldə etmək üçün köhnə tikililəri belə satın aldıqları qeyd olunur.Evə sahib olmaq istəyən şəxslər həm bələdiyyənin tikinti idarəsinə, həm də hazırkı ev sahibinə rəsmi niyyət məktubu təqdim etməlidirlər. Bundan əlavə, müraciət edənlərin altı ay ərzində evi yeni əraziyə köçürmək üçün maliyyə və texniki imkanlarının olması tələb edilir.ABŞ-də bir evin köçürülməsinin dəyərinin təxminən 150 min dollardan 500 min dollara qədər dəyişdiyi bildirilir. Bununla belə, Nantaket kimi ultra-lüks bir bölgədə pulsuz ev əldə etmək yüksək köçürmə xərclərinə baxmayaraq, böyük üstünlük hesab olunur.Məlumata görə, Nantaketdə evlərin orta satış qiyməti təxminən 4,4 milyon dollardır. Boş torpaq sahələri isə 1,6 milyon dollara qədər alıcı tapa bilir.Qeyd edək ki, Nantaket adasında yaşayan məşhurlar arasında NFL əfsanəsi Bill Beliçik, iş adamı Deyv Portnoy və ABŞ-nin keçmiş Dövlət katibi Con Kerri də var.

Çexiyada aparılan avtomobil yolu tikintisi zamanı 2200 illik qədim Kelt yaşayış məskəni aşkarlanıb.Musavat.com xəbər verir ki, 25 hektarlıq ərazini əhatə edən qazıntılar zamanı qızıl və gümüş sikkələr, Baltik kəhrəbası və qiymətli zinət əşyaları ilə yanaşı, 13 mindən çox arxeoloji material torbası üzə çıxıb.Məlumata görə, tarixi tapıntı Hradec Kralove şəhəri yaxınlığında aparılan magistral yol tikintisi zamanı aşkar edilib. Arxeoloqlar bu yaşayış məskəninin Orta Avropada son illərin ən mühüm kəşflərindən biri olduğunu bildirirlər.Qazıntılara rəhbərlik edən arxeoloq Matous Holas bildirib ki, ilkin araşdırmalar zamanı ərazinin qeyri-adi böyüklüyü diqqət çəkib. Dəmir dövrünə aid yaşayış məskənləri adətən bir hektar civarında olduğu halda, bu ərazinin 25 hektara yayılması alimləri təəccübləndirib.İki il davam edən qazıntılar zamanı Roma sikkələrindən ilhamlanaraq hazırlanmış qızıl və gümüş pullar, 1000-dən çox zinət əşyası, şüşə muncuqlar, güzgülər və Baltik kəhrəbasından hazırlanmış bəzək əşyaları tapılıb. Həmçinin yüksək texnologiya ilə hazırlanmış keramika və metal qablar da aşkarlanıb.Alimlər yaşayış məskəninin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən birinin müdafiə divarlarının olmaması olduğunu qeyd edirlər. Bu səbəbdən bölgənin hərbi məqsəddən çox ticarət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərdiyi düşünülür. Ərazinin qədim “Kəhrəba yolu” üzərində strateji mövqedə yerləşdiyi bildirilir.Araşdırmalar göstərib ki, La Tène dövrünə aid olan yaşayış məskəni eramızdan əvvəl I əsrdə qəfil tərk edilib. Lakin bölgədə yanğın, müharibə və ya zorakılıq izlərinə rast gəlinməyib. Mütəxəssislər bunun iqtisadi böhran və ya iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı ola biləcəyini ehtimal edirlər.

Qədim dövrlərdə fillərlə icra edilən edamlar: sərt cəza sistemi və tarixi mənbələrin mübahisəli qeydləriQədim Asiya və xüsusilə Hindistan regionunda mövcud olmuş dövlətlərdə cəza və edam sistemlərinin müxtəlif, bəzən isə olduqca sərt formaları tətbiq edildiyi barədə tarixi mənbələrdə geniş məlumatlara rast gəlinir. Oxu24.com xəbər verir  ki,bu mənbələr arasında ən çox diqqət çəkən və mübahisə doğuran iddialardan biri hökmdarların xəyanət, üsyan və ağır cinayətlərdə təqsirləndirilən şəxslərin edamı üçün xüsusi təlim görmüş fillərdən istifadə etməsidir.Orta əsr salnamələrində, həmçinin Hindistan və Şərq ölkələrinə səfər etmiş bəzi səyyahların qeydlərində fillərin yalnız təsərrüfat və hərbi məqsədlərlə deyil, həm də cəza icra mexanizmi kimi istifadə edildiyinə dair təsvirlər yer alır. Bu yazılarda qeyd olunur ki, fillər saray nəzarətçiləri və xüsusi təlimçilər tərəfindən idarə olunur, müəyyən işarə və komandalara uyğun hərəkət etməyi öyrədilirdi. İddialara görə, bu cür cəza üsullarında məqsəd yalnız ölüm hökmünün icrası deyil, həm də uzunmüddətli qorxu effekti yaratmaq idi.Tarixi təsvirlərdə belə edamların mərhələli şəkildə həyata keçirildiyi, yəni ölümün dərhal deyil, müəyyən nəzarətli proses daxilində baş verdiyi vurğulanır. Bu isə həmin dövrün hakimiyyət strukturlarında cəzanın təkcə hüquqi deyil, həm də psixoloji və ictimai təsir vasitəsi kimi istifadə olunduğunu göstərir. Belə yanaşma, xüsusilə dövlətə xəyanət kimi qəbul edilən hallarda, nümunəvi cəza siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.Bununla belə, müasir tarixşünaslıqda bu məlumatlara yanaşma birmənalı deyil. Bir çox tarixçi və araşdırmaçı hesab edir ki, fillərin edam proseslərində sistemli və genişmiqyaslı şəkildə istifadə olunması barədə yazılar şişirdilmiş və ya dramatikləşdirilmiş ola bilər.Onların fikrincə, bəzi səyyah qeydləri gördükləri hadisələri daha təsirli şəkildə çatdırmaq üçün bədii və emosional ifadələrlə zənginləşdirilib.Digər tərəfdən, bəzi tədqiqatçılar bu məlumatların tamamilə rədd edilməsinin də doğru olmadığını bildirirlər. Onların fikrincə, qədim Hindistan və Cənub-Şərqi Asiya cəmiyyətlərində fillərin yüksək intellektə malik olması və insan tərəfindən idarə oluna bilməsi, onların müəyyən hallarda cəza və icra proseslərinə cəlb olunmasını mümkün etmiş ola bilər. Lakin bu, kütləvi və sistemli bir praktika kimi deyil, daha çox lokal və nadir tətbiqlər kimi qiymətləndirilməlidir.Mütəxəssislər həmçinin qeyd edirlər ki, tarixi mənbələrdə bu tip məlumatların formalaşmasında müxtəlif amillər rol oynayıb. Səyyahların müşahidələri, yerli əfsanələr, saray salnamələri və sonradan yazıya alınmış şifahi rəvayətlər bir-birinə qarışaraq zamanla daha dramatik bir obraz yaradıb. Bu səbəbdən bəzi təsvirlərin real hüquqi praktikanı deyil, dövrün mədəni təxəyyülünü əks etdirməsi ehtimalı yüksəkdir.Bütün bu mübahisələrə baxmayaraq, fillərin qədim dünyada xüsusi yer tutduğu danılmazdır. Onlar həm müharibələrdə, həm də mərasim və dövlət nümayişlərində güc və hakimiyyətin simvolu kimi istifadə olunub. Nəhəng bədənləri və idarəolunma qabiliyyətləri onları insan tarixində unikal statusa yüksəldib.Müasir dövrdə isə bu heyvanlar tamamilə fərqli bir obrazda qəbul edilir. Zooparklarda və təbiət qoruqlarında qorunan fillər artıq insanlara qorxu yox, daha çox heyranlıq və maraq hissi yaradır. Onlar ekosistemin mühüm hissəsi kimi qiymətləndirilir və nəsli kəsilmə təhlükəsi ilə üzləşən canlılar sırasında qorunma altına alınır.Beləliklə, fillərlə bağlı edam iddiaları bu gün daha çox tarixi mənbələrin mübahisəli və çoxqatlı təfsiri kimi qiymətləndirilir. Tarixçilər isə bu kimi mövzuların araşdırılmasının həm keçmiş cəmiyyətlərin düşüncə tərzini anlamaq, həm də tarixi mənbələrin etibarlılığını dəyərləndirmək baxımından mühüm olduğunu vurğulayırlar.

Min illər boyu dənizləri fəth edən, qitələri bir-birinə bağlayan və milyonlarla ton yük daşıyan bu nəhəng texnologiyalar ömürlərini başa vurduqdan sonra hara yox olur? Onların sonu necə olur?Oxu24.com xəbər verir  ki, bir gəminin istismar müddəti növündən və istifadə şəraitindən asılı olaraq təxminən 20 ildən 50 ilə qədər dəyişə bilir. Vaxt keçdikcə gəmi köhnəlir, mühərrik sistemləri sıradan çıxmağa başlayır, təhlükəsizlik standartları isə müasir tələblərə cavab vermir. Bu mərhələdən sonra gəminin saxlanılması və təmiri onun qazancından daha baha başa gəlir. Nəticədə gəmi “qoca” hesab olunur və istismardan çıxarılır.Dünyada istismardan çıxarılan gəmilərin böyük hissəsi xüsusi sökülmə sahələrinə göndərilir. Statistikaya görə, köhnə gəmilərin təxminən 90 faizi Hindistan, Banqladeş və Pakistan sahillərində yerləşən gəmi sökmə mərkəzlərinə aparılır. Burada nəhəng gəmilər tam sürətlə qumlu sahillərə yönəldilir və sahilə oturdulur. Daha sonra minlərlə işçi bu metallardan ibarət nəhəng konstruksiyanı hissə-hissə sökür.Ən maraqlı məqamlardan biri isə odur ki, köhnə gəmilərin təxminən 95 faizi təkrar emal olunur. Gəminin polad hissələri əridilərək yenidən tikinti sənayesində istifadə edilir, armatur və müxtəlif metal məhsullara çevrilir. Mühərriklər, kabellər, elektrik avadanlıqları və bəzi mexaniki hissələr isə yenidən satışa çıxarılır və başqa texnikalarda istifadə olunur. Bu proses həm iqtisadi baxımdan gəlirli hesab edilir, həm də sənaye tullantılarının azalmasına kömək edir.Hərbi gəmilərin taleyi isə daha fərqli olur. Bəzi döyüş gəmiləri sökülmək əvəzinə hərbi təlimlərdə “canlı hədəf” kimi istifadə edilir. Belə gəmilər raket, torpedo və digər silah sistemlərinin sınağı üçün açıq dənizdə batırılır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu üsul gələcək dənizçilər və hərbçilər üçün real döyüş şəraitinə yaxın təcrübə qazandırır.Bəzi köhnə gəmilər isə batırılmadan əvvəl içərisindəki yanacaq, kimyəvi maddələr və ətraf mühit üçün təhlükəli hesab olunan elementlərdən tam təmizlənir. Bundan sonra həmin gəmilər qəsdən dənizin dibinə endirilir. Bu proses nəticəsində süni riflər yaranır və zaman keçdikcə həmin ərazilər dəniz canlıları üçün yeni yaşayış məkanına çevrilir. Belə yerlər eyni zamanda dalğıclar və turistlər üçün maraqlı turizm nöqtəsi hesab olunur.Tarixə çevrilmiş bəzi məşhur gəmilər isə tamam başqa aqibət yaşayır. Onlar nə sökülür, nə də batırılır. Belə gəmilər muzeyə çevrilərək gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanılır. Məsələn, Bakıda yerləşən Suraxanı Gəmi-Muzeyi Xəzər dənizinin və neft daşımalarının tarixini yaşadan mühüm layihələrdən biridir. Vaxtilə tanker kimi fəaliyyət göstərən bu gəmi bu gün muzey olaraq ziyarətçiləri qəbul edir.Dünyanın ən məşhur hərbi gəmi muzeylərindən biri isə USS Missouri (BB-63) döyüş gəmisidir. Tarixi mənbələrə görə, II Dünya müharibəsinin başa çatmasına səbəb olan Yaponiya təslim aktı məhz bu gəminin göyərtəsində imzalanıb. Bu gün ABŞ-ın Havay ştatında yerləşən gəmi canlı tarix nümunəsi kimi fəaliyyət göstərir və minlərlə turist tərəfindən ziyarət olunur.Bəzən isə gəminin taleyi onun tarixindən də qiymətli olur. Çünki hər bir gəmi illərlə minlərlə insanın həyatına toxunur, fırtınalardan keçir, müharibələr görür, qitələri birləşdirir və bütöv bir dövrün səssiz şahidinə çevrilir. Elə buna görə də bəzi ölkələr köhnə gəmiləri sadəcə metal kimi deyil, tarixin canlı yadigarı kimi qorumağa çalışır.Mütəxəssislər bildirirlər ki, yaxın illərdə ekoloji texnologiyaların inkişafı ilə gəmi sökülməsi prosesi də daha təhlükəsiz və müasir üsullarla həyata keçiriləcək. Xüsusilə ətraf mühitin qorunması və dənizlərin çirklənməsinin qarşısının alınması gəmi sənayesinin əsas prioritetlərindən birinə çevrilib.Beləliklə, okeanların nəhəngləri ömürlərini başa vurduqda tamamilə yox olmur. Onların bir hissəsi yenidən sənayeyə qayıdır, bir hissəsi dənizin dibində yeni həyat yaradır, digərləri isə tarix muzeylərində gələcək nəsillərə keçmişdən danışmağa davam edir.Hazırladı: Turan

Gündəlik həyatda bir çox insan çaydanlıqda və ya kettle-də qalan suyu təkrar-təkrar qaynadaraq istifadə edir. Lakin uzun illərdir bu mövzu ətrafında müxtəlif mübahisələr və narahatlıqlar mövcuddur. Bəziləri eyni suyun dəfələrlə qaynadılmasının zərərli olduğunu düşünür, digərləri isə bunun sadəcə mif olduğunu bildirir. Mütəxəssislərin sözlərinə görə isə məsələ birbaşa suyun keyfiyyətindən asılıdır.Oxu24.com xəbər verir  ki, araşdırmalara görə, su hər qaynadıldıqda onun bir hissəsi buxarlanır, lakin tərkibində olan bəzi maddələr maye içində qalmağa davam edir. Nəticədə suyun həcmi azaldıqca həmin maddələrin konsentrasiyası nisbətən artır. Xüsusilə nitratlar, bəzi minerallar, ağır metallar və digər qarışıqlar bu proses zamanı daha sıx vəziyyətə gələ bilər.2025-ci ildə alimlər Abdulhalim Racabi, Somayeh Bayrami və Ali Şahriyari tərəfindən aparılan tədqiqatlarda da qeyd olunur ki, suyun keyfiyyəti aşağı olduqda və ya tərkibində müəyyən çirkləndiricilər mövcud olduqda, onu dəfələrlə qaynatmaq sağlamlıq baxımından risk yarada bilər. Çünki hər yeni qaynatmada su azalır, amma bəzi maddələr qalmağa davam edir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, əgər istifadə olunan su təmiz içməli sudursa, onu 2–3 dəfə qaynatmaq adətən ciddi təhlükə hesab edilmir. Bu halda əsas dəyişiklik daha çox suyun dadında və təravətində hiss olunur. İnsanlar belə suyun “köhnə” və ya “ağır” dad verdiyini müşahidə edə bilirlər.Lakin keyfiyyəti şübhəli olan suyun dəfələrlə qaynadılması tövsiyə edilmir. Xüsusilə yüksək nitrat tərkibli və ya ağır metallarla çirklənmiş suların təkrar qaynadılması müəyyən sağlamlıq risklərini artıra bilər.Ekspertlər qeyd edirlər ki, ən təhlükəsiz və düzgün yanaşma hər istifadədə təzə su qaynatmaqdır. Bu, həm suyun dadını qoruyur, həm də mümkün çöküntü və maddə konsentrasiyasının qarşısını alır.Mütəxəssislərin fikrincə, əsas məsələ qaynatma sayı deyil, istifadə olunan suyun keyfiyyətidir. Təmiz və standartlara uyğun içməli su istifadə edildikdə qısa müddətli təkrar qaynatmalar ciddi problem yaratmasa da, uzun müddət eyni suyun yenidən qızdırılması tövsiyə olunmur.Jalə

Bir quşun qitələr arasında itən kimliyiDünya mətbəxində geniş istifadə olunan hindi təkcə qida kimi deyil, həm də adının yaratdığı dolaşıqlıqla diqqət çəkən nadir nümunələrdən biridir. Oxu24.com xəbər verir  ki,bu quşun adı müxtəlif dillərdə tamamilə fərqli coğrafiyalara işarə edir və maraqlısı budur ki, həmin coğrafiyaların heç biri onun əsl vətəni deyil. Nəticədə ortaya həm dilçilik, həm tarix, həm də mədəniyyət baxımından olduqca maraqlı bir “yanlış kimlik xəritəsi” çıxır.Elmi baxımdan hindi (Meleagris gallopavo) Meksika və Şimali Amerika mənşəlidir. Arxeoloji və tarixi məlumatlara görə, bu quş ilk dəfə Aztek sivilizasiyası tərəfindən əhliləşdirilib və gündəlik həyatda geniş istifadə olunub. Azteklər onu “Huexolotl” adlandırırdılar. Avropaya isə hindi XVI əsrdə dəniz ticarət yolları və yeni dünyadan gətirilən məhsullar vasitəsilə daxil olub.Məhz bu mərhələdən sonra ad qarışıqlığı başlayır. Avropalılar yeni dünyadan gələn bu ekzotik quşu müxtəlif ticarət yolları ilə tanıdıqları üçün onun mənşəyini səhv interpretasiya edirlər. İngilislər bu quşu Osmanlı imperiyası vasitəsilə gördükləri üçün onu “Turkey” adlandırırlar. Onların məntiqinə görə, bu məhsul Türkiyə tacirləri ilə gəldiyi üçün həmin ölkəyə aid olmalıdır. Halbuki bu, sadəcə ticarət marşrutunun yanlış coğrafi nəticəsidir.Türklər isə eyni quşla fərqli bir yol üzərindən tanış olublar və onun Hindistanla əlaqəli olduğunu düşündükləri üçün “hindi” adını istifadə ediblər. Burada da yenə coğrafi yanlışlıq özünü göstərir. Fransızlar isə oxşar yanaşma ilə onu “dinde” – yəni “Hindistandan gələn quş” kimi adlandırıblar.Bu “ad zənciri” təkcə Avropa ilə məhdudlaşmır. Ərəb dünyasında hindi bəzən “Dik Rumi” adlandırılır ki, bu da onu Bizans (Rum) coğrafiyası ilə əlaqələndirmə cəhdidir. Halbuki quşun həmin regionlarla heç bir bioloji bağlılığı yoxdur.Asiya ölkələrində isə vəziyyət daha da rəngarəngdir. Malayziyada hindi “ayam Belanda” – yəni “Hollandiya toyuğu” adlandırılır. Kambocada isə “muan barang” – “fransız toyuğu” kimi tanınır. Bu adlar həmin xalqların tarixi müstəmləkə və ticarət təcrübələrindən qaynaqlanır. Yəni hər xalq bu quşu öz tarixi kontaktlarının üzərindən adlandırıb.Bütün bu fərqli adlandırmaların ortasında isə elmi həqiqət dəyişmir: hindi əslində Meksika və Şimali Amerikanın yerli quşudur. Onun Avropa, Asiya və digər regionlarla olan əlaqəsi yalnız insanların onu oraya aparması və mədəni təsəvvürlər üzərindən formalaşan yanlış coğrafi assosiasiyalardır.Bu fenomen dilçilikdə “yanlış coğrafi adlandırma” (misnomer toponymy) kimi izah olunur və hindinin timsalında çox aydın görünür. Bir quş düşünün ki, bir ölkədə “Türkiyə”, digərində “Hindistan”, başqa bir yerdə “Hollandiya” ilə əlaqələndirilir, amma əslində bütün bu adların heç biri onun real kimliyini əks etdirmir.Nəticə etibarilə, hindi təkcə bir qida məhsulu deyil, həm də qloballaşmanın, ticarət yollarının və mədəni yanlış anlaşmaların dil üzərində buraxdığı maraqlı izlərdən biridir. Onun ad səyahəti bu gün də dilçilik və tarix araşdırmalarında canlı bir nümunə kimi öyrənilir və görünən odur ki, bu “səyyah quş” uzun illər hələ də müxtəlif dillərdə fərqli kimliklərlə yaşamağa davam edəcək.Hazırladı: Şahbaz

1990-cı ilin payızı… Sovet imperiyasının sütunları laxlayır, Bakı isə tarixin ən gərgin və ən həlledici günlərini yaşayırdı. Tarixin sərt dönüş nöqtəsində olan şəhərin küçələrində siyasi gərginlik, insanların qəlbində isə həm nigaranlıq, həm də gələcəyə böyük ümid vardı. Artıq Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasından söhbət gedir, bəzi yerlərdə “Azadlıq!” şüarları səslənirdi.Belə bir mürəkkəb zamanda Türkiyənin o vaxtkı Prezidenti Turqut Özalın həyat yoldaşı Semra Özal Bakıya qonaq gəlmişdi. Onu hava limanında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Elmira Qafarova və Prezident Ayaz Mütəllibovun həyat yoldaşı Adilə Mütəllibova qarşılamışdı.Oxu24.com xəbər verir  ki,Modern.az saytının “Bir şəklin tarixçəsi” rubrikasında təqdim edtiyi bu foto “Anadolu” Agentliyinin arxivindəndir.Zaman 23 iyun 1990-cı il... Məkan Bakı şəhəri...Azərbaycana ilk dəfə səfər edən Türkiyə Prezidenti Turqut Özalın həyat yoldaşı Səmra Özal Bakıda müxtəlif görüşlər keçirib. O, Azərbaycan paytaxtına Türk Qadınını Gücləndirmə və Tanıtma Vəqfinin başqanı olaraq gəlib. Səfər isə Azərbaycan Qadınlar Cəmiyyətinin dəvətilə baş tutub. Bu foto həmin səfərin yadda qalan anlarından birini əks etdirir.Səfər çərçivəsində Səmra Özal Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə ilə də görüşür.Şəkildə: soldan sağa - Allahşükür Paşazadə, Səmra Özal və Azərbaycan Qadınlar Cəmiyyətinin sədri Zemfira Verdiyevadır.O illərdə Türkiyədən gələn hər isti münasibət Azərbaycanda xüsusi duyğular oyadır, qardaş nəfəsi kimi qarşılanırdı. Bu həm də “yanınızdayıq!” mesajı demək idi. Hələ müstəqilliyini rəsmən qazanmamış Azərbaycan üçün qardaş Türkiyənin diqqəti xalqın yaddaşında ümid işığı kimi qalırdı.Səmra Özalın Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin rəhbərliyilə baş tutan görüşü də xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki o dövrdə din, milli kimlik və dövlətçilik anlayışları yenidən formalaşırdı.Fotoda diqqət çəkən məqamlar var: bir dövrün siyasi ab-havası, diplomatik jestlər, mənəvi yaxınlıq...Rəsmi protokol çərçivəsində çəkilmiş şəkil olsa da, üzlərdə hiss olunan təmkinin arxasında böyük bir tarixi gərginlik dayanır. Çünki həmin ilin Bakısı artıq əvvəlki Bakı deyildi. Ölkə yeni bir dövrə qədəm qoyurdu.Şəkildə diqqət çəkən məqamlardan biri də milli-mənəvi çalarların aydın hiss olunmasıdır. Baş örtükləri, geyim üslubu, insanların baxışları - bütün bunlar 90-cı illərin əvvəlinə xas olan ictimai ruhu əks etdirir.Səmra Özalın Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə ilə görüşü təsadüfi deyildi. O dövrdə din xadimləri cəmiyyət üçün həm də mənəvi dayaq hesab olunurdu.

Bəzi insanlar köhnə evləri bərpa edirlər. Bəziləri karavanlarda yaşamağı seçirlər. Brüs Kempell bir addım daha irəli gedib. O, istifadə müddəti bitmiş “Boeing 727” təyyarəsi alıb. Sonra bu nəhəng sərnişin təyyarəsini Oregondakı meşəlik ərazisinə köçürərək onu evə çevirib. Oxu24.com  bildirir ki, Brüs Kempell 20 ildən çoxdur “Boeing 727”nin içərisində yaşayır.  ABŞ-ın Oregon ştatının Hillsboro şəhərində meşədə köhnə bir “Boeing 727” var. Kənardan baxanda, tərk edilmiş bir təyyarə kimi görünə bilər. Lakin 74 yaşlı Brus Kempbell üçün bura illərdir evidir. Təqaüdçü elektrik mühəndisi olan Kempbell, istismardan çıxarılmış “Boeing 727” təyyarəsini 1999-cu ildə 100.000 dollara alıb. Təyyarə əvvəlcə Yunanıstandan Hillsboro hava limanına gətirilib. Daha sonra qanadları və quyruğu müvəqqəti olaraq çıxarılıb və meşəlik əraziyə köçürülüb. Təxminən 99 kvadratmetrlik sərnişin təyyarəsi hazırda Kempbellin yaşayış sahəsi kimi istifadə olunur. İçəridə duş, müvəqqəti hamam, futon yatağı, portativ paltaryuyan maşın və soyuducu var. O, həmçinin başqa bir təyyarədən gələn yemək arabasından anbar kimi istifadə edir. Kempbellin məqsədi təyyarəni klassik və dəbdəbəli bir evə çevirmək deyil, ona ikinci həyat verməkdir. Onun sözlərinə görə, müddəti bitmiş təyyarələr tullantı kimi istifadə edilmək əvəzinə, uzunmüddətli və davamlı konstruksiyalara çevrilə bilər. Meşədəki təyyarə evi maraqlı qonaqlar üçün açılır Kempbellin təyyarə evi tədricən sadəcə yaşayış yeri olmaqdan çıxıb. Dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn maraqlı qonaqlar üçün maraqlı bir dayanacağa çevrilib. Kempbell evdə olduqda, ziyarətçiləri təyyarə ilə tanış edə bilər. İnsanlar köhnə təcili çıxış qapısından daxil olur, kabinəni araşdırır və sərnişin təyyarəsinin necə evə çevrildiyini birbaşa görürlər. Yay aylarında orada kiçik tədbirlər və konsertlər də keçirilir. Təyyarənin tarixi indiki vəziyyəti qədər diqqətəlayiqdir. Məlumata görə, bu “Boeing 727” bir vaxtlar Yunan gəmiçilik maqnatı Aristotel Onassisə məxsus olub və 1975-ci ildə onun tabutunu daşımaq üçün istifadə edilib. Beləliklə, Brüs Kempbellin meşədəki evi yalnız qeyri-adi bir yaşayış sahəsi deyil, həm də tarixi olan əsl təyyarədir. Kempbell istəyir ki, digər insanlar da istifadə müddəti bitmiş təyyarələrə fərqli baxsınlar və onları yeni yaşayış sahələrinə çevirsinlər.

Biz niyə gecə yatırıq? – insan yuxusunun biologiyası və təkamül izahıİnsan həyatının ən təbii və qaçılmaz proseslərindən biri yuxudur. Amma çox vaxt sadə görünən bu davranışın arxasında həm mürəkkəb bioloji mexanizmlər, həm də milyon illər davam edən təkamül prosesi dayanır. Gecə yatmaq və gündüz aktiv olmaq insan orqanizminə “öyrədilmiş” bir vərdiş deyil, genetik olaraq kodlanmış daxili bioloji ritmdir.Oxu24.com xəbər verir  ki,fizioloji baxımdan insan orqanizmi xarici mühitdəki işıq və qaranlıq dəyişikliklərinə həssas şəkildə uyğunlaşıb. Bu prosesin əsas idarəedicisi beynin dərin hissəsində yerləşən supraxiazmatik nüvə adlanan mərkəzdir. Bu kiçik, lakin çox vacib struktur göz torluğundan gələn işıq siqnallarını qəbul edərək bədənin bioloji saatını tənzimləyir. Məhz bu sistem sayəsində orqanizm “nə vaxt oyaq qalmalı, nə vaxt istirahət etməli” olduğunu müəyyən edir.Günəş işığı gözə düşdükdə beyinə aktivlik siqnalı ötürülür və bu zaman melatonin hormonunun ifrazı azalır. Melatonin yuxu və rahatlama hormonu kimi tanınır. Onun səviyyəsi aşağı olduqda insan daha enerjili olur, diqqət artır, reflekslər sürətlənir və ümumi aktivlik yüksəlir. Günəş batdıqca və ətraf qaranlıqlaşdıqca isə vəziyyət dəyişir: melatonin ifrazı artır, bədən yavaş-yavaş istirahət rejiminə keçir və yuxu ehtiyacı yaranır.Bu mexanizm sadəcə gündəlik yorğunluqla bağlı deyil, insanın daxili bioloji ritminin əsas hissəsidir. Yəni insan orqanizmi ətraf mühitdən asılı olmayaraq müəyyən dövrlərdə avtomatik olaraq yuxuya hazırlaşır. Buna sirkadiyan ritm deyilir və o, demək olar ki, bütün fizioloji prosesləri – temperaturu, hormon ifrazını, maddələr mübadiləsini və hətta psixoloji vəziyyəti belə tənzimləyir.Lakin bu sistemin formalaşması təkcə biologiya ilə izah olunmur. Burada təkamülün rolu daha da önəmlidir. Erkən insan cəmiyyətlərinə baxdıqda görürük ki, gündüz vaxtı aktiv olmaq sağ qalmaq üçün böyük üstünlük idi. Gün işığında ov etmək, qida toplamaq, ətraf mühiti müşahidə etmək və təhlükəni erkən görmək mümkün idi. Görmə qabiliyyəti insan üçün əsas üstünlük olduğuna görə, gündüz aktivlik daha təhlükəsiz və effektiv idi.Gecə isə tamamilə əks vəziyyət yaranırdı. Görmə imkanları zəifləyir, orientasiya çətinləşir və yırtıcı heyvanların aktivliyi artırdı. Bu, insan üçün ciddi risk demək idi. Ona görə də gecə saatlarında enerjini qorumaq, hərəkəti minimuma endirmək və istirahət etmək sağ qalma ehtimalını artırırdı. Bu davranış zamanla təkamül yolu ilə sabitləşdi və insan biologiyasının ayrılmaz hissəsinə çevrildi.Milyon illər davam edən bu uyğunlaşma nəticəsində insan orqanizmi gecəni “təhlükəsiz istirahət vaxtı” kimi qəbul etməyə başladı. Bu gün müasir həyat tərzində elektrik işıqları, gecə fəaliyyəti və dəyişmiş rejimlər olsa da, bədənimiz hələ də qədim təkamül koduna uyğun işləyir. Buna görə də süni işıq altında gec yatmaq, bioloji ritmlə ziddiyyət yarada və yorğunluq, stress, diqqət pozğunluğu kimi problemlərə səbəb ola bilər.Nəticə olaraq, gecə yatmaq sadəcə gündəlik vərdiş deyil. Bu, insan beyninin işıqla idarə olunan bioloji sistemi, hormonların dəqiq tənzimlənməsi və təkamülün formalaşdırdığı sağ qalma strategiyasının birləşməsidir. İnsan bədəni hələ də keçmişin “günəşlə idarə olunan dünyasına” uyğun işləyir və bu ritm pozulduqda orqanizm bunu dərhal hiss edir.Hazırladı: Şahbaz

Göy gözlərin sirri: İnsanlıq tarixində nisbətən yeni yaranmış genetik xüsusiyyətBu gün dünyada ən diqqətçəkən fiziki xüsusiyyətlərdən biri hesab olunan göy gözlər əslində insanlıq tarixində çox qədim deyil. Alimlərin araşdırmalarına görə, göy gözlü insanların ortaya çıxması təxminən 6–10 min il əvvələ təsadüf edir və bunun səbəbi tək bir genetik mutasiya ilə bağlıdır.Oxu24.com xəbər verir  ki,mütəxəssislərin fikrincə, qədim dövrlərdə yaşayan bütün insanların göz rəngi əsasən qəhvəyi olub. Daha sonra isə Qaradəniz və ya Şimali Avropa bölgəsinə yaxın ərazilərdə yaşayan bir insanda genetik dəyişiklik baş verib. Məhz bu mutasiya nəticəsində melanin piqmentinin azalması göy gözlərin yaranmasına səbəb olub. Bu səbəbdən bəzi alimlər dünyadakı bütün göy gözlü insanların ortaq bir əcdaddan gəldiyini düşünürlər.Araşdırmalar göstərir ki, bu dəyişiklik əsasən HERC2 adlı genin mutasiyası ilə əlaqəlidir. Həmin gen OCA2 geninin fəaliyyətinə təsir edir. OCA2 isə göz rəngini müəyyən edən melanin istehsalında mühüm rol oynayır. Genin fəaliyyəti zəiflədikdə gözlərdəki melanin miqdarı azalır və nəticədə mavi-göy rəng ortaya çıxır.Maraqlıdır ki, göy gözlər açıq dəridən belə əvvəl yaranmış genetik xüsusiyyət hesab olunur. Bu da insan təkamülü baxımından olduqca diqqətçəkən faktlardan biridir.Hazırda dünya əhalisinin təxminən 8–10 faizinin göy gözlü olduğu bildirilir. Ən çox isə Şimali və Şərqi Avropa ölkələrində yayılıb. Xüsusilə Estoniya, Finlandiya, İsveç və Norveç kimi ölkələrdə göy gözlü insanların sayı daha yüksəkdir.Alimlər göy gözlərin yayılmasının bir neçə səbəbi olduğunu düşünürlər. Bunlardan biri “cinsi seçmə” adlanan bioloji amildir. Yəni fərqli və nadir görünüşə sahib insanlar tarix boyu daha cəlbedici hesab olunduğu üçün bu gen daha çox yayılıb. Digər ehtimal isə iqlimlə bağlıdır. Şimal bölgələrində günəş işığının az olması səbəbindən açıq rəngli gözlərin işığa uyğunlaşmada müəyyən üstünlük yaratdığı güman edilir.Bununla yanaşı, göy gözlü insanların işığa qarşı daha həssas olduğu da məlumdur. Çünki melanin miqdarı az olduğundan göz daha çox işıq qəbul edir. Bu isə bəzi hallarda işığa həssaslıq yaratsa da, az işıqlı mühitlərdə görməni nisbətən rahatlaşdıra bilir.Mütəxəssislər bildirirlər ki, göz rəngi yalnız estetik xüsusiyyət deyil, həm də insan genetikasının və təkamül tarixinin mühüm göstəricilərindən biridir. Göy gözlərin yaranması isə insan biologiyasında ən maraqlı genetik dəyişikliklərdən biri hesab olunur.Hazırladı: Jalə

Mütəxəssislərin fikrincə, bu cür fırıldaqçılıq hallarında əsas vasitə psixoloji manipulyasiyadır. Psixoloqlar bildirirlər ki, manipulyasiya insanın zəif tərəflərinə təsir etməklə emosional tələ yaratmağa əsaslanır. Əvvəllər daha çox asan qazanc vədlərindən istifadə olunurdusa, hazırda əsasən hüquqi məsuliyyət qorxusu ön plana çəkilir. Bu isə bəzi hallarda insanların böyük məbləğlər ödəməsinə, hətta əmlaklarını satmasına səbəb olur.

Ekspert qeyd edir ki, oxşar psixoloji təsir üsullarından yalnız fırıldaqçılar deyil, bəzi dini qruplar və reklam kampaniyaları da istifadə edir. İnsanlarda qəbul olunmaq, diqqət çəkmək və ya daha yaxşı həyat arzusu kimi hisslər manipulyasiya alətinə çevrilir.

Manipulyasiyanın əsas əlamətləri

Yaltaqlıq – süni şəkildə özəl və dəyərlilik hissi aşılamaq
Qorxutma – cəza və ya təhlükə ilə bağlı təzyiq göstərilməsi
Günah hissi aşılamaq – edilməmiş hərəkətlərə görə məsuliyyət yüklənməsi
Tələsməyə məcbur etmə – qərar vermək üçün vaxtın az olduğunu iddia etmək
Saxta seçim təqdim etmək – hər iki variant manipulyatorun xeyrinə olur
Məlumatın gizlədilməsi – yalnız birtərəfli informasiyanın təqdim olunması
Məhdudluq effekti – indi etməsən, gec olacaq kimi iddia.

Necə qorunmalı?

Mütəxəssislər belə hallarda emosional deyil, rasional davranmağı tövsiyə edir. Əsas yanaşmalar aşağıdakılardır:

• Qərar verməyə tələsməmək və vaxt qazanmaq
• Qarşı tərəfin təzyiq etdiyini açıq şəkildə üzünə vurmaq
• Şəxsi sərhədləri qorumaq
• Səbrli olub, emosional halda qərar qəbul etməmək
• Şübhəli məlumatları müstəqil şəkildə yoxlamaq.

Qeyd edək ki, insan öz ehtiyaclarını və prioritetlərini düzgün dərk etdikdə manipulyasiyaya qarşı daha dayanıqlı olur. Əsas məsələ başqalarının təsiri altına düşmədən qərar vermək və şəxsi maraqları qorumaqdır.

Bəzən fırıldaqçılar ayrıayrı şəxslərin messencer hesablarını ələ keçirməyə çalışırlar. Bunun üçün çox vaxt müxtəlif şirnikləndirici hədiyyələr təklif edirlər. Oğurlanan hesablar vasitəsilə fişinq linkləri göndərilir, istifadəçilər saxta botlara yönləndirilir, həmçinin bank və dövlət xidmətlərinə çıxış əldə edilməyə çalışılır. Bundan əlavə, şəxsi yazışmalardan əldə edilən məlumatlar şantaj və ya maliyyə vasitələrinə giriş üçün istifadə oluna bilər.

Kibercinayətkarlara lazım olan hesabın özü deyil, onunla bağlı formalaşmış etibardır. Yəni bilinən ad, profil şəkli, yazışma tarixçəsi və kontaktlar siyahısı cinayətkarların imkanlarını xeyli genişləndirir.

Ələ keçirilmiş hesab vasitəsilə yalnız bir nəfər deyil, onun yaxın ətrafı – ailə üzvləri, həmkarları, valideynləri, bir sözlə bütün çevrəsi də hədəfə çevrilir. Bu səbəbdən fırıldaqçılar avtorizasiya kodlarını əldə etməyə və messencerlərə giriş qazanmağa çalışırlar.

Tələyə düşməyərək hesab təhlükəsizliyini qorumaq üçün iki mərhələli identifikasiyadan istifadə etmək, avtorizasiya kodlarını heç kimlə paylaşmamaq və hətta tanış hesabdan gələn mesajlara qarşı ehtiyatlı yanaşmaq tövsiyə edilir.

Məhəmmədəli Həsənli
AzVision.az

Tarix sahəsində ikili standartları görürük. Beləki, bəzi xalqların tarixi qədimləşdirilir, bəzilərinin isə əksinə gəncləşdirilir. Buna ən böyük misal da Turan tarixinin gəncləşdirilməsi və yaxud müasir İran tarixinin qədimləşdirilməsidir. Bunun əsas səbəbi Turanlıların keçmişdə dünya hakimiyyətini qurmaqları idi. Buna misal da Oğuz Xaqan digər təxəllüslə Quranı Kərimdə yad edilən Zülqərneyn və ya ikibuynuzlu ola bilər. Müasir İran, tarixi Azərbaycan ərazisində hökm sürən müxtəlif Türk mədəniyyətləri və öz sözünü e.ə.III minillikdən e.ə.VI əsrə qədər mövcud olmuş Elam və Aratta adlı ilkin dövlətləri, Qutlu-Qutium ilk imperiyası, Turukki bəyliyi, Ulubi-Lullubi dövləti, Manas-Manna dövləti və Maday imperiyası ilə Bars bəyliyi Azərbaycan-Türk dövlətçiliyinin nəticəsi idi. Sonra isə Hindistandan bu tarixi ərazimizə köç olur. Yeni gələn qaraçı-hindus birləşmələri Maday dövlətinə qarşı pozucu fəaliyyətə başlayırlar. Onlar Azərbaycan-Türk irqinin milli imperiyası əleyhinə dini, siyasi və ideoloji işə başlasalar da və Türk düşmənçiliyinə rəvac verən bu siyasət yeni yaranmış Ağamanişyan-Əhəməni imperiyası bu mədəniyyətsiz tayfaları qısa müddət ərzində nəzarətə götürülürlər.İran adlanan yerin mədəniyyəti də qüvvətli şəkildə Sümər, Elam, Aratta, Akat, Assur, Babil Azərbaycan-Türk mədəniyyətindən təsirlənirdi. Məsələn: Qədim Babil simvolu olan və sonradan farahavar kimi zərdüştçü simvol kimi ortaya çıxmışdır. Özünü qədim və köklü mədəniyyət sayan İran adlanan yerin yazı mədəniyyəti belə yoxdur. Onun yazı sistemi əsasən mixi və yaxud arami yazı sistemindən təsirlənsə də Maday və Parfiya imperiyalarının öz yazı sistemi Türk damğalı yazısı var idi. Və hələlik Orxun-Yenisey yazı sistemindən qat-qat əvvəl artıq, var idi. Maday-Midiya, Ağamanişyan-Əhəməni, Part-Parfiya və Sasanlı-Sasani imperiyalarını araşdırarkən getdikcə o həqiqəti anlayırıq ki, bu imperiyalar Azərbaycan-Türk imperiyaları olmaqla yanaşı üstəlik Yerusəlim Osmanlılardan qabaq iki dəfə Ağamanişyan-Əhəməni və Sasanlı-Sasani dövründə fəth edilmişdir. Bir məsələni də qeyd etməkdə fayda var. Qaraçı-indusların mədəni səviyyəsi həmişə aşağı olub. Arilərin də onlarla heç bir adiyyati olmayıb. Aydan arı, sudan duru məsəlini unutmayaq.İran adlanan yerdəki hökmdar adları da Türk dilində izah edilə bilər. Kuruş-Quruş (qəpik-quruş), Kambis (Kambis şəklində yunan mənbələri işlədib. Kam-Qam adın köküdür.), Daryus/Taryus (Tar sözün kökünü yunanlar Daryus-Taryus kimi işlətmişlər.) adları ilə yanaşı Ərsak (Arşak) adı da Turan mənşəlidir. Türklər həmişə bu ərazilərdə yaşayıblar. Ona görə də qurduqları dövlətlər də qədim zamanlarda Türk anlayışları ilə açıqlana bilər.Bəs necə oldu ki, Eranşəhr adlı yerin tarixi saxtalaşdırıldı. Bunu bilmək üçün əsasən XX əsrə qayıtmaq lazımdır. 1925-ci ildə ingilislərin köməyi ilə Qacar sülaləsi devrilir. Əvəzində legitim olmayan Pəhləvilər sülaləsi gəlir. Onlar ingilislərin qabağında götürdükləri öhdəliklərə əsasən bu dövlətdə olan Türk izlərini silmək, "itirmək" və yaxud qaraçı-induslara aid olduqlarını "sübut etmək" üçün xaricdən alimlər dəvət edildilər. Bu alimlər də böyük həvəslə Türk tarixinin üstünü örtdülər.İmza:Ceyhun Ərmən Vedili

Azərbaycanda maraqlı və qeyri-adi toy hadisəsi yaşanıb.Oxu24.com Bizim.Media-ya istinadən xəbər verir ki, Yevlaxda keçirilən toy məclisində gəlin iştirak etməyib.Ailənin sözlərinə görə, bu qərar qarşılıqlı razılıq əsasında verilib.Belə ki, gəlin öz toy məclisini canlı bağlantı vasitəsilə izləyib.Maraqlıdır gəlin toya niyə gələ bilməyib?Bəyin atası Şirin Şirinov bildirib ki, oğluna təklif edib ki, gəlinsiz toy etsinlər:“Təxminən 5-6 ay əvvəl oğluma dedim ki, kimi göstəririksə istəmirsən, gəl sənin toyunu edim sonra qız nə vaxt tapsan evlənərsən. Bu sözümə güldülər. Aradan bir müddət keçdi, gəldi ki, ata sən düz deyirsən, gəl, toy edək, qızı sonra taparam. 1 həftənin içində toy məsələsini həll etdik, qız kimdir? Taylanddan. Dedim Allah xoşbəxt etsin, insan insandır. Əsas gəlindir, sonra vaxt olar gətirərsən”.Bəyin anası Səfayət Şirinova isə bildirib ki, oğlu Taylanddan olan qızla 1 ildir ki, danışırmış:“Onun eşqinə ingilis dilini də öyrəndi. Qız universitetdə oxuduğuna görə, gətirməyə icazə vermədilər. Guya özü getmişdi qızı gətirməyə. 10 gün qaldı, sonra qayıdıb gəldi. Qızı gətirə bilmədi. Toy etdik, çıxıb getdi. Sadəcə görüntülü danışmışıq qızla. Azərbaycan dilində çoxlu sözlər də bilir. Bizə ana, ata deyir”.Daha ətraflı videomaterialda:

Bitkilər qızılı yoxdan var etmir, lakin alimlərin fikrincə, bəzi növlər torpaqdakı qızıl hissəciklərini özündə toplayaraq ekoloji təmiz mədənçilik üsulunun qapısını açır.Oxu24.com  Milli.az-a istinadla xəbər verir ki, bu sahədəki araşdırmaları ilə tanınan Kris Anderson və komandası xüsusilə evkalipt və Hind xardalı kimi bitki növlərinin torpaqdakı qızılı kökləri vasitəsilə sora bildiyini sübut edib.Qızıl tərkibli torpaqlarda metal hissəcikləri çox vaxt çox kiçik və səpələnmiş halda olur. Alimlər xüsusi kimyəvi maddələr əlavə edərək bu qızılı bitkinin uda biləcəyi həll olunmuş vəziyyətə gətirirlər.Bitki kökləri bu həll olunmuş qızılı su və qidalarla birlikdə sorur.Qızıl bitkinin damar sistemi boyunca daşınır və yarpaqlarda, gövdədə nanohissəciklər halında toplanır. Bu, bitkiyə zərər vermir; bitki qızılı bir növ "bioloji anbar" kimi saxlayır.Evdə dibçəkdə qızıl yetişdirmək iddialarının əksinə, bu, sənaye səviyyəli bir prosesdir-Kifayət qədər metal toplayan bitkilər biçilir.-Live Science nəşrinə verilən məlumata görə, yığılan bitkilər yandırılır.-Yerdə qalan külün içindəki qızıl metallurji üsullarla ayrılır və saflaşdırılır.-Fitomineralizasiya (və ya fitomədənçilik) ənənəvi mədənçilik üsullarına nisbətən təbiətə daha az zərər verir. Bu üsulun əsas üstünlükləri:Açıq mədən ocaqlarının yaradılmasına ehtiyac qalmır.Çirklənmiş ərazilərin təmizlənməsinə kömək edir.Yalnız qızıl deyil, həm də platin, palladium kimi nadir metalların əldə edilməsində istifadə oluna bilər.

Dünyada maraqlı tendensiya baş verir. Bəzi xalqlar öz qədim dinlərinə geri qayıdırlar. Bunlardan ruslar paqanizmə, farslar mazdaizmə, Türklər isə Göy Tengri dininə hələlik fərdi şəkildə geri qayıdırlar. Mən özüm də bu dinə könül bağlamışam. Ey mənim Azərbaycanlı və Türk qardaş, bacılarım sizin icazənizlə bu məqalədə öz kök dinimizdən söz açacağam və bu din haqqında danışarkən nə qədər dini ayinləri indiki dövrə qədər gəlib çatdıracağınızı görəcəksiniz. Bunu da böyük həvəslə edəcəyəm. İlk öncə bu bilinməlidir ki, Göy Tengri dini ilk monoteist yəni təktanrı dini idi. Bəzən bu dini şamanizm ilə səhv salırlar. Amma ki, bu iki din bir-birindən kəskin fərqlənən dinlərdir. Və əslində isə Göy Tengri dini ilk tovhid din olmaqla yanaşı astronomiya və təbiət elmləri ilə yanaşı təbii dərman şəfası ilə məşğul olan qamlarımız qədim Türk fəlsəfəsinin də əsasını qoyurdular.Türkiyədə son iyirmi içində yuxarıda yazdığım dinin tərəfdarlarının sayı artmaqdadır. Maraqlı olansa Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstanda da bu dinin davamçılarına rast gəlmək olur. Mən hər hansısa radikal və aqressif addımlara qarşıyam və sakit şəkildə, tələsikliyə yol vermədən, şüurla və biliklə iş görməyin tərəfdarıyam. Bu dində də oruc, ibadət və qurban, Törə sistemi və yaxud da dini ayinlər, bayramlar və anım günləri də var. Qamların iki yerə ayrılması və ağ qam, qara qam anlayışı sonralar ağ molla və qara molla məsəlinə çevrilib. Üstəlik ocaq anlayışı məhz Göy Tengri dini ilə əlaqədardır. İşin maraqlı tərəfi də burada iyə-sahib ruh, tin-ruh, yek-şeytan, yel-cin kimi ümumi varlıqlarla yanaşı həm də Umay Ana, Yerlik Xan, Qayra Xan, Ülgən Xan adlı xüsusi varlıqların olması ilə yanaşı bu varlıqların Göy Tengridən asılı olduqları və heç bir ilahi status daşımamasıdır.Törə sistemi ilə Qurani Kərim arasında bəzi paralelliklər aparmaq olar. Burada Tanrının təkliyi, ancaq ondan yaxarılması, suyu çirkləndirməmək, ehtiyac olmayanda, boş yerə ağac kəsməmək, xanıma təcavüz edilməsi, zina, oğurluq, aman istəyəni öldürməmək, yalan danışmamaq, bilməyib bildim deməmək, donuz əti yeməmək və s. onlarla ortaq nöqtələr var. Bununla belə yəhudiliklə də ortaq tərəflər var. Yaradılış, Lilit-Albız Xatun obrazlarında eynilik, xristianlıqla isə içkinin əyyaşlıq dərəcəsində içməmək buyrulub. Zərdüştlüklə də bəzi nöqtələrdə bənzərliklər var. Zərdüşt peyğəmbəri də dişi canavar yəni qurd, börü tərəfindən böyüdülməsi əfsanəsi də var. Tutulan dırnağı yandırmamaq, təbiətdə dörd ünsürü od, hava su və torpağı müqəddəş bilmək, şam ilə müəyyən ayinlər də keçirmək maraqlı faktlardan bir neçəsidir. Göy Tengri dini ilə sümər (şumer), ağat (akkad), azur (assur), babael (babil), qaratorpaq (misir), het və elam (ən azından) dinləri arasında gözə çarpan element həyat ağacı obrazı sayıla bilər. Bizə illərlə avropalıların və semitlərin tərcümələri ilə sırınan məlumatlar olduqca hər cürə tənqidə layiqdir. Türk irqi bir çox dini inqilablarda Tengrinin yəni ki, Allahın inayəti ilə iştirak ediblər. Hətta bir çox dini əhvalatlar paralellik təşkil edib. Gələcəklə silsiləvi məqalələrdə bunu açıqlayacağam. Qurani Kərimdə ara-sıra hənif dini və hənif milləti anlayışı dilə gətirilib. İbrahim peyğəmbər həmişə gerçək Tanrı axtarışın da olması ay və günəşi öz tanrısı olduğunu ilk vaxtlar elan etməsi və bununla da astronomik hadisələrin Göy Tengri dinində də yer alan günəş və ay kultuna işarə edirdi. İmza: Ceyhun Ərmən Vedili

Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz suyu əslində necə qəbul etməliyik?Oxu24.com  xəbər verir  ki, mütəxəssislərin dediyinə görə,əslində suyu 1-2 dəfə qaynatmaq kifayətdir.Lakin eyni suyu 5-6 dəfə və daha çox qaynatmaq artıq arzuolunmaz hesab olunur.Çox qaynatma kimyəvi tərkibi dəyişir.Nitrat, nitrit, arsenik, florid və digər mineralların konsentrasiyası artır. (İz elementləri olsa belə)Suyun miqdarı buxarlanır içindəki mineralların və çirklənmələrin qatılığı yüksəlir.Bu maddələr uzun müddət yüksək dozada qəbul edildikdə ürək-damar yükünü artırır,böyrəyi daha çox işləməyə məcbur edir.Kalsium karbonat (kirəc) çoxalırBu çaydakı dadı korlayır “ağ çökmə” yaradır.Həddindən artıq sərt su böyrəklər üçün də yaxşı deyil.Oksigen səviyyəsi azalır Çayın dadı zəifləyirTez-tez qaynadılmış su “ölü su” kimi olur çay ləzzətli və ətirli çıxmır.Gün ərzində 1-2 dəfə qaynatmaq olar, zərərsizdir.5-6 dəfə və daha çox qaynatmaq tövsiyə edilmir.Zərər daha çox mineral yığılması + dad keyfiyyətinin pisləşməsi ilə bağlıdır.Hazırladı: Nigarxanım

Bu deyilənlər yumurtanın qaynatmazdan əvvəl nə qədər təzə və ya köhnə olmasına aiddir.Sadəcə biz bunu qaynatdıqdan sonra, yumurtanı soyanda görürük.Yumurta əvvəlcədən təzədirsəqaynadandan sonra çətin soyulurYumurta əvvəlcədən bir az köhnədirsəqaynadandan sonra rahat soyulurTəzə yumurtapH aşağı olur yumurta ağı qabıqaltı pərdəyə möhkəm yapışır qaynadandan sonra çətin soyulur.Bir az saxlanmış yumurta.pH yüksəlir + qabıq altında hava boşluğu yaranır pərdə boşalır qaynadandan sonra asan soyulur.Hazırladı: Jalə

Aktyor Bəhram Bağırzadənin arxiv fotosu maraqla qarşılanıb.Oxu24.com xəbər verir  ki,sənətçi 16 yaşında olan fotosunu izləyicilərlə bğlüşüb."Bu foto demək olar ki, qırx il əvvəl çəkilib.Burada mənim on altı yaşım var.Şəkli kimin çəkdiyini xatırlamıram. Qara-ağ lent, sadə bir kadr. Amma o günü yaxşı xatırlayıram. Bu, Azərbaycan SSR DİN-in əfsanəvi sanatoriyasında — istirahət evində ilk gün idi.Sakit zamanlar idi. Dinc səma altında yaşadığımız illər.İnsanların bir-birini sevdiyi, hörmət etdiyi vaxtlar.Bu, uşaqlığın sonu və gəncliyə atılan ilk addımlar idi. Həyatın ən maraqlı, ən həssas dövrü — artıq uşaq deyilsən, amma hələ də hər şey qarşıdadır. Xoşbəxt uşaqlıq. Çox xoşbəxt uşaqlıq.Və bəli — o vaxt hələ saçlar da yerində idi…Onlar qalmadı, amma o günlərin hissi qaldı. Və bəlkə də ən dəyərlisi elə budur",-deyə sənətçi paylaşımında qeyd edib.Nigarxanım

Dəyərli oxucular, Azərbaycanda nazir vəzifəsində çalışan qadınlar haqqında silsilə paylaşımlarımızı davam etdiririk. Bu dəfə əzablı yollardan keçən Zəhra xanım barədə qısa məlumat verəcəyik.Oxu24.com   xəbər  verir   ki, Zəhra Adıgözəl qızı Kərimova 1909-cu ildə Zəngəzur qəzasının (hazırda Qubadlı rayonunun) Eyvazlı kəndində anadan olub. 1918-ci ildə erməni daşnaklarının azğınlığı nəticəsində Ağdama köçürlər. Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə corab artelində başlayır. Gündüzlər işləyib, gecələr oxuyur.Komsomola keçir və 1928-ci ildə Bakıya partiya məktəbində oxumağa gəlir. 1930-cu ildə partiyaya keçir və rayonlara işləməyə göndərilir. Masallı RPŞ-də təşviqatçı, Gəncə RPŞ-də partiya kadrlar şöbəsinin müdiri, 1934-cü ildə Ağcabədi MTS siyasi şöbəsinin müavini işləyir.Zəhra Kərimova 1938-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Kirov Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilir, 1939–1940-cı illərdə Moskva Ali Partiya Məktəbində oxuyaraq XVIII qurultaya nümayəndə olur. 1942-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan SSR xalq ictimai təminat komissarı təyin olunur.10 ildən artıq nazir olduqdan sonra 1952-ci ildə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri seçilir.Zəhra Kərimova nazir işləyə-işləyə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə sənəd verərək oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirir. 1954-cü ildə Nazirlər Sovetinə şöbə müdiri təyin edilir. 1942-ci ildə "Lenin" ordeni, 1945-ci ildə isə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunur.19599-cu ildən İttifaq əhəmiyyətli təqaüdçü olub. 1990-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib...ALLAH RƏHMƏT ELƏSİN!Hazırladı: Namiq Həsənov

Azərbaycan tarixində mühüm rol oynayan qadınlar haqqında paylaşımlarımızı davam etdiririk.Bu dəfə Züleyxa Həsənova barədə danısacağıq. Oxu24.com  xəbər  verir   ki, O, 1923-cü ildə Şuşa şəhərində Məhərrəm bəy Həsənzadənin ailəsində doğulub. 2 yaşında olarkən atası vəfat edib və 14 yaşından anasının da toxucu kimi çalışdığı Şuşa trikotaj fabrikində işləməyə başlayıb.Daha sonra rayon sənaye kombinatının müsahibi olub.1942-ci ilin əvvəllərində Züleyxa Həsənova Sovet Ordusunun Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarına, Bakının şimalında yerləşən 335-ci zenit-artilleriya alayında (1944-cü ildən — 131-ci zenit-artilleriya briqadası) xidmətə çağırılıb. 1945-ci ildə ordudan tərxis olunan Züleyxa Həsənova Yevlax şəhərində işə qəbul edilib və o, 1955-ci ilə kimi burada çalışıb. 1956-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mingəçevir Şəhər Komitəsinin təlimatçısı, şöbə müdiri, katibi vəzifələrində işləyib.1963-cü ildən Mingəçevir Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olub.Azərbaycan KP MK yanında Ali Partiya Məktəbini və Sov.İKP KM yanında Qiyabi Ali Partiya Məktəbini bitirib.Züleyxa Həsənova 1974-cü ilin iyul ayından 1983-cü ilə qədər Azərbaycan SSR Əhaliyə məişət xidməti naziri vəzifəsində çalışıb.1966-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Təftiş Komissiyasının üzvü olub. 1944-cü ildən ÜİK(b)P (Sov. İKP) üzvlüyünə qəbul edilib. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 7–10-cu çağırış deputatı seçilib.Züleyxa Həsənova 1974-cü ildən ildən ömrünün sonuna kimi Bakıda yaşayıb.1985-ci ildə vəfat edib və Mingəçevir şəhərində dəfn edilib.Şəhərin mərkəzi küçələrindən birinə onun adı verilib...Hazırladı: Namiq Həsənov

Azərbaycan Respublikasının şanlı və zəngin irsinin olması sadəcə bir şüar deyil, həmçinin, əsrlərdən üzü bu yana Türk kimliyinin Azər milləti olaraq, ulularımızdan bizə qalan saysız-hesabsız mirasımızdır. Hələ səmavi dinlərin yaranmasından əvvəl bizim zəngin mədəniyyət, incəsənət və ədəbiyyat sərvətimiz var idi. Azərbaycanın tarixi ərazisində yaranmış Masqut-İç Oğuz (Massaget-İşquz), Mete-Motun (Midiya) və Part (Parfiya) konfederativ dövlətlərində saydığım sənət sahələri yüksək dərəcədə inkişaf etmişdir.Masqut-İç Oğuz (Massaget-İçquz) dövlətində xüsusilə incəsənət sahəsində zoomorf (heyvani üslub) daha geniş şəkildə inkişaf etmişdi. Bu dövrdə həmin üslubun səs-sorağı Manas (Manna) dövlətində də təsir edirdi. Sankt-Peterburq şəhərinin Ermitaj muzeyində saxlanan zoomorf üslublu bəzək əşyası olduqca diqqəti özünə çəkən əsas materiallardan biri hesab edilir.  Motun-Mete (Midiya) imperiyasında Suz saraylarında əsasən memarlığın inkişafı olduqca mühüm mədəni inqilab sayıla bilər. Part (Parfiya) imperiyasında isə əsilzadələr arasında xristianlığın və yaxud buddizmin təsiri müşahidə edilməklə yanaşı həmçinin yeni bir din olan manixeizm məhz Ərsak sülaləsinin üzvü Mani tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Mani nəqqaşlıq, rəssamlıqda bir ilkə imza atırdı. Bardeysa adlı xristian müqəddəsdən söz açan hörmətli alim Əkbər Nəcəf Parfiya haqqında yazdığı kitabda çox maraqlı məsələlərə toxunur. İddiaya görə Bardeysa ilk xristian ilahisini yazan insan olmaqla yanaşı həm də musiqini özü ifa edərmiş. Müasir dövrümüzdə isə mənim təklifim bundan ibarətdir ki, demokratiyanın verdiyi azadlıqlardan istifadə edərək, bəzi insanlar bizim müasir mədəniyyətimizə, incəsənətimizə və ədəbiyyatımıza böyük zərbələr vurmaqdadır. Dövlətimiz keçici zaman ərzində bəzi təşəbbüsləri öz əlinə almaqla əslində bizə qarşı ailə institutumuza, gələcəyimizə böyük zərbələr endirirlər. Mənim bununla bağlı bir neçə təklifim var. 1. Milliləşmə siyasəti apararaq, kosmopolitizm, saxta dəyərlərə qarşı milli və yerli layihələri dəstəkləyərək, yuxarıda saydığım qondarma dəyərlərlə amansız mübarizə aparılsın. 2. Tarixi film və serial sahəsində başladılan işi yüksək peşəkarlıqla aparılsın. 3. Ədəbiyyatda milli ruhlu insanların yaradıcılığına stimul verilsin. 4. Memarlıqda və heykəltaraşlıqda milli qəhrəmanlardan mifoloji obrazlar məsələn: Simurq quşu, Bozqurd, İkibaşlı qartal, Umay Ana, Erlik Xan və s. obrazların üzərində çalışılsın.Buradakı şəkil zoomorf üslubuna aid olan və Sankt Peterburqun Ermitaj muzeyində sərgilənən eksponatdır.Milli Festivallara da ehtiyac var. Əvvəla Azərbaycanın Türk dünyasının bir qolu olmağı üçün təhsil müəssisələrində maraqlı yarışmalar keçirilə bilər. Bunlardan Futbolun əcdadı sayılan Təpük, Zorxana, tələbələr üçün isə Çövkan yarışları ilə yanaşı unudulmuş milli oyunlarımızın yenidən dirildilməsinə ehtiyac vardır. Təpük oyunu haqqında məlumatı Divani lüğəti it-Türk əsərinin müəllifi Mahmud Qaşğari tərəfindən çox cildlik əsərində verdiyi məlumatdan aydın olur ki, bu oyun futbolun əcdadıdır. Təpük elə təpik deməkdir. Dünya tarixində belə oyunların yarandığı yer olan Turan coğrafiyası çox mühüm yerlərdən birini tutur. Mədəni millətlərdən biri olmağımz və bunu sabaha ötürməyimiz çox lazımdır.Müəllif:  Ceyhun Ərmən Vedili

QoçBu gün adətən diqqət yetirməyə vaxt tapmadığınız xırda məsələləri həll etmək üçün çox uyğundur. Bu dəfə sizi heç kim yayındırmayacaq, ona görə də hər şeyin öhdəsindən kifayət qədər tez gələcəksiniz. Üstəlik, əvvəllər buraxılmış səhvləri düzəltmək və ya uzun müddət təxirə salınmış işləri yekunlaşdırmaq imkanı yaranacaq.Maliyyə məsələlərinin həlli baxımından da gün pis keçməyəcək. Vəziyyəti obyektiv qiymətləndirəcək və asanlıqla ötüşə biləcəyiniz şeylərə artıq pul xərcləməyəcəksiniz. Yeni bir mənbədən pul daxil olması da istisna deyil. Bəzi Qoçlar bu vəsaitlə sərfəli alış edəcək, digərləri isə əmanət hesabını artıracaq və bundan məmnun qalacaqlar.BuğaVacib qərarlarla bağlı tələsmək qətiyyən məsləhət deyil. Bu gün vəziyyəti düzgün dəyərləndirmək asan olmayacaq, mühüm detalları gözdən qaçırmaq riski var. Ona görə də ya hər şeyi sakit şəkildə ölçüb-biçin, ya da etibar etdiyiniz bir insanla məsləhətləşin. Bu, həyatın bütün sahələrinə aiddir. Təəssüf ki, intuisiya hər zaman dəqiq və vaxtında ipucu verməyəcək və yalnız ona güvənsəniz, xoşagəlməz səhvlərə yol aça bilərsiniz.Bu gün anket dolduran, rəsmi müraciətlər hazırlayan və ya sənədlərlə işləyən Buğalar xüsusilə diqqətli olmalıdırlar. Xırda dəqiqliklərin gözardı edilməsi sənədləşmə prosesinin uzanmasına səbəb ola bilər.ƏkizlərBir çox başlanğıclar uğurlu olacaq və bundan istifadə etmək lazımdır. Günün ilk yarısı yeni işlərə başlamaq üçün əlverişlidir. Siz bu işlərə yaradıcı yanaşacaq və məhz bunun sayəsində ilk uğurları tez əldə edəcəksiniz. Köməyə ehtiyac böyük ehtimalla olmayacaq, amma köhnə müttəfiqlərdən və ya sizə simpatiyası olan insanlardan dəstək təklifi gələrsə, imtina etməyin. Birgə fəaliyyət sizi yaxınlaşdıracaq və çətinliklər yaranarsa, məsləhətləşmək hər şeyi daha asan və maraqlı edəcək.Günün maliyyə mənzərəsi də əlverişlidir. Uğurlu sövdələşmələr və iri pul daxilolmaları mümkündür, iş və ya uzunmüddətli əməkdaşlıqla bağlı məsələlər uğurla həll oluna bilər.Xərçəngİntuisiyanıza qulaq asın: bu gün nəyə fokuslanmalı olduğunuzu məhz o göstərəcək. Ola bilsin ki, bu, tamamilə yeni bir iş olsun və onu yolüstü öyrənməli olasınız. Çətin tapşırıqlar sizi qorxutmasın. Qısa müddətdə hər şeyi anlayacaq və uğura aparan yolu tapacaqsınız. Bir çox Xərçənglər üçün əvvəllər topladıqları təcrübə faydalı olacaq. Əgər biliklərinizin yetərli olmadığını hiss etsəniz, məsləhət istəməkdən çəkinməyin — ətrafınızda düzgün ipucları verməyə hazır insanlar olacaq.Maliyyə məsələlərini günün ortasında həll etmək daha məqsədəuyğundur. Bu vaxt reallığı düzgün dəyərləndirəcək, imkanlarınızı və perspektivlərinizi aydın görəcəksiniz. Uğurlu alışlar mümkündür, xüsusilə də yaxınlar üçün hədiyyələr və ya birlikdə istifadə edəcəyiniz əşyalar alsanız.ŞirSürətli hərəkət etmək və uzun-uzadı düşünmədən qərar vermək bacarığınız sayəsində uğur qazanacaqsınız. Başqaları tərəddüd edərkən siz bir neçə vacib addım atacaq və məqsədinizə yaxınlaşacaqsınız. Ancaq nəzərə alın ki, nailiyyətləriniz bəzi insanlarda qısqanclıq yarada bilər. Faydasız tənqid və istehzalı iradlara təəccüblənməyin. Münasibətləri aydınlaşdırmaq üçün uyğun gün olmadığından, narazılığınızı açıq münaqişəyə girmədən bildirmək və bu cür insanlarla ünsiyyəti azaltmaq daha yaxşıdır.Daha əvvəl də sizi dəstəkləmiş, təcrübəsini bölüşmüş və dəyərli məsləhətlər vermiş insanlarla söhbətlər çox faydalı olacaq. Bu insanlar sizi maraqlı fikirlərə yönəldə və vacib qərar verməyə kömək edə bilərlər. Bir çox Şirlər üçün bu gün yaxınların və sevdiyi insanın dəstəyi xüsusilə əhəmiyyətli olacaq və bunu mütləq hiss edəcəklər.QızBu gün maliyyə ilə bağlı bütün məsələlərin həlli üçün çox əlverişlidir. Gəlirlərinizi artırmağın yolunu tapa və ya mövcud vəsaiti elə yönləndirə bilərsiniz ki, sizin üçün işləsin. Tezliklə qazanc vəd edən təkliflər də mümkündür. Siz risk etməyəcək, hər şeyi diqqətlə yoxlayacaq və ölçülüb-biçilmiş qərarlar qəbul edəcəksiniz.Gün digər işlər üçün də münasibdir. Məişət problemləri ilə məşğul olan, yeni məişət texnikası alan və ya köhnəsini təmir etdirən Qızlar çətinliklə üzləşməyəcəklər. Yaxınlar məmnuniyyətlə kömək edəcək, bu da işi həm tez, həm də maraqlı edəcək.TərəziSon vaxtlar darıxan və pozitiv emosiyalara ehtiyac duyan Tərəziləri bu gün sevindirəcək. Sizin üçün vacib olan bir layihə ilə bağlı xoş xəbərlər mümkündür. Ünsiyyəti canlandıran və bir çox məsələyə yeni gözlə baxmağa kömək edən bir insanla görüş də istisna deyil. Bəzi Tərəzilər köhnə tanışlarla uzun söhbətlər edib onlar haqqında vacib məlumatlar öyrənə bilərlər. Gəlirlərini artırmaq istəyənləri isə tez qazanc vəd edən təkliflər gözləyir.İşlərdə xırda gecikmələr yarana bilər. Siz israrlı davranacaq və başladığınızı sona çatdıracaqsınız, amma bu, müəyyən səylər tələb edəcək. Kimlərsə sizi bu işi yarımçıq qoymağa və başqa mövzuya keçməyə çağırsa, belə məsləhətlərə tənqidi yanaşın. Öz intuisiyanıza və sağlam düşüncənizə güvənmək daha doğru olacaq.ƏqrəbTənbəllik edən və işləri yarımçıq buraxmağa öyrəşmiş insanlar bu gün sizdən uzaq dursalar yaxşıdır. Siz enerji və həvəslə dolu olacaqsınız və başqalarından da eyni münasibəti gözləyəcəksiniz. Kimsə lazımi nəticə üçün israr göstərmək istəmirsə, bu, onun problemidir. Siz hər vəchlə belə insanlara təsir etməyə və başladığını sona çatdırmağa çalışacaqsınız. Amma unutmayın ki, bu, hər kəsin xoşuna gəlməyə bilər. Ona görə də başqalarının işinə qarışmazdan əvvəl bunun həqiqətən lazım olub-olmadığını düşünün.Bu gün tanışlıqlar üçün çox uyğundur. Aranızda az da olsa ortaq cəhət olan insanlarla asanlıqla dil tapa biləcəksiniz. Təsadüfi bir söhbət dostluq və ya romantik münasibətlərin başlanğıcı ola bilər. İntuisiya sizə necə davranmalı olduğunuzu və yaxşı təəssürat yaratmağın yolunu göstərəcək.OxatanSiz təkcə qətiyyətlə hərəkət etməyəcək, eyni zamanda başqalarını da ruhlandıracaqsınız. Öz enerjisi və həvəsi çatmayan insanlar sizə yaxınlaşacaq, problemləri həll etmək və başladığını sona çatdırmaq üçün sizdən güc alacaqlar. Onların arasında yeni dostlar tapmaq mümkündür. Romantik maraq da istisna deyil, amma bu mövzuda tələsmək məsləhət deyil. Qarşı tərəfə sizi tanımaq imkanı verin, yaxşı təəssürat yaradın — qalanı özü yoluna düşəcək.Gənc Oxatanlar bu gün bir qədər həddindən artıq davranış sərgiləyə bilərlər. Söz və hərəkətləriniz ətrafdakılarda təəccüb, hətta bəzilərində şok yarada bilər. Bu isə birgə planlar qurmaq istəyən Oxatanlar üçün çətinlik yarada bilər. Əgər dəstəyə ehtiyacınız varsa, xüsusilə ekstravaqant addımlardan çəkinin. Yaşlı qohumlarla və ənənələrə bağlı insanlarla fikir ayrılıqları da mümkündür.OğlaqPul məsələlərində intuisiyanıza güvənə bilərsiniz. O, sizə həm necə qazanmağı, həm də necə xərcləməyi göstərəcək. Çox sərfəli alışlar etmək və ya vəsaiti gəlir gətirəcək şəkildə yatırmaq imkanı yarana bilər. Gün ümumilikdə də uğurludur: biznesin inkişafı və ya fəaliyyət sahəsinin genişləndirilməsi ilə bağlı yaxşı ideyalar ortaya çıxa bilər. Qeyri-rəsmi şəraitdə həmkarlar və ya işgüzar tərəfdaşlarla ünsiyyət sizə yeni məlumatlar verəcək və gələcək planlarınızı dəqiqləşdirməyə kömək edəcək.Keçmişdən tanıdığınız dostlarla, uşaqlıq və gənclik illərindən qalan insanlarla görüşlər mümkündür. Köhnə əlaqələri bərpa etmək istəyi yarana bilər və bu, pis fikir olmayacaq: ünsiyyət maraqlı olacaq və çoxlu müsbət emosiyalar bəxş edəcək.DolçaBu gün hər şey sizin soyuqqanlılığınızı qorumaq və təxribatlara uymamaq bacarığınızdan asılı olacaq. Ünsiyyət baxımından gün asan deyil: kimlərsə sizi ələ salmağa, qıcıqlandırmağa və tarazlığınızı pozmağa çalışa bilər. Amma siz ani emosiyalara qapılmayacaq, sağlam düşüncə ilə hərəkət edəcəksiniz. Bu da əvvəllər başladığınız işləri uğurla başa çatdırmağa və uzun müddət alınmayan məsələləri həll etməyə imkan verəcək.Uzaqlardan xoş xəbərlər gəlməsi mümkündür. Böyük ehtimalla bu xəbərlər birbaşa sizə yox, yaxınlarınızdan kiməsə aid olacaq, amma əhvalınızı mütləq qaldıracaq. Yaradıcı Dolçaları ilham ziyarət edəcək, tezliklə reallaşdıra biləcəkləri gözəl ideyalar yaranacaq.BalıqlarNə ilə məşğul olursunuzsa, xırdalıqlara diqqət yetirin və heç nəyi gözdən qaçırmayın. Bu gün ümumi mənzərəni görüb detalları başqasına həvalə etməyə öyrəşmiş Balıqlar üçün asan olmayacaq. Çünki hazırda yalnız özünüzə arxalana bilərsiniz və bu yanaşma başqa cür işləməyəcək.Vacib işləri uzun müddətə təxirə salmaq məsləhət deyil. Günün ilk yarısında onlara başlasanız, hər şeyin öhdəsindən necə gələcəyinizi daha tez anlayacaq və lazım olan nəticəni əldə etmək üçün daha az enerji sərf edəcəksiniz. Sonradan isə həm maneələr yarana, həm də diqqətinizi yayındıran məqamlar arta bilər.

Bu dəfə təqdim edəcəyimiz tarixi fakt Mikayıl Müşfiqin xanımının həyatı ilə bağlıdır.Oxu24.com  xəbər  verir   ki,İsmayılzadə-Axundzadə Dilbər 29 may 1914-cü ildə Yelizavetpol (indiki Gəncə) şəhərində dünyaya göz açıb. 5 yaşından sonra əmisi, tanınmış alim və repressiya qurbanı İdris Axundzadənin himayəsində Bakıda yaşayıb.Salam Salamzadə onun rəsm müəllimi olub. 1932-ci ildə Bakı Pedaqoji Texnikumunu bitirib.O, gəncliyində Gəncə Şəhər Sovetinin, 1934-cü ildə isə Bakı Şəhər Sovetinin deputatı seçilib.Dilbər Axundzadə Azərbaycan Tibb İnstitutuna qəbul olub və iki il (1935-1937) təhsil alsa da, həbs edilməsi onu təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur edib.Həyat yoldaşı İsmayılzadə Mikayıl Müşfiq 3 iyul 1937-ci ildə Sovet xüsusi xidmət orqanları tərəfindən "əksinqilabi-millətçilik" fəaliyyətdə təqsirli bilinərək güllələnməklə ölüm cəzasına məhkum edilib.Dilbər xanım da həyat yoldaşı ilə birgə təqsirli bilinərək Azərbaycan SSR CM-nin 72, 73-cü maddələri ilə 1 yanvar 1938-ci il tarixindən hesablanmaqla 2 noyabr 1937-ci il tarixdə XDİK-in 00486 №-li əmrinə əsasən həbs edilib. XDİK-nin 11 mart 1939-cu il tarixli qərarına əsasən xəstəliyinə görə azad edilib.Həbsdən azad edildikdən sonra bir müddət Gəncədə məktəbdə müəllim kimi çalışıb, sonra isə yenidən Bakıya qayıdıb. Şairəliklə məşğul olub, 1968-ci ildə Mikayıl Müşfiqə həsr olunan "Müşfiqli günlərim" adlı kitab yazıb.Dilbər Axundzadə daha sonra dini nikahla yenidən ailə həyatı qurub və bu evlilikdən bir oğlu və Leyla adında bir qızı dünyaya gəlib. Oğlu 60 yaşında dünyasını dəyişib.Dilbər xanım həyatının son illərində əsəb pozğunluğuna düçar olur, şəkər xəstəliyinə tutulur və ürək problemləri yaşayır.1990-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edir...Hazırladı: Namiq Həsənov

Uşaqlar barədə bir çoxlarının bilmədiyi maraqlı məlumatları təqdim edirik:Hər 3 saniyədən bir Yer kürəsində bir uşaq doğulur.Körpələr 4aya qədər ağ-qara görürlər.Sonradan həyat "rənglənir"Uşaqlar 7 aya qədər eyni anda həm uda, həm də nəfəs ala bilirlər.Beyin 3 yaşa qədər inkişafının 80%ni tamamlamış olur.3 yaşlı uşaq 200 böyük adamın səsindən yüksək küy çıxarda bilər.Sarışın uşaqlar hava dəyişikliklərinə daha həssasdırlar.Uşaq ana bətnindən eşidə bilir.Biş yastıqcıqları uşaqlarda süd əmməyi və yanağı dişləməməyi təmin edir.Uşaqların dad hissiyyatı böyüklərdən çoxdur.Çünki onlarda 30 min böyüklərdə isə 10 min reseptor var.Hazırladı: Nigarxanım

Bakı gözəl memarlığı, möhtəşəmliyi ilə həmişə məşhur olub. Bu gün də turistləri heyran edən binalardan biri də indiki “Səadət sarayı”dır. İndi bir çox cütlüyün xoşbəxtliyinin şahidi olan bu bina, bir zamanlar Bakının tanınmış şəxslərinin malikanəsi olub. Kimdir o şəxslər?Murtuza Muxtarov və Əhməd Cavad küçələrinin kəsişməsində yerləşən “Səadət sarayı”, həm də Muxtarovun evi kimi tanınır. Binanın inşası - Bakı milyonçusu Murtuza Muxtarov və onun həyat yoldaşı Yelizavetanın gözəl sevgi hekayəsini yada salır. Bakının romantik simvoluna çevrilmiş gözəllər gözəli "Səadət Sarayı" tanınmış xeyriyyəçi, mesenat, daima qurub-yaratmağa can atan Murtuza Muxtarovun inşa etdirdiyi memarlıq əsəridir.Bu nadir memarlıq incisinin özülü əzəldən sevgi üzərində qurulmuşdur. Murtuza Muxtarov Vladiqafqaza iş səfəri zamanı məşhur general Hambi Tuqanovla tanış olur. General Muxtarovu öz evinə dəvət edir. Bu qonaqlıqda Murtuza bəy generalın kübar davranışlı, savadlı, həm də gözəl qızı Liza xanımla tanış olur və ilk görüşdən ona aşiq olur. Onların toyu 7 gün 7 gecə davam edir!Cütlük Avropaya toy səyahətinə yola düşür. Venesiyada olarkən hər ikisi şəhərin arxitekturasına valeh olurlar. Qədim küçələrin birində yerləşən əzəmətli sarayın yanından keçərkən: "Kaş burada yaşayardıq...", - deyən Liza heyranlığını əri ilə bölüşür. Bu sözlər Murtuza bəyin yaddaşına həkk olunur. Bakıya qayıtdıqdan sonra milyonçu Venesiyaya adam göndərib həmin binanın çertyojlarını əldə edir, sonra isə ən bəyəndiyi memara, polşalı losif Ploşkoya müraciət edir.Nəticədə, mürəkkəb Fransız qotikası üslubunda olan nəhəng saray cəmi bir il ərzində (1911-1912) inşa edilir. Beləliklə, saray bütün qamətilə o vaxtkı "Persidskaya" küçəsində yüksəlir. Günlərin bir günü Muxtarovlar gəzintiyə çıxaraq, Murtuza bəy sarayı həyat yoldaşına göstərərək: "Bu sənin sarayındır...!" deyir.Bakı milyonçusu xanımı ilə bu sarayda 1920-ci ilə qədər yaşayır. Lakin, bütün xeyriyyəçi Bakı milyonçularının aqibəti kimi, təbiətcə çox mağrur olan Murtuza bəyin də sonu faciəvi olub.Bakıda 1920-ci ilin aprel ayında Muxtarovun sarayına soxulan iki nəfər bolşevik ondan təcili evi tərk etməsini tələb edir. Milyonçu Murtuza bəy bu rəzilliyə dözə bilməyib əlindəki tapança ilə bolşeviklərin birini güllələyib öldürür, digər gülləni ise öz alnına vurur... İmarətin memarlıq tərtibatı da bir o qədər maraqlıdır. “Səadət sarayı”nın tikilməsində İmran Qasımovun zəhmətini xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Onun həyat yoldaşı Rübabə xanım da çox kübar bir qadın olub. Müsəlman qadınları çadraya bürünən zaman, Rübabə xanım Avropa dəbi ilə geyinir, şlyapasını straus lələyi ilə bəzəyirdi. Səadət sarayının tikilməsi Qasımovlar ailəsini xoşbəxt etsə də, bu cütlüyün sonu oldu. Sarayın üstündə yerləşən “Orta əsr cəngavər heykəli”ni quraşdıran zaman İmran Qasımovun ayağı sürüşərək yıxılır və 35 yaşında dünyasını dəyişir. 2 həftə sonra isə həyat yoldaşı Rübabə xanım İmransız yaşamağın mənasız olduğunu hiss edərək,canına qəsd edir. Onların bu faciəsi Səadət sarayının tikilməsi və sarayın başındakı heykəlin quraşdırılması ilə bağlıdır. Səadət Sarayının çox gözəl arxitekturası ilə bərabər, xeyirxah, sevgi dolu aurası da var ki, o, ölümə qalib gəlib. Ancaq sonralar “Səadət sarayı”qadınlar klubuna çevrildi. Çadralı qadınlar azadlıq, hüriyyət çağırışları ilə bura savad öyrənməyə, həyatda nə baş verdiyini eşitməyə gəlirdilər. Geniş işıqlı otaqlarda dərnəklər, qadınları işə cəlb etmək üçün müxtəlif emalatxanalar yaradıldı. İllər keçdi, klub daha da böyüyüb Azərbaycan qadınlarının mərkəzi və mədəniyyət sarayına çevrildi. Nəcib arzunun, böyük məhəbbətin duyğusu ilə ucaldılan bu bina yenə xeyirxah məqsədlər üçün gərək oldu. Qapısına “Səadət Sarayı” löhvəsi asıldı. İndi neçə illərdi ki, burada toy, şadlıq məclisləri keçirilir. Əyninə ağ tüldən toy paltarı geyinmiş nazənin qızlar burada ailə xoşbəxtliyinin təməlinin qoyurlar. Beləliklə, həm sevgi, həm də ölüm bahasına ucaldılan bu “Məhəbbət Məbədi” yaddaşlarda əbədi olaraq əks olunacaqdır.Zaman ötür, lakin Murtuza bəyin mirası - məhəbbət və sədaqət abidəsi olan "Səadət Sarayı" öz missiyasına davam edir.

Bəzi heyvanlar o qədər qeyri-adi görünürlər ki, onların mövcudluğuna inanmaq çətindir. Belə canlılardan biri də balinabaş (Balaeniceps rex) adlı quşdur.Oxu24.com   "IFLScience" portalına istinadla verdiyi məlumata görə, o, Yer üzündəki ən qəribə quş sayılır.Başmaq dimdikli leylək də adlandırılan bu quşun boyu 1,5 metrə, qanad açıqlığı isə 2,6 metrə çatır. Ən diqqətçəkən xüsusiyyəti isə 24 sm-lik nəhəng, iti və "dırnaqlı" dimdiyidir. Dimdiyi o qədər böyükdür ki, başında çətinliklə yerləşir.Onun qəribəlikləri bununla bitmir - başının üstündə lələkdən ibarət tac var, ayaqları isə uzun və nazik, barmaqları iri və güclüdür. Bu qeyri-adiliyə görə alimlər illərlə onu düzgün təsnif edə bilməyiblər: əvvəlcə leylək, sonra qutan, sonra çəpərquşu sayılıb. Yalnız DNT analizlərindən sonra onun qutanlara daha yaxın olduğu təsdiqlənib. Ən yaxın qohumu isə adi görünüşlü çəkicbaş (Scopus umbretta) quşudur.Balinabaş sosial şəbəkələrdə ulduza çevrilib - təkcə görkəminə görə yox, həm də davranışına görə. Nəhəng qanadlarına baxmayaraq, çox vaxt hərəkətsiz dayanır və qəfil hücum edərək ovunu iti dimdiyi ilə öldürür. Ovuna su ilanları, tilyapiyalar, qurbağalar, varanlar və hətta kiçik timsahlar da daxildir. Bildirilir ki, bir yumurtadan çıxan balalar digərlərini öldürür.Bu quşun səsi də maraqlıdır - o, pulemyot səslərinə bənzər gurultulu "çırpıntı" ilə cütləşmə dövründə çağırış edir.35 ilə qədər yaşayan bu quşlar suayğırlara yaxın ərazilərdə məskunlaşmağı üstün tuturlar. Lakin onların sayı sürətlə azalır - vəhşi təbiətdə cəmi 5 000-dən az fərd qalıb. Səbəblər arasında yaşayış mühitinin məhv edilməsi, iqlim dəyişiklikləri, çirklənmə və ovçuluq göstərilir. (oxu.az)

AzVision.az mütəxəssislərə istinadən xəbər verir ki, Günəşdən yerə doğru plazma avqustun 30da atılıb.
Bununla sinxron şəkildə M2.76 səviyyəli alov qeydə alınıb ki, bu da gün ərzində ikinci püskürmə olub. Yerdən əvəvl Günəş özünün külək axınlarını Venera planetinə yönəldib.

Plazma buludunun hərəkət istiqaməti və bucaq ölçüləri onun planetdən yan keçmə ehtimalını istisna edir. İlkin olaraq, günəş maddəsi Yerin orbitinə 2 sentyabrda gələcək və G2G4 səviyyəli maqnit qasırğalarına səbəb olacaq, astronomlar bildirirlər.

Ekspertlər təkrar partlayışlar ehtimalını istisna etmirlər Günəş hələ ki, bütün toplanmış enerjisini sərf etməyib. Bir sıra güclü alovlarla oxşar vəziyyət 2024cü ilin may ayında baş verib. Onda son 20 ilin ən yüksək səviyyəli ən böyük maqnit qasırğaları qeydə alınıb.

Maraqlıdır ki, Vaşinqton Universitetinin iqlim üzrə çütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış yeni süni intellekt (Sİ) modeli yalnız bir prosessorun gücündən istifadə əsasında Yerin hazırkı iqlimini və onun min il ərzindəki dəyişkənliyini bir gündə simulyasiya edə bilir. Bu nailiyyət iqlim elmində yeni dövr açır və uzunmüddətli proqnozları geniş tədqiqatçılar üçün əlçatan edir.

Dərin Öyrənmə əsasında Yer Sistemi Modeli (DLESyM Deep Learning Earth SYstem Model ) adlanan inqilabi inkişaf iqlimin proqnozlaşdırılmasına ənənəvi yanaşmalara meydan oxuyur.

Belə ki, tədqiqat mərkəzlərindəki böyük həcmdə enerji tələb edən superkompüterlərdə işləyən adi modellərin eyni işi yerinə yetirməsi üçün təxminən 90 gün tələb olunur. Yeni Sİ modeli onu standart prosessorda 12 saat ərzində tamamlayır. Bununla yanaşı, görünməmiş sürət, həm də əhəmiyyətli dərəcədə daha az karbon izi nümayiş etdirir.

Yeni sistemin əsas prinsipi iki neyron şəbəkənin birləşdirilməsidir: onlarda biri atmosferin modelləşdirilməsinə, digəri isə okeana cavabdehdir. Bu yanaşma ənənəvi modelləşdirmədə məlum olsa da, ilk dəfədir ki, tam şəkildə Sİ intellekt çərçivəsində uğurla həyata keçirilir.

Okean modeli dəniz temperaturunun ləng dəyişkənliyinə görə məlumatları dörd gündən bir, atmosfer modeli isə hər 12 saatdan bir yeniləyir.

Yeni model konkret ekstremal hava hadisəsinin daşqın, quraqlıq və ya qasırğanın təbii iqlim dəyişkənliyinin təzahürü və ya qlobal iqlim dəyişikliyinin nəticəsi olduğunu daha dəqiq müəyyən etmək imkanı yaradır.


Sahil İsgəndərov
AzVision.az